Something for Everyone (Various)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Most of us are coming to this place for the first time. At first sight, we are delighted by what we see—especially this beautiful church and the work being done to adorn it. This shows that there are still people who believe in something.

In these times in which we live, when there is such coldness toward matters of faith, it is good that there are still people who care, and others who support those who care, so that these sacred monuments can be built and maintained. It is a good sign. It shows that God has not yet abandoned us, but still enables us to see what is truly for our good.

But this in itself is not the main thing. Alongside this effort, we must also make proper use of what has been built. It is not enough for a person simply to enter a church. Nor is it enough for someone to express his faith by building a church.

The purpose of these sacred buildings is that people may be saved within them. The first type of a temple that we find in the Old Testament is Noah’s Ark. He too built a temple of sorts, and those who entered it were saved. But those who worked on the Ark perished, because they did not enter it. Many people help to build this Ark.

They offer their sweat, their money, and their goodwill, but that alone is not enough. They must enter and remain inside, because outside there is a flood; outside there are sin and destruction. It is not enough to give some money for the chandelier, the lighting, or the iconography. That is good, but only partly good. For the good to be made complete, a person must understand what takes place in here and must come inside. More than that, he must live in the Church more than he lives in his own home, if he wishes to receive true benefit. Outside that Ark no one was saved, whether prominent or unknown. There must have been many good people then, and many who had done numerous good works in their lives; yet they perished. Even they perished.

The craftsmen who built the Ark were not saved themselves, although animals, reptiles, and every kind of irrational creature were preserved inside it. This is something that should fill a person with fear. It is therefore not enough for me to make an offering, especially if I want my name inscribed on some plaque of benefactors or donors. That amounts to nothing. A person must always give without letting his left hand know what his right hand has done. For the devil takes away the greater part of our good works when we do not know how to guard them. It is said that the lion...

...walks through the forest, and when it senses an enemy or catches the scent of a man, it quickly lowers its tail and wipes away the tracks behind it as it walks, so that neither dog, enemy, nor man can find it. In exactly the same way, when a person does good, he must conceal it and not let the good deed be seen.

More precisely, he must not desire to display the good he has done. Many people give toward a good work because they think their name will be written somewhere. If they did not expect that, they would not give; or, if they did give, they would not give as much as they do when they expect to see their name inscribed on a plaque of donors or benefactors. God does not want such things.

Let us build all these things, but let us build them so that we ourselves may be benefited. Those who entered that Ark were saved, and those who enter this Ark will be saved. Yet here a comparison is being made, and someone may deceive himself and say, “I am never absent from the Church. Therefore, I must be saved, just as those who were in that Ark were saved.” That is not true. Your reasoning is mistaken. They were not saved merely because they entered the Church—that is, the Ark of that time. That was not the only reason they were saved. They were also nourished inside the Ark by what the Ark provided. Had they not been nourished by it, they would not have been dead outside...

...they would have been dead inside. We would then have had dead people both outside and inside. That is the sorrowful thing. But those within had taken care to feed on what Noah provided. And so, when the Flood abated after about one hundred and fifty days, the waters began to recede, and the Ark came to rest upon Mount Ararat, all who had entered it came out alive—the people, the animals, the reptiles, and the birds. By contrast, all those who remained outside, even the craftsmen who had built it, perished. Thus there were no dead within the Ark whom they would have had to cast out when the Ark came to rest.

But that is precisely what happens in this Ark. Sadly, this Ark has many dead people inside it. For there are three kinds: the dead, the living dead, and the living. The dead are those in the cemetery. The living are those in the Church who are nourished by the Church. And the living dead are those who are in the Church but are not nourished by the Church. Who are those who receive no nourishment from the Church and remain dead within her? Those who are unrepentant, who have not made Holy Confession, and who do not receive Holy Communion. These are the living dead; they are cemeteries walking about.

You have heard how a man once asked permission to go and bury his father, and Christ did not grant it. He told him, “Leave the dead to bury their own dead.” “But my father has died; let me go.” “Listen to what I am telling you. There are dead men wearing neckties in your village who will bury your dead father. You,” He tells him, “come and follow Me.” They are the living dead. And how does the father describe the Prodigal Son to the elder brother? “This brother of yours was dead and is alive again; he was lost and is found.” But how was he dead? He was out carousing with women. Precisely. Far from his father’s household, far from his home, far from the Church—as we might say today—a person is living but dead. To be dead means to be cut off from life, just as the body dies when it is separated from the soul.

And the soul dies when it is separated from God. When did Adam die, and how many deaths did he suffer? Adam died two deaths. He suffered spiritual death at the very moment of his disobedience, and then he suffered bodily death after nine hundred and thirty years. Just as the soul must remain united with the body for the body to live, so God must dwell with the soul for the soul to live. God is not sold or bought, nor is He given casually. He offers Himself to those who struggle, who are watchful, and who prepare themselves. Those who do not struggle, who are careless, and who do not prepare themselves do not receive God. A person who gives no thought to where he is coming when he comes to the Church—what a place he is entering!

A person who gives no thought to whom he is about to meet is living but dead. The divine John Chrysostom says, “Have you entered the church? Examine yourself.” Did you think carefully before coming to church? Did you consider where you were going and whom you would meet there? Some imagine that when they come to church, they are coming to meet the parish committee at the candle counter, the sacristan, the chanters, or the priest. They are mistaken. Christ stands there at the door, like one who sees into the very depths of us. He knows and searches hearts and inward parts. He knows who each person is, who he was yesterday, who he is as he comes here today, and who he will be tomorrow. And He gives to each accordingly. We even say this to Him.

We do not pay attention to it, because the steamroller of habit has flattened the deepest meanings for us. In one verse of the Doxology, we say to Christ, “Let Your mercy, O Lord, be upon us, just as we have hoped in You.” In other words: Let Your mercy toward us be as great as our preparation. Do not worry—He will give you exactly that much. Yet we come without considering who is here, what is offered here, or why we have come. We arrive bad and leave worse—far worse. For when a person dares to stand before Christ and tell Him, “I have no need of You,” woe to him.

This is why the priest comes out through the Holy Doors and says these few words: “With the fear of God, faith, and love, draw near.” Yet a person remains in his stasidon or chair, watches from a distance, and imagines that the invitation is not addressed to him. He thinks those words are simply said as a matter of course and have nothing to do with us: “They are meant for those who have become holy.” But where are you and I going? Did we not come to the Church to become holy? Did we not come to the Church to enter into communion with Christ? Does Holy Scripture not say plainly that the blood of Jesus Christ cleanses us from every sin? How, then, do you come to the Church unprepared and with your life in disorder?

You are in no condition to present yourself when He calls you to the Holy Doors. What are you waiting for? To take the antidoron, perhaps even from the candle counter, and then get up and leave? Where are you going? Where did Judas go after receiving the Bread and departing? He went and killed himself. Satan entered into him. Where are you going? And so, beloved, it is not enough for this building merely to be completed. One day it will stand as a witness against us if it is not put to its true use. A person must know that this is the temple of God. He comes here to be born anew and to preserve the life of his soul, regenerated through Baptism, so that he may surrender it on the day when eight feet and eight joined hands carry him here, and the priest says, “Blessed is the way in which you walk today, for a place of rest has been prepared for you.” May that way indeed be blessed.

“A place of rest has been prepared for you.” For unless the Church prepares a place of rest for each person, no one can prepare anything for himself in the Kingdom of Heaven. People do good works, so I hear, and rest confidently in those works. “Do you know what that man does? Do you know what I do in secret?” I look at your relationship with the Church, and I have no need of your works. Unless your works spring from faith and are done by a child of God and a brother of Christ, they will not be works leading to salvation; they will be works leading to destruction. Your works will be like an iron weight around your neck, dragging you down to Hell.

The Kingdom of Heaven is not for people who are merely good. All such “good people” are in Hell; not one is in Paradise. Someone will ask, “Then for whom is Paradise? If those who do good works go to Hell, for whom is Paradise?” It is for Christians. Being a Christian is one thing; being a good person is another. This does not mean that a Christian is not a good person. But someone may be a good person and not be a Christian at all. He may be so gentle that he would not tread on an ant, yet blaspheme Christ. He may give away even the last drop of his saliva, as it were, yet refuse to see the priest. He may refuse to hear of metanoia, of repentance, or of Holy Confession. He considers himself worthy—more than worthy—and issues himself a certificate that, as you know, is valid nowhere.

He listens to what the world says about him. But that is not the point, because a person’s works do not save him. There is no salvation by works; there is salvation by Christ. Christ saves—that is why He is called the Savior. He saves the lost souls of sinful people. Therefore, when a person comes to the Church but has no relationship with the Mysteries of the Church, then whatever he may do, whatever good work he may perform, he will remain outside in the vestibule. Christ is the One who saves a person and leads him to salvation. Christ receives the person who comes from his mother spiritually dead, regenerates him through Baptism, and preserves that life, newly born through Baptism, by means of metanoia, repentance, and Holy Confession.

He nourishes this life through Holy Communion. That is why, above the Beautiful Gate, there is the Vine flowing from the Mystical Supper. Read the fifteenth chapter of John, where He says: “I am the Vine; you are the branches. He who abides in Me bears much fruit.” When a branch remains on the vine, it draws sap from the vine, from the stock, and produces sugar, alcohol, and so many other things. But when it is cut off, it withers and is thrown into the furnace. And so, people who come to the Church merely to light a candle, or perhaps even to bring their offerings, but do not come prepared to receive Holy Communion, to partake of the Mystery, do nothing for their own souls. A person’s works

secure a place in Paradise, but not entrance into it. Do you understand what that means? A place in Paradise, but not entrance. It is like having bought a numbered seat in a stadium, yet being unable to enter because you have no ticket—even if you would pay on the black market—and so you remain outside. Your seat is inside, yes, but you cannot get in. Or it is like a man who owns a magnificent six-room penthouse worth a million dollars, a paradise inside, yet you find him outside the door, battered by wind and rain or scorched by the blazing sun. You ask him, “Mr. So-and-so, what are you doing here?” And he replies, “I do not have the key.” Though he owns that penthouse upstairs, he sits outside because he has no key to enter it. The key is Christ.

The key is the Mystery of Mysteries, the Holy Eucharist. It is the blood of Christ that grants Paradise. And woe to those who come to the Church! I am not speaking about those who watch these things from a distance. I am not speaking about those who get up on Sunday and go to work. Those people do not understand; they are not in their right minds. Nor am I speaking about those who open their businesses and often become the cause of others being led astray and not coming to the Church. I am speaking about those who do come to the Church, yet remain asleep and dead within the Church. It is utterly unnatural for a dead person to remain inside the Ark, because everything dead is expelled. If a child dies in its mother’s womb, the body will expel it; everything dead within the human body is cast out. How much more must this be true of the Body of the Church?

Christ is the Head, and we are the members. Christ cannot accept us unless we are living members of Christ. Someone says, “But I received the antidoron.” And what of it? Ask the antidoron what it is. “What is your name?” “My name is antidoron. That means I am not the Gift; I am given instead of the Gift. I am not the Gift itself.” “Then where is the Gift?” The priest brought it forth there, but you did not approach. And now you have received the antidoron. The antidoron becomes a witness against you. Does antidoron mean Hell? Is that what antidoron means? Eat a whole basketful of antidoron. Drink a quart, or five quarts, of the Great Agiasmos. You will still go to Hell. These things do not save. They impart a blessing; they are not salvation. “The blessing of the Lord and His mercy.” May the blessing of the Jordan be with you.

Salvation—salvation comes only through Holy Communion, for the forgiveness of sins and eternal life. The blood of Jesus Christ opens the way for everyone. Yet a person does not wish to live the corresponding life, so that when the priest comes forth—which means that Christ Himself comes forth, for in the person of the priest or hierarch it is Christ Himself—he may approach and enter into communion with Christ. For Christ says: “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him; and I will raise him up on the last day.” He who eats My flesh—not someone who ate one tiny morsel because of a fishbone, a gold tooth, or because another year has passed and it is Easter, Christmas, or the Dormition Fast. He who eats My flesh.

Just as you have a body and feed it once, twice, three, four, five, even seven times a day, so you must also have food for your spirit. Say the Our Father. You will come to the words: “Give us this day our daily bread.” What does this mean? What is this daily bread? It is bread from the bakery for the body, but also bread from the Holy Table for the spirit. The human person has a twofold nature. You feed the flesh to preserve it, but you must also feed the soul to preserve it. There are two tables, two kinds of bread, and two fires. There is the fire that bakes material bread for the body; and there is the Holy Spirit, the heavenly fire, whom the priest invokes while we sing “We praise You” outside the altar: “Send down, O Lord...”

“Your Holy Spirit upon us and upon these Gifts here set forth, and make this bread the precious Body of Your Christ. Amen. And that which is in this cup, the precious Blood of Your Christ. Amen. Changing them by Your Holy Spirit. Amen, amen, amen.” From that moment, we have the Body and Blood of Christ. Why has this been done, O Lord? “That for those who partake, they may be for nepsis, the watchfulness of the soul; for the forgiveness of sins; for the remission of transgressions; for communion with the Holy Spirit”—for this, for this, for this. According to Basil the Great, the person who receives Holy Communion receives twenty-three gifts; and the person who watches from afar and merely marvels at what is taking place is deprived of those twenty-three gifts.

Therefore, after this brief digression, I repeat my point and return to the thread of what I was saying. Our purpose is not to remain dead inside the Ark. But for a person to receive Holy Communion when he approaches the Holy Chalice and presents himself, he must also live the corresponding life. Yet we lack that life, and ignorance prevails in these matters, because people do not know what is being accomplished within the Church. Many times, even the priest himself does not understand what he is accomplishing within the Church, because we have not delved deeply into the patristic and ecclesiastical texts. And there may have been many priests who called the people to approach, but then, when they did approach, turned them away

by asking them what they had eaten the day before. Is that the question to ask? If you ask him, “My child, have you been to Holy Confession?” I understand that. But whether he ate oil yesterday, on Saturday? Saturday is not a fasting day. Must you excommunicate him first before giving him Holy Communion? Of course, there is ignorance among the people, but also among newly ordained clergy. Yet there are also priests who read and understand what is taking place, and they grieve when they come out with the Holy Chalice and return to the altar without giving Holy Communion to anyone. Because from that point onward the lies begin. “Arise! Having partaken...” A lie. “We have seen the true Light; we have received the heavenly Spirit.” Lies, lies, lies. No light—no one received Holy Communion. You neither saw the Holy Spirit nor received the Spirit...

No true Light—nothing, nothing, nothing. From that point onward, it is all lies. With such a life among the religious people in the church, we have an entire cemetery. You will have noticed that when the time comes for people to receive Holy Communion, a commotion begins. Until Holy Communion, not a leaf stirs. But as soon as the people are called to receive—and especially on major feast days, when everyone suddenly becomes a Saint, though the next day they are no longer Saints—then you hear noise and disorder. From this one can understand that here, at Holy Communion, Satan’s interests are being threatened. And Satan wants to bring a person to Holy Communion in a state of sin, so that he may be benefited as little as possible and Satan may retain a greater hold over him.

Here the faithful person must struggle, so that when he comes to the Church and receives Holy Communion, he may receive all the good things that flow from Holy Communion. This requires spiritual struggle and a proper understanding. If, then, the Mysteries of the Church are not put to use, you should know that we receive no benefit. Of course, as I said, metanoia—repentance—will be necessary; Holy Confession will be necessary; fasting will be necessary; and restraint in both food and the flesh will be necessary. But a person is not willing to deny himself these things. That is precisely why he does not come. He prefers his flesh; he prefers to crawl about like a little worm rather than give up

certain things in order to enter into communion with Christ. But how long can this continue? Death has become very common today, as you know. You do not know at what hour you will depart. You may depart together with your whole family, or even with the whole community. Things today are so unstable, and there are so many ways to die. Therefore, a person must not only have obtained his ticket; he must also carry that ticket with him, so that whenever he finds himself facing death, he may say: “Behold, here I am, O Lord.” In saying all this, I do not wish to frighten you. That is not my purpose. I simply wish to shed light upon your darkness. From the little experience I have gained as I travel among the people, I see where the world is faltering—where it is faltering. A person may gladly

come this far. But if he does not make use of what is here... There are three possible ways. In the first, the devil prevents a person from coming at all. In the second, he allows the person to come here, but on Satan’s terms. And the third is for the person both to come and to make good use of his time here, so that he may be benefited. For that is the purpose. When a woman gives birth, she takes the newborn child and brings it to her breast. If she does not feed the child she has borne, it will die. Giving birth is not enough; she must also nourish it. A woman plants basil, but if she does not water it, it will wither. So it is with the human soul. The baptismal font is a womb, a spiritual womb. It regenerates the human person. He enters as a fleshly man and comes forth spiritual;

he enters dead and comes forth alive. But if this person, now alive and regenerated, does not go on to the other Mystery, Holy Communion, which is the breast of the Church... Whenever you see the Holy Chalice brought forth, know that the Church is offering you her breast, so that you may receive life and preserve the life given to you in Baptism. It is very sad that mothers often bring their children to receive Holy Communion while they themselves do not partake, because they abort other children or avoid having them. Holy Communion cannot be bribed; grace cannot be bribed. Does God not know what He is doing? What do you think Holy Communion is, an aspirin that will make your child holy? It will not. A particular faith is required.

Faith was required for the child to be regenerated through Baptism, and faith is likewise required for that little soul, regenerated through Baptism, to be preserved. And you must understand that children whose parents do not believe in Christ and do not follow His will, but instead follow their own will or the will of the world, should know that they do not have the grace of God. And the parents bear responsibility. That is why we have so many illnesses, so many deaths, and so many cases of cancer in society today. “Many are weak and sick among you, and many have fallen asleep,” says Paul. Read carefully at home the eleventh chapter of the First Epistle to the Corinthians, from verse 26 onward. There you will find the very things over which humanity mourns today, yet refuses to understand. It is true that many of us love the Church. But

is that enough? All my devotion may amount to no more than a candle—and often a candle as tall as I am. All my devotion may be contained in a can of oil, or in a prosphoron, a dish of kollyva, or some other offering. That is wrong. When a person comes to the Church, he must bear this in mind: besides what I told you—that Christ stands at the door and knows exactly who each person is—he then goes over, takes a candle, and lights it. And often he leaves at once, saying, “I lit my candle.” What did you do, then? What did you do? Is that candle really yours? To begin with, it is not even wax.

It is paraffin. But if it is genuine beeswax—and that is the kind of candle that should burn in the Church—then it must not be Cain’s sacrifice, which God does not accept, but Abel’s sacrifice. And if, for financial reasons, the Church buys inferior candles to keep its finances going because the people do not contribute, then buy pure wax at home and bring your own little candle here to offer to your God. It should not merely be good; it should be the finest. Give your money there to support the Church, but do not light that candle. Bring your own pure candle and place it here. When you take that candle from over there, where are you taking it from?

From a coffin. Those candles over there are like bodies in coffins. What confession does the candle make? “I, who once was dead, have risen, and now I stand upon a broad tier and give light. I was extinguished and dead.” And what is this candle stand? Do you see the candle stands here? These are not proper candle stands;

they are chandeliers and have no place in the Church. But the parish council members, wanting to make something beautiful, buy whatever each manufacturer offers them today. A proper candle stand should have three upright supports: one, two, three—the Father, the Son, and the Holy Spirit. It should have one broad tier with sockets all around it for the candles that symbolize us. Its central stem should descend from the upper tier and end in three supports below. This is interpreted as follows: one person of the Holy Trinity, Christ, descended to earth. The stem descending below is Christ, who came down to earth while remaining with the Father and the Holy Spirit. Our most beautiful Church proclaims this, and our clergy say it as they return into the altar after the Great Entrance: You are with the thief, You are in the tomb, You are in Paradise—everywhere, O uncircumscribed One. And so, by placing my little candle upon that stand, I declare that Christ came and made me radiant as well. What else does the candle do? It offers light so that people may see, and warmth so that they may be warmed. It offers both light and warmth.

Little by little, it melts away upon the altar of Christ, leaving nothing behind. And so I, who once was dead but whom Christ raised to life, and who now shine, offer myself and my whole life as light and goodness to others. Many times, however, the candle has light while we who offered it have no light at all. We are full of darkness—profound darkness. Therefore, it is not enough merely to light my candle and imagine that my devotion is somehow contained in it. The honey belongs to Christ. Christ is not moved by receiving what is already His. Or perhaps I brought an oil lamp and oil; the oil also belongs to Christ. And if Christ commands that the olive tree should bear no fruit, it will bear none, no matter how much you spray it.

If that beautiful prayer of our Church, offered by our priests—“for seasonable weather and an abundance of the fruits of the earth”—is not heard, if Christ does not bless us, everything dries up. However hard you press the olives, you will not find a drop of oil, even with a telescope. It is the mercy of God that gives us the oil of the olive tree. That too belongs to Him, and it does not move Him. You may bring Him gold to make chandeliers and golden chalices, but these do not move Him either; the gold is His. There is only one thing He wants you to bring Him: your sins. That is what moves Christ. That is what moves Heaven. “Over even one sinner who repents,” there is joy in Heaven. Thank you. People enter here who have not exchanged so much as a good morning with their fellow human beings for years. People enter here, celebrate Pascha, and hold the candle of the Resurrection, while they themselves remain fallen.

I do not know how many years they have spent in court, or how long they have been bringing accusations against others. Whom do you think you can deceive? You may deceive me; you may deceive your mother; a wife may deceive her husband; you may deceive the public prosecutor; you may even deceive yourself. But you cannot deceive Christ. His knowledge is not limited; you cannot deceive Christ. And He does not add days to your life, O man, so that you may enlarge your estate, turning what is “his” into “mine,” making what belongs to Him your own. Has what was “his” now become “yours”? It is neither his nor yours; it belongs to all. Neither mine nor yours—it remains His, just as it always was. And even if you registered it at the land registry or the registry office—what then?

Someone else’s property was entered under your name. It is neither yours nor mine. What lies beneath it all? Who is in charge? “Today mine, tomorrow yours, never anyone’s.” What profound wisdom! Therefore, a person must take heed. Christ is forbearing with us and waits for us—not because He does not know who we are. No, that is not the reason. Where can you escape? Where can you go? Where can you hide? Where can you fly? “Where shall I flee from Your Spirit?” Shall I take wings and go to the ends of the earth? He is there. Will you go to the sea? Where can you go? Where can you flee from God? He is there, and He knows who you are. There again is the Painter. You cannot evade Him; you cannot escape. He waits for you,

He waits for me and bears with me—He continues to bear with me. We live by Christ’s forbearance, not by our own righteousness. We live by Christ’s forbearance. But until when? How long will He bear with us? Many people imagine that because He does not cut off their noses and ears, because He does not cut out their tongues at the very moment they sin, accuse others, tell lies, make obscene gestures, or blaspheme, either God does not exist or God has no power. But God does exist, and God does have power; He is simply long-suffering. The Greek word for long-suffering is a compound word: it means being far from anger. Look at the Beautiful Gate. Why is it called the Beautiful Gate?

Is it called that because it is more beautiful than the other two? No. It is not called the Beautiful Gate because of its beauty, but because something unique and unrepeatable takes place there. There, at the Beautiful Gate, God meets His creature and makes His creature fit to enter the Kingdom of Heaven. It is the place where God comes into contact with man—God with the clay—and the clay is made incorruptible. And in ecstasy the Psalmist says, “How is it that I, who am clay, partake of You, my God, and am made incorruptible?” This takes place through the intercessions of the Theotokos: “Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us.” At the Beautiful Gate, then, reconciliation will take place.

An introduction. The Most Holy Theotokos will present us to Christ and intercede for us. We will do whatever Christ tells us, and then Christ Himself will be offered to us from the Holy Chalice and will sanctify us. And our soul, now united with Christ, will one day enter the Kingdom of Heaven. There is no other way to reach Heaven. Here you must be reconciled. You must repent, confess your sins, and enter. There are no side doors. Whichever other door you approach, an archangel stands before it. “Lord, Lord”—you must enter through the Holy Doors. Are you going to enter that way? That is the only way. Only this gate will be opened, for at all the others there are archangels with swords in their hands. So if a person wishes to remain in his sins and imagines that he can somehow slip by another way onto the path leading to the Kingdom, he will not succeed.

For the angels forbid him. He can pass only through here. I remember when I was little, my father would take me to Church and make me stay there, whether I wanted to or not. He would not let me stay outside playing ball or sleep at home. And woe to those parents who, in one way or another, leave their children outside the Church—whether to go to the seaside or to a football match. As I have said, they will have a dreadful account to give. We must keep our children here, and no one should take them away. Bring your child to Church—even if you have to throw him down like an octopus—while he is still under your authority. Tomorrow, when the proper time comes and his nous, his spiritual intellect, begins to work rightly, he will kiss your hands and thank you. My father would make me stand there on the left, with him behind me,

so that I would never know when he was watching me and when he was not, and I would therefore have to remain right at the front at all times. Then, when I went home at noon and sat down at the table to eat, my siblings and I had to recite to him at least a short passage from the Apostle or the Gospel. If, for one reason or another, we could not, there was no food for us. This was to make sure we paid close attention in Church. Our excellent parents in those days did everything they could. Today, unfortunately, we provide every comfort while leaving our children with no connection to the Church. And we ourselves have turned this holy place into a place of revelry. But to return to what I was saying: I remember the Archangel on the left in a little chapel dedicated to the two Saints Theodore in my village, where I had learned these things. There was an inscription there. The Archangel held his sword raised and barred the way, and it read: “Extortioners, adulterers, thieves, robbers, and fornicators, flee and tremble. Behold the sword of judgment, with which I cut off the heads of those who do not conduct themselves rightly.” I remember it as though I were seeing it now. And that is how it is.

This, then, is where you must pass. You will pass through these Holy Doors and be reconciled with Christ. The Most Holy Theotokos will intercede for you; she will beseech Christ to give you His Body and Blood, to transform you: to make you new instead of common, spiritual instead of earthly, eternal instead of passing, and a royal child instead of a slave, so that you may inherit the Kingdom of Heaven. But if you refuse to listen, obey, and follow the way shown by the Church, then tomorrow you will find yourself facing the justice of God. In Byzantine iconography, beneath the feet of the Honorable Forerunner, besides the Jordan and the trees, there is also an axe.

It is the justice of God. For an axe to cut, as you know, someone must take it in hand. An axe does not cut by itself. Today the justice of God remains still; He has not yet taken it in hand. Today God’s justice is not yet acting. Do you ask God for justice? Out of a thousand injustices, perhaps one is answered and one punished, just as out of a thousand good deeds, perhaps one is rewarded. All this is reserved for that Day. Then everyone will receive what is due, and everyone will be judged. You heard it today. Paul said it in his concluding words: “God having provided something better for us, that they should not be made perfect apart from us.” Although they “subdued kingdoms,” and although the martyrs, the prophets, and the rest endured suffering, nevertheless “they did not receive the promise.” They have not yet received the prize, he says, because God has ordained something better: that we too may be made perfect together with them.

on that great Day, when He will repay some according to their works and others according to their wickedness. If, then, a person refuses to make use of this time of God’s goodness and patient endurance, and puts off until tomorrow something he can do today, and when tomorrow becomes today, puts it off until the next day—and in this way Satan steals the present from him and promises him a future that he does not possess—then he will find that he has been deceived, and he will find himself face to face with God. And woe to that person! It would be better for him to fall into the hands of every prosecutor in the world than to fall “into the hands of the living God.” Let me help you understand. Look all around: wherever there are icons of the Saints, and even before Christ Himself and our Most Holy Theotokos, there is an oil lamp burning in front of each one. Now look here at the bishop’s throne. There is no oil lamp here. No oil burns here. Why can they not place a small, gold-colored lamp above it?

They do not put one there, lest the bishop’s mitre strike it. That is amusing. If a person understood what this gesture means, he would never enter the Church in the same way again. He would be filled with fear. Do not look at the outward appearance. Here there is mercy: “Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us,” and then Christ saves us. But here there is judgment, and in judgment there is no mercy. Woe to the person who fails to make use of God’s goodness and falls into the hands of His justice. No mother-in-law or daughter-in-law, no grandfather or nun, no grandmother or other relative will have any say—no one. The justice of God will judge us. Judgment is merciless toward those who have shown no mercy—not merely to those outside, but to those within. We consider ourselves very generous: we are good to outsiders, yet harsh toward our own immortal soul.

The person who has not loved his own soul and united it with Christ, so that Christ may give it life, is the hardest-hearted person in the world, no matter how many good works he may do for his fellow man. Scripture says: show mercy first to yourself, and then to others. “O Lord, I have loved the beauty of Your house.” Do you think this refers only to those who care for the church building? Where does Christ dwell? In temples made by human hands? The human soul is the throne of Christ. “We shall come,” He says, “and make Our dwelling there.” The whole Holy Trinity will dwell within. So this is the beauty we must care for first. Consider all these things. Of course, caring for the church building also has its reward, and those who look after it will receive that reward. But above all, we must care for the beauty of the soul, because Christ dwells in human hearts. He does not dwell in temples made by human hands. We are here to worship God.

in the cool shade, and beneath its roof in winter. But above all, the human soul is the living temple of the Holy Spirit, of our Christ, and of God the Father. That is why, as I say, this entire church reminds us and teaches us how we must conduct ourselves if we are to be spiritually benefited. Those of us who have been together from the beginning started with the account of the Ark. Inside the Ark were different kinds of animals that did not get along with one another. There was a dove, for example, and below it there was a wild beast—a crocodile. There was a swan inside, and there was also a buffalo. There were clean birds, and then, right there among them, unclean ones as well.

There were eight people inside the Ark: Noah, his wife, Shem, Ham, Japheth, and their wives—“Noah, one of eight,” in the Ark. There was filth and a terrible stench. Do you imagine they had detergents back then, and all the things we have today for getting rid of dirt? Did they have hoses and the like to wash everything down? Just imagine the filth and the stench inside. Yet no one complained—not a single complaint: “Let us open the doors and throw out the crocodiles, the oxen, and the dogs, so the stench will leave and we can live.” No! They floated upon the waters and journeyed into the unknown, without turning against one another, but bearing with one another.

And how do you regard the people around you? How do you look upon the man who comes and lights his candle, when for two or three years now you have not even said good morning to him? Do you bear with him in his weakness? He wronged you, granted—but you too have wronged others. Sadly, we have not learned to ask: “Why did this happen, Lord? What do You want to teach me through this? Why did this man hurt me? Why did he wrong me? Why did he accuse me?” Instead, you say, “It is not my fault; I am innocent,” and so on, and you demand justice. Could it be that God allowed this so that you might settle some old debts? Could it be that you owed something, and He is giving you the opportunity to repay it? If a person thought this way, he would never quarrel with anyone. Indeed, he would say, “Thank You, my God, for sending me this person to bring me to my senses.” Sadly, we are far too indulgent with ourselves.

We must recognize that we ourselves need to be chastened. It is part of God’s providential ordering that certain people come into our lives and cause us pain. I say this in connection with everything taking place here within the Ark. It is said that Saint Ephraim the Syrian, a great Father of nepsis and watchfulness from the Desert, was once traveling down to Alexandria. He reached the city in the evening and found the gate closed, so he could not enter. Outside the city, he went to a shepherd who was a friend of his and asked if he could stay there for the night. The shepherd was overjoyed at the thought of offering hospitality to such a great Father of the Church and the Desert. But during the night, thieves broke into the man’s flock and stole many of his sheep, along with other things.

The matter came to the attention of the police in the morning. They arrested Elder Ephraim and put him in prison, suspecting and accusing him of having gone there to distract the shepherd so that others would have the opportunity to rob him. So Ephraim was in prison, along with two other prisoners. They began talking: “How did you end up here? What did you do?” “Nothing, my children.” “That is impossible.” “But I tell you, nothing.” “And you are still a monk? Why do you not cast off your monastic robes?” “Why should I cast them off?” he asked. “Where is God? How could the One you worship leave you here like this? He does not exist. Believe me, my friend, there is no God. The same thing has happened to us. I am here in prison,” one of them said, “even though I have committed no murder, and this man is also in prison even though he has committed no murder.”

“We are both here for murder, and we are both being held unjustly.” When the elder heard this, he knew how the matter could be resolved. That evening, the others lay down to sleep, while he knelt to pray. He said to the Lord, “I will not rise from here unless You tell me what all this means. I did not commit this theft. And these two men, as they themselves say, have not committed murder either. Tell me what is happening and how I am to deal with it, both for my own sake and for theirs.” Before he had even finished speaking, a tall, imposing man appeared. He tapped him on the back, smiled, and asked, “What are you praying about?” “About this and that.” “You think you are here unjustly? That is not so certain. You did not steal. But do you know what you are paying for now?” “What are you talking about? Are you speaking German?”

“You were eleven years old,” he told him, “and you were playing on the field. A poor widow had tethered a young cow, and you went and untied it. The cow wandered off, the butchers took it and slaughtered it, and that widow is still weeping for her cow. That is what you are paying for now.” “What are you saying? I sold everything I owned and gave it to the poor, and I am still in debt?” “You gave those things away as gifts. You did not repay your debt. One is one thing, and the other is another.” “All right,” he said, “so that is what I am paying for now. But what about these men who say they are innocent?” “Do you see the first man sleeping there? He has committed murder.” “But he says he has not.” “Listen,” he told him. “He and another man were cutting wood together by the river. The other man was standing on the riverbank when he slipped and fell in, and he cried out to him...”

“He was right in front of him,” he said, “calling out, ‘Give me something to hold on to!’ But this man did not care; he did not run to help. The river swept the other man away, and he drowned. His death is on this man’s conscience, and it counts as murder. As for the other prisoner,” he continued, “he had a quarrel with the leading man of his village. Since he could not lay a hand on him because the man was powerful, he accused the man’s daughter of being immoral. Christ judged him guilty of spiritual murder.

Περισσότεροι, για πρώτη φορά, ερχόμαστε στο μέρος εδώ. Εκ πρώτης όψεως μας ενθουσιάζει αυτό που βλέπουμε, συγκεκριμένως ο περικαλλής ναός αυτός και μάλιστα η εξωράιση η οποία γίνεται. Αυτό δείχνει ότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι κάτι πιστεύουν ακόμα.

Στις εποχές αυτές που ζούμε, που υπάρχει τόση ψύχρα για τα θέματα τα θρησκευτικά, το ότι υπάρχουν άνθρωποι ακόμη που ενδιαφέρονται ή άνθρωποι που προσφέρουν σε αυτούς που ενδιαφέρονται και γίνονται και διατηρούνται τα μνημεία αυτά, αυτό είναι καλό. Είναι καλός οιωνός. Αυτό δείχνει ότι δεν μας εγκατέλειψε ο Θεός ακόμη, ώστε να βλέπουμε ποιο είναι το συμφέρον μας.

Θέμα όμως δεν είναι αυτό καθεαυτό. Το θέμα είναι, μαζί με την προσπάθεια αυτή, να γίνεται και η αξιοποίηση του έργου αυτού. Δεν είναι αρκετό ο άνθρωπος να εισέλθει σε ένα ναό μέσα. Δεν είναι αρκετό να εκδηλώσει ο άνθρωπος την πίστη του φτιάχνοντας ένα ναό.

Σκοπός αυτών των μνημείων είναι για να σωθούν οι άνθρωποι μέσα σε αυτά. Το πρώτον βρίσκει ο άνθρωπος στην Παλαιά Διαθήκη έναν τύπον ναού, που είναι η Κιβωτός του Νώε. Ναό έφτιαξε κι αυτός, και εισήλθαν μέσα, και όσοι εισήλθαν εσώθησαν. Όσοι εργάστηκαν για την Κιβωτό, απολέσθησαν, διότι δεν εισήλθαν μέσα. Πολλοί άνθρωποι βοηθούν να γίνει αυτή η Κιβωτός.

Προσφέρουν και ιδρώτα και χρήμα και θέληση, αλλά δεν είναι αυτό μόνον αρκετό. Να εισέλθουν, να παραμένουν μέσα, γιατί έξω έχει κατακλυσμό, έχει αμαρτία, έχει απώλεια. Δεν είναι αρκετό να δώσουν μερικά χρήματα να γίνει ο πολυέλαιος, να γίνει η εγκατάσταση του φωτός, να γίνει η αγιογραφία. Αυτό είναι καλό, μερικώς καλό. Για να ολοκληρωθεί το καλό, πρέπει αυτός ο άνθρωπος να γνωρίζει τι γίνεται εδώ πέρα μέσα και να έρχεται εδώ πέρα μέσα, και περισσότερο να ζει στην Εκκλησία και λιγότερο στο σπίτι του, εάν θέλει να προκύψει ωφέλεια πραγματική. Έξω εκείνης της Κιβωτού δεν εσώθηκε κανένας, ούτε επίσημος ούτε ανεπίσημος. Πολλοί άνθρωποι θα υπήρχαν τότε καλοί, πολλοί άνθρωποι θα υπήρχαν τότε που είχαν πολλά καλά έργα κάνει στη ζωή τους, όμως απολέσθησαν. Απολέσθησαν ακόμη και αυτοί.

Οι τεχνίτες, αυτοί που φτιάξανε την Κιβωτό, και διεσώθησαν μέσα στην Κιβωτό ζώα και διεσώθησαν ερπετά, διεσώθησαν πάσης φύσεως άλογα ζώα, δεν διεσώθησαν οι ίδιοι, δεν εσώθησαν οι ίδιοι. Αυτό είναι κάτι που πρέπει τον άνθρωπο να τον φοβίζει. Δεν είναι λοιπόν αρκετό να προσφέρω και μάλιστα να θέλω να γραφτεί το όνομά μου ίσως σε κάποια πλάκα των ευεργετών ή των δωρητών. Αυτό δεν είναι τίποτα. Ο άνθρωπος πάντοτε πρέπει να προσφέρει χωρίς να το ξέρει η αριστερά του τι εποίησε η δεξιά του. Διότι από τα καλά έργα το περισσότερο το παίρνει ο διάβολος, όταν ο άνθρωπος δεν ξέρει να το φυλάξει. Λέγεται ότι ο λέων

περπατεί στο δάσος και, όταν αντιληφθεί ότι υπάρχει εχθρός, άνθρωπο μυριστεί, σπεύδει να κατεβάσει την ουρά του κάτω και, εκεί που περπατάει, να σβήνει πίσω τα χνάρια του, ώστε να μην μπορεί ο σκύλος, ο εχθρός, ο άνθρωπος να τον βρει. Έτσι ακριβώς και ο άνθρωπος, όταν πράττει το καλό, πρέπει να το κρύβει, να μη φαίνεται το καλό.

Μάλλον να μη θέλει να επιδειχθεί το καλό, γιατί πολλοί άνθρωποι, με τη σκέψη ότι θα γραφτεί κάπου το όνομά τους, που προσέφεραν για ένα καλό έργο, δίδουν. Αν όμως δεν σκέπτονταν αυτό, δεν θα έδιδαν. Ή, αν θα έδιδαν, δεν θα έδιδαν τόσα που θα δώσουν όταν θα δούνε σε μια πλάκα δωρητών ή ευεργετών γραμμένο το όνομα. Δεν τα θέλει ο Θεός αυτά.

Φτιάξουμε όλα αυτά τα πράγματα, αλλά θα τα φτιάξουμε για να ωφεληθούμε εμείς. Όσοι εισήλθον λοιπόν σε εκείνη την Κιβωτόν, εσώθησαν. Και όσοι θα εισέλθουν σε αυτή την Κιβωτό, θα σωθούν. Τώρα, εδώ υπάρχει ένας παραλληλισμός και μπορεί κανείς να γελαστεί και να πει ότι: «Εγώ δεν λείπω ποτέ από την Εκκλησία. Κατά συνέπεια πρέπει να σωθώ, όπως εσώθησαν και εκείνοι που ήσαν σε εκείνη την Κιβωτό». Δεν είναι αλήθεια αυτό. Ο λογισμός σου δεν είναι σωστός. Εκείνοι εσώθησαν όχι διότι εισήλθονε στην Εκκλησία, στην Κιβωτό τότε. Δεν εσώθησαν γι’ αυτόν τον λόγο, αλλά και διότι μέσα στην Κιβωτό ετρέφοντο από αυτά τα οποία παρείχε η Κιβωτός. Εάν δεν ετρέφοντο από αυτά, δεν θα ήσαν νεκροί έξω·

θα ήσαν νεκροί μέσα. Εν προκειμένω, θα είχαμε έξω νεκρούς και μέσα νεκρούς. Αυτό είναι το λυπηρό. Όμως εκείνοι είχαν προνοήσει από αυτά που προσέφερε ο Νώε να τρέφονται. Και έτσι, όταν εκόπασε ο κατακλυσμός, επί τα 150 ημέρες περίπου, και τα ύδατα άρχισαν να υποχωρούν και κάθισε η Κιβωτός επί του Αραράτ, εξήλθαν όλοι οι ζωντανοί και τα ζώα και τα ερπετά και τα πτηνά, όσοι εισήλθον εις την Κιβωτόν. Εν αντιθέσει με όλους εκείνους, οι οποίοι, και οι μαστόροι ακόμη που τη φτιάξανε, έμειναν έξω και απολέσθησαν. Κι έτσι δεν είχαμε μέσα στην Κιβωτό νεκρούς, ώστε, όταν σταμάτησε η Κιβωτός, να πιάσουμε να πετάξουμε νεκρούς.

Το οποίον γίνεται σε αυτήν την Κιβωτό. Αυτή η Κιβωτός δυστυχώς έχει πολλούς νεκρούς μέσα. Γιατί έχουμε τριών ειδών. Έχουμε νεκρούς, έχουμε ζωντανούς νεκρούς και έχουμε και ζωντανούς. Οι νεκροί που είναι στο νεκροταφείο, οι ζωντανοί που είναι στην Εκκλησία και τρέφονται από την Εκκλησία και οι ζωντανοί νεκροί που είναι στην Εκκλησία αλλά δεν τρέφονται από την Εκκλησία. Ποιοι δεν τρέφονται από την Εκκλησία και είναι νεκροί μέσα στην Εκκλησία; Οι αμετανόητοι, οι ανεξομολόγητοι και οι ακοινώνητοι. Αυτοί είναι ζωντανοί νεκροί, είναι κινητά νεκροταφεία.

Είχατε ακούσει κάποτε που ένας ζήτησε άδεια να πάει να θάψει τον πατέρα του και ο Χριστός δεν του έδωσε. Του είπε: «Τους νεκρούς, άφησε να θάψουν τους εαυτών νεκρούς». «Μα ο πατέρας μου πέθανε, να πάω». «Άκουσε, σου λέω. Υπάρχουν νεκροί με γραβάτα στο χωριό σου που θα τον θάψουν τον νεκρό πατέρα σου. Συ», του λέει, «έλα κοντά». Ζωντανοί νεκροί. Ο άσωτος υιός πώς χαρακτηρίζεται από τον πατέρα στον μεγάλο αδελφό; «Ο αδελφός σου ούτος νεκρός ήτο και ανέζησε και απολωλώς και ευρέθη». Μα πώς ήταν νεκρός; Αυτός γλεντούσε με τις φιλενάδες. Ακριβώς. Μακριά από το πατρικό, μακριά από το σπίτι, μακριά από την Εκκλησία, όπως θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα, ο άνθρωπος είναι ζωντανός νεκρός. Νεκρός πάει να πει αποκεκομμένος από τη ζωή, όπως το σώμα αποθνήσκει όταν αποκοπεί από την ψυχή.

Και η ψυχή αποθνήσκει όταν αποκοπεί από τον Θεό. Ο Αδάμ πότε πέθανε και πόσους θανάτους πέθανε; Ο Αδάμ πέθανε δύο θανάτους. Πέθανε πνευματικόν θάνατον άμα τη παρακοή και πέθανε και υλικόν θάνατον έπειτα από 930 χρόνια. Όπως, για να ζήσει το σώμα, χρειάζεται να συνυπάρχει η ψυχή, έτσι, για να ζήσει η ψυχή, χρειάζεται να συνυπάρχει ο Θεός. Ο Θεός δεν πουλιέται, δεν αγοράζεται, δεν δίδεται έτσι. Προσφέρεται στους ανθρώπους που αγωνίζονται, στους ανθρώπους που προσέχουν, στους ανθρώπους που ετοιμάζονται. Οι άνθρωποι που δεν αγωνίζονται, που δεν προσέχουν, που δεν ετοιμάζονται, δεν λαμβάνουν Θεόν. Ο άνθρωπος που δεν λογαριάζει πού έρχεται στην Εκκλησία, πού έρχεται!

Ποιον πρόκειται να συναντήσει, ο άνθρωπος αυτός είναι ζωντανός νεκρός. Ο θείος Χρυσόστομος λέγει το εξής: «Εις τον ναόν εισήλθες; Εαυτόν αξιολόγησον». Το σκέφτηκες, λέει, καλά και ήρθες στον ναό; Υπελόγισες πού πας, ποιον θα συναντήσεις εκεί; Γιατί ορισμένοι έχουν τη γνώμη ότι, ερχόμενοι στον ναό, θα συναντήσουν την επιτροπή στο παγκάρι ή θα συναντήσουν τον νεωκόρο ή θα συναντήσουν τους ψάλτας ή τον ιερέα. Έχουν λάθος οι άνθρωποι. Στην πόρτα εκεί στέκεται ο Χριστός, ο ακτινολόγος, ο οποίος γνωρίζει και ετάζει καρδίας και νεφρούς και γνωρίζει ο καθένας ποιος είναι, ποιος ήταν χτες, ποιος είναι σήμερα που έρχεται εδώ και ποιος θα είναι αύριον. Και κατ’ αναλογίαν δίδει. Και του το λέμε.

Δεν το προσέχουμε εμείς, γιατί ο οδοστρωτήρ της συνηθείας μάς τα έχει πάρει τα νοήματα τα σοβαρά. Σε μια στροφή στη δοξολογία τού λέμε του Χριστού: «Γένοιτο, Κύριε, το έλεός σου εφ’ ημάς, καθάπερ ηλπίσαμεν επί σε». Να γίνει τόσο, να μας δώσεις τόσο, να μας ελεήσεις τόσο όσο ετοιμάσαμε. Μη φοβάσαι, τόσο θα σου δώσω. Εμείς, χωρίς να υπολογίζουμε ποιος είναι εδώ και τι προσφέρεται εδώ και ποιος ο σκοπός του ερχομού μας εδώ, ερχόμαστε κακοί και φεύγουμε χείριστοι, χειρότεροι. Διότι, όταν ο άνθρωπος έχει την τόλμη να σταθεί μπροστά στον Χριστό και να του πει «δεν σε έχω ανάγκη», αλίμονό του.

Γι’ αυτό συμβαίνει: βγαίνει ο ιερεύς στην πύλη και λέει τρία λόγια: «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης, προσέλθετε». Και ο άνθρωπος κάθεται στο στασίδι του, κάθεται στην καρέκλα του, τα βλέπει από μακριά και νομίζει ότι δεν έχει κανέναν προορισμό. Αυτά λέγονται έτσι εκεί και ως έτυχε, δεν χρειάζονται για μας. Είναι για τους αγιασμένους αυτά. Και εσύ και εγώ πού πηγαίνουμε; Δεν ήρθαμε στην Εκκλησία για να αγιάσουμε; Δεν ήρθαμε στην Εκκλησία να έρθουμε σε επαφή με τον Χριστό; Δεν λέγει σαφώς ότι το αίμα του Ιησού Χριστού καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας; Πώς λοιπόν έρχεσαι στην Εκκλησία απροετοίμαστος, ατακτοποίητος;

Δεν είσαι εις θέσιν να παρουσιαστείς όταν σε καλέσει στην Ωραία Πύλη. Τι περιμένεις; Να πάρεις το αντίδωρο, και αυτό πολλές φορές από το παγκάρι, και να σηκωθείς να φύγεις; Πού πηγαίνεις; Πού πήγε ο Ιούδας όταν έλαβε τον Άρτον και εξήλθε; Πήγε και αυτοκτόνησε. Σατανάς εισήλθε εις αυτόν. Πού πηγαίνεις; Δεν είναι λοιπόν αρκετό, αγαπητοί, αυτό το οικοδόμημα να γίνει. Αυτό θα είναι μάρτυς κατηγορίας μιαν ημέρα. Εάν δεν αξιοποιηθεί, πρέπει να αξιοποιηθεί. Πρέπει να γνωρίζει ο άνθρωπος ότι εδώ είναι ο Ναός του Θεού. Ότι εδώ έρχεται να αναγεννηθεί και να διατηρήσει την αναγεννηθείσαν εκ του βαπτίσματος ψυχή του, ώστε να την παραδώσει την ημέρα που θα τον φέρουν εδώ οκτώ πόδια και οκτώ χέρια ενωμένα και θα πει ο ιερεύς: «Μακαρία η οδός η πορεύει σήμερον, ότι ητοιμάσθη σοι τόπος αναπαύσεως». Να είναι μακαρία.

«Ητοιμάσθη σοι τόπος αναπαύσεως». Διότι, εάν δεν ετοιμαστεί από την Εκκλησία τόπος αναπαύσεως σε κάθε άνθρωπο, ο άνθρωπος μόνος του δεν πρόκειται να φτιάξει τίποτα για τη Βασιλεία των Ουρανών. Κάνουνε καλά έργα οι άνθρωποι, έτσι ακούω, και επαναπαύονται επί των καλών των έργων. «Ξέρεις τι κάνει αυτός; Ξέρεις τι κάνω εγώ στα κρυφά;» Εγώ βλέπω τη σχέση σου με την Εκκλησία και δεν μου χρειάζονται τα έργα σου. Τα έργα σου, αν δεν είναι εκ πίστεως και αν δεν είναι γινωμένα από παιδί του Θεού και από αδελφό του Χριστού, δεν θα είναι έργα σωτήρια· θα είναι έργα εις απώλειαν. Ένα σίδερο είναι τα έργα σου στον λαιμό σου και θα σε πάνε στην κόλαση.

Η Βασιλεία των Ουρανών δεν είναι για τους ανθρώπους τους καλούς. Όλοι οι καλοί άνθρωποι είναι στην κόλαση. Κανένας δεν υπάρχει στον Παράδεισο. Τότε θα πει κανείς: «Ο Παράδεισος για ποιους είναι; Αν αυτοί που κάνουν τα καλά έργα πάνε στην κόλαση, ο Παράδεισος για ποιους είναι;» Για τους χριστιανούς. Άλλο χριστιανός, άλλο καλός άνθρωπος. Όχι ότι ο χριστιανός δεν είναι καλός άνθρωπος, αλλά μπορεί καλός άνθρωπος να μην είναι καθόλου χριστιανός. Να μην πατάει το μυρμήγκι, να τον βλαστημεί τον Χριστό. Να βγάζει το σάλιο του και να το δίδει, αλλά να μη θέλει να δει τον παπά. Να μη θέλει να ακούσει για μετάνοια, να μη θέλει να ακούσει για εξομολόγηση. Να θεωρεί τον εαυτόν του άξιον και πανάξιον, να του βγάζει πιστοποιητικό, το οποίο δεν ισχύει για πουθενά, όπως ξέρετε.

Να ακούει τι του λέει ο κόσμος. Θέμα δεν είναι αυτό, διότι τα έργα του ανθρώπου δεν σώζουν τον άνθρωπο. Εργοσωτηρία δεν υπάρχει, Χριστοσωτηρία υπάρχει. Ο Χριστός σώζει, γιατί λέγεται Σωτήρ; Διότι σώζει ψυχάς απολεσμένας, αμαρτωλών ανθρώπων. Κατά συνέπεια, όταν ο άνθρωπος έρχεται στην Εκκλησία αλλά δεν έχει σχέση με τα μυστήρια της Εκκλησίας, οτιδήποτε και αν κάνει, οποιοδήποτε καλό έργο και αν κάνει, θα μείνει απ’ έξω, στον προθάλαμο. Ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος σώζει τον άνθρωπο και οδηγεί τον άνθρωπο εις την σωτηρία. Ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος παίρνει τον νεκρόν άνθρωπον από τη μητέρα που έρχεται, τον αναγεννάει τω βαπτίσματι και του διατηρεί την αναγεννηθείσαν εκ του βαπτίσματος ζωήν διά της μετανοίας και της εξομολογήσεως.

Του τρέφει τη ζωή αυτήν διά της Θείας Κοινωνίας. Γιατί επάνω από την Ωραία Πύλη υπάρχει η Άμπελος, η οποία απορρέει από τον Μυστικό Δείπνο. Να διαβάσετε το 15ο κεφάλαιο του Ιωάννου, εκεί που λέγει: «Εγώ είμαι η Άμπελος, εσείς τα κλήματα. Ο μένων εν εμοί πολύ καρπόν φέρει». Όταν η βέργα μείνει επάνω στο αμπέλι, απομυζά από το αμπέλι, από το κούρβουλο. Και να σου ζάχαρο και να σου οινόπνευμα και να σου τόσα πράγματα. Όταν αποκόπτεται, ξεραίνεται και πηγαίνει στο καζάνι. Οι άνθρωποι λοιπόν οι οποίοι έρχονται στην Εκκλησία απλώς για να ανάψουν ένα κερί, απλώς για να φέρουν ίσως καμιά φορά και τα δώρα τους ακόμη, αλλά που δεν προσέρχονται ετοιμασμένοι στη Θεία Κοινωνία, στο μυστήριο, δεν κάνουν τίποτα για τον εαυτόν τους. Τα έργα του ανθρώπου

εξασφαλίζουν θέσιν εις τον Παράδεισον, ουχί είσοδον. Ξέρετε τι πάει να πει αυτό; Θέσιν εις τον Παράδεισον, ουχί είσοδον. Είναι σαν να έχεις μία θέση αγορασμένη σε ένα γήπεδο, αριθμημένη, και αν δεν έχεις πληρώσει και μαύρη αγορά και να πας και να μείνεις απ’ έξω, να μην μπορείς να μπεις μέσα. Είναι μέσα η θέση σου, ναι, αλλά δεν μπορείς να μπεις μέσα. Είναι σαν έναν άνθρωπο ο οποίος έχει ένα ρετιρέ εξάρι επάνω, που μπαίνεις μέσα και είναι παράδεισος, και τον βρεις απ’ έξω στην πόρτα και τον τρώει το ανεμόβροχο ή το λιοπύρι, και του λες: «Κύριε τάδε, πώς είσαι;» «Δεν έχω το κλειδί». Εφόσον επάνω έχει ένα ρετιρέ ενός εκατομμυρίου δολαρίων, κάθεται απ’ έξω γιατί δεν έχει το κλειδί για να μπει μέσα εκεί. Το κλειδί είναι ο Χριστός.

Κλειδί είναι το μυστήριον των μυστηρίων, η Θεία Ευχαριστία. Το αίμα του Χριστού είναι εκείνο που δίδει τον Παράδεισο. Και αλίμονο από τους ανθρώπους που έρχονται στην Εκκλησία. Δεν μιλάω για τους άλλους που τα βλέπουν τα πράγματα από μακριά. Δεν μιλώ για τους ανθρώπους οι οποίοι την Κυριακή σηκώνονται να πάνε στη δουλειά τους. Δεν ξέρουν οι άνθρωποι, δεν στέκονται καλά οι άνθρωποι στα μυαλά τους. Δεν μιλώ για τους ανθρώπους που ανοίγουν τις επιχειρήσεις τους και γίνονται αιτία πολλές φορές άνθρωποι να παρασύρονται και να μην έρχονται στην Εκκλησία. Αλλά μιλώ για τους ανθρώπους οι οποίοι έρχονται στην Εκκλησία και μένουν και κοιμισμένοι και νεκροί μέσα στην Εκκλησία. Είναι πολύ ανακόλουθο να υπάρχει μέσα στην Κιβωτό νεκρός άνθρωπος, διότι κάθε νεκρόν αποβάλλεται. Πέθανε το παιδί μέσα στην κοιλιά της μητέρας, θα το αποβάλει ο οργανισμός, και κάθε νεκρόν μέσα στον άνθρωπο αποβάλλεται, πολλώ μάλλον στο σώμα της Εκκλησίας.

Κεφαλή έχει τον Χριστό και εμείς είμαστε τα μέλη. Είναι αδύνατον ο Χριστός να μας δεχτεί, εφόσον δεν είμαστε τα ζωντανά μέλη του Χριστού. «Πήρα», λέει, «το αντίδωρο». Και τι έγινε; Για ρώτησέ το τι είναι αυτό. «Πώς σε λένε σένα;» «Εμένα με λένε αντίδωρο, δηλαδή δεν είμαι το δώρον εγώ· αντί του δώρου είμαι εγώ, το δώρον δεν είμαι». «Καλά, το δώρον πού είναι;» Εκεί το έβγαλε ο παπάς και εσύ δεν πήγες. Και τώρα πήρες το αντίδωρο. Το αντίδωρο είναι μάρτυς κατηγορίας. Αντίδωρο πάει να πει ίσον κόλαση; Αυτό πάει να πει αντίδωρο; Φάε ένα κοφίνι αντίδωρο. Πιες ένα κιλό, πέντε κιλά Μεγάλο Αγιασμό. Θα πας στην κόλαση. Δεν σώζουν. Αυτά ευλογούν, δεν είναι σωτηρία. «Ευλογία Κυρίου και έλεος». Η ευλογία του Ιορδάνου μαζί σου.

Σωτηρία, σωτηρία είναι μόνο η Θεία Κοινωνία, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν αιώνιον. Το αίμα του Ιησού Χριστού ανοίγει τον διάδρομο για όλους. Αλλά ο άνθρωπος δεν θέλει να ζήσει την ανάλογη ζωή, ώστε να μπορεί, όταν βγαίνει ο ιερεύς —δηλαδή βγαίνει ο Χριστός ο ίδιος, διότι το πρόσωπο του ιερέως ή του αρχιερέως είναι αυτός ο Χριστός—, ο Χριστός όταν βγαίνει, να έρθει να γίνει επαφή με τον Χριστό. Διότι ο Χριστός λέγει: «Ο τρώγων μου τη σάρκα και πίνων μου το αίμα, εν εμοί μένει καγώ εν αυτώ, και εγώ αναστήσω αυτόν εν τη εσχάτη ημέρα». Ο τρώγων μου, όχι ο φαγών για κοκκάκι, για χρυσοδοντάκι και για του χρόνου το Πάσχα και τα Χριστούγεννα και τον Δεκαπενταύγουστο. Ο τρώγων μου.

Όπως έχεις το σώμα, που το τρέφεις άπαξ, δις, τρεις, τετράκις, πεντάκις, επτάκις της ημέρας, έτσι πρέπει να έχεις και για το πνεύμα σου τροφή. Για πες τον Πάτερ ημών. Θα φτάσεις σε μια στιγμή που λέει: «Δος ημίν σήμερον τον άρτον ημών τον επιούσιον». Τι πάει να πει αυτό; Ποιος είναι ο άρτος ο επιούσιος; Του φούρνου, και του φούρνου για το σώμα, αλλά και της Αγίας Τραπέζης για το πνεύμα. Ο άνθρωπος είναι διφυής. Τρέφεις τη σάρκα για να διατηρηθεί, αλλά θα θρέψεις και την ψυχή για να διατηρηθεί. Και υπάρχουν δύο τράπεζες, υπάρχουν δύο άρτοι και υπάρχουν δύο πυρά. Υπάρχει το πυρ που ψήνει το ψωμί, το υλικό για το σώμα, και υπάρχει και το Πνεύμα το Άγιο, το πυρ το ουράνιο, που λέγει ο ιερεύς την ώρα που λέμε εμείς το «Σε υμνούμεν» έξω: «Κατάπεμψον, Κύριε...»

«Το Πνεύμα Σου το Άγιον εφ’ ημάς και επί τα προκείμενα δώρα ταύτα, και ποίησον τον μεν άρτον τούτον τίμιον Σώμα του Χριστού Σου. Αμήν. Το δε εν τω ποτηρίω τούτω τίμιον Αίμα του Χριστού Σου. Αμήν. Μεταβαλών τω Πνεύματί Σου τω Αγίω. Αμήν, αμήν, αμήν». Από εκείνη την ώρα έχουμε Σώμα και Αίμα Χριστού. Γιατί έγινε αυτό, Κύριε; «Ώστε γενέσθαι τοις μεταλαμβάνουσιν εις νήψιν ψυχής, εις άφεσιν αμαρτιών, εις άφεσιν πλημμελημάτων, εις Πνεύματος Αγίου κοινωνίαν», εις, εις, εις. Είκοσι τρία χαρίσματα, κατά τον Μέγα Βασίλειον, λαμβάνει ο άνθρωπος που κοινωνεί και είκοσι τρία χαρίσματα στερείται ο άνθρωπος, αυτός που βλέπει από μακριά και θαυμάζει το γεγονός.

Κατά συνέπεια, επαναλαμβάνω και έρχομαι να σας συνδέσω έπειτα από αυτή τη μικρή παρένθεση. Ο σκοπός μας είναι να μη μείνουμε νεκροί μέσα στην Κιβωτό. Αλλά, για να φτάσει ο άνθρωπος να κοινωνεί όταν εγγίζει το Άγιο Ποτήριο και παρουσιάζεται, θα πρέπει να ζήσει και την ανάλογη ζωή. Και διότι μας λείπει η ανάλογη ζωή και επικρατεί και η άγνοια στα θέματα αυτά, γιατί οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι είναι αυτά που επιτελούνται μέσα στην Εκκλησία. Πολλές φορές ούτε αυτός ο ιερεύς δεν ξέρει τι είναι αυτό που επιτελεί μέσα στην Εκκλησία, διότι δεν έχουμε εμβαθύνει στα κείμενα τα πατερικά και τα εκκλησιαστικά. Και μπορεί να παρουσιάστηκαν πολλοί ιερείς που, παρότι εκάλεσαν ανθρώπους να προσέλθουν και προσήλθαν, τους έδιωξαν.

Ρωτώντας τους τι έφαγαν χθες. Είναι ερώτημα αυτό; Αν του πεις «Είσαι εξομολογημένος, παιδί μου;», το καταλαβαίνω. Το αν έφαγε λάδι εχθές, το Σάββατο... Μα το Σάββατο δεν νηστεύεται. Πρέπει να τον αφορίσεις πρώτα για να τον κοινωνήσεις; Βέβαια υπάρχει άγνοια και στον λαό αλλά και σε νέους κληρικούς. Είναι και οι άνθρωποι οι οποίοι διαβάζουν και ξέρουν περί τίνος πρόκειται και στενοχωρούνται όταν βγούνε με το Άγιο Ποτήριο και γυρίσουν μέσα χωρίς να κοινωνήσουν κανέναν. Γιατί από εκεί και κάτω αρχίζουν τα ψέματα. «Ορθοί, μεταλαβόντες...», ψέματα. «Είδομεν το φως το αληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον», ψέματα, ψέματα, ψέματα. Ούτε φως, δεν κοινώνησε κανείς, ούτε Πνεύμα Άγιο είδες, ούτε έλαβες Πνεύμα...

φως αληθινόν, τίποτα, τίποτα, τίποτα. Ψέματα από εκεί και κάτω. Με μια τέτοια ζωή των θρησκευομένων εις τον ναό έχουμε ολόκληρο νεκροταφείο. Θα έχετε δει ότι όταν πρόκειται να κοινωνήσει κανείς γίνεται θόρυβος. Μέχρι της Θείας Κοινωνίας δεν κουνιέται φύλλο. Μόλις θα δείτε να κληθούν για να κοινωνήσουν, και αν μάλιστα είναι μεγάλες ημέρες, που τότε γίνονται Άγιοι όλοι —την άλλη μέρα δεν είναι Άγιοι και την ημέρα γίνονται Άγιοι όλοι—, βλέπετε θόρυβο, φασαρία. Από εκεί μπορεί να καταλάβει κανείς ότι τώρα εδώ, στη Θεία Κοινωνία, θίγονται τα συμφέροντα του Σατανά και ο Σατανάς θέλει τον άνθρωπο να τον φέρει με αμαρτία στη Θεία Κοινωνία, ώστε να ωφεληθεί ολιγότερο, για να έχει περισσότερες μετοχές αυτός επάνω του.

Εδώ χρειάζεται ένας αγώνας εκ μέρους του πιστού, ώστε, ερχόμενος στην Εκκλησία και λαμβάνων την Θεία Κοινωνία, να έχει όλα τα αγαθά που απορρέουν από την Θεία Κοινωνία. Αυτά έχουν ανάγκη από αγώνα και από γνώση σχετική. Αν λοιπόν, λέγω, δεν αξιοποιηθούν τα μυστήρια της Εκκλησίας, να γνωρίζετε ότι δεν έχουμε ωφέλεια. Βέβαια, όπως είπα, θα χρειαστεί μετάνοια, θα χρειαστεί εξομολόγηση, θα χρειαστεί νηστεία, θα χρειαστεί εγκράτεια βρωματική και σαρκική. Και ο άνθρωπος δεν είναι διατεθειμένος αυτά να τα στερηθεί. Γι' αυτό ακριβώς δεν έρχεται και προτιμεί τη σάρκα του, προτιμεί να κυλιέται σαν το σκουληκάκι και να μη στερηθεί

πράγματα για να έρχεται εις επαφή με τον Χριστό. Αλλά μέχρι πότε όμως θα γίνεται αυτό; Ο θάνατος έχει γίνει πολύ της μόδας σήμερα, όπως ξέρετε. Δεν ξέρεις ποια ώρα θα φύγεις. Μπορεί να φύγεις και με ολόκληρη την οικογένεια και με ολόκληρη την κοινωνία. Όπως είναι σήμερα τα πράγματα τόσο ρευστά και υπάρχουν τόσοι τρόποι θανάτου. Γι' αυτό ο άνθρωπος όχι απλώς πρέπει να έχει βγάλει το εισιτήριο, αλλά να το έχει και πάνω του το εισιτήριο, ώστε οποιαδήποτε στιγμή βρεθεί αντιμέτωπος αυτής της καταστάσεως να πει: «Ιδού εγώ, Κύριε». Με όλα αυτά τα οποία είπα, δεν θα ήθελα να σας φοβήσω. Δεν έχω αυτόν τον σκοπό. Απλώς να σας διαφωτίσω το σκότος. Από μια μικρή εμπειρία, που γυρίζω εδώ στον κόσμο, βλέπω πού χωλαίνει ο κόσμος. Πού χωλαίνει. Μπορεί ευχαρίστως να

φτάσει και μέχρι εδώ. Αλλά όταν δεν αξιοποιήσει το εδώ... Γιατί υπάρχουν τρεις τρόποι. Ένας τρόπος: ο διάβολος να μην αφήσει τον άνθρωπο να έρθει καθόλου. Άλλος τρόπος: να τον αφήσει να έρθει εδώ, αλλά με τον τρόπο του σατανά. Και ο τρίτος τρόπος είναι και να έρθει και να αξιοποιήσει την παραμονή του εδώ, που θα έρθει να ωφεληθεί. Διότι αυτός είναι ο σκοπός. Όταν η γυναίκα γεννάει, παίρνει το γεννηθέν και το φέρνει στο στήθος της. Αν αυτό που γέννησε δεν το θρέψει, θα πεθάνει. Δεν είναι αρκετό να γεννήσει, αλλά και να θρέψει. Φύτευσε η κυρία τον βασιλικό· αν δεν τον ποτίσει, θα ξεραθεί. Έτσι είναι και ο άνθρωπος στην ψυχή του. Η κολυμβήθρα είναι κοιλία, πνευματική κοιλία. Αναγεννά τον άνθρωπο. Ήρθε σαρκικός και βγαίνει πνευματικός,

νεκρός και βγαίνει ζωντανός. Όταν αυτός ο ζωντανός πλέον, αυτός ο αναγεννηθείς, δεν πάει στο άλλο μυστήριο, τη Θεία Κοινωνία, που είναι το στήθος της Εκκλησίας... Όταν βλέπετε το Άγιο Ποτήριο και βγαίνει, να ξέρετε ότι η Εκκλησία προβάλλει το στήθος της, να πάρετε ζωή, για να διατηρήσετε αυτή τη ζωή που σας έδωσε το βάπτισμα. Είναι πολύ λυπηρό πολλές φορές που οι μητέρες πηγαίνουν τα παιδιά και τα κοινωνούν και οι ίδιες δεν κοινωνούν, γιατί σκοτώνουνε τα άλλα ή αποφεύγουν τα άλλα. Δεν δωροδοκείται η Θεία Κοινωνία, δεν δωροδοκείται η χάρις. Δεν ξέρει ο Θεός τι κάνει; Τι, ασπιρίνη είναι η Θεία Κοινωνία και θα σου αγιάσει το παιδί σου; Δεν θα σου το αγιάσει. Χρειάζεται πίστη ειδική.

Χρειάστηκε πίστη για να αναγεννηθεί εκ του βαπτίσματος, έτσι χρειάζεται και πίστη για να διατηρηθεί η ψυχούλα αυτή, η αναγεννηθείσα εκ του βαπτίσματος. Και καταλαβαίνετε, παιδιά πολλές φορές των γονιών εκείνων που δεν πιστεύουν στον Χριστό και δεν ακολουθούν το θέλημά Του, αλλά κάνουν το δικό τους θέλημα ή το κοσμικό τους θέλημα, να γνωρίζουν ότι δεν έχουν τη χάρη του Θεού. Και είναι υπεύθυνοι οι γονείς. Γι' αυτό έχουμε τόσες αρρώστιες, τόσους θανάτους και τόσους καρκίνους σήμερα στην κοινωνία. «Πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί», λέγει ο Παύλος. Διαβάστε εν ψυχρώ στο σπίτι σας το 11ο κεφάλαιο της Α΄ προς Κορινθίους Επιστολής, από 26 στίχο και κατωτέρω. Και εκεί θα βρείτε αυτά τα οποία θρηνεί η ανθρωπότητα σήμερα και δεν θέλει να το καταλάβει. Είναι αλήθεια ότι πολλοί αγαπούμε την Εκκλησία. Μα

αρκετό αυτό είναι; Πίσω από ένα κερί είναι όλη η ευλάβειά μου. Και πολλές φορές ένα κερί σαν το μπόι μου. Πίσω από έναν ντενεκέ λάδι είναι όλη η ευλάβειά μου. Πίσω από ένα πρόσφορο, από ένα κόλλυβο, δεν ξέρω τι, είναι όλη η ευλάβειά μου. Λάθος. Όταν θα έρθει ο άνθρωπος στην Εκκλησία, θα πρέπει να έχει υπόψη του το εξής: εκτός αυτού που σας είπα, ότι ο Χριστός υπάρχει στην πόρτα και ξέρει τον καθέναν ποιος είναι, έπειτα πηγαίνει εκεί πέρα και παίρνει ένα κερί και πάει και το ανάβει. Και πολλές φορές έφυγε: «Άναψα το κερί μου». Δηλαδή τι έκανες; Τι έκανες; Το κερί αυτό είναι δικό σου; Πρώτα-πρώτα δεν είναι κερί.

Παραφίνιο. Αλλά αν είναι κερί από μέλισσα, πραγματικό, γνήσιο —και τέτοιο πρέπει να είναι το κερί που καίει στην Εκκλησία—, να μην είναι θυσία Κάιν, δεν τη δέχεται ο Θεός· να είναι θυσία Άβελ. Και αν η Εκκλησία έχει λόγους οικονομικούς να παίρνει σκάρτο κερί για να διατηρεί τα οικονομικά, διότι οι άνθρωποι δεν προσφέρονται, εσύ να πάρεις κερί καθαρό στο σπίτι σου και να έρθεις να βάλεις το κεράκι σου εδώ, για να το βάλεις στον Θεό σου. Και πρέπει να είναι όχι εκλεκτό, το εκλεκτό. Δώσε τη δραχμή σου εκεί να διατηρηθεί η Εκκλησία. Αλλά το κερί εκείνο να μην το ανάψεις. Φέρε δικό σου εδώ, καθαρό. Παίρνοντας αυτό το κερί από εκεί πέρα, πόθεν το παίρνεις;

Από ένα φέρετρο. Τα κεριά είναι φέρετρα εκεί πέρα. Τι ομολογία είναι αυτή; «Εγώ, ο ποτέ νεκρός, ανέστην και τώρα είμαι πάνω σε ένα πλατύ σκαλοπάτι και φωτίζω. Ήμουνα σβηστός, νεκρός». Τι είναι αυτό το μανουάλι; Βλέπετε εδώ πέρα μανουάλια; Αυτά δεν είναι μανουάλια,

είναι πολυέλαιοι, δεν έχουν καμία δουλειά στην Εκκλησία αυτά. Αλλά οι επίτροποι, που θέλουν να φτιάξουν κάτι καλό, παίρνουν του καθενός που σήμερα τα παρουσιάζει. Το μανουάλι πρέπει να έχει τρεις καθέτους θέσεις. Ένα, δύο, τρία: Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Ένα πλατύ σκαλοπάτι με υποδοχές γύρω-γύρω, να μπαίνουν τα κεριά που συμβολίζουν εμάς. Να φεύγει από εκεί που έρχεται κάτω και να τελειώνει σε τρία, όπως συμβαίνει, που ερμηνεύεται ως εξής: ένα πρόσωπο από την Αγία Τριάδα, ο Χριστός, κατέβη στη γη. Αυτό που κατεβαίνει κάτω, ο κορμός, είναι ο Χριστός που κατέβη στη γη και είναι και με τον Πατέρα και με το Άγιο Πνεύμα. Το λέει η ωραιότατη Εκκλησία μας και το λένε οι κληρικοί μας όταν επιστρέφουν από τη Μεγάλη Είσοδο προς τα μέσα: και με τον ληστή είσαι και στον τάφο είσαι και στον Παράδεισο είσαι, παντού ο Απερίγραπτος. Και λέω τώρα εγώ, βάζοντας το κεράκι μου εκεί επάνω, ότι ο Χριστός ήρθε και μ' έκαμε και μένα φωτεινό. Τι άλλο κάνει το κερί; Το κερί προσφέρεται να βλέπουν οι άνθρωποι, να θερμαίνονται οι άνθρωποι, και το φως και τη θέρμανση προσφέρει.

Λιώνει λίγο, λίγο, λίγο στον βωμόν του Χριστού, χωρίς να αφήνει τίποτα υπόλοιπο. Και εγώ λοιπόν, ο ποτέ νεκρός, που με ανέστησε ο Χριστός και φωτίζω σήμερα, προσφέρω τον εαυτό μου και τη ζωή μου ολόκληρον, φως εις τους άλλους, αγαθόν εις τους άλλους. Και πολλές φορές το κερί έχει φως, αλλά εμείς που το προσφέραμε δεν έχουμε φως. Είμαστε σκοτάδιοι και πολύ σκοτάδιοι μάλιστα. Δεν είναι λοιπόν αρκετό να ανάψω το κερί μου και πίσω από το κερί μου δήθεν... Τα μέλια είναι του Χριστού. Δεν συγκινείται ο Χριστός από το δικό Του. Ή του έφερα καντήλι και λάδι· το λάδι θα είναι του Χριστού. Και αν ο Χριστός πει να μη γίνει ελιά, δεν θα γίνει καμία, όσο και να ραντίσεις την ελιά σου κάτω.

Δεν εισακουστεί η ωραία ευχή που έχει η Εκκλησία μας, που λένε οι ιερείς μας, «ὑπὲρ εὐκρασίας ἀέρων, εὐφορίας τῶν καρπῶν τῆς γῆς», δεν ευλογήσει ο Χριστός, ξεραθήκανε τα πάντα. Ό,τι να ξαναστύψεις λάδι, το βλέπεις με το τηλεσκόπιο, δεν πρόκειται. Το έλεος του Θεού δίδει το έλαιον της ελιάς. Είναι δικό Του και αυτό. Ούτε αυτό Τον συγκινεί. Του φέρεις χρυσάφι να φτιάξεις πολυελαίους και χρυσά δισκοπότηρα, ούτε αυτά Τον συγκινούν, δικά Του τα χρυσάφια. Και ένα πράγμα θέλει να Του φέρεις: τις αμαρτίες. Αυτό συγκινεί τον Χριστό. Αυτό συγκινεί τον Ουρανό. «Μόνον ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι» γίνεται χαρά στον Ουρανό. Ευχαριστούμε. Μπαίνουν άνθρωποι εδώ μέσα που έχουν χρόνια να πουν την καλημέρα με τους συνανθρώπους. Μπαίνουν άνθρωποι εδώ μέσα και κάνουν Πάσχα και κρατούν κερί της Αναστάσεως, εφόσον είναι πεπτωκότες.

Δεν ξέρω πόσα χρόνια έχουν δικαστήρια και πόσα συζητούν εις βάρος άλλων. Ποιον να γελάσεις; Εμένα μπορεί να με γελάσεις, τη μάνα σου μπορεί να τη γελάσεις, η γυναίκα τον άντρα να τον γελάσει, τον εισαγγελέα μπορεί να τον γελάσεις, τον εαυτό σου μπορεί να τον γελάσεις· τον Χριστό δεν Τον γελάς. Δεν φτωχογνωρίζει, τον Χριστό δεν Τον γελάς και δεν σου προσθέτει τις ημέρες, άνθρωπε, για να επεκτείνεις την περιουσία, να κάνεις το «του» «μου», το δικό Του να το κάνεις δικό σου. Το «του» έγινε «σου»; Ούτε του ούτε σου· κοινού. Ούτε δικά μου ούτε δικά σου· δικά Του, εκεί που ήταν. Και αν πέρασες στο υποθηκοφυλακείο ή στο ληξιαρχείο, πού;

Περιουσία ενός άλλου και μπήκε στο δικό σου το όνομα. Ούτε σου ούτε μου. Τι κάτω είναι; Ποιος διαχειρίζεται; «Σήμερον ἐμοῦ, αὔριον σοῦ, οὐδέποτε τινός». Φιλοσοφία μεγάλη. Κατά συνέπεια ο άνθρωπος πρέπει να το προσέξει. Τον ανέχεται ο Χριστός τον άνθρωπο, περιμένοντάς τον. Όχι όταν δεν ξέρει ποιος είναι. Όχι, δεν είναι αυτός. Πού να ξεφύγεις; Πού να πας; Πού να κρυφτείς; Πού να πετάξεις; «Ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου ποῦ φύγω;» Θα πάρω τα φτερά και θα πάω στην άκρη του κόσμου; Εκεί. Θα πας στη θάλασσα; Πού να πας; Πού να φύγεις απ' τον Θεό; Υπάρχει εκεί και σε ξέρει ποιος είσαι. Εκεί πάλι είναι ο Ζωγράφος. Δεν ξεφεύγεις, δεν μπορείς να ξεφύγεις. Σε περιμένει,

με περιμένει και ανέχεται, και με ανέχεται. Με την ανοχή του Χριστού ζούμε, όχι με τη δικαιοσύνη μας. Με την ανοχή του Χριστού ζούμε. Όμως μέχρι πότε; Μέχρι πότε θα μας ανέχεται; Πολλοί νομίζουν, διότι δεν τους κόβει τη μύτη και τ' αυτιά, διότι δεν τους κόβει τη γλώσσα την ώρα που αμαρτάνουν, την ώρα που κατηγορούν, την ώρα που ψεύδονται, την ώρα που χειρονομούν, την ώρα που βλασφημούν, έχουν τη γνώμη ότι ή δεν υπάρχει Θεός ή δεν δύναται ο Θεός. Και υπάρχει και δύναται ο Θεός, αλλά μακροθυμεί ο Θεός. Είναι μια λέξη σύνθετος: μακράν του θυμού. Κοιτάξετε την Ωραία Πύλη. Γιατί λέγεται Ωραία Πύλη;

Ομορφότερη από τις άλλες δύο; Δεν λέγεται γι' αυτόν τον λόγο, γιατί είναι ομορφότερη, αλλά διότι συμβαίνει ένα γεγονός ανεπανάληπτο. Εκεί, στην Ωραία Πύλη, συναντάται ο Θεός με το πλάσμα Του και αξιοποιεί ο Θεός το πλάσμα Του για να περάσει για τη Βασιλεία των Ουρανών. Είναι το μέρος που έρχεται σε επαφή ο Θεός με τον άνθρωπο. Ο Θεός με τον πηλόν, και αφθαρτοποιείται ο πηλός. Και δι' εκστάσεως ο Ψαλμωδός λέγει: «Πώς, λέει, εγώ, ο πηλός, μετέχω Εσένα του Θεού μου και αφθαρτοποιούμαι;» Αυτό γίνεται με τις πρεσβείες της Θεοτόκου. «Πρεσβείαις Θεοτόκου, Σῶτερ, σῶσον ἡμᾶς». Στην Ωραία Πύλη λοιπόν θα γίνει ο συμβιβασμός.

Γνωριμία. Η Παναγία θα μας παρουσιάσει, θα παρακαλέσει για εμάς, εμείς θα κάνουμε ό,τι πει ο Χριστός και τότε ο Χριστός θα προσφερθεί ο ίδιος από το Άγιο Ποτήριο και θα μας αγιάσει εμάς. Και πλέον, ενωμένη με τον Χριστό, η ψυχή μας κάποια μέρα θα περάσει για τη Βασιλεία των Ουρανών. Άλλος τρόπος δεν υπάρχει να πας στον ουρανό. Εδώ θα συμβιβαστείς. Θα μετανοήσεις, θα εξομολογηθείς και θα μπεις. Παραπόρτια δεν υπάρχουν. Σε όποια πόρτα άλλη να αποτανθείτε, υπάρχει αρχάγγελος μπροστά. «Κύριε, Κύριε», μέσα στην Ωραία Πύλη. Πας από εκεί να μπεις; Από εκεί. Μόνο αυτή η πύλη θα ανοιχθεί, γιατί εκεί υπάρχουν αρχάγγελοι με τη σπάθα στο χέρι. Αν ο άνθρωπος λοιπόν θέλει να μείνει με τις αμαρτίες και δήθεν κατά κάποιον τρόπο άλλο να υποκλέψει την οδόν αυτή στη Βασιλεία, δεν θα το κατορθώσει.

Διότι οι άγγελοι του απαγορεύουν. Μόνο εδώ θα περάσει μπροστά. Και θυμούμαι όταν ήμουνα μικρός και με πήγαινε και εμένα ο πατέρας μου στην Εκκλησία και με έβαζε με το ζόρι εκεί. Δεν με άφηνε έξω να παίζω το τόπι ούτε να κοιμάμαι στο σπίτι. Και αλλοίμονο από τους γονείς εκείνους οι οποίοι αφήνουν τα παιδιά τους έξω από την Εκκλησία κατά διαφόρους τρόπους, ή να πάνε στη θάλασσα ή να πάνε στο ποδόσφαιρο. Και είπα: φρικτό λόγο θα δώσουνε. Κρεμάμε τα γιον εδώ που δεν πρέπει να το βγάλει κανένας. Θα το φέρει στην Εκκλησία, το χτυπήσεις κάτω σαν χταπόδι, όσο το έχεις στη δικαιοδοσία, και αύριο θα σου φιλεί τα χέρια, θα σε ευγνωμονεί αύριο, όταν θα έρθει στην πρέπουσα στιγμή που ο νους του θα εργάζεται σωστά. Και με έβαζε εκεί αριστερά και αυτός πίσω,

να μην ξέρω πότε με βλέπει και πότε δεν με βλέπει, ώστε να αναγκάζομαι να είμαι πάντοτε μπροστινάκι. Και όταν θα πάω το μεσημέρι στο σπίτι για να καθίσω στο τραπέζι να φάγω, και τα αδέρφια μου έπρεπε να του πούμε ένα μέρος, έστω και λίγο, από τον Απόστολο ή από το Ευαγγέλιο. Αν για τον Α ή Β λόγο δεν του λέγαμε, δεν είχε φαγητό. Για να είμαστε προσηλωμένοι εκεί. Τα πάντα κάνανε οι εξαίρετοι γονείς μας τότε. Σήμερα, δυστυχώς, όλες τις ανέσεις δημιουργούμε, τα παιδιά μας να μην έχουν σχέση με την Εκκλησία. Και τον τόπον αυτόν τον άγιον τον κάναμε εμείς τόπον οργίων. Για να επανέλθω, θυμάμαι τον Αρχάγγελο αριστερά, σε ένα εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων στο χωριό μου, που είχα μάθει. Είχε ένα κοντάκι εκεί και έγραφε, όπως κρατούσε το σπαθί του επάνω και απαγόρευε και έλεγε: «Ἅρπαγες, μοιχοί, κλέπται, λῃσταὶ καὶ πόρνοι, φεύγετε καὶ τρέμετε. Τὴν σπάθην τῆς δίκης, ἀφ' ἧς ἀρτέμνω κεφαλὰς τῶν μὴ ὀρθῶς προνοούντων». Το ενθυμούμαι σαν τώρα αυτό το πράγμα. Και έτσι είναι.

Εδώ θα περάσεις λοιπόν. Από την Ωραία αυτή Πύλη θα περάσεις, θα συνδιαλλαγείς με τον Χριστό. Η Παναγία θα πρεσβεύσει για σένα, θα παρακαλέσει τον Χριστό να σου δώσει το σώμα Του και το αίμα Του, να σου αλλάξει, από κοινό να σε κάνει καινό, από χωματένιο να σε κάνει πνευματικό, από πρόσκαιρο να σε κάνει αιώνιο, από δούλο να σε κάνει βασιλόπουλο, για να κληρονομήσεις τη Βασιλεία των Ουρανών. Εάν όμως δεν θελήσεις να ακούσεις και να υπακούσεις και να πράξεις τον τρόπον αυτόν που υποδεικνύει η Εκκλησία, θα βρεθείς αντιμέτωπος αύριο με τη δικαιοσύνη του Θεού. Κάτω στα πόδια του Τιμίου Προδρόμου, όταν υπάρχει βυζαντινή αγιογραφία, επίσης, εκτός των άλλων, του Ιορδάνου, των δέντρων, υπάρχει και μία αξίνη, ένα τσεκούρι.

Είναι η δικαιοσύνη του Θεού. Για να κόψει ένα τσεκούρι, όπως ξέρετε, πρέπει κάποιος να το πάρει στο χέρι. Μόνο του δεν κόβει ένα τσεκούρι. Η δικαιοσύνη του Θεού σήμερα είναι ακίνητη. Δεν την πήρε ακόμη στο χέρι. Δεν ενεργεί η δικαιοσύνη του Θεού σήμερα. Ζητάτε δίκιο από τον Θεό; Στα χίλια αδικήματα ένα θα ικανοποιηθεί, ένα θα τιμωρηθεί, όπως σε χίλιες καλοσύνες μία θα ικανοποιηθεί. Είναι εκείνη η ημέρα. Θα πληρωθεί ο καθένας ή θα δικαστεί ο καθένας. Το ακούσατε σήμερα, το είπε ο Παύλος, ήταν κατακλείδα: «Τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι». Παρότι κατηγωνίσαντο βασιλείας, υπέφεραν οι μάρτυρες, οι προφήτες και λοιπά, εν τούτοις «οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν». Δεν πήραν, λέει, το βραβείο ακόμα, διότι έχει κάτι καλύτερο κανονίσει ο Θεός: να τελειωθούμε και εμείς

σε μια μεγάλη ημέρα, να αποδώσει στους μεν κατά αναλογία των έργων των και στους δε κατά αναλογία της κακίας των. Εάν λοιπόν ο άνθρωπος δεν θελήσει να εκμεταλλευτεί αυτόν τον χρόνον της χρηστότητας και της μακροθυμίας και κάτι που μπορεί να το κάνει σήμερα το αναβάλλει για αύριο, και όταν το αύριο γίνει σήμερα το αναβάλλει για την παρακάτω, και έτσι ο σατανάς του κλέβει το παρόν και του υπόσχεται το μέλλον που δεν έχει, τότε θα βρεθεί γελασμένος και θα βρεθεί αντιμέτωπος του Θεού. Και αλλοίμονο από τον άνθρωπο. Καλύτερα να πέσει σε όλους τους εισαγγελείς του κόσμου παρά να πέσει «εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος». Να σας βοηθήσω; Κοιτάξτε γύρω-γύρω, όπου υπάρχουν Άγιοι, και σε αυτόν τον Χριστόν ακόμη και στην Παναγία μας. Υπάρχει από ένα καντήλι μπροστά με λαδάκι και καίει. Κοιτάξτε και στο Δεσποτικό εδώ. Καντήλι δεν υπάρχει εδώ. Λάδι δεν καίει. Γιατί δεν μπορούν να βάλουν ένα καντηλάκι πάνω, χρυσόμορφο;

Δεν βάζουν, μη χτυπήσει η μίτρα του Δεσπότη. Αυτό είναι αστείο. Αν ο άνθρωπος γνώριζε τι πάει να πει αυτή η χειρονομία, δεν θα πατούσε αλλιώς στην Εκκλησία. Θα φοβόταν. Να μην το βλέπετε αυτό. Εδώ είναι έλεος. «Πρεσβείαις Θεοτόκου, Σῶτερ, σῶσον ἡμᾶς», και ο Χριστός μας τότε. Εδώ είναι κρίση, και στην κρίση δεν υπάρχει έλεος. Και αλλοίμονο από τον άνθρωπο ο οποίος δεν θα κάνει τη χρήση εκείνη της χρηστότητας του Θεού και θα πέσει στα χέρια της δικαιοσύνης. Δεν χωράει ούτε η πεθερά ούτε η νύφη, ούτε ο παππούς είτε η καλογριά, ούτε η γιαγιά ούτε η συμπεθέρα, κανένας. Η δικαιοσύνη του Θεού θα μας κρίνει. Είναι ανέλεος για τους μη ποιήσαντας έλεος. Όχι προς τους έξω· προς τους μέσα. Προς τους έξω, και ότι εμείς είμαστε πολύ κουβαρντάδες, να είμαστε καλοί προς τους έξω και να είμαστε σκληροί προς την αθάνατο ψυχή μας.

Ο άνθρωπος που δεν αγάπησε την ψυχή και δεν την ένωσε με τον Χριστό για να τη ζωοποιήσει είναι ο σκληρότερος άνθρωπος του κόσμου, οποιοδήποτε αγαθό έργο αν κάνει προς τον συνάνθρωπόν του. Έλεος πρώτα, λέει, στον εαυτόν του και έπειτα στους άλλους. «Κύριε, ἠγάπησα εὐπρέπειαν οἴκου σου». Έχετε τη γνώμη ότι μιλάει για τους νεωκόρους μόνον; Πού κάθεται ο Χριστός; Σε χειροποιήτους ναούς; Η ψυχή του ανθρώπου είναι ο θρόνος του Χριστού. «Ἐλευσόμεθα», λέει, «καὶ μονὴν ποιήσομεν». Θα μείνει μέσα ολόκληρη η Αγία Τριάδα. Εδώ λοιπόν αυτή η ευπρέπεια πρώτα. Σκεφτείτε όλοι αυτοί. Και αυτά, βέβαια, και έχουν μισθό οι άνθρωποι που ενδιαφέρονται. Αλλά κατεξοχήν αυτή η ευπρέπεια, διότι ο Χριστός κατοικεί στις καρδίες των ανθρώπων. Δεν κατοικεί στους χειροποιήτους ναούς. Εδώ είμεθα για να λατρέψουμε τον Θεό

από τη δροσιά, κάτω από τη στέγη τον χειμώνα. Αλλά η ψυχή κατεξοχήν του ανθρώπου είναι ο ναός ο ζωντανός του Πνεύματος του Αγίου και του Χριστού μας και του Θεού Πατρός. Γι' αυτό όλη, λέγω, αυτή η Εκκλησία υπενθυμίζει και διδάσκει πώς εμείς θα πρέπει να συμπεριφερόμεθα, προκειμένου να υπάρχει μια ωφέλεια. Ξεκινήσαμε, όσοι είμαστε μαζί από την αρχή, από την υπόθεση της Κιβωτού. Μέσα στην Κιβωτό υπήρχαν διάφορα είδη ζώων που δεν ταιριάζανε μεταξύ τους. Ήταν ένα περιστέρι, παραδείγματι, ήταν από κάτω εκεί και ένα θηρίο, ένας κροκόδειλος. Ήταν ένας κύκνος μέσα, ήταν και ένας βούβαλος. Πουλιά καθαρά, να σου και βρώμικα εκεί πέρα.

Άνθρωποι μέσα, οχτώ άνθρωποι μέσα στην Κιβωτό. Ο Νώε, η κυρία Νώε, Σημ, Χαμ, Ιάφεθ και οι γυναίκες τους. «Ὄγδοος Νῶε» στην Κιβωτό. Βρώμα και δυσωδία. Έχετε τη γνώμη ότι υπήρχαν τότε τα απορρυπαντικά και όλα αυτά που έχουμε εμείς σήμερα για να αποκρούουμε τις βρωμιές; Υπήρχαν μάνικες και λοιπά και πλέναν; Φανταστείτε τι βρώμα και δυσωδία υπήρχε εκεί μέσα. Δεν έγινε καμιά διαμαρτυρία, καμιά διαμαρτυρία δεν έγινε: να ανοίξουμε, να βγάλουμε τους κροκόδειλους έξω, να βγάλουμε τα βόδια έξω, να βγάλουμε τους σκύλους έξω, να φύγει η βρώμα από μέσα, να ζήσουμε εμείς. Όχι! Έπλεον επί των υδάτων, εταξίδευαν στο άγνωστο, χωρίς ο ένας να στρέφεται κατά του άλλου, αλλά ανέχετο ο ένας τον άλλο.

Αυτός, αυτούς γύρω του, πώς τον βλέπεις αυτόν που έρχεται και αυτός ανάβει το κερί και έχεις τώρα δύο χρόνια, τρία, να του πεις την καλημέρα; Πώς τον βλέπεις; Τον ανέχεσαι με την αδυναμία του; Σ' αδίκησε, σύμφωνοι, αλλά κι εσύ έχεις αδικήσει άλλους. Δυστυχώς δεν μάθαμε να κοιτάζουμε: «Γιατί έγινε αυτό, Κύριε; Τι θέλει να με διδάξει με αυτό; Γιατί με πείραξε αυτός; Γιατί με αδίκησε αυτός; Γιατί με κατηγόρησε αυτός;». «Δεν φταίω, είμαι αθώος» και λοιπά, και ζητάς τη δικαιοσύνη. Μήπως επέτρεψε ο Θεός για να πληρώσεις τίποτα βερεσέδια; Μήπως όφειλες τίποτα και σου δίνει την ευκαιρία να ξεχρεωθείς; Γιατί ο άνθρωπος έτσι δεν θα ερχόταν ποτέ σε ρήξη με κανέναν. Θα έλεγε μάλιστα: «Σ' ευχαριστώ, Θεέ μου, που μου 'στειλες αυτόν να μου βάλει μυαλό». Πολύ δυστυχώς αφήνουμε τον εαυτό μας.

Να δούμε ότι πρέπει να τιμωρηθεί ο εαυτός μας. Είναι η οικονομία Θεού που βρίσκονται ορισμένοι άνθρωποι και μας πικραίνουν. Το λέγω αυτό από όλη αυτή την εκδήλωση μέσα της Κιβωτού. Λέγεται ότι κάποτε ο όσιος Εφραίμ ο Σύρος, μεγάλος πατήρ νηπτικός της Ερήμου, κατέβαινε στην Αλεξάνδρεια και έφτασε στην πόλη βράδυ και βρήκε την πύλη κλεισμένη και δεν μπορούσε να μπει στην πόλη. Και πήγε απ' έξω, εκεί που ήταν ένας φίλος του τσοπάνος, και τον παρακάλεσε να μείνει το βράδυ εκεί. Τόσο χάρηκε που θα έκανε το βράδυ να ξενίσει έναν τέτοιον μεγάλο πατέρα της Εκκλησίας και της Ερήμου. Όμως, τη νύχτα έγινε μια κλοπή στο ποίμνιο αυτού του ανθρώπου. Του πήρανε πολλά πρόβατα κι άλλα.

Η υπόθεση έφτασε στην αστυνομία το πρωί. Και η αστυνομία συνέλαβε και τον γέρο Εφραίμ και τον κλείνει στη φυλακή, με τη σκέψη και με την κατηγορία ότι αυτός πήγαινε να παρενοχλήσει τον τσοπάνο, ώστε άλλοι να βρουν την ευκαιρία να τον κλέψουν. Στη φυλακή ο Εφραίμ. Στη φυλακή δύο ακόμη φυλακισμένοι. Λέγονται: «Πώς ήρθες εδώ; Τι έκαμες;». «Τίποτα, παιδιά μου». «Δεν είναι δυνατόν». «Μα σας λέγω, τίποτα». «Και είσαι ακόμη καλόγερος και δεν τα πετάς;». Λέει: «Γιατί να τα πετάξω;». «Πού είναι ο Θεός; Αυτόν που προσκυνάς, πώς σ' άφησε εδώ πέρα να είσαι; Αλλά δεν υπάρχει. Πάρε, παιδί μου, δεν υπάρχει Θεός. Μα συμβαίνει και σ' εμάς. Κι εγώ εδώ είμαι φυλακή», λέει ο ένας, «χωρίς να έχω κάνει φόνο, και αυτός είναι φυλακή χωρίς να έχει κάνει φόνο».

«Για φόνο εμείς εδώ. Είμαστε άδικα και οι δύο». Όταν άκουσε αυτό ο γέρων, ήξερε πώς θα λυθεί το πρόβλημα. Οι άλλοι έπεσαν το βράδυ να κοιμηθούνε και αυτός γονάτισε να προσευχηθεί. Και του λέει του Κυρίου: «Δεν σηκώνομαι», του λέει, «από εδώ, αν δεν μου πεις τι είναι αυτά που συμβαίνουν. Εγώ δεν έκανα την κλοπή αυτή. Αλλά και οι άνθρωποι αυτοί οι δύο δεν έχουν φονεύσει, όπως λένε. Πες μου τι συμβαίνει, πώς θα το αντιμετωπίσω για τον εαυτό μου και για τους ανθρώπους αυτούς». Δεν πρόλαβε να τελειώσει τα λόγια αυτά, να ένας κύριος ψηλός, επιβλητικός. Τον χτυπά στην πλάτη, χαμογελά και του λέει: «Τι προσεύχεσαι; Αυτό και αυτό. Είσαι άδικα εδώ; Δεν είναι βέβαιο. Δεν έκλεψες. Ξέρεις», του λέει, «τι πληρώνεις τώρα; Τι λέτε, γερμανικά;».

«Ήσουνα», του λέει, «έντεκα χρονών και έπαιζες», του λέει, «στο γήπεδο. Έδεσε μια χηρούλα μια μοσχάρα και πήγες και την έλυσες», του λέει, «τη μοσχάρα εσύ. Και έφυγε η μοσχάρα. Την πήραν οι χασάπηδες, την έσφαξαν, και η χήρα αυτή κλαίει ακόμη για τη μοσχάρα της. Αυτό», του λέει, «πληρώνεις τώρα». «Τι λες; Και εγώ», του λέει, «που τα πούλησα όλα και τα έδωσα», λέει, «στους φτωχούς, ακόμη», λέει, «χρωστάω;». «Εκείνα τα έδωσες», λέει, «τα χάρισες εκείνα. Δεν επλήρωσες το χρέος σου. Άλλο το ένα, άλλο το άλλο». «Καλά», του λέει, «εγώ πληρώνω αυτό τώρα. Αυτοί που λένε ότι είναι αθώοι;». «Βλέπεις αυτόν τον πρώτο που κοιμάται; Αυτός», του λέει, «έχει κάνει φόνο». «Αυτός λέει δεν έχει κάνει». «Άκου», του λέει, «κόβανε ξύλα μαζί στο ποτάμι με έναν άλλον και ο άλλος, στην πλαγιά του ποταμιού που ήταν, γλίστρησε και έπεσε και του φωνάζει».

«Μπροστά του», λέει, «να μου δώσεις κάτι να πιαστώ. Και αυτός», λέει, «αδιαφόρησε, δεν έτρεξε. Και τον πήρε το ποτάμι και πνίγηκε. Τον έχει στο λαιμό του και είναι ένας φόνος. Ο παρακάτω», του λέει, «ο παρακάτω ήρθε σε ρήξη με τον προύχοντα του χωριού. Και διότι δεν μπορούσε να του βάλει χέρι, του προύχοντος, διότι ήταν δυνατός, του κατηγόρησε την κόρη ως ανήθικη και αυτός εδικάστηκε από τον Χριστό για πνευματικό φόνο και η κόρη του», του λέει, «είναι ακόμα».