On Anger and Murder

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject tonight, with God's help, will be the continuation of the Sermon on the Mount. I don't know how many of us were together at the earlier sessions,

from the last one, where we made a parenthesis for the feast of the Prophet Elisha. Earlier we had given a series of talks on the fifth chapter of Matthew, specifically on the Beatitudes of the Lord, and we have already given ten homilies on the Beatitudes.

This is the eleventh homily. I have said it before and I say it again: if a person wanted to do nothing else but simply read these three chapters, the fifth, the sixth and the seventh chapter of Matthew, and put them into practice, he would have what it takes to find himself in the harmony of Paradise. The whole law and the prophets are contained in these chapters. The whole spiritual life of a person is there. And yet they go unnoticed, even though the Christian's business is a business of small details. It is not a coarse thing; it is a matter of details. What makes a person worth something as a Christian and can present him in the Kingdom of Heaven as fit for the palace is the Sermon on the Mount, which is found, as I have told you before, in these three chapters. Those of us who were together will remember that we had reached the point where he says that whoever does them and teaches them shall be called great in the Kingdom of Heaven. And that our righteousness must exceed that of the scribes and the Pharisees,

somewhere around the twentieth verse of the fifth chapter. Now, right at the twenty-first verse, he shifts his thought and borrows something from the Old Testament, joins it to the New Testament, and completes it and perfects it and teaches and says: 'You have heard that it was said to those of old, You shall not murder.' There was a lawgiver in the Old Testament, who was Moses, as you know, and in the Decalogue he states the commandment 'You shall not murder.' 'And whoever murders shall be liable to judgment.' Whoever commits murder will be guilty at the judgment. 'But I say to you that everyone who is angry with his brother without cause shall be liable to judgment.' Christ appears as a more perfect lawgiver than the first lawgiver. There are two lawgivers. The first one says, roughly, 'You shall not murder.' The second one now, our Lord Jesus Christ, comes and says, 'You shall not even be angry, and the one who is angry, just like the one who murders, is judged and condemned to death.'

At first glance this looks like a vulnerable point, open to objection, and yet it is exactly so. If it is discussed at length and given proper attention, the matter is just as Christ says it is; he has made no mistake, because some people think the Gospel and Christ have made a mistake and they set about correcting him. In any case. Here he sets murder and anger side by side. And anger and murder are compared, the one as cause and the other as effect. The cause is anger, wrath; the effect is murder. These are what are being compared.

who outwardly does not murder is righteous according to the outward forms, yet inwardly he is a murderer, because he is filled with wrath and anger, and if it were possible he would devour the other person.

a murderer inwardly. Unfortunately, such natural reflections do not occupy most people. The Annunciation, the Annunciation, the Annunciation, and they sleep peacefully, thinking they are in good standing with God. But the Lord...

that it should not even exist, that there should not even be a disposition of envy, of anger, of envy; it should not exist at all. Because in cold blood, in the way we are talking about now, you don't pull out a pistol to finish me off. Nor do you take a knife to spill my insides. It is in a fit of wrath, in the heat of words, in who knows what, that the damage gets done. And if wrath is prevented, if anger is prevented, then certain ugly consequences that come from them will also be prevented. How many times have we repented afterwards, because in our wrath we said things. We behaved improperly,

made gestures we should not have made, and afterwards we asked forgiveness — in our wrath, he says. Here he is looking to catch the cause, so that a person may head off the effect, the evil effect. There it says roughly: he told them not to murder. But I say to you, do not even be angry. Because whoever is angry with his brother without cause shall be liable to judgment. Just as whoever murders shall be liable to judgment. That is, he is condemned to death, as he says. Now, in this case, what is the difference between the one and the other? A person is called to create a heart

in accordance with the Canons — a peaceful heart, a meek one, a serene soul. If he manages to make the Beatitudes his life, to make them his lived experience, then he will never have it in him to commit murder. He will never have it in him to do any evil in his life, if he succeeds in the things above. But the Pharisees believed they were in order. Even though inwardly they had every desire to tear Jesus to pieces, they had done nothing outwardly. They present themselves to the world as righteous. He says, I do not want you to be like the scribes and the Pharisees. Your righteousness must exceed theirs. It must not be a matter of appearances.

Outwardly, formally, you may have committed no crime, while inwardly you have torn a man apart. There are many people who have a real beast inside them, even though outwardly they have done nothing. They are not put on trial, they are not prosecuted, their criminal record has not yet been stained. If they ask the prosecutor's office for a certificate, they will be given a clean one. And yet the man is a real beast, he is a real murderer, and Christ, who sees each person inwardly and not outwardly — for Christ is the one who looks not at the outward appearance, but at the heart. Do you remember what he said in the case of the anointing of David as king?

Pay attention, because you look at the outward appearance, but I look at the heart. I do not see the way you see from the outside; I see from within the dispositions of each and every person. That is why he asks that the righteousness of his faithful be higher than that of the scribes and the Pharisees, who had anger and envy against Jesus. He did not want people like that. They thought they had not sinned, because outwardly they had not yet carried anything out, but Christ, who is God, caught them out in this case. So if we do not become harmless, become lambs, that is; if we do not cut off the causes of murder — anger, for example, wrath and so on — it is not possible for us to enter the Kingdom of God. The person who is still seized by anger, by wrath, and 'without cause,' as it says here, that is, for no reason, has not yet advanced, has not yet made progress in Christianity. A person ought to know that when you lose your temper, you are seized as though possessed. There is a Satan who specializes in wrath; he takes hold of a person and shuts everything down.

he doesn't know what he might do at that moment; he can do the worst thing, the gravest felony, the greatest crime. And not only against others, but against himself as well — harm to himself too, perhaps of soul and perhaps of body. Because a person is seized as though possessed, he is taken over by a demon. If a person could photograph himself at that moment, or if a person could measure his blood pressure after such an episode, he would see that he had committed a crime against himself. Excuse me — my brother, the general, used to tell me

that once the doctor had come to take his blood pressure, because he suffered from hypertension. There they were inside the office, and in came a man to whom he had given an order about some serious matter of a military nature, and the man had done exactly the opposite. And at that point he got worked up — I don't know what happened, a lively exchange, sharp words and so on. Anyway, the man left, and the doctor says to him: take off your jacket, General, and let me show you your blood pressure. Four degrees higher — in the space of five words. These are the consequences, he says, that people do not know about, and so a man digs his own grave. And he used to tell me this. Yes.

Someone will ask how the matter of anger stands exactly. Why should there be anger inside a person at all? Did God put it there, or did human weakness, a person's egoism and Satan create these things? Also, I would like you to know this: that there is a good anger and an evil anger. There is such a thing as good anger. A person can be angry for a good purpose, and he ought to be angry. There is a good wrath that benefits a person, when the person stands to be edified by it.

A person is not angry against his own evil self, against evil, against his own weakness, against an evil that is being done. He gets angry over other things — because a plate broke, for example. Because a little too much salt fell into the food, he gets angry and blasphemes even against the Most Holy Theotokos. Over other kinds of things — see how angry he can get. Because many people bring up our Christ to me as an example. Our Christ, they say, was angry. Yes, he was angry, but how was he angry, and when was he angry, and why was he angry? You are able to be angry,

to be angry with discernment. Usually we get angry and we have no discernment. Facing this very situation, David wrote a prescription in the fourth Psalm, verse four; he says: 'Be angry, and do not sin. Upon your beds be pierced with compunction.' Be angry, he says, over something that has happened. But be careful, do not sin. Leave it to think over in bed. And in the morning, the decision you would have made in the evening — do not carry it out in the morning. And it is true. A person acts one way in the heat of wrath, and quite another way once the storm has passed. And that is how it is.

when we have egoism and we want, as the tough guys say, 'I'm going now to sort him out.' Where are you going to sort anybody out? There's every chance you'll be the one who gets sorted out. Once an elder, a wise elder, saw a young man, his nephew, going along in a rush and muttering to himself in the street.

Where are you off to, George? Wait, listen to me, he says to him. Hold on, he says. Why shouldn't I listen later? I have things to hear right now. Where are you going? I see you're angry. And when a person is angry he cannot do good things. In any case, he stopped, he showed respect for him, and the elder said to him: Don't go, he says. Don't go. You'll only tangle things up worse. The young man could not grasp it and tried to go on. Hold on, he says, let me tell you something.

Tell me this, he says to him: when your trousers get muddy,

do you take the brush and clean it right away, or do you leave it until it dries and clean it afterwards? He says, I leave it and let it dry. Well then, he says, let this dry too. Go tomorrow and call him to account. And the young man says, I'll listen to you. And he turned back. And what happened? The next morning, early, there was a knock at his door. And who do you think it was? The very man he had gone to confront the night before — and that other man came and asked his forgiveness. And he says: you were right yesterday, yes, the fault is mine, whatever damage I did I will pay you for, and I ask your forgiveness. That was the elder's advice: leave it, it's still wet now, don't get tangled up with him, you'll only smear it worse. You go to clean it and it won't come clean. Leave it until you've cooled down. Keep in mind that saying,

time heals everything. But we don't have that in us. What I'm telling you runs alongside the question of whether wrath is ever permitted. I was talking once with a Protestant. He had come to the office and pinned me down from eleven in the morning until late in the afternoon. Anyway, in the end I got angry. That is, I got angry without any justification. So I stood up, and in a serious tone I brought my hand down on the table with a bang — and there were others present as well. He says to me, a Christian does not get angry. Why, I say to him. Because, he says, my Lord never got angry. Seriously, I say to him. 'He looked around at them with anger' — I told him — it's recorded in Mark, chapter three, verse five; it says so plainly. It says he looked around at them with anger, grieving at

the hardness of their hearts. And why am I angry, I say to him — so that I can take your wallet? It's for your hardness of heart, because I've sat here four hours and you will not on any account accept the truths, the life-giving truths, that I'm bringing you. It's for your hardness of heart — what else would it be for? I'm doing it for your hardness of heart; am I doing this for your wallet? Now, there is a beautiful passage in John, and I want you to know it, because many of you bring it up as an example now and then. It's recorded there, just after the wedding at Cana, certain telling incidents. Listen. 'After this he went down to Capernaum, he and his mother and his brothers and his disciples. And there he stayed

many days. And the Passover of the Jews was near, and Jesus went up to Jerusalem. And he found in the temple those who were selling oxen and sheep and doves, and the money-changers sitting there. And having made a whip of cords, he drove them all out of the temple, both the sheep and the oxen, and he poured out the coins of the money-changers and overturned their tables. And to those who were selling the doves he said: Take these things away from here; do not make my Father's house a house of merchandise.' Yes, he made a whip of cords.

He drove them all outside, he knocked over the tables, he poured the money out on the ground and so on; he turned the whole place upside down. And through it all he kept his integrity and his discernment. When he came, it says, to those who had the doves, he says: you, take these away. He did not, in his anger, fling the cages open so the doves would fly off. He did not drive those men out, and he did not release their doves. He respected the image of the Holy Spirit. You, take them and go. You see that he acts with discernment, as if to say: you I will spare, you I respect. But when we get angry, we don't care who is standing in front of us or where we happen to be. That's how different the one is from the other.

to Satan. There is such a thing as a rebuke aimed straight at Satan. He said it to Satan, and he said it to Peter as well, when Peter was acting on Satan's behalf: Get behind me, Satan, for you are not thinking the things of God, but the things of men. You do the same, and your wrath will be blessed. But our wrath is not like that. Ours is a different thing altogether. We get worked up over things with no substance in them at all. The fault lies with our self-love, the root passion; the fault lies with our ego, with our own interest, with other things like that. So there is rational anger and irrational anger. The four kinds of anger I described to you are rational — they stand to reason. To be angry at your own evil self, to say, how long is this going to go on? To sit yourself down, to talk it out with yourself, to pick a quarrel with yourself. If we cannot even set things right with ourselves, then all we do is

pick quarrels with other people. He does not want that. That is not a good thing. So there is every chance, if a person is not careful, that he will end up where I told you — at the murder that is mentioned here.

Help!

So, I repeat: there is anger and there is anger. There is the irrational anger, which is condemned, and there is the righteous and lawful anger, which is rewarded. So the man who is angry without cause, as it says here — for no reason at all, out of self-interest, out of self-love as I said, out of other motives like that — has no blessing from God, and what he does is not justified. God does not accept it from him. But if that same man grows angry over matters that advance him, matters that show his faith to be the right one, matters that demonstrate to him that truly

a truth stands, and so on — yet again without going so far that harm is done, that sin is committed — then God does bless it in him. So he condemns the anger that comes from ego, from self-love, from passion, from self-interest. God too is angry, and a man may be angry, at impiety. But what does he do at the same time? He is long-suffering. He does not bless impiety; impiety is hateful to him. God is angry against impiety, but he does not destroy the man, he does not kill the man. That is roughly how we ought to be as well. Besides, here — I don't know if you've noticed

the small detail: 'But I say to you that everyone who is angry with his brother without cause shall be liable to judgment.' Someone will say: I got angry at my brother just now, and I deserve death, as though I had committed murder — is it as heavy as all that? Yes — because he is speaking about the brother. The brother, the man born anew, is a dwelling place of the Holy Spirit. You are getting angry at Christ without cause; you are not getting angry at a man. The brother is Christ.

'whatever you did to one of these least of my brothers, you did to me.' Whether good or evil. Remember what he said to Paul. Who are you, Lord? I am Jesus, whom you are persecuting. And Paul might say: how have the two of us ever met? Where have we seen one another? Where am I persecuting you? As long as you persecute my own, who believe in me, you are persecuting me. You are my personal persecutor, and it is with me that you have to deal. Let us not think that is crude or far-fetched. That is how it is. In another place he says:

do not despise one of these little ones, for their angels, he says, behold the countenance of my Father who is in the heavens, and they behold it day after day. They have their own angels, he says — these people your eye passes over, the ones you make jokes about, the ones you shove around, the ones you kick about and slap about and treat as figures of fun. Their angels will bring the charge against you, and woe to you when they present you up there before the judgment seat. A Christian must be serious; a Christian must be careful. He cannot simply open his mouth and say whatever he likes. He cannot pin a label on another person, because a little further down he says: if you call him Raca, or if you call him fool, you are liable to the Sanhedrin, liable to judgment.

can you say such a thing? How can you say it? How, when the Holy Spirit rests upon him? He is sealed — how can you behave like that, and pin a name on him? He is your brother; it is the Lord himself within that man, and he takes the matter personally. There are details in the Christian life that we have not grasped as we ought to, and one day we will be found guilty, when God chooses to call us to account. So he does not want anger — apart from those justified kinds I told you about. In general, he does not want anger. Which very often leads

to ugly results. If a person is willing to study the sayings of holy men, the sayings of the wise, the sayings of Christ's Apostles, he will find — and he will be startled to find — that he himself has made no progress. Of course, a person stumbles over these things when he does not have the Beatitudes as his starting point and as his own possession: meekness, the bearing of wrongs without resentment, love, humility, penthos, that is, mourning for sin. He looks at these things and thinks, well, maybe they happen, yes, perhaps they do. But if he has as his own possession the things that were said earlier, he understands that it really is more or less like that. Because here the Lord is looking to cultivate people right down at the foundations. I don't know whether I once told you about a domestic incident in the household of Socrates. His wife, Xanthippe, was a furious-tempered woman, I don't know what else, and the man — we don't know whether she even used to strike him at home. But he would not say a word. So one day she made such a scene at him, such a quarrel, that he was forced to withdraw from the house in silence. He did not open his mouth; he went downstairs, opened the door and set off to leave.

And she, enraged that she had got no answer back, that she had no chance to say goodness knows what else to him, grabs the bucket, comes out to the doorway and pours it over his head. And he turns round with a kind of apatheia, a freedom from the passions, and says: well, after all that thunder and lightning, I was expecting the rain. And he went on down the road. Socrates had no Christ, he had no grace, he was not baptised. Where was he to find patient endurance? We have Christ, we have grace, we have strength. For a man like that it takes no forcing at all. It is a fruit of the Holy Spirit. But where is that Holy Spirit? We do not have it. It has been driven away because of our sins and because of our ego.

So if so many have spoken about this, and some have put these things into practice with such patient endurance, it means this is something serious. And if our Christ is looking to take hold of the cause in order to cure the effect, it means that this is the right way for it to be done, and this is how it must be done.

A few thoughts. 'Wrath destroys even the prudent.' Wrath, he says, wipes out even the prudent, even the level-headed. See what power it has. 'Wrath, like the bitch with her own litter, gives birth to blind crimes.'

Just as the bitch gives birth to blind puppies, he says, that is what wrath produces too. Blind crimes. And yet Paul, as you know, says: let not the sun go down on your wrath, neither give place to the devil. Wherever there is wrath,

the devil spreads out a little rug and lies down there. You know how that goes. Do not let the sun go down without saying, bless me. Without picking up the telephone and saying, peace, whatever happened has happened. I ask your forgiveness, even if it is you who are in the wrong.

Solomon says in his wisdom: "A stone is heavy" — and a rock is heavy, he says — "and sand is a burden hard to bear" — a sack of sand is hard to carry — "but the anger of a fool is heavier than them both." The anger of a mindless man, he says, is heavier than the rocks and heavier than the sand. And Pythagoras said this: "In anger say nothing and do nothing." If you are angry, he says, walk away. Don't speak and don't act until you have calmed down, because whatever you say in your anger you will repent of afterwards.

And whatever you do in your anger, you will repent of afterwards. That is a beautiful way of putting it. "Anger," says Basil the Great, "gives birth to strife. And strife gives birth to insult" — it is a chain. "And insult gives birth to blows, and blows to wounds, and out of the wounds often comes death." Thank you, thank you, thank you very much, very, very much.

"Slow to anger," says James. "For the anger of a man does not work the righteousness of God." It is impossible for a man to act rightly if there is anger in him. John Chrysostom has a beautiful thought, and he has enclosed it in these words: "The soul of those who are angry is drunk with the passion." It is like looking at a drunken man, he says — that is how you will see the angry man. "Nor is he master of himself." A drunk man is not master of himself; he doesn't realise it, he doesn't even know whether he exists or not; he puts his hand in the fire, he puts his hand on a live wire, he takes no notice of the people in front of him.

Whether there is a priest in front of him, a woman, a man — it makes no difference to him. "As in a battle by night he lays hold of everyone" — he handles them all as though he were fighting in the dark. At night, what can you see? Where will you take hold, and where will you fight? "He stumbles against everyone, he speaks without restraint" — he opens his mouth and cannot rein in what he says. "He is hard to hold back; he insults, he strikes, he swears oaths, he shouts, he bursts apart." Flee from this drunkenness, flee from this drunken anger. And he has one more saying that catches a great many of us.

We fast from oil, we fast on Wednesday and Friday, and we do not fast from anger. We fast from other things, from meat and the rest, and yet we are ready to break the door down, and a thousand other things besides. And he says: "Do not accept self-control while meekness is being driven out" — as long as you have driven meekness away, he says, your self-control counts for nothing. "For the man who abstains from food and drink, yet is moved by irrational wrath, is like a ship sailing the open sea" — I will explain it to you — "that has a demon for its captain." Even though he practises self-control, even though he fasts, even though he does all the rest, at the same time he is losing his temper; he is like a man travelling in a boat

with the devil at the helm. Write that down. I have brought all these forward to show you that our Christ, who made us, knows something more than we do, when he puts murder and anger on an equal footing. Many people are scandalised by that — but the one is the cause, the root, and the other is the effect. You will not have murder without anger. So attend to this, as far as you are able. Keep yourself humble, do what you can, struggle, so that you may win; otherwise you will not be able to win. Moving on to the whole of the argument: "And whoever says to his brother, Raca, shall be liable to the Sanhedrin,"

"and whoever says, You fool, shall be liable to the Gehenna of fire." Raca is a Syriac word, and it is interpreted as "you nobody" — a good-for-nothing, that is. Someone who is worth nothing at all, that is what I want to say to you. In Syriac the word has a contemptuous character, a contemptuous meaning, the equivalent of "you empty-headed man," "you hollow man," "you empty man." It is like the coarse word we throw at somebody: "you useless thing." And further, according to Theophylact: "Raca," he says, "in Syriac means the despicable one" — and the despicable man is one you would do nothing with but spit on him.

If you call somebody Raca like that, he says, you are liable to the Sanhedrin. Do you know what the Sanhedrin is? The Sanhedrin is something like what we would call the Areopagus. It was the highest council of the Jews. It dealt with religious matters, political matters, national matters. That council took up every kind of question. It had authority over kings, over high priests, over prophets and over ordinary people — over everyone. It is on that basis that our Christ is speaking here. So if you call a man Raca, he says — if you call him an idiot, the way we say "you fool," or whatever else —

if we had this at the first hearing, we would be liable before that council, before that Areopagus — now of course the Areopagus above, because there is another Areopagus up above as well. "And whoever says, You fool, shall be liable to the Gehenna of fire." "Fool" is a word that cannot be said, because, as I told you a moment ago, you are insulting Christ himself in your brother. In the Lord's brother. If you call your brother Raca or fool, it is as though you were insulting Christ himself. Now this word of ours, "you fool" — "stop it, George," "that's enough, Katina" — we hear these as mere exclamations; we do not put them where our Christ puts them. But if we use them simply to insult someone, to humiliate someone, we shall give an account. And indeed you will be asked to give a fearful account, because in his person we are insulting the Lord. We are insulting Christ. Perhaps what you are hearing seems heavy to you, and perhaps it is heavy; but I am obliged to speak this way, so as to make us understand that we must be careful, because we so-called Christians are not careful, and Christ asks many things of us. David used to say: "Set a watch, O Lord, before my mouth,"

"and a door of enclosure about my lips," he said. David used to say: "Bless the Lord, O my soul, and all that is within me bless his holy name." David used to say: "Let everything that breathes praise the Lord." Think about these words, these exhortations. Is this what man was made for — for this kind of talk, for these labels we hand to one another, and very often as a joke, toward those outside? And not only toward those outside, but among Christians too, many times. Does God want these things? Does Christ want these things, even when they are said in jest? Does he want them? He does not. Because "I laughed foolishly" —

"I laughed foolishly." There have been fathers who thanked God because he gave them laughter. Our mother did not make laughter; God gave us laughter. And when a person sees something and comes into a happy frame of mind and laughs honestly, decently, beautifully, he ought to give glory to God, who gave him this outward expression and who lets him feel this joy. He has received it in that moment; it is something that comes out of him spontaneously, that he does not manufacture, that he did not order up. It is a gift of God. In the divine counsel, then, how careful we must be if we are willing to attend to our words to the letter,

and to the responsibilities we incur in a moment of disobedience and transgression in the use of words. He has made it plain to us: you will be liable, he says there; I will ask an account of you; for every idle word I will bring you to judgment. You have no right to talk nonsense, to say whatever comes into your head. I did not give you speech lightly — the mouth, the tongue, the nous — I did not give them to you for that. Use them for good. I did not give you all these things for anger; use them, all of them — and you used them for evil, instead of for my glory, for your own good and for the service of your neighbour; because there is always this triptych: above, alongside, and toward ourselves. The Resurrection. So this word "fool" he takes from another side as well: first of all, he says, it means the man who does not have a sound nous.

"Fool" — moros — is used above all of women: "you fool, you fool." We use it as an insult; we say her name and then "you fool." First of all it means the man who does not have a sound nous, the idiot, the senseless man, and the like. Of course in Holy Scripture it means the senseless man in general. "He shall be likened," it says, "to a foolish man" — a senseless man, a foolish man; it is written in Matthew, and we will come across it further on in Matthew 7:26, "a foolish man." So the tongue needs to be reined in. The one who set it inside us, who put teeth around it and fenced it in, must have known something.

θέμα μας με τη βοήθεια του Θεού απόψε το βράδυ θα είναι συνέχεια από την επί του Όρους ομιλία. Δεν ξέρω πόσοι από εμάς είμαστε μαζί σε προηγούμενα μαθήματα,

του τελευταίου που κάναμε μια παρένθεση επί τη εορτή του προφήτου Ελισσαίου. Γρηγορότερα είχαμε μιλήσει μια σειρά από το 5ο κεφάλαιο του Ματθαίου, συγκεκριμένως από τους μακαρισμούς του Κυρίου, και έχουμε ήδη κάνει 10 ομιλίες από τους μακαρισμούς.

Είναι η ενδεκάτη ομιλία. Είχα πει και επαναλαμβάνω ότι... ο άνθρωπος ήθελε, αν όχι τίποτα άλλο, να διαβάσει τουλάχιστον τα τρία αυτά κεφάλαια, το πέμπτο, το έκτο και το έβδομο κεφάλαιο του Ματθαίου και να τα εφήρμοζε, θα είχε προϋποθέσεις να βρεθεί στην ομόνοια του Παραδείσου. Όλος ο νόμος και οι προφήτες υπάρχουν σε αυτά τα κεφάλαια. Όλη η ψηνή ζωή του ανθρώπου είναι εκεί. Και δούτης περνούνε απαρατήρητα, παρότι η υπόθεση του χριστιανού είναι υπόθεση λεπτομερειών. Δεν είναι χοντρό πράγμα, λεπτομερειών. Αυτό που αξιοποιεί τον άνθρωπο ως χριστιανό και μπορεί να τον παρουσιάσει βασιλεία των ουρανών κατάλληλον για παλάτη είναι η επί του Όρους ομιλία, η οποία υπάρχει, όπως σας έχω πει και άλλοτε, στα τρία αυτά κεφάλαια. Όσοι είμεθα μαζί θα ενθυμείσθε ότι είχαμε φτάσει μέχρι εκεί που λέγει ότι ος αν ποιήσει και διδάξει, μέγας κληθήσεται εν τη Βασιλεία των Ουρανών. Και ότι θα πρέπει η δικαιοσύνη μας να πλεονάσει των γραμματέων και των φαρισαίων,

εκεί κάπου στο 20ο εδάφιο του 5ου κεφαλαίου. Ακριβώς το 21ο εδάφιο αλλάζει τώρα τη σκέψεις του και δανείζεται κάτι από την Παλιά Διαθήκη, το ενώνει με τη Καινούργια Διαθήκη και ολοκληρώνει και τελειοποιεί και διδάσκει και λέγει: Ηκούσατε ότι ερρέθη τοις αρχαίοις, ου φονεύσεις. Υπήρξε ένας νομοθέτης στην Παλιά Διαθήκη, όπου ήταν ο Μωυσής όπως ξέρετε, που στο δεκάλογο αναφέρει την εντολή ου φονεύσεις. Ος δ' αν φονεύση, ένοχος έσται τη κρίσει. Όποιος λέγει φονεύσει θα είναι ένοχος κατά την κρίση. Εγώ δε λέγω υμίν ότι πας ο οργιζόμενος τω αδελφώ αυτού η εική, ένοχος έσται τη κρίσει. Ο Χριστός παρουσιάζεται τελειότερος νομοθέτης του πρώτου νομοθέτου. Είναι δύο νομοθέτες. Ο μεν πρώτος λέγει χονδρικά ου φονεύσεις. Ο δεύτερος τώρα, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, έρχεται και λέει «Δεν θα οργιστείς καν, και αυτός που θα οργιστεί και αυτός που θα φονεύσει κατακρίνεται και καταδικάζεται εις θάνατον».

Εκ πρώτης όψεως το τρωτό θέμα, και εντούτοις έτσι είναι. Εάν συζητηθεί κατά πλάτος και προσεχθεί, είναι έτσι το θέμα όπως το λέει ο Χριστός, δεν έχει κάνει λάθος, γιατί ορισμένοι νομίζουν ότι έχει κάνει λάθος το Ευαγγέλιο και ο Χριστός και φροντίζουν να τον διορθώσουν. Πάντως. Εδώ παρουσιάζει φόνο και οργή. Και η οργή και ο φόνος συγκρίνονται ως αιτία το ένα και αποτέλεσμα το άλλο. Αιτία η οργή, ο θυμός, και αποτέλεσμα ο φόνος. Αυτά εσυγκρίνονται.

που εξωτερικώς δεν φονεύει, είναι δίκαιος κατά τους τύπους, όμως εσωτερικώς είναι φονεύς, διότι και θυμώνει και οργίζεται και αν ήταν δυνατόν θα τον έτρωγε τον άλλο.

φονιάς εσωτερικώς σας. Τέτοιες φυσικές σκέψεις δεν απασχολούν δυστυχώς τους περισσότερους ανθρώπους. Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, και κοιμούνται ήσυχα ότι είναι συνεπείς με το Θεό. Ο Κύριος όμως...

να μην υπάρξει καν, καν να μην υπάρξει διάθεση φθόνου, οργής, φθόνου, να μην υπάρξει καν. Διότι έτσι εν ψυχρώ όπως ζητούμε τώρα δεν βγάζεις το πιστόλι να μου τη φέρεις. Ούτε φέρεις το μαχαίρι να μου αδειάσεις τα έντερα. Απάνω σε ένα θυμό, απάνω σε λόγια, απάνω ξέρω εγώ τι, εκεί γίνονται οι ζημιές. Και αν θα προληφθεί ο θυμός, θα προληφθεί η οργή, θα προληφθούν και ορισμένα άσχημα αποτελέσματα που είναι εξαιτίας. Πόσες φορές δεν έχουμε μετανοήσει εκ των υστέρων. Διότι επάνω στο θυμό μας είπαμε λόγια. Συμπεριφέρθημεν απρεπώς,

χειρονομίες που δεν έπρεπε, και ζητήσαμε συγγνώμη εκ των υστέρων, στο θυμό μας λέει επάνω. Εδώ κοιτάζει να πιάσει την αιτία για να προλάβει ο άνθρωπος το αποτέλεσμα, το κακό αποτέλεσμα. Εκεί λέγει χοντρά, είπε να μην φονεύσουν. Εγώ όμως σας λέγω να μην οργιστείτε καν. Διότι όποιος οργιστεί στον αδελφόν αυτού εική, ένοχος έσται στην κρίση. Όπως και όποιος φονεύσει, ένοχος έσται στην κρίση. Καταδικάζεται δηλαδή εις θάνατον, όπως λέγει. Τώρα η διαφορά του ενός από του άλλου ποιο είναι στην περίπτωση αυτή; Ο άνθρωπος καλείται να δημιουργήσει μια καρδιά

σύμφωνα με τους κανόνες ο Πάνος, μια ειρηνική, μια πραεία, μια γαλήνια ψυχή. Να επιτύχει να κάνει ζωή, να κάνει βίωμα τους μακαρισμούς, και δεν θα έχει ποτέ τη δύναμη να κάνει φόνο. Δεν θα έχει ποτέ τη δύναμη να κάνει κανένα κακό στη ζωή του, εάν επιτύχει τα άλλα από πάνω. Όμως οι Φαρισαίοι πίστευαν ότι είναι εντάξει. Παρότι μέσα τους είχαν όλη τη διάθεση να τον ξεσκίσουν τον Ιησού, δεν είχαν κάνει τίποτα εξωτερικώς. Παρουσιάζονται ως δίκαιοι στον κόσμο. Δεν σας θέλω λέει να σας σαν τους γραμματείς, τους Φαρισαίους. Πρέπει να πλεονάσει η δική σας η δικαιοσύνη. Να μην είναι φαινομενική.

Τυπικός απ' έξω να μην έχετε εγκληματίσει, εφόσον εσωτερικώς έχετε κατασπαράξει. Είναι πολύς κόσμος ο οποίος μέσα του έχει θηρίο πραγματικό, εφόσον εξωτερικά δεν έχει κάνει τίποτα. Δεν δικάζεται, δεν διώκεται, το ποινικό του μητρώο δεν έχει ακόμη λερωθεί. Εάν ζητήσει από την εισαγγελία χαρτί, θα του το δώσει λευκό. Όμως είναι πραγματικό θηρίο, είναι πραγματικός φονεύς, και ο Χριστός ο οποίος βλέπει τον καθέναν εσωτερικώς, όχι εξωτερικώς, διότι ο Χριστός είναι ο βλέπων ουχί το φαινόμενο νόσημης, αλλά την καρδία. Θυμόσαστε τι είπε στην περίπτωση της χειροτονίας του Δαβίδ ως βασιλέα;

πρόσεξε, διότι εσείς βλέπετε το φαινόμενο, εγώ βλέπω την καρδία, δεν βλέπω πως βλέπετε εσείς απ' έξω, βλέπω από μέσα τις διαθέσεις ενός εκάστου ανθρώπου. Γι' αυτό λέει ζητάει τη δικαιοσύνη των πιστών του να είναι ανωτέρα των γραμματέων και των φαρισαίων, οι οποίοι είχαν οργή και φθόνο εναντίον του Ιησού. Τέτοιους δεν τους ήθελε. Αυτοί νόμιζαν ότι δεν έχουν αμαρτήσει, διότι εξωτερικώς δεν είχαν εκτελέσει τίποτα ακόμη, ο Χριστός όμως ο Θεός τους συνελάμβανε στην περίπτωση αυτή. Εάν λοιπόν δεν γίνουμε άκακοι, αρνιά δηλαδή, αν δεν γίνουμε, δεν κόψουμε τα αίτια του φόνου, την οργή παραδείγματι, το θυμό και λοιπά, δεν είναι δυνατό να εισέλθουμε στη Βασιλεία του Θεού. Ο άνθρωπος ο οποίος καταλαμβάνεται ακόμη από οργή, από θυμό και εική, όπως λέγει εδώ, ανετίως δηλαδή, δεν έχει ακόμη προβιβαστεί, προχωρήσει στο χριστιανισμό. Ο άνθρωπος θα πρέπει να γνωρίζει ότι όταν θυμωθείς, σεληνιάζεσαι. Είναι ειδικός σατανάς του θυμού, τον άνθρωπο τον εφεί και τα κλείνει όλα.

ξέρει τι μπορεί να κάνει εκείνη τη στιγμή, το χειρότερο πράγμα μπορεί να κάνει, το σοβαρότερο κακούργημα, το μεγαλύτερο έγκλημα. Και όχι προς τους άλλους, αλλά και προς τον εαυτόν του, ζημιά και δικιά του, και ψυχική ίσως να είναι και σωματική μπορεί να είναι. Γιατί ο άνθρωπος σεληνιάζεται, δαιμονίζεται. Αν ήταν δυνατόν να φωτογραφίσει ο άνθρωπος τον εαυτό του την ώρα αυτή, ή αν ήταν δυνατόν ο άνθρωπος να μετρήσει τη πίεσή του μετά από μια τέτοια κατάσταση, θα έβλεπε ότι εγκλημάτησε κατά του εαυτού του. Συγνώμη, μου διηγείτο ο αδελφός μου, ο στρατηγός,

κάποτε είχε πάει ο γιατρός να του πάρει την πίεση, γιατί είχε υπέρταση. Κοίτανε μέσα στο γραφείο και ήρθε ένας που του είχε δώσει εντολή για κάτι σοβαρό θέμα, στρατιωτικής φύσεως, ο οποίος είχε κάνει το τελείως αντίθετα. Και εκεί ενευρώθηκε, δεν ξέρω τι έγινε, μια ζωηρά, κσουζλή και λοιπά. Αυτό, εν πάση περιπτώσει έφυγε αυτός από τη μέση και του λέει ο γιατρός: βγάλετε το σακάκι σας στρατηγέ να σας δείξω την πίεσή σας. Τέσσερους βαθμούς επάνω, μέσα σε πέντε λόγια. Αυτά είναι τα αποτελέσματα τα οποία λέει δεν τα ξέρει ο κόσμος και φτιάχνει τον τάφο του μόνος. Και μου το διηγείτο. Ναι.

θα πει κανείς πώς έχει το θέμα ακριβώς της οργής. Γιατί να υπάρχει η οργή μέσα στον άνθρωπο; Την έχει βάλει ο Θεός ή η αδυναμία του ανθρώπου, ο εγωισμός του και ο σατανάς δημιούργησαν αυτά τα πράγματα; Επίσης, θα ήθελα να ξέρετε το εξής, ότι υπάρχει αγαθή οργή και κακή οργή. Υπάρχει και αγαθή οργή. Μπορεί ο άνθρωπος επ' αγαθό να οργιστεί και πρέπει να οργίζεται. Υπάρχει αγαθός θυμός που ωφελεί τον άνθρωπο, όταν πρόκειται να ωφεληθεί ο άνθρωπος.

ο άνθρωπος δεν οργίζεται εναντίον του κακού εαυτού, εναντίον του κακού, εναντίον της αδυναμίας, εναντίον ενός κακού που γίνεται. Για άλλα θέματα οργίζεται, γιατί έσπασε το πιάτο παραδείγματι. Γιατί έπεσε λίγο αλάτι παραπάνω το φαγητό οργίζεται και βλασφημάει και την Παναγία. Κάτι άλλα πράγματα, πόσο μπορεί να οργιστεί. Γιατί πολλοί μου φέρουν παράδειγμα το Χριστό μας. Ο Χριστός μας λέει οργίστη, ναι οργίστη, αλλά πως οργίστη και πότε οργίστη και γιατί οργίστη. Δύνασαι να οργιστείς,

με διάκριση να οργιστείς. Συνήθως εμείς οργιζόμεθα και δεν έχουμε διάκριση. Ο Δαβίδ μπροστά σε αυτή την κατάσταση έχει γράψει στον τέταρτο ψαλμόν, στίχος 4, μια συνταγή, λέγει: Οργίζεσθε, μη αμαρτάνετε. Επί ταις κοίταις υμών κατανύγητε. Οργίσου λέει για κάτι που συνέβη. Πρόσεξε όμως, μη αμαρτήσεις. Άστο να το συζητήσεις επάνω στο κρεβάτι. Και το πρωί την απόφαση που θα έκανες το βράδυ δεν την εφαρμόσεις το πρωί. Και είναι αλήθεια. Αλλιώς ο άνθρωπος επάνω στο θυμό ενεργεί, και αλλιώς όταν περάσει η μπόρα. Και έτσι είναι.

όταν έχουμε εγωισμό και θέλουμε, όπως λένε οι μάγκες, πάω να καθαρίσω τώρα. Πού πας να καθαρίσεις; Υπάρχει εκδοχή να σε καθαρίσουν. Κάποτε ένας γέρος, μυαλωμένος γέρος, είδε ένα νεαρό, ανιψιό του, και πήγαινε φουριόζος και μονολογούσε στο δρόμο.

Πού πας Γιωργό; Περίμενε να ακούσεις, του λέει. Στάσου, του λέει. Γιατί να μην ακούσω έπειτα; Θα είναι να τα ακούσω τώρα. Πού πας, σε βλέπω θυμωμένος. Και όταν ο άνθρωπος είναι θυμωμένος δεν μπορεί να κάνει καλά πράγματα. Εν πάση περιπτώσει, στάθηκε, τον εσεβάσθη, και του είπε: Να μην πας, του λέει. Μην πας. Θα τα μπλέξεις χειρότερα τα πράγματα. Αυτός δεν μπόρεσε να το καταλάβει και επεχείρησε. Στάσου, του λέει, να σου πω κάτι.

Δε μου λες, τι του λέγει, όταν λασπωθεί το παντελόνι σου,

τη βούρτσα και το καθαρίζεις αμέσως ή το αφήνεις και ξεραίνεται και έπειτα το καθαρίζεις; Λέει ότι αφήνω και ξεραίνεται. Ας το λοιπόν αυτό να ξεραθεί, να πας αύριο, του λέει, να ζητείς τον λόγο αυτού. Θα σε ακούσω, του λέει. Και γυρίζει πίσω. Γιατί έγινε; Την άλλη μέρα το πρωί εκτύπησε πρωί η πόρτα του. Και ποιος ήταν λέτε; Εκείνος που πήγε να του ζητήσει το λόγο χθες το βράδυ, και πήγε και του ζήτησε συγνώμη εκείνος ο άλλος. Και λέγει: είχες δίκαιο εχθές, ναι εγώ φταίω, ό,τι ζημιά έκανα σου πληρώσω και σου ζητώ και συγνώμη. Η συμβολή του γέροντα, ας το, είναι νωπό τώρα, μην τον μπλέκεις, θα το λερώσεις πιο πολύ. Πας να το καθαρίσεις αλλά δεν καθαρίζεται. Ας το εν ψυχρώ. Έχετε υπόψη σας εκείνο που λέει,

ο χρόνος τα θεραπεύει τα πάντα. Αλλά δεν το έχουμε εμείς αυτό μέσα. Αυτά που σου μιλώ είναι παράλληλα αναφορικώς με το αν ο θυμός επιτρέπεται κανιά φορά. Μιλούσα κάποτε με ένα προτεστάντη. Είχε έρθει στο γραφείο και με είχε καθηλώσει από τις 11 το πρωί μέχρι στις απόγευμα. Σε πάση περιπτώσει, στο τέλος, οργίστηκα. Δηλαδή, οργίστηκα αδικαιολογημένα. Και σηκώθηκα λοιπόν όρθιος και με τόνο σοβαρόν εβρόντησα και το χέρι μου στο τραπέζι επάνω, και ήτανε και μετράνοι. Μου λέγει, ο Χριστιανός μου λέει δεν οργίζεται. Γιατί, του λέγω. Διότι μου λέγει, ο Κύριος μου λέγει δεν οργίστηκε. Σοβαρά, του λέγω. Περιέβλεψε, του λέγω, αυτούς μετ' οργής. Αναφέρει, του λέω, στο Μάρκο το γάμμα 5, ήδη το αναφέρει. Λέγει...

την πώρωσιν αυτών. Εγώ γιατί, του λέω, για να σου πάρω το πορτοφόλι; Για την πώρωσή σου, διότι τέσσερις ώρες το μείνω και δεν θέλεις επ' ουδενί λόγω να δεχτείς τις αλήθειες, τις δημιουργικές αλήθειες που φέρνω. Για την πώρωσή σου εγώ, γιατί άλλο; Για την πώρωσή σου το κάνω, για το πορτοφόλι σου λέω το κάνω αυτό το πράγμα; Λοιπόν, υπάρχει μια όψη ωραία στον Ιωάννη και θέλω να την ξέρετε αυτή, διότι πολλοί σας τη φέρουν παράδειγμα καμιά φορά. Αναφέρει εκεί, είναι μετά το γάμο της Κανά, κάτι περιστατικά αισθητικά. Ακούστε. Μετά τούτο κατέβη εις Καπερναούμ, λέει, αυτός και η μήτηρ αυτού και οι αδελφοί αυτού και οι μαθηταί αυτού. Και εκεί έμεινε

πολλάς ημέρας. Και εγγύς ην το Πάσχα των Ιουδαίων και ανέβη εις Ιεροσόλυμα ο Ιησούς, και εύρεν εν τω ιερώ τους πωλούντας βόας και πρόβατα και περιστεράς και τους κερματιστάς καθημένους, και ποιήσας φραγέλλιον εκ σχοινίων πάντας εξέβαλεν εκ του ιερού, τα τε πρόβατα και τους βόας, και των κολλυβιστών εξέχεε το κέρμα και τας τραπέζας ανέτρεψε, και τοις τας περιστεράς πωλούσιν είπεν: Άρατε ταύτα εντεύθεν, μη ποιείτε τον οίκον του πατρός μου οίκον εμπορίου. Ναι, έφτιαξε φραγέλλιο.

Έβγαλε όλους έξω, γκρέμισε τραπέζια, έχυσε χρήματα κάτω και λοιπά, τα έκανε άνω κάτω. Παρόλα αυτά κρατούσε την ακεραιότητά του και την νύφτη αλλοτιδιότητά του. Όταν έφτασε λέει στους έχοντας τας περιστεράς, λέει εσείς πάρτε τα αυτά, όχι πάνω στο θυμό του να ανοίξει να φύγουν για τα περιστέρια, δεν τους έδιωξε εκείνος ούτε τους απέλυσε τα περιστέρια. Εσέβαστε την εικόνα του Πνεύματος του Αγίου, εσείς πάρτε τα και φύγετε, βλέπετε ότι ενεργεί με σύνεση, εσάς σας αξίζει, εσάς σας σέβουμε, εμείς όμως θα θυμώσουμε ο ποιος θέλει να είναι μπροστά, όπου θέλει αν είμαστε, άλλοι μονόμα, διαφέρει το ένα από το άλλο.

τον σατανά. Υπάρχει επίστομος σατανά. είπε στον σατανά, το είπε και στον Πέτρο όταν ενεργούσε ο Πέτρος για λογαριασμό του σατανά. Πήγαινε πίσω μου σατανά, ότι ου φρονείς τα του Θεού αλλά τα των ανθρώπων. Κάμε και εσύ τέτοια και θα είναι ευλογημένος ο θυμός σου. Αλλά η θυμή δική μας δεν είναι τέτοιος. Είναι αλλιώτικη η θυμή δική μας. Με στιμάρουν για πράγματα τα οποία δεν έχουν περιεχόμενο. Φταίει η φιλαυτία μας, φταίει το εγώ μας, φταίει το συμφέρον μας, φταίνε άλλα πράγματα. Υπάρχει λοιπόν έλλογος και άλογος οργή. Τέσσερις οργές που σας είπα είναι οργές έλλογες, δηλαδή στέκονται στη λογική. Να θυμώσεις εναντίον του κακού εαυτού, για να πεις μέχρι πότε επιτέλους. Προδίσεις κάτω, να μονολογήσεις, να κάνεις καβγά με τον εαυτό σου. Αν μόνο με τον εαυτό μας δεν κάνουμε καλά, εμείς θα έχουμε καλά με αυτόν.

κάνουμε καβγά με τους άλλους. Δεν το θέλει αυτό το πράγμα. Δεν είναι καλό αυτό το πράγμα. Ο άνθρωπος λοιπόν υπάρχει εκδοχή, εάν δεν προσέξει, να φτάσει μέχρι αυτό που σας είπα, μέχρι του φόνου που αναφέρει εδώ.

Βοήθεια!

λοιπόν, επαναλαμβάνω, οργή και οργή. Είναι η άλογος οργή η οποία καταδικάζεται και είναι και η δικαία και νόμιμος οργή η οποία αμείβεται. Ο οποίος λοιπόν οικεί, λέγει, αναιτίως, χωρίς λόγο, οργιστεί, για λόγους συμφέροντος, για λόγους φιλαυτίας όπως είπα, για λόγους άλλους, δεν έχει από τον Θεό ευλογία και δεν είναι δικαιολογημένο αυτό το οποίο κάνει. Δεν του το δέχεται αυτό το πράγμα. Και αν όμως ο άνθρωπος αυτός θυμώσει για θέματα που τον προβιβάζουν, θέματα που του αποδεικνύουν την πίστη του ορθή, θέματα που του παρουσιάζουν ότι πράγματι...

μια αλήθεια μείνετε και λοιπά, αλλά χωρίς πάλι να φτάσει σε σημείο να γίνει ζημιά, να γίνει αμαρτία, τότε πάλιν του το ευλογεί ο Θεός. Καταδικάζει λοιπόν την οργή, την εξ εγωισμού, από φιλαυτία, από εμπάθεια, από συμφέρον αυτή. Οργίζεται επίσης ο Θεός και ο άνθρωπος μπορεί να οργιστεί για την ασέβεια. Αλλά τι κάνει ταυτόχρονα; Μακροθυμεί. Δεν ευλογεί την ασέβεια, κακοφαίνεται η ασέβεια. Οργίζεται ο Θεός κατά της ασέβειας, αλλά δεν τον καταστρέφει τον άνθρωπο, δεν τον φονεύει τον άνθρωπο. Έτσι κάπως περίπου πρέπει και ο άνθρωπος. Άλλωστε εδώ δεν ξέρω αν έχετε προσέξει

λεπτομέρεια, εγώ δε λέγω ημίν ότι πας ο οργιζόμενος τω αδελφώ αυτού εική, ένοχος έσται τη κρίσει. Θα πει κανείς, οργίστηκα τώρα στον αδελφό μου και είμαι άξιος θανάτου, σαν να έκανα φόνο, τόσο βαρύ πράγμα είναι; Ναι, το μιλεί για τον αδελφό. Ο αδελφός, ο αναγεννημένος, είναι κατοικητήριο Πνεύματος Αγίου. Οργίζεσαι στον Χριστό αναιτίως, δεν οργίζεσαι στον άνθρωπο. Ο αδελφός είναι Χριστός

εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου, των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε. Είτε καλό, είτε κακό. Μόσα σε τι είπες τον Παύλο. Τις ει, Κύριε; Ιησούς είμαι, ον συ διώκεις. Εγώ, πώς συναντηθήκαμε εμείς; Πού ειδωθήκαμε εμείς; Πού σε διώκω; Όσον διώκεις τους δικούς μου, πιστεύουν σε εμένα, εμένα διώκεις. Είσαι προσωπικός μου διώκτης και έχεις να κάνεις με εμένα. Μη μας φαίνεται χοντρό, τραβηγμένο. Έτσι είναι. Σε ένα άλλο μέρος λέγει

απορρίψετε ένα των μικρών τούτων, διότι οι άγγελοι λέει αυτών, βλέπουσι το πρόσωπο του πατέρα μου καθημερινώς σε τις ουρανίσεις. Έχουν άγγελο λέει αυτούς, αυτούς που δεν τους πιάνει το μάτι σου και τους αστεΐζεσαι και τους χειρονεύεσαι και τους έχεις του κλώτσου και του μπάτσου εσύ και λοιπά ως φαιδρά πρόσωπα, αυτοί θα σε καταγγείλουνε οι άγγελοί των, και αλλοίμονό σου όταν σε παρουσιάσουν εκεί επάνω στο κριτήριο. Ο χριστιανός πρέπει να είναι σοβαρός, ο χριστιανός πρέπει να προσέχει. Δεν μπορεί να ανοίξει το στόμα του να πει τίποτα. Δεν μπορεί να χαρακτηρίσει τον άλλον, γιατί λέει πιο κάτω. Αν το πεις ρακά ή αν το πεις μωρέ, είσαι ένοχος στο συνέδριο, ένοχος στην κρίση.

μπορείς να το πεις. Πώς θα το πεις; Πως δεν έχει πνεύμα Άγιο απάνω του; Είναι σφραγισμένος, πώς εσείς συμπεριφέρεστε έτσι, τον χαρακτηρίζετε; Είναι αδελφός, είναι ο Κύριος ο ίδιος μέσα στον άνθρωπον αυτόν και το παίρνει προσωπικό το θέμα. Υπάρχουν λεπτομέρειες μέσα στη ζωή τη χριστιανική τις οποίες δεν τις έχουμε πιάσει όσο πρέπει και θα βρεθούμε ένοχοι μίαν ημέρα όταν ο Θεός θελήσει να μας κάνει έλεγχο. Δεν τη θέλει λοιπόν την οργή. Εκτός αυτές οι δικαιολογημένες που σας είπα. Γενικά την οργή δεν τη θέλει. Που πολλές φορές

σε άσχημα αποτελέσματα, εάν δεν θελήσει κανείς να μελετήσει τις γνώμες των Αγίων ανθρώπων, τις γνώμες των σοφών ανθρώπων, τις γνώμες των Αποστόλων του Χριστού, θα βρει ότι προεκπλήξεως θα βρει τον εαυτόν του ότι δεν έχει πρόοδο. Ο άνθρωπος βέβαια σκοντάφτει σε αυτά τα πράγματα όταν δεν έχει ως αφετηρία και ως κτήμα τους μακαρισμούς. Την πραότητα, την ανεξικακία, την αγάπη, την ταπείνωση, το πένθος. Αυτά τα βλέπει, μπορεί να συμβαίνουν, ναι μπορεί να συμβαίνουν. Εάν όμως έχει ως κτήμα αυτά που ελέχθησαν γρηγορότερα καταλαβαίνει ότι πράγματι έτσι κάπως είναι. Διότι εδώ κοιτάζει να καλλιεργήσει τους ανθρώπους στις βάθρες. Δεν ξέρω, σ' είχα πει μια φορά ένα περιστατικό οικογενειακό του ζεύγους του Σωκράτη, η γυναίκα του, η Ξανθίππη, το μία οργίλη γυναίκα, μια δεν ξέρω τι, και τον άνθρωπο, δεν ξέραμε αν τον κτυπούσε κιόλας στο σπίτι. Αυτός όμως δεν εμιλούσε καθόλου. Μια μέρα λοιπόν του έκαμε ένα τετράκουβε το καβγά που αυτός αναγκάστηκε να αποσυρθεί από το σπίτι σιωπηρός, δεν άνοιξε το στόμα του, κατέβηκε κάτω, άνοιξε την πόρτα και ξεκίνησε να φύγει.

οργισμένη που δεν επήρε απάντηση για να του πει ακόμη ξέρω εγώ τι, βουτάει τον κουβά και βγαίνει στην πόρτα και του τον χύνει στο κεφάλι. Και γυρίζει με μια απάθεια και λέει, έπειτα βέβαια λέει από τα μπουμπουνητά λέει και τα αστροπελέκια το περίμενα λέει το νερό, και προχώρησε το δρόμο. Ο Σωκράτης δεν είχε Χριστό, δεν είχε χάρη, δεν ήταν βαφτισμένος. Πού να αντιβρει την υπομονή. Εμείς έχουμε Χριστό, έχουμε χάρη, έχουμε δύναμη. Κατά τον Τιούτον ούτε στην όμορφη, δεν χρειάζεται ζόρι. Είναι καρπός Πνεύματος Αγίου. Αλλά που είναι αυτό το Πνεύμα το Άγιο; Δεν το έχουμε εμείς. Έχει φυγαδευτεί εξαιτίας των αμαρτιών μας και του εγώ.

να έχουν λοιπόν μιλήσει τόσοι και ορισμένοι να έχουν εφαρμόσει με τόση υπομονή αυτά τα πράγματα, πάει να πει ότι κάτι σοβαρό είναι, και αν ο Χριστός μας κοιτάζει να πιάσει την αιτία για να θεραπεύσει το αποτέλεσμα, πάει να πει είναι σωστό έτσι να γίνεται και έτσι πρέπει να γίνεται.

μερικές σκέψεις. Θυμός απόλλυσι και φρονίμους. Ο θυμός λέει εξολοθρεύει και τους φρονίμους και τους μυαλωμένους. Τι δύναμη έχει. Ο θυμός καθάπερ οικείων η σκύλα, τυφλά τίκτει εγκλήματα.

η σκύλα λέει γεννάει τυφλά κουτάβια, έτσι φτιάχνει και ο θυμός. Τυφλά εγκλήματα. Παρότι ο Παύλος όπως ξέρετε λέει, ο ήλιος μη επιδυέτω επί τω παροργισμώ ημών, μηδέ δίδοτε τόπον τω διαβόλω. Όπου υπάρχει θυμός.

χαλάκι, χαλάκι να ξαπλώσω διάβολες. Το ξέρετε αυτό το πράγμα. Μην αφήσετε να πέσει ο ήλιος χωρίς να πείτε το ευλόγησον. Χωρίς να πάρετε τηλέφωνο και να πείτε ερ, ειρήνη μεν, ό,τι έγινε έγινε. Εγώ ζητώ συγγνώμη και ας έχεις εσύ άδικο.

ο Σολομών λέγει στη σοφία του, βαρύς λίθος, και είναι βαρύς λέει το λιθάρι, και δυσβάσταχτος άμμος, και ένα τσουβάλι άμμος που είναι δυσβάσταχτος, οργή δε άφρονος βαρυτέρα αμφοτέρων. Η οργή λέει ενός άμυαλου ανθρώπου είναι βαρυτέρα και από τα λιθάρια και από την άμμο. Ο δε Πυθαγόρας είχε πει το εξής, εν οργή μήτε τι λέγειν, μήτε τι πράσσειν. Αν είσαι θυμωμένος λέγει φεύγα. Μη μιλάς και μην πράττεις τίποτα, μέχρι που να ηρεμήσεις, γιατί ό,τι θα πεις επάνω στην οργή σου θα μετανοήσεις έπειτα.

ό,τι πράξεις επάνω στην οργή σου, θα μετανοήσεις έπειτα. Ωραίο το πω αυτό. Οργή, λέγει ο Μέγας Βασίλειος, γεννά μάχην. Μάχη δε γεννά λοιδορίαν, είναι αλυσίδα. Η δε λοιδορία πληγάς, αι δε πληγαί τραύματα, εκ δε των τραυμάτων πολλάκις θάνατος. Σας ευχαριστώ ευχαριστώ ευχαριστώ πολύ, πολύ, πολύ.

βραδύς εις οργήν, ο Ιάκωβος. Οργή γαρ ανδρός δικαιοσύνην Θεού ου κατεργάζεται. Είναι αδύνατο να πράξει σωστά εάν υπάρξει οργή. Ο Χρυσόστομος έχει μια ωραία σκέψη και την έχει κλείσει στα εξής λόγια μέσα. Ενώ η σώνμη των οργιζομένων όπως μεθύει το πάθος. Σαν να βλέπεις λέει ένα μεθυσμένο θα βλέπεις λέει τον οργιζόμενο. Ούτε είναι αυτός εαυτού κύριος. Ο μεθυσμένος δεν είναι κύριος του εαυτού του, αγνοεί αυτό, ούτε ξέρει αν υπάρχει ή δεν υπάρχει, βάζει το χέρι στη φωτιά, βάζει το χέρι στο ρεύμα, αγνοεί τους παρόντας.

της Βερνήσεως η μπροστά, ευπότηση μπαπά μπροστά, γυναίκα είναι, άντρας είναι. Ώσπερ εν νυχτομαχία πάντων άπτεται, όλους τους μεταχειρίζεται σαν να παλεύει ένας τη νύχτα. Νύχτα τι να δεις, πουθενά θα αρθείς και που να παλέψεις. Πάσι προσπταίει, αταμίευτα φθέγγεται, ανοίγει το στόμα του και δεν μπορεί να το μαζέψει σε αυτά που λέει. Δυσκάθεκτος εστί, λοιδορείται, τύπτει, διόμνυται, βοά, διαρρήγνυται. Φεύγετε αυτήν την μέθη, αυτή την οργή, τη μεθυσμένη, φεύγετε. Και έχει ακόμη ένα που πολλούς μας πιάνει.

που νηστεύουμε το ΛΑΝ, την Τετάρτη και την Παρασκευή και δεν νηστεύουμε την οργή, εμείς που νηστεύουμε άλλα πράγματα, τη σάρκα κλπ., αλλά την πόρτα κοντεύουν να τη σπάσουμε και χίλια δυο άλλα πράγματα, και λέει «Μη αποδέχου εγκράτειαν διωκομένης πραότητος», όσο την πραότητα την έδιωξες λέει, δεν περνάει η εγκράτειά σου. Ώστε ο γαρ βρωμάτων, πομάτων απέχεται, θυμώ δε αλόγω κινείται, ούτως έοικε ποντοπορούσι νηΐ, θα σας το ερμηνεύσω, και έχουσι δαίμονα κυβερνήτην. Παρότι λέει εγκρατεύεται, παρότι νηστεύει, παρότι κάνει και λοιπά αυτός, αλλά ταυτόχρονα θυμώνει, είναι λέει σαν να ταξιδεύει στο καΐκι

να έχει το διάολο στο τιμόνι. Γράφω. Σας τα επιστράτευσα αυτά για να σας δείξω ότι ο Χριστός μας κάτι ξέρει παραπάνω που μας έφτιαξε, ώστε να φέρει σε ίση μοίρα το φόνο με την οργή. Γιατί πολλοί σκανδαλίζονται, όσο το ένα είναι η αιτία, η ρίζα και το άλλο είναι το αποτέλεσμα. Δε θα έχεις φόνο χωρίς την οργή. Φρόντισέ το λοιπόν αυτό το πράγμα, όσο μπορείς. Κράτησέ το ταπεινός σου, ξέρω εγώ κάνε, πάλεψε, για να μπορέσεις να νικήσεις, διαφορετικά δεν θα μπορέσεις να νικήσεις. Περνώντας για την ολόκληρο στο συλλογισμό, ος δ' αν είπη τω αδελφώ αυτού ρακά, ένοχος έσται τω συνεδρίω,

ος δ' αν είπη μωρέ, ένοχος έσται εις την γέενναν του πυρός. Ρακά είναι μια συριακή λέξη η οποία ερμηνεύεται τιποτένιε. Ουτιδανέ δηλαδή. Που δεν αξίζεις τίποτα, δεν, θέλω να σου πω. Στη συριακή λέξη έχει περιφρονητικό χαρακτήρα, περιφρονητική σημασία, ισοδυναμούσα με μάταιε δηλαδή και κενέ άνθρωπε, άδειε άνθρωπε. Όπως το χιδέο παρέμε βρεσί έτσι λέει άχρηστε. Την έζα ακόμη κατά τον Θεοφύλακτον, ρακά, λέει, η Συριστί, τον κατάπτυστον φησί σημαίνει, το κατάπτυστο είναι ένα που δεν, μόνο για να τον φτύνεις.

πεις λέει έτσι κάποιον ρακά, είσαι ένοχος λέει στο συνέδριο. Ξέρετε τι είναι το συνέδριο; Συνέδριο είναι το κάτι όπως να λέγαμε σαν τον Άρειο Πάγο των δικών μας. Το μεγαλύτερο συμβούλιο των Εβραίων. Επιλαμβάνεται θρησκευτικά, πολιτικά, εθνικά θέματα. Όλα τα θέματα τα επιλαμβάνεται το συνέδριο αυτό. Είχε δικαίωμα επί βασιλέων, επί αρχιερέων, επί προφητών και επί απλών ανθρώπων, επί όλων. Με βάση αυτό ο Χριστός μας ομιλεί εδώ. Εάν λοιπόν πεις ένα ρακά, λέει, τον πεις έτσι βλάκα να που λέμε εμείς μωρέ α, ούτε ξέρω εγώ...

το έχουμε αυτό το πράγμα στην πρώτη ζήτηση, θα ήμεθα ένοχοι τότε στο συνέδριο εκείνο, στον Άρειο Πάγο εκείνο, τώρα ασφαλώς τον Άρειο Πάγο τον επάνω, γιατί υπάρχει και επάνω άλλος Άρειος Πάγος. Εάν πεις δε λέει μωρέ, ένοχος έσται εις την γέενναν του πυρός. Μωρός δεν μπορεί να λεχθεί, γιατί όπως σας είπα γρηγορότερα βρίζεις τον ίδιο το Χριστό για την αδελφός του. Την αδελφός του Κυρίου. Αν πεις τον αδελφό σου ρακά ή μωρέ είναι σαν να βρίζεις τον ίδιο το Χριστό. Τώρα εμείς αυτό το μωρέ, πάψε μωρέ Γιώργο, πάψε βρε Κατίνα, αυτά τα άκουμε σε επιφωνήματα εμείς δεν τοποθετούνται εκεί που τα τοποθετεί ο Χριστός μας αυτά. Αλλά αν τα βάλουμε απλώς για να υβρίσουμε έναν, να ταπεινώσουμε έναν, θα δώσουμε λόγο. Και μάλιστα θα ζητήσεις φρικτόν λόγον, διότι εν τω προσώπω του υβρίζουμε τον Κύριο. Βρίζουμε τον Χριστό. Αυτό, ίσως αυτά που ακούτε να τα βλέπετε σαν βαριά και ίσως είναι βαριά, όμως είμαι υποχρεωμένος να τα μιλήσω έτσι για να δώσω να καταλάβουμε ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, γιατί δεν είμεθα εμείς οι λεγόμενοι χριστιανοί προσεκτικοί και ο Χριστός ζητάει πολλά πράγματα από μας. Ο Δαβίδ έλεγε «Θου, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου»

θύραν περιοχής περί τα χείλη μου, έλεγε. Ο Δαβίδ έλεγε, ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον και πάντα τα εντός μου το όνομα του Άγιου Αυτού. Ο Δαβίδ έλεγε, πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον. Για σκεφτείτε αυτά τα λόγια, αυτές τις προτροπές. Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για αυτά τα σώκινη, για αυτές οι ομοοχίες, για αυτούς χαρακτηρισμούς που δίνουμε ο ένας τον άλλον εμείς και μάλιστα πολλές φορές αστειζόμενοι προς τους έξω και όχι μόνο έξω αλλά και οι χριστιανοί ακόμη πολλές φορές. Τα θέλει αυτά τα πράγματα ο Θεός, τα θέλει ο Χριστός αυτά τα πράγματα, έστω και για αστεία να λέγονται, τα θέλει; Δεν τα θέλει. Διότι αν αφρόνωσε γέλασα

Αφρόνως εγέλασα. Που υπήρξανε πατέρες οι οποίοι ευχαριστούσαν το Θεό, διότι τους έδωσε το γέλιο. Δεν το έφτιαξε η μάνα μας το γέλιο, μας το έδωσε ο Θεός το γέλιο. Και όταν ο άνθρωπος δει κάτι που θα έρθει σε μια ευχάριστο θέση να γελάσει τίμια, ηθικά, ωραία, πρέπει να αποδώσει δόξα στον Θεό που του έδωσε αυτή την εκδήλωση προς τα έξω και νιώθει αυτή τη χαρά, έχει ελάφθει την ώρα, ένα πράγμα που βγαίνει αυθόρμητα από μέσα του, που δεν το φτιάχνει αυτός, δεν το παρήγγειλε. Είναι του Θεού χάρισμα. Στην Βουλή Θεία, λοιπόν, πόσο προσεκτική πρέπει να ήμεθα αν θελήσουμε κατά γράμμα να προσέξουμε τις λέξεις,

τις ευθύνες σε στιγμή παρακοής και παραβάσεως της χρήσεως των λέξεων. Μας το έχει καθαρίσει, θα είσαι ένοχος λέει εκεί, θα σου ζητήσω λόγο, για πάντα λόγον αργόν θα σε φέρω σε κρίση. Δεν έχεις δικαίωμα να σαχλαμαρίζεις, να λες τα δικά σου κλπ. Δεν σου το έδωσα εγαφρό το λόγο, το στόμα, τη ρώστα, το νου, δεν σου το έδωσα. Το χρησιμοποίησε παγαθό, δεν σούσα των θυμών, τους αγαθών θυμών δεν σούσα όλα αυτά τα πράγματα, τα χρησιμοποίησες για κακό, για τη δόξα η δικιά μου, για το συμφέρον το δικό σου και για την εξυπηρέτηση του πλησίου, γιατί πάντοτε υπάρχει αυτό το τρίπτυχο: άνω, δίπλα και προς ημάς. Ανάσταση. Το μωρέ λοιπόν το έχει και από άλλη πλευρά, λέει κατά πρώτον σημαίνει τον μη έχοντα υγιά νου.

Μωρός, δηλαδή, κατά εξοχήν χρησιμοποιείται στις γυναίκες, μωρή, μωρή. Μου έχουμε ως βρυσά, λέμε το όνομά της μωρή. Κατά πρώτον σημαίνει τον μη έχοντα υγιά νουν, τον ηλίθιον, τον άφρονα και τα τεράστια αυτά. Βέβαια τη Γραφή σημαίνει τον άφρονα γενικά. Ομοιωθήσεται, λέγει, ανδρί μωρώ, άφρονι ανδρί, ανδρί μωρώ, γράφει στον Ματθαίο, θα το συναντήσουμε πιο κάτω στο Ζ΄ 26, ανδρί μωρώ. Χρειάζεται λοιπόν η γλώσσα δάνκομα, αυτός που την έβαλε από μέσα, που της έβαλε δόντια και την έφραξε, κάτι θα ήξερε.