Moses

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Let us consider some of the lessons that emerge from his life. Today the Church commemorated more than three and a half thousand Saints. Among them was the Prophet Moses, the Seer of God, whom we have known about since our schooldays, from our childhood. If someone wishes to look for the first mention of him, he must turn to Exodus—that is, the Book of Exodus, the second book of the Old Testament. That is where he will find him. This was after Joseph the All-Comely had been sold into Egypt and his brothers had later gone there as well.

All of them, together with his father, numbered seventy souls. They remained there for four hundred years, as you know, and became slaves of the Egyptians. Then the time came for them to depart, with the help of one person: the Prophet Moses, whose story I am telling you today. Listen to some of these things, because they still apply today. The Word of God is not something tied to one age that eventually goes out of fashion. It has eternal authority, because these things are divine. Now, by way of introduction, the Pharaoh died—the Pharaoh died.

He had known the worth of Joseph and of Joseph’s father, Jacob, who had come to Egypt at Joseph’s invitation. The Hebrews multiplied, and the Egyptians began to fear them. They thought, ‘They will increase very quickly, and if at some point an enemy wages war against us, they will join them, and then we shall be in danger.’ So Pharaoh and his advisers devised a means of oppressing these people with hard labor, so that they would suffer and have neither the desire nor the strength to bear children and raise families.

Then he issued an order and notified all the midwives that whenever a Hebrew woman gave birth, if they saw that the child was male, they were to kill him. Here is where I want to begin speaking to you directly: ‘The king of the Egyptians spoke to the Hebrew midwives, one of whom was named Shiphrah and the other Puah, and said: “When you assist the Hebrew women in childbirth and see them giving birth, if the child is male, kill him; but if it is female, let her live.”’ And what happened? ‘But the midwives feared God’ more than Pharaoh.

They did not do what the king of Egypt had commanded them, but kept the male children alive. Here were people in the Old Testament who feared God. Do you know what ‘I fear God’ means? I revere God; I take God seriously; I keep God in mind. Likewise, when it says that a wife should fear her husband, it means that she should respect him, take him seriously, and keep him in mind. That is what it means. These women, then, feared God more than they feared Pharaoh. He could have had them cut in two or beheaded, yet they still did not obey him. When they were questioned—‘Why are you not doing this?’—they answered with a lie. They said to him, ‘O king, the Hebrew women are vigorous. They do not wait for assistance in childbirth, and so we do not arrive in time.’

So what could be done with these women? Were they to go and seize the children themselves? ‘The plan is not working as you told us it should.’ In our own day, women are paid to kill, even as the mothers cry out. They pay for killing today; people are paid to do it. I remember a woman in Patissia who had a red house. I asked her, ‘Why did you choose that color?’ ‘Oh, I like it,’ she said. I replied, ‘Perhaps it has something to do with your work, because you built this house with the blood of little children.’ And indeed, that was how she had built it. Those women of old leave us a great lesson. When God saw how they acted, ‘He dealt well with the midwives; and the people multiplied and grew exceedingly strong’—the Hebrew people, because the midwives had not opposed them.

When Pharaoh saw that the births of the Hebrew children were escaping his control, he introduced a new measure: the male Hebrew children were to be thrown into the Nile. Since these women were vigorous and strong, the boys were to be cast into the River Nile. Here the story of Moses begins. ‘A man of the house of Levi went and took as his wife one of the daughters of Levi’—someone of his own people. ‘The woman conceived and bore a son; and when she saw that the son was beautiful’—his own mother saw the lovely little child she had borne—Holy Scripture says that ‘she hid him for three months.’ She let no one see him. She gave birth to him and hid him so that the enemies would not learn about him. But as he grew, they would somehow discover him. What, then, could she do?

What was she to do? She was supposed to throw him into the river. So she devised a plan of her own, which God prospered and enabled her to carry out. ‘When she could no longer hide him, she took for him a basket made of papyrus.’ She made a woven basket, coated it inside with pitch, and covered it with tar and bitumen; then she placed the child inside. No water could enter it. She went down to the river, but she did not cast it into the current to be swept downstream. She placed it at the edge, in a sheltered place among the reeds where the water was still. At the same time, she stationed the child’s sister, Miriam, nearby to keep watch and see what would happen. Would some fish devour him?

Would the river carry him away? Would the waters rise and sweep him downstream? Would someone find him? Would some wild beast devour him? And what happened through God’s providence? Pharaoh’s daughter came down to the river with her maidservants to bathe. The young women were walking along the riverbank when they heard crying. They told the princess that something nearby was crying. ‘It must be one of the Hebrew children,’ she said. They went over and found the child crying inside the basket. Then his little sister ran up and said to the princess, ‘Would you like me to find a Hebrew woman who has milk and can nurse this baby?’ She answered, ‘Yes, go and find one.’ So the girl went and spoke to the child’s own mother.

The mother took the child and cared for him until he had grown and Pharaoh’s daughter asked for him back. And on top of that, she was paid for doing so. The text explicitly says that she also received wages. ‘When the child had grown, she brought him to Pharaoh’s daughter, and he became her son; and she called his name Moses.’ The name Moses means one drawn from the water, brought out of the water, saved from the water. That is what Moses means in the Hebrew language. ‘In those days, when Moses had grown, he went out to his brethren.’ The Hebrews were then enslaved to the Egyptians. Moses...

Moses lived in the palace. Although he was raised as a prince, learning languages, sciences, proper conduct, and many other things, he knew that these slaves were his brethren. He cared for them and went out to see how they lived—how they suffered and were tormented under that Egyptian master. Moses, how did you know that these people were your brethren? You were fed and raised in the palace throughout the years when you were old enough to understand. How did you know these things? His mother—his own mother—during the years when she held him in her arms as a little child, never ceased teaching him and planting this truth deep within him.

She planted it in the depths of his heart: he was a Hebrew, and he must conduct himself in a way that served his brethren. Those who suffered were his brethren, and when he went to live in the palace, he must care for them. Unfortunately, this great lesson goes largely unnoticed, especially by mothers today. They can teach their children everything, including that they are Greeks. True Greeks can now be counted on one’s fingers. Many are ashamed to say that they are Greek and Orthodox Christians, and this is pushed aside. Two fundamental things—Orthodoxy and Hellenism—are essential to us. However much we, the enemies within, may try to remove them, we shall not succeed. When our Christ saw the Greek-speaking people...

On the eve of His Passion, He rejoiced and said, ‘Now the hour has come for the Son of Man to be glorified.’ If people understood what our Christ meant when He said, ‘I am the Alpha and the Omega,’ they would understand the meaning of Hellenism, the meaning of the Greek language, and why the Greek language is under attack today. If only they understood—but they have not studied these things. Christ, why do You say, ‘the Alpha and the Omega’? Tell me, what language in the world has Alpha and Omega? None but Greek. And through the Greek language the three hypostases of the Godhead and the name Jesus are revealed. For, as one of the Sibyls says—and now I am moving into another field—the name of Christ...

It has the numerical value 888. His name would consist of two consonants and four vowels, and its value would be eight units, eight tens, and eight hundreds. And so it is. If we write ΙΗΣΟΥΣ—Jesus—and place beneath the letters their corresponding numerical values, ten, eight, two hundred, four hundred, and so forth, the total is 888: eight units, eight tens, and eight hundreds. And what does the Greek alphabet contain? It contains eight units, eight tens, and eight hundreds, making 888. Alpha, Beta, Gamma, Delta, Epsilon, Stigma, Zeta, Eta: eight units.

Kappa, Lambda, Mu, Nu, Xi, Omicron, Pi: eight tens. Rho, Sigma, Tau, Upsilon, Phi, Chi, Psi, Omega: eight hundreds. If only people knew what the Greek language is. If the Greek language, Hellenism, and Orthodoxy in general had no value, why did Alexander the Great travel as far as India? Why did he go all the way there? Did he go of his own accord? If people knew even the history of what happened when Alexander the Great reached Jerusalem, they would take pride in their language and in Hellenism. Do you know what happened when Alexander the Great arrived in Jerusalem? On the previous evening, God warned him: ‘This city is Mine. You shall not harm it. They will give you its keys.’

The rabbi had asked God whether he should resist or surrender the city, and God told him, ‘The man who is coming belongs to Me; give him the keys.’ Moreover, the following event took place, and I want you to know it as Greeks. That evening, a banquet was held in Jerusalem. The rabbis and others sat down with Alexander the Great and his men. But Parmenion, his aide-de-camp, did not join them. He was offended and remained outside, pacing about. At last Alexander summoned him and asked, ‘Why have you behaved this way tonight?’ Parmenion replied, ‘What did you expect? Was I supposed to sit at such a table?’ ‘Certainly.’ ‘But from the time we departed until we arrived here, we never once dismounted from our horses. Then I saw you dismount and bow down before a priest...’

‘How could I possibly sit at that table? That is why I stayed away,’ he said. Alexander replied, ‘If you knew what God told me yesterday evening about this priest and this city, you would have done the same.’ These things are foreign to us; we do not know them. That is why many are ashamed to say that they are Greek, just as many are ashamed to make the sign of the Cross. They make it beneath their jacket or inside their pocket, or they do not make it at all. They are ashamed to reveal their Christian way of life, lest they be criticized or considered backward. This mother, then—and here is the great lesson—planted this truth within her child. Thus, when he grew up and reached a position from which he might be able to help, he went out to see how his people were living and what was happening to them. And you know what happened there.

He went out and saw what was happening. They did not know who he was—that he was a prince, that he came from the palace, and that he was the adopted son of Pharaoh’s daughter. They knew none of this. An Egyptian was beating a Hebrew. When Moses saw it, he became angry, struck the Egyptian twice with his fists, killed him, and buried him in the sand. He looked around to see whether anyone had witnessed it. Seeing no one, he left. The next day he went out again to the place where his brethren, the Hebrews, were laboring and suffering. And what did he see? He saw two Hebrews quarreling. He said to them, ‘What are you doing? What are you doing? You are captives, and yet you sit here fighting among yourselves?’

One of them was apparently rather insolent and said, ‘Do you truly care about us, or do you mean to kill us as you killed the Egyptian yesterday?’ Moses was startled when he heard this and realized that the matter would become known to Pharaoh—and indeed it did. Pharaoh then began to pursue and persecute him. Moses gathered his things and fled. He evidently crossed by way of Suez, entered the desert, and came to Mount Sinai, Mount Horeb. It is the place that remains to this day, as those of you who have visited it know, or as those who were here the other day saw when I showed you Jethro’s well, the well of Moses’ father-in-law. Moses reached that place, went to the well, and sat down there.

There he witnessed another injustice. This man could not tolerate injustice. The strong and the weak came to the well. Some young women, the daughters of a priest, came to water their sheep. They drew water and poured it into the troughs, but the young men and other men drove the women away. They pushed them aside so that they themselves could water their flocks first and leave, while the young women did not return home until midnight.

“An Egyptian helped us. He was there and drove away those who are always bullying us. He even drew water for us, and that is why we came home early.” “Where is he?” the man asked. “Why did you not bring him here to eat bread?” “We did not,” they said. So one of the girls went back. Moses was still there by the well, and she brought him home. To make a long story short, he remained with that family, and they gave him one of the daughters, Zipporah, to be his wife. And now the prince had become a shepherd, tending his father-in-law’s sheep. Not the owner of the flock—a hired shepherd. A shepherd. To be the master shepherd is something respectable: you carry your staff and own sheep of your own. But to tend another man’s sheep is deeply humbling. And here the great lesson begins.

It begins with Moses. For forty whole years, without complaint—without complaint—he tended his father-in-law’s sheep and the other animals he had there. And after those forty years of training among the sheep, not in the palace—for the palace bore no fruit and helped him in nothing—it was those forty years that truly trained him. Now, at eighty years old, he came one day before a type of the Most Holy Theotokos. He saw the bush burning yet not consumed. He turned aside to see what was happening. He drew near and saw that the bush was not being burned up. Then he went around to the other side and heard a voice say to him, “Moses.”

“Take off your sandals, for the place is holy.” So he removed his sandals and drew near. From the bush, God told him what he must do from that point onward: when he was to go and undertake the task of delivering the people from Pharaoh’s hands. Think, then, how a person ought to approach—not merely a bush, but God Himself; how one ought to approach the very Body and Blood of God. Yet many of us have not taken off our sandals. We remain bound by many ties: carnal ties, worldly ties, family attachments, egotistical ties, satanic ties—worldly ties and so many others.

We have not removed our sandals; we do not come purified as we should. If Moses was forbidden to advance toward a mere bush, toward a type, what should be required today before the antitype—the reality itself? Let us pay attention to this. Many of us suddenly consider ourselves worthy on Great Thursday, on the Dormition, or at Christmas, yet the very next day we consider ourselves unworthy again. Let us understand that we were not worthy even then, and let us do what God teaches Moses here.

In any case, God said to him, “Come now, and I will send you to Pharaoh, and you shall bring My people Israel out of Egypt.” But Moses answered Him, “Who am I, that I should go to Pharaoh and bring the children of Israel out of Egypt? Who am I?” This was no longer the former Pharaoh. The one who had persecuted Moses was dead. God had already told him, “Those who sought your life are dead.” This was another Pharaoh. Yet Moses spoke with humility, even though he was speaking with God, and even though God Himself was telling him to go and do this—and God makes no mistake. Moses still said, “Who am I to do such a thing?” He had no high opinion of himself. We should not imagine that we know everything, can do everything, are capable of everything, and can change both ourselves and everyone else. That is a grave mistake. The humility and meekness of Moses were beyond compare. Nothing like them has ever been recorded, and I do not think another man like him will be found. “Is it possible for me,” he asked, “to do such a thing?” God said to him, “Listen: I will be with you. Go, and I will be with you. And this will be the sign that I am with you: when you have brought the people out...”

“You shall worship God upon this mountain.” Yet Moses continued to insist, “I cannot go.” He even said, “I am...”

“Slow of speech. I am slow of speech.” Indeed, because he was slow of speech, he imagined that dealing with Pharaoh would require cleverness—that he would have to outwit him and somehow take the people away from him. Pharaoh had powerful interests at stake. Six hundred thousand people worked for him each day. Imagine what six hundred thousand unpaid days of labor meant for Egypt’s economy every single day. You understand what that amounted to. Would it have been in Pharaoh’s interest to let the people go? Moses therefore thought he needed eloquence, arguments, and quick wit to persuade him. But all this would be accomplished by the power of the grace of the Holy Spirit and by the power of God, not by Moses’ own cleverness. And here God tells him...

Moses said, “They will not believe me. Even if I go and tell them, they will not believe me. How will they know that You truly sent me?” What did the Lord say to him? “What is that in your hand?” Moses answered, “A staff—a walking stick.” “Cast it upon the ground,” the Lord told him. Moses threw it down, and it became a serpent. When he saw that the staff had become a serpent, he was frightened. The Lord said, “Moses, reach out and take it by the tail.” So he went and took it by the tail, and it became a staff again. “This staff,” God told him, “will be a sign for you. You will do this before Pharaoh.”

“When you do this, Pharaoh will be forced to take notice. He will know that I have chosen you and that this does not depend on your own worth or ability.” God then gave him another sign. He told Moses to put his hand inside his garment, against his breast. Moses did so, and when he drew it out, his hand was leprous. He put it back inside his garment, and when he drew it out again, its flesh had been restored. In any case, Moses still said that he could not go: “I am not eloquent; I am slow of speech.”

God told him, “I will speak with you. You will tell Aaron, and Aaron will tell Pharaoh. So the two of us will speak: whether through signs or however imperfectly, you and I will speak together. You will tell Aaron, Aaron will stand between you and Pharaoh, and you will exercise authority there.” In this way God made the task somewhat easier for him, and Moses accepted the role. He then went down to Egypt, and there followed what are called the ten plagues of Pharaoh. You remember what happened in the ten plagues of Pharaoh; we ought to know these things from school. At this point, however, I want to say something about leprosy. Leprosy is a type of sin. If you read the Wisdom of Sirach, you will find in chapter 38 that physicians...

have a role in treating illnesses: “Give the physician his place, for the Lord created him, and there is need of him.” The Lord created the physician, the Lord created medical knowledge, and the Lord created medicines from the earth, for there is need of them. Yet physicians treated every illness except leprosy. Leprosy. Open chapter 14 of Leviticus and you will see God, like another Hippocrates, teaching the Levites, the clergy, how they were to deal with leprosy. If it had one color, they were to act in one way; if it had another color, in another way. If the lesion was deep, they were to do one thing; if there were eruptions, they were to do another. The instructions even required them to give the afflicted person a written notice...

under the law concerning lepers in Leviticus, declaring that he must leave the city. He was not permitted unrestricted contact with others. And the one who judged whether the leprosy had been healed was again the priest: “Go, show yourselves to the priests.” Why was this? Because leprosy was a type of sin. And sin, which enters the soul, is dealt with only by the clergy, both in the Old Testament and in the New Testament. Do not look for some other method of your own, outside the Church, imagining that you can settle the matter of your sins. There is no such way.

There is an appointed way, but it is not my subject now to explain all the forms in which leprosy prefigures sin in the Old Testament. Here God shows Moses, in effect, “You are leprous; you are a sinner. I am the One who can restore you.” The result was that Moses set out, and miracles took place, as you know. The sea opened and the people crossed over. He struck again with his staff, and the sea closed once more. You recognize here a type of the Cross: with his staff he struck the sea and it opened; then from the other side he struck the sea again and it closed. In other words, it opened with one stroke and closed with another, forming the sign of the Cross. All Pharaoh’s chariots were drowned there, and nothing remained of them, while the Israelites came through with dry feet. The water stood still like walls of glass.

It stood like a wall on either side. A strong east wind blew, the ground dried, and they passed through with dry feet; not even their sandals became muddy. Then the promise God had given Moses was fulfilled: the staff truly helped him greatly. After they crossed, Moses led the men in one dance, while Miriam led the women separately. The women were apart from the men, and they praised God with dancing and musical instruments. This opening of the Red Sea by the power of Moses’ staff is also a type of the virginity of the Theotokos. Indeed, our Church has a doxastikon in the Second Tone—I believe it is sung at Vespers—which says:

“Once, in the Red Sea, an image of the Bride who knew no bridegroom was prefigured.” There, Moses divided the waters; here, Gabriel served the miracle. There, Israel passed through and the sea remained untrodden; here, Emmanuel passed through, and the Theotokos remained undefiled. In any case, we now find ourselves in the wilderness. Once they entered the wilderness, they encountered drought. They had nothing, not even water. There was a large pool, but its water was poisonous. The Hebrews were ready to strangle Moses. “Why did you take us away? Why did you drive us out of Egypt?” They preferred to be slaves and eat leeks, onions, and the food from the Egyptians’ cauldrons rather than be free and suffer hardship. The same happens with us today. We prefer to labor in Satan’s prison camps...

satisfying our flesh, our ego, and our belly, rather than endure some hardship, exercise self-restraint, fast, and suffer so that we may walk the right path toward the Promised Land. These events portray our own condition vividly and correspond closely to what happens among us. Those who wish to read further may turn to chapter 17 of Exodus, where the account continues. When the people pressed Moses and Aaron, the two went before the Tabernacle of Testimony—as we might say, into the Church—knelt down, and asked God, “What are we to do with these people? What can we give them to drink?” And God said to Moses, “Take this piece of wood and put it into the water, and the water will become sweet.” So Moses took the piece of wood God showed him...

and placed it in the water. The water became sweet, and the whole assembly drank, together with their animals. There were three million people, not ten or twenty. They were satisfied, and it was through the wood that the waters were made sweet. The wood is a type of the Cross, while the waters signify sin in the world. Through the wood the waters were sweetened, and through the Precious Cross the waters were sweetened. You will hear this the day after tomorrow in the readings appointed for the feast of the Cross. Something else is mentioned here as an answer to certain people who are careless, especially certain foolish women. When medicine exists for an illness they have, they say, “I will not take it. God will make me well.” God will not make you well in that manner.

An aspirin may cure your headache. Do not expect oil alone to cure you, or prayer alone to cure you. Humble yourself and take the medicine. Many men and women suffer while secretly and egotistically imagining that they have such boldness before God that He will heal them miraculously. He will not heal them in that way. Do you know what the Wisdom of Sirach says about this? “Was not the water made sweet by means of wood?” Could God not simply have commanded the water to become wholesome? Of course He could, but the wood had to be placed in it. “Can God not heal me?” He can, but when medicine is available, you must take it in order to recover. Humble yourself and do not be prideful, because we can fall into error even here. That is why I am telling you this. Immediately afterward, among these events, there is also a type of the Twelve Apostles and the Seventy. It says, “Then, from Marah...”

“they came to Elim, where there were twelve springs of water and seventy palm trees, and there they encamped.” The Old Testament depicts the New Testament beforehand, while the New Testament interprets the Old Testament. I now move on to chapter 17. There Moses performs the first miracle recorded there. The people have no water, and he asks God, “What shall I do?” God tells him, “Strike this rock, and water will come out.” So he struck it. And, my dear friends, that rock still exists. I am very sorry that I have lost the photograph; I have lost the small film negative. The rock is at Pharan. From the Holy Monastery of...

Saint Catherine at Sinai, those able to make the walk should allow about an hour and fifteen minutes to an hour and a half. There is also a Bedouin settlement there. The women in particular remain there and never come out toward this area. If you go, you will find a rock shaped somewhat like one of those great wheels used in mills, or like the wheel of a device used to draw water from a well. It is an enormous rock, like a millstone but of immense proportions. Imagine it measuring eight or nine meters across in either direction. It is that large, and it is full of holes—holes.

The holes there look smooth, as though water has flowed out of them. You cannot deny the evidence. And Scripture says that the place is there, right beside Mount Horeb, in Paran. That is where the first miracle took place: Moses struck that very rock, and it brought forth so much water that it did not merely give the people drink—it flooded them with water. In any case, after this first miracle they went on, and another miracle took place, as it says here: “Then Amalek came.” Amalek is a type of Satan, although Amalek was also a people living there, “and fought with Israel at Rephidim,” in a narrow place. For when the peoples of that region saw three million people, like a vast swarm of ants,

suddenly emerging from the sea one morning, they regarded it with superstitious fear. They all put obstacles in Israel’s way and would not let them pass. And what happened? Moses said to Joshua the son of Nun and the others, “Take three hundred men and go forward. In the morning, engage the Amalekites in battle. I will go up the mountain to pray.” This is the place called the Holy Summit, which many people have visited. Saint Catherine’s peak is 8,500 feet high, the Holy Summit 5,700 feet, with the other peak beyond it. So this is the smaller mountain that Moses ascended.

Moses was above, with Aaron and Hur—Hur, his brother-in-law, Miriam’s husband. The people were fighting below, while Moses raised his hands and prayed to God. As long as he held his arms in that position, forming the sign of the Cross, the Amalekites were struck down and the Israelites drove them back. But Moses was now an elderly man, about a hundred years old, and he had to lower his arms. Whenever he lowered them, the Amalekites routed the Israelites and drove them back again. This continued until evening. Aaron and Hur, watching from their vantage point, saw that their people prevailed only while Moses held his arms outstretched. So what did they do? They placed a stone beneath Moses and seated him upon it.

Aaron stood on one side and Hur on the other, and they held up his arms. They supported him in that position until the sun went down, and so Israel was victorious. What do Aaron, Hur, and Moses signify? Moses is a type of Christ crucified. Aaron represents the Alpha, and Hur the Omega. And Christ is the One who will defeat Amalek—that is, Satan. You will hear these things the day after tomorrow in the prophetic readings. Those who wish to study them may find them in chapter 17.

In the end, Moses continued on, but he too made a mistake, being human. God told him to speak to a rock so that water would come forth, not to strike it. Until then, Moses had struck the rock, but he had never done this. The people were stiff-necked, and he was afraid of them. He thought, “If I speak to the rock and no water comes out, what will happen?” Yet Moses and Aaron came before the congregation, to the entrance of the Tabernacle of Witness, and fell on their faces.

Then the glory of the Lord appeared to them, and the Lord spoke to Moses, saying, “Take the staff and gather the congregation together, you and Aaron your brother; and speak”—not strike—“speak to the rock before their eyes, and it shall yield its water. You shall bring water out of the rock for them and give drink to the congregation and their livestock.” So Moses took the staff from before the Lord, as He had commanded him. Moses and Aaron gathered the congregation before the rock, and Moses said to them, “Hear now, you rebels”—that is, you stiff-necked people—“shall we bring water for you out of this rock?” And as he held the staff,

he said, “Do you want us to bring water for you out of this rock?” Then he struck the rock with the staff, although God had not told him to strike it, but only to say, “Shall we bring water for you out of this rock?” Moses raised his hand and struck the rock twice with his staff. Abundant water came forth, and the congregation and their livestock drank. But God took him to task, and the Lord said to Moses and Aaron, “Because you did not believe Me, to sanctify Me before the children of Israel”—so that they might see that the miracle could also happen in this way—“therefore you shall not bring this congregation into the land which I have given them.” And both of them died, as the account goes on to tell us.

More specifically, in chapter 32 of Deuteronomy, you can find what I shall now read to you: “The Lord spoke to Moses that very day, saying: ‘Go up this mountain of Abarim, Mount Nebo, which is in the land of Moab, opposite Jericho, and behold the land of Canaan, which I am giving to the children of Israel as a possession. And die’”—that is, you are to die—“‘on the mountain which you ascend, and be gathered to your people, just as Aaron your brother died’”—Aaron died first—“‘on Mount Hor and was gathered to his people, because you disobeyed Me among the children of Israel at the waters.’”

And it continues: “Then Moses went up from the plains of Moab to Mount Nebo, to the summit of Pisgah, opposite Jericho. And the Lord showed him all the land: Gilead as far as Dan, all the land of Naphtali, the land of Ephraim and Manasseh, all the land of Judah as far as the western sea, the Negev, and the plain of Jericho,

“the city of palm trees, as far as Zoar.” In other words, God did not permit him to enter. He punished him and brought his life to an end, but He showed him where the people were going—the people whom Moses had led for so many years, for about forty years. And ultimately, whatever else you may remember, Moses was not going to enter the land.

Joshua the son of Nun and Caleb were the only two, out of the six hundred thousand men who departed from Egypt, who entered the Promised Land. All the others left their bodies in the wilderness. You know what that expression means, do you not? Their legs—the thick part here, the thighs—were left in the wilderness.

Five hundred ninety-nine thousand, nine hundred ninety-eight left their bones in the wilderness. Only those two, together with all who had been born during those years—apart from those who died in various incidents—entered the Promised Land. None of the others did. Yet God showed mercy to Moses and allowed him to see where the people he had led for so many years were going.

And the Lord said to him: “This is the land which I swore to Abraham, Isaac, and Jacob, saying, ‘I will give it to your descendants.’ I have caused you to see it with your own eyes, but you shall not cross over there.” You may only look at it; you will not set foot upon it. “So Moses, the servant of the Lord, died there in the land of Moab, according to the word of the Lord. And they buried him in a valley in the land of Moab, opposite Beth Peor; but no one knows the place of his burial to this day. Moses was one hundred and twenty years old when he died. His eyes had not grown dim”—he had not lost his sight at all—“nor had his strength diminished.” He was one hundred and twenty years old, yet he remained ever youthful. I have simply selected these passages to show you where the account comes from.

He undertook a difficult struggle. See how high God raised him and how far God brought him, but also how God brought him down because of one single sin. And I sometimes say: if Moses did not enter the Promised Land because of something that, to us, seems merely human, will we enter? Will we enter, when we sin deliberately? That is the serious question. His mother, too, through her Hebrew faith, helped Moses reach the heights he attained. Bear in mind that Moses’ humility, meekness, goodness, and righteousness brought God down from heaven to an elevation of two thousand meters. Do you realize this? And Moses compelled God twice to inscribe the tablets of stone. Do you know that? God inscribed them twice. The first time Moses received them and came down, he found his brother Aaron with the people, and they had made a golden calf. Moses became angry: “We are speaking with the true God, and you are making calves here to be your gods?” So he smashed everything, including the tablets. Then he ascended again and received another set.

Think of it! Just think. This also teaches us a beautiful lesson from another perspective. Moses brought God down, but God did not descend any farther than Moses himself was able to climb. And this is a lesson for us: you must contribute whatever lies within your own power.

Of the two partners, of course, God supplies what you cannot. God wants you to rise, to undertake your struggle, and to offer what you are able to do; He will supply the rest. It is always like what He did before the tomb of Lazarus: “Lazarus, come forth.” Lazarus came out. Then He said, “Unbind his hands.” You brought him back from Hades after four days, with his hands still bound. Could You not unbind them? But you yourselves can unbind his hands; you could not bring him out of the tomb. What you could not do, I do. What you can do, you must do yourselves. In other words, God wants the human person as a fellow worker, so that He may help and exalt him. The life of Moses ought to be very well known, at least among mothers.

But it is not. The life of those days ought to be known to every midwife who kills children and to every doctor who performs abortions. Those midwives feared God; these people do not fear God. What is happening today—I do not know how God endures the sight of such sacrilege in the full light of the twentieth century, when everyone speaks about human rights. As though this innocent child, who has done nothing wrong, who has caused no difficulty to the mother, the father, or anyone else, has no right to live, while others have rights even though they have often proved themselves unworthy of life. If you ever wish to learn anything about the Old Testament, you will find everything there. It contains literature, drama—whatever you seek, you will find it there, along with great lessons. It is the greatest book.

The Old Testament is the finest garden for every subject, and it helps the human person. Its language is simple and unveiled. It does not cover things up or hide falsehoods; it tells the truth exactly as it happened, so that a person may stand face-to-face with the truth, as it were, and act rightly. What more can I say? Did you grasp what I told you—that Moses did not enter Paradise, that Moses did not enter the Promised Land? Do you understand what he was deprived of? Of course, when Christ descended below, these matters were set right. Moses certainly believed. Moses wrote about Christ; Moses prefigured Christ in so many ways and did so many things.

Yet he was not counted worthy of this. It was taken away from him. How just God is, and how severe God is! Did you hear what we said this evening, where Peter says, “God did not spare the angels who sinned”? They were angels, yet He did not spare them, but cast them into Tartarus. And will He take us—who have made ourselves into devils—into Paradise? We do not repent, we do not change our lives, and we do not go to Holy Confession. Will He send us to Paradise? What does He need us for—as mighty heroes? Why would He want us? This is why I speak in this spirit. Let us take heed and do whatever we can. I pray, then, that Moses the God-seer may impart his lesson to us this evening.

Από τα διδάγματα που βγαίνουν από τη ζωή του. Σήμερα η Εκκλησία είχε άνω των 3,5 χιλιάδων Αγίων που εόρταζε. Μέσα σε αυτούς υπήρχε και ο Προφήτης Μωσής, ο Θεόπτης, για τον οποίο ξέρουμε από το σχολείο ακόμη, από τα παιδικά μας χρόνια. Εάν θελήσει κανείς να τον αναζητήσει το πρώτον, θα πρέπει να πάει στην Έξοδο, στο βιβλίο δηλαδή της Εξόδου, το δεύτερο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης. Εκεί θα τον συναντήσει. Είναι μια εποχή που ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος είναι πουλημένος στην Αίγυπτο και πήγανε και οι αδελφοί του έπειτα.

Εκεί όλες οι ψυχές με τον πατέρα του, 70 άνθρωποι, όπου έμειναν 400 χρόνια, όπως ξέρετε, και αυτοί υπόδουλοι στους Αιγυπτίους, που κάποτε ήρθε εποχή να φύγουν από εκεί, τη βοηθεία ενός προσώπου, που είναι ο Προφήτης Μωσής και έχει την ανάλογο ιστορία που σας λέγω σήμερα. Ακούσετε μερικά που έχουν σύγχρονον ισχύ, διότι ο Λόγος του Θεού δεν είναι κάτι εποχιακό που περνάει η μόδα του. Έχει αιώνιον ισχύ, διότι είναι θεϊκά πράγματα αυτά. Πέθανε ο Φαραώ, σας εισαγάγω, πέθανε ο Φαραώ.

Γνώριζε την αξία του Ιωσήφ και του πατέρα του, που τη εντολή αυτού ήρθε ο πατέρας του Ιακώβ στην Αίγυπτο. Οι Εβραίοι πολλαπλασιάζονται και άρχισαν να τους φοβούνται οι Αιγύπτιοι, ότι αυτοί πολύ γρήγορα θα αυξηθούν και, αν τυχόν κάποια στιγμή κάποιος εχθρός μας κάνει πόλεμο, θα ενωθούν με αυτούς και τότε κινδυνεύουν. Σκέφτηκε λοιπόν με το επιτελείο του να βρουν κάποιο μέσον, μέσα στις βαριές δουλειές που βάζανε στους ανθρώπους αυτούς, ώστε να υποφέρουν και να μην έχουν κέφι και να μην έχουν δυνάμεις για παιδοποιία και για οικογένεια.

Και μία διαταγή, και ειδοποίησε όλες τις μαίες, ώστε όταν θα γεννούν Εβραίες και βλέπουν ότι γεννάν αρσενικό, να το φονεύουν. Εδώ λοιπόν και κάτω θα σας μιλήσω. «Και ελάλησεν ο βασιλεύς των Αιγυπτίων προς τας μαίας των Εβραίων, εκ των οποίων η μία ονομάζεται Σεπφώρα και η άλλη Φουά, και είπεν· όταν μαιεύητε τας Εβραίας και ίδητε αυτάς επί της γεννήσεως, εάν μεν είναι αρσενικόν, θανατώνετε αυτό, εάν δε είναι θηλυκόν, τότε ας ζη». Αποτέλεσμα: «Εφοβήθησαν δε αι μαίαι τον Θεόν» παρά τον Φαραώ.

Δεν έκαμναν όσα είπε προς αυτάς ο βασιλεύς της Αιγύπτου, αλλά άφηναν ζώντα τα αρσενικά. Άνθρωποι στην Παλαιά Διαθήκη να φοβούνται τον Θεό. Ξέρετε τι πάει να πει «φοβούμαι τον Θεό»; Σέβομαι τον Θεό, λογαριάζω τον Θεό, υπολογίζω τον Θεό. Η δε γυνή να φοβείται τον άντρα, να σέβεται τον άντρα, να λογαριάζει τον άντρα, να υπολογίζει τον άντρα. Αυτό πάει να πει. Γυναίκες, λοιπόν, αυτές φοβούνταν τον Θεό περισσότερο και λιγότερο τον Φαραώ. Μπορούσε να τους διχοτομήσει και το κεφάλι τους. Δεν το έκαναν, όμως. Όπου έγινε θέμα, «Γιατί δεν το κάνετε αυτό το πράγμα;», απήντησαν ψέματα. Του λένε: «Βασιλεύ, οι Εβραίες είναι εύρωστες γυναίκες και δεν περιμένουν βοήθεια στη γέννα τους, κι έτσι εμείς δεν προλαβαίνουμε». Ευχαριστούμε.

Αυτές, και τώρα τι να γίνει; Να πάμε να το πάρουμε; Δεν γίνεται η δουλειά όπως μας λες εσύ. Οι δικές μας πληρώνονται για να σκοτώσουν σήμερα, μαζί με τις φωνές της μάνας. Πληρώνουν σήμερα για να σκοτώσουν, πληρώνονται. Και ενθυμούμαι μια στα Πατήσια που είχε ένα κόκκινο σπίτι. Λέγω: «Γιατί το βάλατε το χρώμα;» «Ε, μου αρέσει». Λέω: «Ίσως να είναι με τη δουλειά σας, γιατί το έχετε από αίμα μικρών παιδιών, το έχετε φτιάξει αυτό». Και πράγματι έτσι το είχε φτιάξει. Μεγάλη διδασκαλία αφήνουν οι γυναίκες αυτές. Ο Θεός, όταν είδε ότι έτσι ενεργούν αυτές, «ηγαθοποίει τας μαίας και επληθύνετο ο λαός και εδυναμούτο σφόδρα», ο εβραϊκός, εξαιτίας ότι δεν βρήκε αντιμέτωπες τας μαίας.

Είδε έτσι ο Φαραώ ότι του ξεφεύγουν οι γέννες οι εβραϊκές, έβγαλε ένα καινούριο σύστημα. Τα αρσενικά, τα Εβραιόπουλα, να πέφτουν στον Νείλο. Εφόσον οι γυναίκες είναι εύρωστες αυτές και δυνατές, να πέφτουν στον Νείλο τον ποταμό. Εδώ ξεκινάει η υπόθεση του Μωυσέως. «Επήγε δε άνθρωπος τις εκ του οίκου Λευί και έλαβε γυναίκα μία εκ των θυγατέρων Λευί», από την ίδια ράτσα, «και συνέλαβεν η γυνή και εγέννησεν υιόν. Ιδούσα δε αυτόν ότι ωραίος ο υιός», η μητέρα που το γέννησε, ένα όμορφο παιδάκι, Αγία Γραφή, «έκρυψεν αυτόν τρεις μήνες». Δεν το άφησε να το δει κανείς. Το γέννησε, το έκρυψε, ώστε να μην το μάθουν οι εχθροί. Αλλά επειδή θα μεγάλωνε, θα το μάθουν κάπως. Αλλά τι να γίνει;

Τι να κάνει, λοιπόν; Έπρεπε να το ρίξει στο ποτάμι. Σκέφτηκε, λοιπόν, τότε αυτή να κάνει μία μέθοδο δικιά της, την οποία ο Θεός την ευόδωσε να την πραγματοποιήσει. «Μη δυναμένη να κρύπτει αυτόν πλέον, έλαβεν αυτώ θίβιν παπυρίνην». Έφτιαξε ένα καλάθι ψάθινο, το πέρασε μέσα με πίσσα και το πέρασε και με κατράμι και με άσφαλτο και το έβαλε μέσα το παιδί. Αυτό δεν περνάει νερό. Και πήγε κάτω στο ποτάμι και δεν το πέταξε μέσα να το πάρει το ποτάμι, να το πάει κάτω. Το έβαλε σε μια άκρη, εκεί που ήταν ένα υπήνεμο, είχε ένα έλος νερό, το έβαλε εκεί. Ταυτόχρονα δε έβαλε την αδελφή του μικρού, τη Μαριάμ, κάπου εκεί να φυλάει, να ιδεί τι θα γίνει. Θα το φάει κανένα ψάρι;

Θα το πάρει το ποτάμι; Θα φέρει νερό και θα το πάρει να πάει κάτω; Θα το βρει κανένας; Θα το φάει κανένα θηρίο; Και τι έγινε κατά οικονομία Θεού; Κατέβηκε η κόρη του Φαραώ με τις θεραπαινίδες της να πάρει το μπάνιο της στο ποτάμι. Και οι κοπέλες έκαναν βόλτες στο ποτάμι, στην άκρη, και άκουσαν κλάματα. Και το λένε στη βασιλοπούλα, ότι εδώ κλάματα, κάτι είναι. «Κάποιο παιδί», λέει, «από τις Εβραίες θα είναι». Πήγαν εκεί, το βρήκανε, αυτό έκλαιγε μέσα. Τρέχει η μικρούλα, η αδελφή τότε, και λέγει στη βασιλοπούλα: «Μήπως θα θέλατε να βρω καμία Εβραία που να έχει γάλα να το ταΐζει αυτό το μωρό;» Λέει: «Ναι, να βρεις». Πάει αυτή και μιλάει στη μάνα του. Σε ευχαριστώ.

Το παίρνει το παιδί αυτό και το αναλαμβάνει να το περιποιηθεί μέχρι που να μεγαλώσει και θα της το ζητήσει αυτή. Και έπαιρνε και το μισθό της από πάνω. Αναφέρει εδώ ότι έπαιρνε και το μισθό της από πάνω. «Και αφού εμεγάλωσε το παιδίον, έφερεν αυτό προς τη θυγατέρα του Φαραώ και έγινε υιός αυτής και κάλεσε το όνομα αυτού Μωυσήν», που πάει να πει το «Μωυσής» ανηρμένος από το ύδωρ, βγαλμένος από το νερό, σεσωσμένος από το νερό. Αυτό πάει να πει Μωυσής στην εβραϊκή γλώσσα. «Κατά τας ημέρας εκείνας, αφού ο Μωυσής εμεγάλωσε, εξήλθε προς τους αδελφούς αυτού». Εκεί ήσαν τώρα οι Εβραίοι υπόδουλοι στους Αιγυπτίους. Ο Μωυσής...

Είναι στο παλάτι. Παρότι ανατρέφεται βασιλικά, μαθαίνει γλώσσες, μαθαίνει επιστήμες, μαθαίνει τρόπους και τα διάφορα, όμως γνωρίζει ότι αυτοί οι δούλοι είναι αδελφοί του και ενδιαφέρεται για αυτούς και βγαίνει να δει πώς περνάνε, υποφέρουν, βασανίζονται κάτω από τον αγά αυτόν τον Αιγύπτιο. Πώς ξέρεις, Μωυσή, ότι αυτοί είναι αδελφοί σου; Εσύ ετράφης, εσύ ανέστης, μέσα στα χρόνια που καταλάβαινες, μέσα στο παλάτι. Αυτά πού τα ξέρεις; Η μάνα του, η μάνα του, τα χρόνια που τον είχε στα χέρια της από μικρόν, δεν έπαυσε να τον διδάσκει και να του βάλει κάτω απ' το πετσί του.

Να του βάλει κάτω από μέσα στην καρδιά του. Είναι Εβραίος και έτσι πρέπει να πολιτεύεται υπέρ των αδελφών. Αυτοί που υποφέρουν είναι αδελφοί του και ότι πρέπει, εκεί που θα πάει στο παλάτι, να ενδιαφερθεί για τους ανθρώπους αυτούς. Δυστυχώς, αυτό που είναι ένα μεγάλο μάθημα μένει απαρατήρητο, κατ' εξοχήν για τις μητέρες τις σημερινές. Όλα μπορούν να τα μάθουν στα παιδιά, ότι είναι Έλληνες. Οι Έλληνες είναι μετρημένοι στα δάχτυλα. Ντρέπονται πολλοί να πουν ότι είναι Έλληνες και ότι είναι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, και αυτό μένει στην άκρη. Δύο πράγματα βασικά, Ορθοδοξία και Ελληνισμός, είναι βασικά πράγματα για εμάς. Και όσο να θέλουμε εμείς, οι εχθροί από μέσα, να τα βγάλουμε από τη μέση, δεν θα κατορθώσουμε. Ο Χριστός μας, όταν είδε τους Ελληνιστές...

Παραμονάς του πάθους του, χάρηκε και είπε: «Νυν ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο Υιός του ανθρώπου». Αν ήξερε ακόμη ο άνθρωπος, όταν ο Χριστός μας έλεγε «Εγώ είμαι το Α και το Ω», θα καταλάβαινε τι πάει να πει Ελληνισμός, τι πάει να πει ελληνική γλώσσα και γιατί βάλλεται η ελληνική γλώσσα σήμερα. Να το καταλάβαινε, αλλά αυτά δεν τα έχει παρακολουθήσει. Πώς λες εσύ το Α και το Ω, Χριστέ; Και πείτε μου ποια γλώσσα στον κόσμο έχει Α και Ω. Ουδεμία, μόνο η ελληνική. Και διά της ελληνικής γλώσσης αποδεικνύεται το τρισυπόστατο της Θεότητος και το όνομα Ιησούς. Διότι, όπως λέει μια Σίβυλλα —θα πάω σε ένα άλλο οικόπεδο τώρα— λέγει ότι του Χριστού το όνομα...

Φτιάχνει νούμερο 888. Και θα είναι από δύο σύμφωνα και από τέσσερα φωνήεντα το όνομά του και θα κάνει οκτώ μονάδες, οκτώ δεκάδες και οκτώ εκατοντάδες. Κι έτσι είναι. Εάν γράψουμε ΙΗΣΟΥΣ, εάν γράψουμε ΙΗΣΟΥΣ και βάλουμε από κάτω τα αντίστοιχα, το 10, το 8, το 200, το 400, θα φτιάξουμε 888. Οκτώ μονάδες, οκτώ δεκάδες και οκτώ εκατοντάδες. Η ελληνική αλφάβητος τι έχει; Έχει οκτώ μονάδες, οκτώ δεκάδες και οκτώ εκατοντάδες. Και φτιάχνει 888. Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ϛ, Ζ, Η. Οκτώ μονάδες.

Κάππα, Λάμδα, Μι, Νι, Ξι, Όμικρον, Πι, οκτώ δεκάδες. Ρο, Σίγμα, Ταυ, Ύψιλον, Φι, Χι, Ψι, Ωμέγα, οκτώ εκατοντάδες. Αν ήξερε ο άνθρωπος τι είναι η ελληνική γλώσσα... Εάν η ελληνική γλώσσα και ο Ελληνισμός και η Ορθοδοξία γενικά δεν είχαν καμιά αξία, προς τι ο Μέγας Αλέξανδρος να φτάσει στις Ινδίες; Γιατί πήγε εκεί κάτω; Πήγε μοναχός του; Μόνο το ιστορικό αν ήξερε ο άνθρωπος, όταν έφτασε ο Μέγας Αλέξανδρος στα Ιεροσόλυμα, το τι έγινε, θα ήταν υπερήφανος για τη γλώσσα του και για τον Ελληνισμό. Ξέρετε τι έγινε όταν έφτασε ο Μέγας Αλέξανδρος στα Ιεροσόλυμα; Την παραμονή το βράδυ τον ειδοποίησε ο Θεός: «Η πόλις αυτή είναι δική μου. Δεν θα την πειράξεις. Θα σου δώσουν τα κλειδιά».

Ο ραβίνος, ο οποίος ερώτησε τον Θεό αν πρέπει να αντισταθεί ή να παραδώσει την πόλη, του είπε: «Αυτός που έρχεται είναι δικός μου και να του δώσεις τα κλειδιά». Και μάλιστα έλαβε χώραν το εξής, που θέλω να το ξέρετε σαν Έλληνες. Όταν το βράδυ έγινε το τραπέζι στα Ιεροσόλυμα και παρακάθησαν και οι ραβίνοι κ.λπ., κ.λπ., και ο Μέγας Αλέξανδρος με τους δικούς του, δεν παρακάθισε ο Παρμενίων, ο υπασπιστής, γιατί χολωθείς έκανε τις βόλτες. Και στο τέλος τον εκάλεσε και του λέει: «Προς τι η διαγωγή σου αυτή απόψε;» Λέει: «Τι θέλατε, να καθίσω σε ένα τέτοιο τραπέζι; Ασφαλώς. Μα εμείς δεν κατεβήκαμε», λέει, «από τ' άλογο από εκεί που φύγαμε μέχρι εδώ. Και όταν είδα εγώ ότι κατεβήκατε και προσκυνήσατε έναν παπά...»

«Ήταν δυνατό να καθίσω σ' αυτό το τραπέζι; Γι' αυτό», του λέει. «Αν ήξερες, όμως, τι μου είπε ο Θεός χθες το απόγευμα γι' αυτόν τον παπά και γι' αυτή την πόλη, και εσύ θα το έκανες αυτό το πράγμα». Αυτά είναι ξένα σε μας, δεν τα ξέρουμε αυτά τα πράγματα. Γι' αυτό ντρέπονται πολλοί να πούνε ότι είναι Έλληνες, όπου ντρέπονται και πολλοί να κάνουν ένα σταυρό. Τον κάνουν κάτω απ' το σακάκι τους ή μέσα στην τσέπη τους ή δεν τον κάνουν καθόλου, ή ντρέπονται να δείξουν τη ζωή τους τη χριστιανική, μήπως κατηγορηθούν, μήπως θεωρηθούν οπισθοδρομικοί. Αυτή, λοιπόν, η μητέρα —μεγάλο δίδαγμα— αυτή του έβαλε του παιδιού μέσα του, ώστε όταν μεγάλωσε και ήρθε σε κάποια κατάσταση που θα μπορούσε κατά κάποιον τρόπο να βοηθήσει, εβγήκε να δει το πώς, το τι γίνεται. Και τι έγινε εκεί, ξέρετε.

Βγήκε, είδε. Δεν ξέραν ποιος είναι, ότι αυτό είναι βασιλόπουλο, ότι είναι από το παλάτι, ότι είναι ο υιοθετημένος γιος της κόρης του Φαραώ. Δεν το ξέρανε. Και ένας Αιγύπτιος χτυπούσε έναν Εβραίο. Όταν το είδε αυτό, θύμωσε και του δίνει δυο γροθιές και τον σκοτώνει τον Αιγύπτιο και τον θάπτει μέσα στην άμμο. Έριξε μια ματιά μήπως τον είδε κανείς. Δεν τον είδε κανείς, έφυγε. Την άλλη μέρα ξαναβγήκε εκεί που δούλευαν οι αδελφοί του, οι Εβραίοι, και υπέφεραν. Και τι βλέπει; Βλέπει δύο Εβραίους να διαπληκτίζονται. Και τους λέει: «Τι κάνετε εδώ;» Ούτε αυτοί ξέρουν ποιος είναι. «Βρε, τι κάνετε εδώ; Βρε, είσαστε αιχμάλωτοι. Βρε, κάθεστε και κάνετε καβγάδες μεταξύ σας;»

Ένας ήταν λίγο θρασύς, φαίνεται, και του λέγει: «Σε αλήθεια ενδιαφέρει ή μήπως θέλεις», σου λέει, «να μας σκοτώσεις όπως σκότωσες τον Αιγύπτιο χθες;» Και τον εξέπληξε όταν άκουσε αυτό και κατάλαβε ότι θα μαθευτεί στον Φαραώ, όπως και εμαθεύτηκε. Και ο Φαραώ τού εκίνησε πόλεμο και διωγμό. Τα μάζεψε και έφυγε. Πέρασε, προφανώς, από το Σουέζ, πέρασε από εκεί και πήρε την έρημο και ευρέθη στο όρος Σινά, στο όρος Χωρήβ, εκεί που είναι μέχρι σήμερα, όσοι έχετε πάει ή όσοι είδατε προχτές που σας έδειξα εδώ πέρα, που είναι το φρέαρ του Ιοθόρ, του πεθερού του Μωυσέως. Έφτασε εκεί και πήγε στο νερό εκείνο και κάθισε εκεί.

Είδε μια νέα άλλη αδικία. Δεν ανέχεται την αδικία αυτός. Επήγαιναν δυνατοί και αδύνατοι. Πήγαιναν κάτι κοπέλες, παπαδοπούλες, να ποτίσουν τα πρόβατά τους, να βγάλουν νερό, να ρίξουν στις ποτίστρες. Οι νεαροί ή οι άλλοι κύριοι εκτόπιζαν τις κοπέλες. Τις κάναν στην άκρη, να ποτίσουν αυτοί πρώτα, να φύγουν, και οι κοπέλες γυρίζαν τα μεσάνυχτα. Σε ευχαριστώ.

«Αιγύπτιος, δηλαδή, μας βοήθησε. Ήταν εκεί πέρα και τους έκανε στην άκρη αυτούς που πάντοτε μας εκβιάζουν και μας βοήθησε, μάλιστα, και μας έβγαλε και νερό, και έτσι έγινε και ήρθαμε νωρίς». «Πού τον;» λέει ο άνθρωπος. «Γιατί δεν τον φέρατε εδώ να φάει ψωμί;» «Δεν το κάναμε». Κάποια κοπέλα πήγε πίσω. Αυτός εκεί ήταν στο πηγάδι και τον πήρε και τον πήγε σπίτι. Και, δεν συζητούμε πολύ, έμεινε στο οικογενειακό περιβάλλον εκείνος και του δώσανε και κοπέλα από τις κοπέλες, τη Σεπφώρα τη λεγόμενη, και έγινε γυναίκα του. Και τώρα το βασιλόπουλο, τσοπάνος, στου πεθερού του τα πρόβατα. Όχι τσέλιγκας, τσοπάνος. Τσοπάνος. Τσέλιγκας είναι κάτι το σοβαρό: μ' αρέσει να έχω την γκλίτσα και έχω πρόβατα και λοιπά. Αλλά να είσαι ο τσοπάνος αλλουνού, αυτό είναι πολύ ταπεινωτικό. Από εδώ αρχίζει το μεγάλο μάθημα.

Από τον Μωυσή. Σαράντα ολόκληρα χρόνια, αδιαμαρτύρητα, αδιαμαρτύρητα, σαράντα ολόκληρα χρόνια έβοσκε του πεθερού του τα πρόβατα και τα ζώα που είχε εκεί πέρα. Και στα 40 χρόνια, μετά την εκπαίδευση στα πρόβατα, όχι στο παλάτι —το παλάτι δεν έβγαλε ψωμί, τίποτα, δεν ωφέλησε σε τίποτα αυτό— η εκπαίδευση που έγινε τα 40 χρόνια εκεί. Ογδόντα χρονών τώρα βρίσκεται μπροστά μια μέρα στον τύπο της Παναγίας. Είδε την βάτον, την καιομένην και μη καταφλεγομένην. Έστρεψε να πάει εκεί, να δει πώς έχει το θέμα. Πήγε κοντά, είδε, δεν εκαίγετο η βάτος. Πήγε από το άλλο μέρος και άκουσε μια φωνή και του είπε: «Μωυσή».

«Βγάλε τα υποδήματά σου. Ο τόπος είναι άγιος». Και έβγαλε τα υποδήματά του και επλησίασε κοντά. Και από τη βάτο τού μίλησε ο Θεός, τι θα κάνει από εδώ και κάτω, πότε θα πάει να αναλάβει, να βγάλει τον λαόν από του Φαραώ τα χέρια. Σκεφτείτε πώς πρέπει να είναι ο άνθρωπος, όταν όχι τη βάτο απλώς, όταν έρχεται σε αυτόν τον Θεό, όταν έρχεται σε αυτό το σώμα, σε αυτό το αίμα του Θεού, πώς πρέπει να έρχεται. Και πολλοί μας δεν έχουμε λύσει τα υποδήματά μας. Είμαστε δεσμευμένοι με πολλούς δεσμούς: με σαρκικούς, με κοσμικούς, με συγγενικούς, με εγωιστικούς, με σατανικούς, με κοσμικούς, με, με, με πολλούς δεσμούς.

Δεν τα έχουμε βγάλει τα σανδάλια, δεν ερχόμεθα καθαροί όπως πρέπει. Αν του απαγόρευσε να προχωρήσει να δει μια βάτο, έναν τύπον, τι πρέπει να γίνεται σήμερα στην ουσία; Ας το προσέξουμε, γιατί πολλοί γινόμαστε άξιοι τη Μεγάλη Πέμπτη, πολλοί γινόμαστε άξιοι το Δεκαπενταύγουστο και τα Χριστούγεννα και την άλλη μέρα είμαστε ανάξιοι. Ας το καταλάβουμε ότι ούτε τότε είμεθα άξιοι και ας κάνουμε αυτό το οποίο διδάσκει εδώ ο Θεός σε αυτόν.

Εν πάση περιπτώσει. «Ελθέ, λοιπόν, τώρα», του λέει, «θα σε αποστείλω στον Φαραώ και θέλεις εξαγάγει τον λαόν μου, τον Ισραήλ, εξ Αιγύπτου». Απεκρίθη, όμως, και είπε προς αυτόν: «Ποιος είμαι εγώ για να υπάγω προς τον Φαραώ και να εξαγάγω τους υιούς Ισραήλ εξ Αιγύπτου; Ποιος είμαι εγώ;» Δεν ήταν ο παλιός τώρα. Ο παλιός είχε πεθάνει, αυτός που εδίωκε τον Μωυσή είχε πεθάνει. Του το λέει παραπάνω, του λέει: «Αυτοί που ζητούσαν την ψυχή σου πέθαναν». Είναι άλλος Φαραώ τώρα. Αλλά αυτός με ταπείνωση —με τον Θεό μιλάει— και ο Θεός τού λέει θα πάει να κάνει, δεν κάνει λάθος ο Θεός. Και του λέει: «Ποιος είμαι εγώ που θα κάνω αυτό το πράγμα;» Δεν θεωρεί τον εαυτόν του. Μη στεκόμαστε: θα ξέρουμε όλα, θα κάνουμε όλα, είμαστε ικανοί για όλα, να αλλάξουμε εμείς και να αλλάξουμε και τους πάντες. Λάθος μεγάλο αυτό. Η ταπείνωσις η οποία υπήρξε και η πραότης του Μωυσέως είναι ανεπανάληπτος. Δεν υπάρχει. Ούτε είναι γραμμένη και νομίζω ότι δεν θα ξαναβρεθεί άνθρωπος έτσι. «Είναι δυνατόν εγώ», είπε, «να κάνω αυτό το πράγμα;» Του λέει: «Άκουσε εδώ. Εγώ θέλω είσθαι μετά σου. Άμε, εγώ μαζί σου», του λέει, «και τούτο θέλει είσθαι το σημείον ότι εγώ είμαι μετά σου. Αφού εξαγάγεις τον λαό...»

«Θα λατρεύσετε τον Θεόν στο όρος τούτο». Στην πρώτη περίπτωση ο Μωυσής επιμένει ότι «Εγώ δεν μπορώ να πάω» και μάλιστα του είπε ότι «Εγώ είμαι...»

«Βραδύγλωσσος, είμαι βραδύγλωσσος». Και πράγματι, ο βραδύγλωσσος νόμιζε ότι είναι υπόθεση καπατσοσύνης να τον φέρει βόλτα τον Φαραώ, να τον ξεγελάσει, να του πάρει τον κόσμο. Φαραώ και συμφέροντα. Εδούλευαν εξακόσιες χιλιάδες την ημέρα. Καταλαβαίνετε, για τον οικονομικό προϋπολογισμό της Αιγύπτου, τι ήταν εξακόσιες χιλιάδες μεροκάματα την ημέρα δωρεάν. Καταλαβαίνετε τι ήτανε. Κατά συνέπεια, τον συνέφερε αυτόν να αφήσει τον λαό; Νόμιζε, όμως, ότι θα έπρεπε να έχει γλώσσα, επιχειρήματα και ευστροφία για να τον καταφέρει. Αλλά αυτά θα γινόσαντε τη δυνάμει της χάριτος του Πνεύματος του Αγίου και της δυνάμεως του Θεού. Δεν γινόσαντε από δικιά του καπατσοσύνη. Εδώ στην περίπτωση του λέει...

Εσύ, δεν θα με πιστέψουν άλλωστε, του λέει, και να πάω να τους πω, δεν θα με πιστέψουνε. Τι πρέπει να κάνεις ότι πράγματι με έστειλες εσύ; Τι είπε προς αυτόν ο Κύριος; «Τι είναι αυτό εν τη χειρί σου;» Και είπε: «Ράβδος, ένα ραβδί», λέει, «είναι». «Ρίψον αυτό κατά γης, πέταξέ το κάτω», του λέει. Το πετάει, και έριψεν αυτό κατά γης και έγινε φίδι. Όταν το είδε αυτός, τρόμαξε ότι έγινε φίδι το ραβδί. Του λέει: «Μωυσή, πήγαινε πιάσ’ το από την ουρά». Πηγαίνει λοιπόν, το πιάνει από την ουρά, ξανά έγινε ραβδί. «Αυτό», του λέει, «θα σου βγει σημείο, το ραβδί. Θα το κάνεις σε αυτόν τον Φαραώ».

Όταν του κάνεις αυτό το πράγμα, θα αναγκαστεί να μαζευτεί. Που γνώριζε ότι εγώ σε θέλω και δεν είναι η δικιά σου η αξία και η ικανότητα. Του έκανε δε ακόμη ένα άλλο τεστ. Ευχή Έσχατα, Αγία Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Αντίχριστος, Αγία Γραφή, Αντίχριστος, στον κόλπο σου και έβαλε τη χείρα αυτού εις τον κόλπον αυτού. Και όταν εξήγαγαν αυτήν εκ του κόλπου αυτού, είδαν ότι απεκατεστάθη η σάρξη αυτού. Στης ελεπρώστη, στις αμαρτωλούς, εσύ θα την κάνεις τώρα, εγώ θα την κάνω τώρα. Είπε εν πάση περίπτωση στην Αρχαία ότι εγώ δεν είναι δυνατό να πάω, δεν είμαι εύλαλος αλλά είμαι δύσκολος στη γλώσσα, Ευχαριστώ.

«Θέλω να μιλάω με σένα. Εσύ θα τα λες του Ααρών και ο Ααρών θα τα λέει σε αυτόν. Άρα οι δυο μας θα τα λέμε εμείς, μα με νοήματα, μα κουτσά-στραβά, εμείς οι δυο θα μιλάμε. Εσύ θα τα λες στον Ααρών, ο Ααρών έρχεται εδώ μεταξύ και εσύ θα δεσπόζεις εκεί». Τον διευκόλυνε κατά κάποιον τρόπο και δέχτηκε να κατέχει αυτόν τον ρόλο και συνέχισε τον κατήφορο, και έχουμε τις λεγόμενες δέκα πληγές του Φαραώ. Αν ενθυμείστε τις δέκα πληγές του Φαραώ, τι έκανε. Από το σχολείο πρέπει να τα ξέρουμε αυτά τα πράγματα. Εδώ, στο σημείο αυτό, ήθελα να σας πω το εξής για το θέμα αυτό της λέπρας. Η λέπρα είναι τύπος της αμαρτίας. Αν διαβάσετε στη Σοφία Σειράχ, θα βρείτε στο 38ο κεφάλαιο ότι οι ιατροί

έχουν σχέση με τις αρρώστιες. «Δος τόπον τῷ ἰατρῷ, καὶ γὰρ αὐτὸν ἔκτισε Κύριος· καὶ γὰρ αὐτοῦ χρεία». Κύριος έκτισε ιατρόν, Κύριος έκτισε επιστήμη, Κύριος έκτισε εκ γης φάρμακα, και γαρ αυτού εστί χρεία. Όμως οι γιατροί πιάνουν όλες τις αρρώστιες πλην τη λέπρα. Λέπρα. Θα ανοίξετε το 14ο κεφάλαιο του Λευιτικού και θα βρείτε εκεί ότι ο Θεός, ως άλλος Ιπποκράτης, διδάσκει τους Λευίτας, τους κληρικούς, τι είναι οι τρόποι που θα συμπεριφέρονται στη λέπρα. Αν έχει αυτό το χρώμα, θα κάνετε αυτό· αν έχει εκείνο το χρώμα, θα κάνετε εκείνο· αν έχει βάθος η ουλή, θα κάνετε αυτό· αν έχει εξανθήματα, θα κάνετε το άλλο. Μέχρι που τους έδινε σημείωμα στον

Λευιτικό, στον νόμο των λεπρών, ότι θα βγεις από την πόλη. Δεν του επιτρέπει ελεύθερη επικοινωνία. Και αυτός που θα είχε γνώμη πάλι για τη λέπρα, αν αποκατεστάθη, πάλι ήταν ο κληρικός. «Πηγαίνετε, επιδείξατε εαυτούς τοις ιερεύσι». Και γιατί αυτό; Διότι η λέπρα ήταν τύπος της αμαρτίας. Και την αμαρτία που εισέρχεται μες στην ψυχή τη ρυθμίζουν μόνο οι κληρικοί, και στην Παλαιά Διαθήκη και στην Καινή Διαθήκη. Και μην ζητάτε τρόπον άλλον, απ’ έξω, δικό σας, να βρείτε δήθεν ότι θα τακτοποιήσετε το θέμα των αμαρτιών. Δεν υπάρχει.

Υπάρχει. Δεν είναι το θέμα μου να σας παρουσιάσω τους τύπους της λέπρας ως αμαρτία. Στην Παλαιά Διαθήκη να δείτε πόσο έτσι... Δείχνει εδώ: «Εσύ», του λέει, «είσαι λεπρός, είσαι αμαρτωλός, εγώ θα την κάνω θεούλη, εμάς πρέπει». Το αποτέλεσμα είναι ότι εξεκίνησε, έγιναν θαύματα, όπως ξέρετε, άνοιξε η θάλασσα και περάσανε, ξαναχτύπησε με το ραβδί του και ξανάκλεισε η θάλασσα. Γνωρίζετε, σταυρότυπος: με τη ράβδο του εχτύπησε τη θάλασσα και άνοιξε η θάλασσα, και με τη ράβδο του από εκεί ξανά εχτύπησε τη θάλασσα και έκλεισε η θάλασσα. Δηλαδή άνοιξε έτσι και έκλεισε έτσι και έφτιαξε σταυρό. Και μέσα εκεί επνίγηκαν όλα τα άρματα του Φαραώ και δεν έμεινε τίποτα, και βγήκαν αυτοί από εκεί αβρόχοις ποσί. Το νερό σταμάτησε και έγινε γυάλινο τοίχος.

Ένθεν και ένθεν. Φύσηξε βοριάς, ανατολικός άνεμος, και ξηράνθηκε, και περάσανε αβρόχοις ποσί, δεν λερώσανε ούτε τα παπούτσια τους. Τώρα βγήκε εκείνο που του είπε ο Θεός, ότι θα σε βοηθήσει πολύ αυτό. Και όταν πέρασαν, το απομεσήμερο έπιασε χορό ξεχωριστό ο Μωυσής με τους άντρες και ξεχωριστό η Μαριάμ με τις γυναίκες. Ξεχωριστά οι γυναίκες, ξεχωριστά οι άντρες, και ύμνησαν τον Θεόν χορεύοντας και με ορισμένα όργανα. Αυτό το άνοιγμα της Ερυθράς, με τη δύναμη της ράβδου του Μωσέως, είναι και τύπος της παρθενίας της Θεοτόκου. Και μάλιστα η Εκκλησία μας έχει ένα δοξαστικό του Δευτέρου ήχου, νομίζω είναι σε εσπερινό, που λέγει:

«Ἀπειρογάμου Νύμφης ἐν τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ εἰκὼν διεγράφη ποτέ». Εκεί, λέει, ο Μωσής διαιρέτης του ύδατος, εδώ ο Γαβριήλ υπηρέτης του θαύματος. Εκεί επέρασε το Ισραήλ και έμεινε άβατος, εδώ πέρασε ο Εμμανουήλ και έμεινε άφθορος. Εν πάση περιπτώσει, βρισκόμαστε στην έρημο. Στην έρημο που πήγανε εκεί, βρεθήκανε σε ξηρασία. Δεν έχουν τίποτα, δεν έχουν ούτε νερό. Μια λίμνη μεγάλη ήταν δηλητήριο. Οι Εβραίοι να τον πνίξουν. «Τι μας πήρες, τι μας εφυγάδευσες από εκεί;» Προτιμούσανε να είναι δούλοι και να τρώνε στα καζάνια των Αιγυπτίων πράσα, κρομμύδια κλπ., παρά ελεύθεροι και να υποφέρουν. Πράγμα που γίνεται και με εμάς σήμερα. Προτιμούμε να δουλεύουμε στα κάτεργα του σατανά,

να ικανοποιούμε τη σάρκα μας, το εγώ μας και την κοιλία μας, παρά να υποφέρουμε κάτι, να εγκρατευτούμε, να νηστέψουμε, να δεινοπαθήσουμε, για να βαδίζουμε τον δρόμο τον σωστό προς τη γη της επαγγελίας. Είναι ανάγλυφα τα περιστατικά και ανάλογα τα περιστατικά. Για αυτούς που διαβάζουν, θα μπορούσα να τους προτρέψω να ανατρέξουν στο 17ο κεφάλαιο της Εξόδου, που είναι η συνέχεια. Όταν τον επίεσαν τον Μωσή μαζί με τον Ααρών, πήγανε μπροστά στη σκηνή του μαρτυρίου, σαν να λέγαμε στην εκκλησία, γονατίσανε και ζητάνε από τον Θεό: «Τι να κάνουμε αυτόν τον κόσμο; Με τι θα τον ποτίσουμε;» Ευχαριστούμε. Και λέει ο Θεός: «Πάρε», του λέει, «αυτό το ξύλο και θα το βάλεις στο νερό και το νερό θα γλυκανθεί». Και πράγματι παίρνει ένα ξύλο που του υπέδειξε,

το έβαλε στο νερό και γλυκάνθηκε το νερό, και ήπιε η συναγωγή, ήπιαν τα ζώα. Τρία εκατομμύρια κόσμος, δεν ήταν δέκα και είκοσι. Αποτέλεσμα είναι ότι ικανοποιήθηκαν, αλλά με το ξύλο εγλύκαναν τα ύδατα. Το ξύλο είναι τύπος σταυρού, τα ύδατα είναι η αμαρτία στον κόσμο, και με το ξύλο εγλύκαναν τα ύδατα και με τον Τίμιο Σταυρό εγλύκαναν τα ύδατα. Θα το ακούσετε μεθαύριο στις προφητείες της ημέρας του Σταυρού. Ακόμη, εδώ αναφέρεται το εξής και είναι μια απάντηση σε ορισμένους που δεν προσέχουν και κατ’ εξοχήν σε ορισμένες άμυαλες γυναίκες. Εφόσον υπάρχει ένα φάρμακο για μια αρρώστια που έχουν, «εγώ δεν το παίρνω. Θα με κάνει ο Θεός έτσι καλά». Δεν σε κάνει ο Θεός καλά.

Η ασπιρίνη μπορεί να σου κάνει τον πονοκέφαλο καλά. Μην περιμένεις να σου κάνει ούτε το λάδι να σου κάνει καλά, ούτε η προσευχή να σε κάνει καλά. Ταπεινώσου και πάρε το φάρμακο. Πολλοί και πολλές υποφέρουν και περιμένουν, αοράτως, εγωιστικά, ότι έχουν παρρησία στον Θεό και θα τους κάνει ο Θεός θαυματουργικώς καλά. Δεν θα τους κάνει καλά. Ξέρετε τι λέει η Σοφία Σειράχ γι’ αυτό το θέμα; «Οὐκ ἀπὸ ξύλου ἐγλυκάνθη ὕδωρ;» Δεν μπορούσε, λένε, να πει στο νερό να γίνει καλά; Όχι, θα βάλεις το ξύλο να γίνει καλά. «Δεν μπορεί να με κάνει καλά ο Θεός;» Μπορεί, αλλά θα πάρεις το φάρμακο, εφόσον υπάρχει, για να γίνεις καλά. Ταπεινώσου και μην έχεις εγωισμό, γιατί την παθαίνουμε και στο σημείο αυτό. Γι’ αυτό σας το λέω. Και έχει εδώ από κάτω πάλι, στη συνέχεια αυτών των περιστατικών, έναν τύπο των 12 Αποστόλων και των Εβδομήκοντα, και λέει: «Έπειτα από εκεί, από τη Μερρά,

ήλθαν εις Αιλείμ, όπου ήσαν δώδεκα πηγαί υδάτων και εβδομήκοντα δέντρα φοινίκων, και εκεί στρατοπέδευσαν». Παλαιά Διαθήκη είναι εκείνη που ζωγραφίζει την Καινή Διαθήκη και η Καινή Διαθήκη είναι εκείνη η οποία ερμηνεύει την Παλαιά Διαθήκη. Μεταφέρομαι τώρα εδώ και έρχομαι στο 17ο κεφάλαιο. Εκεί κάνει το πρώτο θαύμα. Δεν έχουν νερό και του λέγει του Θεού: «Τι θα κάνω;» Του λέει: «Να χτυπήσεις αυτή την πέτρα να βγάλει νερό». Και χτύπησε. Και υπάρχει, αγαπητοί μου, αυτή η πέτρα. Λυπούμαι πάρα πολύ γιατί έχω χάσει τη φωτογραφία. Το φιλμ το μικρό το έχω χάσει. Είναι στη Φαράν, δηλαδή από την Ιερά Μονή της

Αγίας Αικατερίνης στο Σινά θα υπολογίσετε με τα πόδια, όσοι κρατάνε, μία και τέταρτο με μιάμιση ώρα. Εκεί μάλιστα είναι και συνοικισμός των Βεδουίνων. Μένουν κατ’ εξοχήν οι γυναίκες, οι οποίες δεν βγαίνουν καθόλου προς τα εδώ. Αν πάτε εκεί, θα βρείτε μια πέτρα η οποία είναι, αν έχετε δει αυτά που βάζουνε στους μύλους, κάτι μεγάλα που γυρίζουνε και παίρνουνε νερό και το γυρίζουν, ή σαν εκείνα που βγάζουνε νερό από το πηγάδι με το μαγκανοπήγαδο. Είναι μια πολύ μεγάλη πέτρα, σαν μυλόπετρα, αλλά τεραστίων διαστάσεων. Δηλαδή θα είναι 8-9 μέτρα, θα φανταστείτε, κυκλικά, 8-9 έτσι, 8-9 έτσι. Τόσο μεγάλη πέτρα είναι και έχει τρύπες, τρύπες.

Οι τρύπες εκεί φαίνονται γλειμμένες, που έχει βγει νερό. Δεν είναι δυνατό να τα αμφισβητήσεις. Και λέγει η Γραφή ότι είναι εκεί, ακριβώς παρά το όρος Χωρήβ, στη Φαράν. Εκεί έγινε το πρώτο θαύμα που χτύπησε, αυτή την πέτρα χτύπησε και αυτό το νερό έβγαλε, και όχι πότισε αλλά καταπότισε τον κόσμο. Εν πάση περιπτώσει, στη συνέχεια αναφέρει, όταν έκανε αυτό το πρώτο θαύμα, επροχώρησαν και γίνεται ένα άλλο θαύμα, όπως λέγει εδώ: «Τότε ήρθε ο Αμαλήκ». Ο Αμαλήκ είναι τύπος του σατανά, είναι φυλή εκεί όμως, το Αμαλήκ, «και πολέμησε με τον Ισραήλ εις Ραφιδίν», σε ένα στενό μέρος. Γιατί όταν οι λαοί εκείνοι έβλεπαν τρία εκατομμύρια κόσμο, μια μυρμηγκιά,

ξεφυτρώνει από τη θάλασσα ένα πρωινό, το θεωρούσαν δεισιδαιμονία και όλοι τους μπαίνανε εμπόδια, δεν τους άφηναν να προχωρήσουν. Και τι γίνεται, λέτε; Ο Μωσής του λέγει στον Ιησού του Ναυή και στους άλλους: «Πάρε», του λέει, «τριακόσιους ανθρώπους και προχώρησε, το πρωί να πιαστείς με τους Αμαληκίτες. Εγώ θα ανέβω», του λέγει, «στο όρος να προσευχηθώ». Είναι η Αγία λεγομένη κορυφή. Πολλοί έχουν πάει. Αγία Αικατερίνη ψηλά, 8.500 πόδια, Αγία Κορυφή 5.700 και το άλλο το από εκεί. Από εκεί λοιπόν είναι το βουνελάκι αυτό που ανέβηκε ο Μωσής.

Ο Μωσής απάνω, μαζί του ο Ααρών και ο Ωρ, ο Ωρ. Ο Ωρ, ο γαμπρός του, της Μαριάμ ο άντρας. Ο λαός κάτω πάλευε, σηκώνει τα χέρια του ο Μωσής και προσεύχεται στον Θεό. Όσο είχε τα χέρια του σε αυτή τη θέση, σε τύπο σταυρού, οι Αμαληκίτες σκοτωνόσαντε, τους έδιωχναν οι δικοί μας. Αλλά είναι ηλικιωμένος τώρα, είναι 100 ετών περίπου, αναγκάζεται να κατεβάσει τα χέρια του και, εφόσον κατέβασε τα χέρια του, οι Αμαληκίτες τους έφεραν φαλάγγι πάλι από εδώ. Αυτή η δουλειά γινόταν μέχρι το απόγευμα. Ο Ααρών και ο Ωρ, που παρακολουθούσαν από εκεί, από το παρατηρητήριο, είδαν ότι μόνο όταν έχει τα χέρια του ανοιχτά τότε νικάνε οι δικοί του. Τι κάνουν λοιπόν; Βάζουν ένα λιθάρι και τον καθίζουν επάνω, τον Μωσή.

Πάει ο ένας στο ένα μέρος, ο Ααρών, και πάει και ο Ωρ στο άλλο μέρος και του κρατά τα χέρια. Και τον βαστάνε σε αυτή την κατάσταση μέχρι που έπεσε ο ήλιος. Και έτσι ενίκησαν. Τι είναι ο Ααρών και τι είναι ο Ωρ και τι είναι ο Μωσής; Ο Μωσής είναι τύπος του Χριστού, του Εσταυρωμένου. Ο Ααρών είναι το Άλφα και ο Ωρ είναι το Ωμέγα. Και αυτός είναι που θα νικήσει τον Αμαλήκ, τον σατανά. Θα τα ακούσετε μεθαύριο στις προφητείες που υπάρχουν. Αυτοί που ενδιαφέρονται να τα βρούνε αυτά τα πράγματα, να τα βρούνε στο 17ο κεφάλαιο.

Εν τέλει, ο Μωσής προχώρησε, έκαμε ένα λάθος σαν άνθρωπος κι αυτός. Ο Θεός του είπε να πει σε μια πέτρα να βγει νερό, όχι να χτυπήσει. Μέχρι τώρα ο Μωσής εχτυπούσε την πέτρα. Αυτό δεν το είχε κάνει. Ο λαός είναι σκληροτράχηλος. Τον φοβάται. «Θα πω στην πέτρα, αν δεν βγάλει, τι θα γίνει;» Και ήλθαν, λέει, όμως εσείς και ο Ααρών έμπροσθεν της συναγωγής, εις την θύραν της σκηνής του μαρτυρίου, έπεσαν κατά πρόσωπον αυτών.

Και εφάνη εις αυτούς η δόξα του Κυρίου και ελάλησε Κύριος προς τον Μωσή λέγων: «Λάβε τη ράβδο και συγκάλεσε τη συναγωγή, συ και Ααρών ο αδελφός σου, και λαλήσατε», όχι χτυπήσατε, «λαλήσατε προς την πέτρα ενώπιον αυτών και θέλει δώσει τα ύδατα αυτής, και θέλεις εκβάλει εις αυτούς ύδωρ εκ της πέτρας και θέλεις ποτίσει τη συναγωγή και τα κτήνη αυτών». Και έλαβε ο Μωσής τη ράβδο έμπροσθεν του Κυρίου, καθώς προσέταξεν αυτόν, και συνεκάλεσε ο Μωσής και ο Ααρών τη συναγωγή έμπροσθεν της πέτρας και είπε προς αυτούς: «Ακούσατε τώρα, σεις οι απειθείς», δηλαδή οι σκληροτράχηλοι, «να σας εκβάλωμεν ύδωρ εκ της πέτρας ταύτης;» Όπως κρατούσε το ραβδί,

«Θέλετε», λέει, «να σας βγάλουμε νερό από την πέτρα αυτή;» Και εχτύπησε την πέτρα με το ραβδί, ενώ ο Θεός δεν του είπε να τη χτυπήσει, να πει: «Να σας βγάλουμε νερό από την πέτρα αυτή;» Και ύψωσε ο Μωσής τη χείρα αυτού, εχτύπησε με τη ράβδο αυτού την πέτρα δις μάλιστα, και εξήλθον ύδατα πολλά και έπιεν η συναγωγή και τα κτήνη αυτών. Όμως τον έπιασε απ’ τ’ αυτί ο Θεός, και είπε Κύριος προς τον Μωσήν και προς τον Ααρών: «Επειδή δεν επιστέψατε, για να με αγιάσετε έμπροσθεν των υιών Ισραήλ», να δούνε ότι και γι’ αυτού του τρόπου γίνεται αυτό το πράγμα, «διά τούτο σεις δεν θέλετε φέρει τη συναγωγή ταύτην εις τη γη την οποίαν έδωκα εις αυτούς». Και πέθαναν και οι δύο. Αναφέρει παρακάτω.

Συγκεκριμένως, στο Δευτερονόμιο, στο 32ο κεφάλαιο, θα μπορείτε να βρείτε εκεί πέρα αυτό που θα σας διαβάσω αυτή την ώρα. «Και ελάλησε Κύριος προς τον Μωσήν την αυτήν εκείνη ημέρα λέγων· ανάβα εις το όρος τούτο Αβαρείμ, εις το όρος Νεβώ, το εν τη γη Μωάβ, κατέναντι της Ιεριχώ, και θεώρησον τη γη Χαναάν, την οποίαν εγώ δίδω εις τους υιούς Ισραήλ εις ιδιοκτησίαν, και τελεύτησον», και να πεθάνεις, «εν τω όρει όπου ανεβαίνεις και προστέθητι εις τον λαόν σου, καθώς ο αδελφός σου Ααρών ετελεύτησε», πέθανε πρώτα ο Ααρών, «εν τω όρει Ωρ και προσετέθη εις τον λαόν αυτού, διότι ηπειθήσατε εις εμέ μεταξύ των υιών Ισραήλ εις τα ύδατα».

Και αναφέρει στη συνέχεια: «Ανέβη δε Μωυσής από πεδιάδων Μωάβ εις το όρος Νεβώ, εις την κορυφήν Φασγά, την κατέναντι της Ιεριχώ, και έδειξεν εις αυτόν ο Κύριος πάσαν τη γην Γαλαάδ έως Δαν και πάσαν τη γην Νεφθαλί και τη γην Εφραίμ και Μανασσή και πάσαν τη γην Ιούδα έως της θαλάσσης της Εσχάτης και τη Μεσημβρίαν και την πεδιάδα της Ιεριχώ».

«Της πόλεως των φοινίκων έως Σηγώρ». Δηλαδή, δεν τον άφησε να πάει μέσα, τον ετιμώρησε, του έκοψε τη ζωή, αλλά του έδειξε πού πρόκειται να πάει ο λαός αυτός, τον οποίο τόσα χρόνια αυτός οδήγησε, περίπου 40 χρόνια μαζί του. Και εν τέλει, δεν ξέρω τι θέλω να ξέρετε, όμως, ήσουν να μπει μέσα.

Ιησούς του Ναυή και ο Χάλεβ, δύο από τους 600.000 άντρες που εβγήκανε από την Αίγυπτο, δύο μόνον πήγαν στη γη της Επαγγελίας. Οι άλλοι άφησαν τα κώλα εν τη ερήμω. Ξέρετε τι πάει να πει κώλα, ε; Πόδια, αυτά τα χοντρά εδώ, οι μηροί λέγονται κώλα, τα κώλα εν τη ερήμω.

599.000. 599.998 άφησαν τα κόκαλα εν τη ερήμω, και δύο μόνο, και όλοι αυτοί που εγεννήθηκαν τα χρόνια αυτά, εκτός από αυτούς που πέθαναν σε διάφορα περιστατικά, εισήλθαν στη γη της Επαγγελίας. Όλοι οι άλλοι όχι. Όμως έκανε οικονομία και του έδειξε πού πηγαίνουν αυτούς που οδηγούσε τόσα χρόνια.

Και ο Κύριος είπε προς αυτόν: «Είναι η γη την οποίαν εγώ ώμοσα προς τον Αβραάμ, προς τον Ισαάκ και προς τον Ιακώβ, λέγων: “Στο σπέρμα σου θέλω δώσει αυτήν”. Εγώ σε έκανα να ιδείς αυτήν με τους οφθαλμούς σου, εκεί όμως δεν θέλεις διαπεράσει». Απλώς κοίταξέ τηνε· να την πατήσεις, δεν πρόκειται να την πατήσεις. «Και ετελεύτησεν εκεί Μωυσής, ο θεράπων του Κυρίου, εν τη γη Μωάβ, κατά τον λόγον του Κυρίου, και έθαψαν αυτόν εν κοιλάδι, εν τη γη Μωάβ, κατέναντι Βαιθ-Φεγώρ, και ουδείς γνωρίζει την ταφήν αυτού έως τη σήμερον. Και ήτο Μωυσής 120 ετών όταν απέθανε. Δεν ημαυρώθησαν οι οφθαλμοί», δεν έχασε το φως του καθόλου, «ουδέ ηλαττώθη η δύναμις αυτού». Ήτο 120 ετών και ήτο πάντοτε νέος. Σταχυολόγησα απλώς να σας δείξω πόθεν προέρχεται.

Δύσκολο αγώνα ανέλαβε, πού τον ανέβασε ο Θεός, πού τον έφτασε ο Θεός, αλλά και πού τον κατέβασε ο Θεός για μία και μόνον αμαρτία. Και λέγω καμιά φορά: αν ο Μωυσής, γι’ αυτό που για μας ήταν ανθρώπινο, δεν μπήκε στη γη της Επαγγελίας, εμείς θα μπούμε; Εμείς που θεληματικά αμαρτάνουμε, θα μπούμε; Αυτό είναι το θέμα το σοβαρό. Η μητέρα του επίσης, με μια πίστη, εβραϊκή πίστη, έγινε αιτία να φτάσει ο Μωυσής εκεί που έφτασε. Έχετε υπόψη σας ότι η ταπείνωση αφενός του Μωσέως, η πραότης του και η αγαθότης του και η δικαιοσύνη εκατέβασε τον Θεό από τον ουρανό και τον έφερε στα δύο χιλιάδες μέτρα. Ξέρετε αυτό το πράγμα; Και τον ανάγκασε δυο φορές, τον Θεό, να γράψει τις πλάκες, τις λίθινες. Το ξέρετε αυτό; Και τις έγραψε δυο φορές. Γιατί την πρώτη φορά που τις πήρε και κατέβηκε, βρήκε τον αδελφό του, τον Ααρών, και είχαν κάνει μόσχο χρυσό. Και εκεί θύμωσε και τα έσπασε όλα. Εμείς μιλάμε με τον πραγματικό Θεό και εσύ φτιάχνεις τώρα μόσχους εδώ πέρα για θεούς; Τα έσπασε. Και έσπασε και τις πλάκες. Και ξανανέβηκε και πήρε άλλες.

Σκεφτείτε! Σκεφτείτε. Επίσης έχει ένα ωραίο μάθημα, από την άλλη πλευρά, αυτό το θέμα που σας λέω. Εκατέβασε τον Θεό. Αλλά ο Θεός δεν κατέβηκε παρακάτω από ό,τι μπορούσε να ανέβει ο Μωυσής. Και αυτό είναι ένα μάθημα για μας, ότι αυτό που περνάει από τον εαυτό σου θα το βάλεις.

Φυσικά, από τους δύο, ο Θεός εκείνο που δεν μπορείς εσύ. Σε θέλει να σηκωθείς ο Θεός, να βάλεις τον αγώνα σου, να βάλεις εκείνο που μπορείς εσύ, και το υπόλοιπο θα το βάλει αυτός. Δηλαδή γίνεται πάντοτε εκείνο που έκανε και στον τάφο του Λαζάρου μπροστά: «Λάζαρε, έλα έξω». Ο Λάζαρος έξω. «Λύστε του τα χέρια». Εσύ τον έφερες τεταρταίον από τον Άδη και τον έφερες με δεμένα τα χέρια. Δεν θα λύσεις τα χέρια; Τα χέρια μπορείτε να τα λύσετε εσείς. Να τον βγάλετε από εκεί δεν μπορούσατε εσείς. Κι όπου δεν μπορούσατε εσείς, το κάνω εγώ. Αυτό που μπορείτε εσείς, θα το κάνετε εσείς. Τον θέλει δηλαδή συνέταιρον τον άνθρωπο ο Θεός, για να τον βοηθήσει και να τον υψώσει. Η ζωή του Μωσέως, τουλάχιστον για τις μανάδες, έπρεπε να είναι πολύ γνωστή.

Δεν είναι γνωστή. Η ζωή των ημερών εκείνων έπρεπε να είναι γνωστή σε όλες τις μαίες, τις φόνισσες και τους γιατρούς της εκτρώσεως, οι οποίοι σκοτώνουν τα παιδιά. Εκείνες φοβήθηκαν τον Θεό. Αυτοί δεν φοβούνται τον Θεό. Το τι γίνεται σήμερα είναι... δεν ξέρω πώς αντέχει αυτός ο Θεός να βλέπει αυτά τα ανοσιουργήματα να γίνονται, εν πλήρει εικοστώ αιώνι, που μιλούν περί δικαιωμάτων ανθρώπων. Λες και αυτό το αθώο, που δεν έφταιξε σε τίποτα πουθενά, δεν ευρέθηκε ποτέ δυσκολία στη μητέρα ή στον πατέρα ή σε κανέναν, αυτό δεν έχει δικαιώματα να ζήσει, και έχουν δικαιώματα οι άλλοι, οι οποίοι απέδειξαν πολλές φορές ότι είναι ανάξιοι του να ζήσουν. Αν έχετε καμιά φορά, αν θέλετε, για την Παλαιά Διαθήκη, ό,τι θέλετε θα βρείτε εκεί πέρα μέσα. Έχει και φιλολογικά, έχει και δράματα, ό,τι θέλεις βρίσκεις εκεί πέρα μέσα, μεγάλα διδάγματα, μεγαλύτερο βιβλίο.

Καλύτερος μπαξές για όλα τα θέματα είναι η Παλαιά Διαθήκη, η οποία τον άνθρωπο τον βοηθάει. Έχει μια γλώσσα δε απλή και ακάλυπτη, όχι με καλύπτει, κρύβουμε τα ψέματα και τα αυτά· λέει την αλήθεια όπως ακριβώς γίνεται, για να μπορεί ο άνθρωπος να τίθεται απέναντι της αληθείας κατά κάποιον τρόπο και να εργάζεται σωστά. Τι να πω τώρα εγώ; Το πιάσατε αυτό που σας είπα, ότι ο Μωυσής δεν πήγε στον Παράδεισο, δεν πήγε στη γη της Επαγγελίας ο Μωυσής; Το πιάσατε αυτό το πράγμα, τι εστερήθη; Βέβαια, όταν κατέβηκε ο Χριστός κάτω, τα θέματα τακτοποιήθηκαν. Ασφαλώς επίστευσε ο Μωυσής, ο Μωυσής έγραψε για τον Χριστό, ο Μωυσής προετύπωσε τον Χριστό

τόσα πράγματα και έκαμε τόσα πράγματα. Αλλά δεν αξιώθηκε αυτό το πράγμα. Του το αφαίρεσε. Τι δίκαιος είναι ο Θεός και τι σκληρός είναι ο Θεός! Ακούσατε κάτι που είπαμε το βράδυ, που λέει ο Πέτρος: «Αγγέλων αμαρτησάντων οὐκ ἐφείσατο ὁ Θεός». Έτοιμοι άγγελοι, δεν τους λυπήθηκε, λέει, και τους καταταρτάρωσε. Εμείς, έτοιμοι σατανάδες, θα μας πάρει στον Παράδεισο; Που δεν μετανοούμε, που δεν αλλάζουμε ζωή, που δεν εξομολογούμεθα; Θα μας στείλει στον Παράδεισο; Γιατί, για παλικαράδες μάς θέλει; Τι μας θέλει; Γι’ αυτό μιλώ με αυτό το πνεύμα, και ας το προσέξουμε και ας κάνουμε ό,τι μπορούμε. Εύχομαι, λοιπόν, ο Θεόπτης Μωυσής να μας δώσει και το μάθημά του απόψε το βράδυ.