Mount Athos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

No one here on the Holy Mountain should learn to take for himself and be concerned with saving things up—though I do not see how Father Luke will manage, since here the usual terms are reversed. This, of course, is founded on the words of our Lord: “It is more blessed to give than to receive.”

For us who live in the world, the Holy Mountain is something so weighty and sacred that we must walk upon it with awe. Throughout all the days we spend here, we must take care not to burden it. Like bees, we should also gather whatever we can, one person a little and another a great deal. When someone enters the Holy Mountain consciously, arriving here like an empty battery, he is recharged; and he feels this when he returns to Ouranoupolis.

For the few days or even the few hours he stayed, the Holy Mountain became his own. Blessed indeed is the person who is given the opportunity to come here as often as possible, if he cannot live here permanently. There are holy places upon the earth, particularly in Israel. As you know, that region is called the Holy Land. People ask, “Have you ever been to the Holy Land?” Just as there are holy places there, so there are holy places here. This place is holy—most holy—because, as you know from what we read, it is the special portion of our Most Holy Theotokos.

It was given to her by our Christ, and she reigns over it. She is the Lady and Mistress of this house, protecting the Holy Mountain for thousands of years. Not everyone can travel to the Holy Land, but people can come to the Holy Mountain—and yet they do not, because they do not know the value of this holy place or what it truly is. The places there were trodden by God, while these places have been trodden by the Most Holy Theotokos. And there is a difference between those places and these: there, the places are holy; here, the people are holy as well. Here you can also find holy people.

There, the holy places are surrounded by heresy, Judaism, Arab nationalism, and Islam, so naturally there are not as many holy people as there are here on the Holy Mountain. We find rest when we come here because, besides the climate, the sacredness of this ground, and the warmth and beauty of nature, a person also finds what his soul needs in order to rest. Here he can receive trustworthy counsel. Here he can make a good, practical confession. Here he can lay down all his cares and sufferings and depart as a new person.

Our Most Holy Theotokos has many such spiritual physicians here, and they heal without payment. Here where we are sitting now, we should feel that we are sitting upon the sweat, the prayers, and the blood of people who gave everything so that we might find these blessings today and enjoy them as we do, both spiritually and physically. We do not appreciate this. We imagine that everything is accomplished without toil. We want to enjoy without offering anything ourselves.

This monastery, which is receiving us at this moment with such love and kindness, can point to seven Saints. Besides the unnamed Saints, these seven have been revealed by the grace of the Holy Spirit and are known and spoken of. For you should bear in mind that there are also many Saints who have not been revealed. The Holy Spirit has not revealed them, for reasons known to Him. Among them all is one Saint who remains somewhat unknown to many: Saint Kosmas the Aetolian, the father of the Greek nation, who did much during the years of enslavement to keep the Greek people from being Islamized. I make this clear because many people believe that monasticism produces nothing.

Indeed, many say that monasticism is unnecessary because it offers nothing, that it is something negative. But if a person understands that he is not only flesh but also spirit, and that his spirit—his soul—needs care, nourishment, and attention, he will not say such things.

If he sees himself only as flesh, then of course he will speak about machines, crafts, material things, and the things of this world. But if he recognizes that he is also spirit, then he will understand and vindicate the centuries-long striving—even in the Old Testament—of those who abandoned the pleasures of this world and withdrew into the desert.

We Orthodox Christians must remember how much we owe to monasticism, because as the Church we possess nothing that we have not received from it. The world has not composed even a single troparion. The money and pleasures of the world cannot grasp spiritual realities and set them forth as a guide for those of us who need them. All of this comes through monasticism. Monasticism has given us the hymnographers, those who express the life of the spirit, the theologians, and everything concerned with the human soul. Therefore, we must bend a reverent knee before both the renowned and the unknown monks.

They labored and handed down this institution, which is given by God. The world neither created nor sustains it. It is sustained by Christ Himself, who gave it to us and who, in His earthly life, lived both among the people and in solitude—among the people mostly by day, and like a monk by night. We who live in the world should pray here differently, with greater awe and reverence. When we reach Daphne, we should kneel and kiss the ground; and when we leave, we should bid it farewell. For if monasticism disappears, the churches will disappear as well. And rather than see the churches disappear, it would be better for the sun itself to disappear.

People do not understand because they see only bodies; they do not see the spirit. They cannot discern their own soul. They think they are nothing but flesh—what they can see, touch, and taste—and so they feed and pamper the body as though nothing else existed beyond it.

Fathers, I believe that these monks had bread in their homes, and perhaps some of them had more than certain people among us. They had qualifications, knowledge, beauty, and strength. Yet they clearly possessed discernment and distinguished between flesh and spirit, between the world and the soul.

With the help of the Most Holy Theotokos, they made their decision: they abandoned those things and came here to struggle, leaving this temporary world for the sake of another world. The value of this could be explained quite simply if a person would reflect on a few things. The first is that man is not a permanent inhabitant of the earth. Our educated and prominent people are greatly mistaken when they speak—and we too are mistaken when we speak—of the inhabitants of the earth. Man is a tenant on the earth, not a permanent resident. At any moment he may be evicted, often at an unexpected time and in a strange way. If he could grasp this, he would not oppose these people.

These hermits leave the world for this brief span of time because they have another span in mind, one that has no end. If a person understood that he is only a sojourner on the earth, and also understood that the present does not truly exist—that there is only the past and the future—he would be afraid of the things he so often says. He would not speak so shamefully and foolishly about those who had the foresight and strength to abandon the pleasures of the world and struggle for another life, which they knew would have no end. And if a person could truly comprehend and believe that he did not come into this world merely to live—

—but came in order to die, and dies in order to live, then he would look upon monasticism with a joyful eye. Within the limits of his strength, even if he could not imitate this way of life, he would at least bless and applaud it, regardless of whether he himself had the strength to live it. We are terribly inconsistent, and there is much malice within us. When we cannot do something for one reason or another—whether because we do not want to or because we have not been given that grace—we have the audacity to condemn it simply because we cannot do it. This does not happen in an athletic stadium. You see someone jump two meters, while you and I cannot jump even fifty centimeters. Once the judge confirms it, you do not boo, mock, or condemn the athlete for jumping so high. Why, then, do you condemn the monks’ cassock?

The monk has the courage to leave the world and disregard the demands of the flesh, the ego, self-interest, and these pleasures. Why are we so inconsistent? This, then, is what I say: if a person understood that he was not made for this world, but came into it to be examined for the sake of the world to come, he would see things differently. He would say that the monk truly chose the good portion, as our Christ said of Mary, while we are the Marthas. Are not the Marthas also needed so that the Marys may remain at His feet? Yet we must not complain as Martha did when she complained about Mary, for Christ blessed Mary and told her, “Mary has chosen the good portion, which shall not be taken away from her.” Whatever the world may achieve, even in this present age—

—however great a person may become, however much he may acquire and enjoy, I think it all appears laughable beside the monk’s way of thinking. The monk is a philosopher. The monk is a king. The monk is an emperor—that is, he rules himself, which we do not. We are slaves of our passions. We are neither masters nor emperors, nor do we govern; we are governed by the flesh and by the world. A person could reflect wisely on this if he believed that the grave is not the end, but the beginning of another life that will have no end. A person who denies life beyond the grave in order to reject the struggles of monasticism is profoundly inconsistent, because he ought to have taken his own life if there were no other life.

Life in this world contains such evil, so much pain, toil, sweat, and blood, that its so-called pleasures are nothing beside all its sufferings. Such a person ought to have ended his life with the thought, “At last, let me have some peace,” as certain people say. Yet what keeps a person struggling in this world of evil, hatred, and corruption is—whether he understands it or not—a voice telling him that something exists beyond the grave. I said, without wishing to scandalize any of the brethren, that the present does not exist. It is true: whatever I am saying has already entered the past, and whatever I am about to say belongs to the future.

In a fraction of a second, a person passes from this temporary life into eternity—an eternity of darkness or of light, and that depends upon him. The unbeliever too will exist eternally. Man does not cease to exist, even when he dies. From the moment he is conceived in his mother’s womb, he lives into eternity—even if you cast him into the Nile, he will continue to exist eternally. What remains for each person to determine is how he will exist in eternity. That is the question. If a young person reflects on this alone and accepts what God, who created him, has left for him and prepared for him here, then he will enter into a blessed relationship with God, and blessed will be his journey.

“Blessed is the way you walk today,” says the Church. But if not—if a man thinks that he came here by chance, that he exists by chance, and that there is nothing more—then I repeat: if I thought that way, I would already have taken my own life. For what we call the pleasures and joys of this world are nothing beside its evil, bitterness, and corruption. In a fraction of a second, a person passes from this temporary life into eternity, whether through a natural or an unnatural death. Especially today, this thought should be foremost in our minds: at any moment we may depart. For there are many modern forms of death among us, taking not merely individuals but tens and hundreds, perhaps even many thousands. At moments when they had no reason at all to expect death or departure from this world, they were suddenly taken from it in one way or another.

Through a car accident, a plane crash, a great fire, a war, some act of sabotage—I do not know what—a person may instantly be carried where he neither expects nor has ever expected to go. And as you know, death is neither ashamed nor restrained; it reaches out its hand even where we neither desire nor expect it. If a person were also to reflect deeply on the so-called successes of this world, he would be disappointed. People, always taking money as their foundation, strive to create a comfortable, happy, blessed life, and then imagine that they have succeeded. I do not think there has been a more successful man in modern times than Onassis.

Yet today neither he nor even his name remains. The name Onassis was not left behind. His late son Alexander departed before him, and so the hope that the name would continue came to an end. He has a daughter, but she does not bear the name Onassis and wanders here and there. His was the kind of life many people would have wished to live, yet not even his name remained. At this point we recall what David said prophetically a thousand years before Christ: “I saw the ungodly man highly exalted and lifted up like the cedars of Lebanon. Then, in a moment, I turned and looked for him, but he was nowhere to be seen, nor could I find the place where he had stood.” Yet unfortunately, we pay no attention to these things. He traveled through the world and swept across it, and...

He associated with women bearing the greatest names, even Callas herself. And where is she now? She too is gone. Her body became a little handful of ashes, and even those were scattered to the four winds. She vanished; not even a memorial service will be offered for such people. No one goes beyond this. Are you Napoleon, Hitler, Stalin, or Solomon? What are you, after all, O man? Think deeply and philosophically. Monasticism possesses this great philosophy; this is what monasticism teaches, and it makes a person happy as no power in the world can. Do you remain an unbeliever, indifferent to the faith, and without fear? Go and witness the final hours of Voltaire, the great teacher of unbelief. There you will see what it means to be an unbeliever.

There you will see the death of an unbeliever and understand how things truly unfold. But unfortunately, we discuss them superficially. What does the world say, as you hear down there? “Why should I let you live that way? You must live in the world, establish a family, and have children. I want you here. Monasticism is desertion from the struggle. I want you here.” Thus it seeks to keep a person in the world.

It wants him to make peace with the world, neither opposing it nor struggling against it. Go and read the seventeenth chapter of Matthew, O man, and see what Christ says there about monasticism. Not everyone is capable of the monastic life. But if others are capable of it while you are not, do not oppose them. Call them blessed, applaud them, and say to Christ, “My God, is there perhaps something I too can do for my salvation?” That is the point.

A young man will establish a family—but what kind of family? What will it consist of? Perhaps it will have one child, perhaps only one, because today people avoid having children from the outset. He may share a bed with an adulterous woman and still be called a family man. Perhaps he will have a mistress, while his wife in turn has another man.

Let us say, thankfully, that this does not happen. You will have one child, or two, or five. Will the family thereby be blessed? Will you be able to guide that family and lead it to Christ? It is easy to have sons merely for the marketplace, daughters for the market of the flesh, or educated children who become atheists and thieves. But that is not a family’s success. And if you have one child and your child has none, then in eternity you will not even continue as a father or family man. Many times, if a man succeeds as a monk, he gains many things, because a monk’s file is not closed at his death as the files of people in the world are. The monk leaves his file open. Thank you.

We see that nearly all our Saints have come from the cassock. Apart from certain martyrs who lived in the world, the rest—ninety-nine percent of our Saints—came from the monastic cassock, and we must not condemn it. We should also remember that John Chrysostom, Basil, Gregory, and other monks—John Climacus, Ephrem the Syrian, and Isaac the Syrian—continue to teach humanity to this day and will do so until the end of the age. There are people who find their way because of the lives and teachings these men left behind.

These were men who despised everything and departed from this world. They did not establish hospitals, institutions, or charitable foundations, and their names were not inscribed upon plaques honoring benefactors and donors. Yet they benefited society in countless ways. Society does not need dollars, as unbelievers imagine; it needs prayers. A beautiful troparion for the teacher of the desert, Saint Anthony the Great, says, “You upheld the whole world by your prayers.” Society needs prayers; it needs prayer. This applies above all to monasticism. During the few days you and I spend here on the Holy Mountain, we see that this prayer continues without ceasing—even during the hours when, down in the world, we have not yet gone to sleep but wander from tavern to tavern, from one dark place to another, and from nightclub to nightclub. Thank you.

For six, seven, eight, or even twelve hours out of every twenty-four, they pray for the whole world. There is a prophecy—of course, it concerns the Most Holy Theotokos (All-Holy) in comparison with Eve. Eve had a husband, yet gave no one to God, while the Most Holy Theotokos (All-Holy) had no husband and gave many people to God. For this reason the prophecy says that the children of the desolate woman are more numerous than those of her who has a husband. If I confine myself only to this hospitable monastery, which receives us tonight, I could say that, for most of us, this is owed to...

A soul wholly devoted to God—Elder Father Ephraim, whom we thank. At this moment he is not with us, but is flying throughout the world to support and enlighten people and to carry the sanctification of the Holy Mountain to America and Canada, where, as you know, speed and materialism have left people dazed and are driving them rapidly toward Hades. One man can have thousands of children, without a wife, feeding bottles, or cradles—and they are truly his children: not children who will blaspheme God tomorrow, nor children who will destroy other families.

Many times, when our own children leave the house, it would have been better had they never left, because instead of inspiring the words spoken about Christ and His mother—“Blessed is the womb that bore You, and the breasts which nursed You”—they cause someone to cry, “A curse upon your mother, because you took the father of my children from me,” or similar words. Yet here you see a simple, uneducated man, without honors, diplomas, or any of the things the world demands—things behind which the world hides because it is empty. You see him travel around the globe gathering souls for the Kingdom of Heaven. From the outset he is blessed according to Solomon’s saying: “He who saves souls is wise.” But we consider it wise...

To gather wealth, save it, and turn it into apartments, securities, and gold. Yet it is the souls who will remain in eternity that create a person’s true happiness. I had the opportunity to witness this man’s work at close hand. It is not painless or free of clouds; it has its adversities. Many times he is compelled to humble himself before unbelief, hardness of heart, and heresy. Yet for the love of God he swallows all of it and patiently endures everything, so that he may succeed in helping souls and storing them up in the Kingdom of Heaven.

The fathers above all should take honorable pride in the elder they have, and our Orthodoxy more generally should give thanks for this man and his spiritual children. Of course, there is an earlier beginning that must not be overlooked, for he too is the son of another spiritual father, one who struggled greatly against the world and the devil and left behind all this teaching from which people benefit today. This is Father Joseph, whom the monks call “Grandfather.” I take this opportunity to tell you that a work presenting his spiritual philosophy has recently been published, and people in the world—not only monks—are benefited by it. I am also informed that, God willing, very soon...

A second volume will be published. To those of you who do not know this work, I recommend it. You will be benefited, whatever the character of your faith, because it has the power to shake even those who are very deeply unbelieving. So I say that the fathers of this monastery should take honorable pride in the elder they have and should not be troubled when he is absent from them for a time. They have already reached the harbor, and if they are ever in danger of drowning, some means of rescue will be found. The others are still out on the open sea and need an experienced captain. In this case, divine grace, under the guidance of the Most Holy Theotokos (All-Holy), has sent him there. Those who know his mission should pray especially...

That grace may help him, because prayers give Christ occasion to intervene on behalf of others. If Paul asked people to pray for him, consider how much more we, the people of the twentieth century with so many weaknesses, need one another’s prayers. I do not know whether I should tell you some of the things I learned, because recently I spoke with him by telephone one evening while he was in Montreal. Or rather, they called me. He was staying in the home of friends of mine there, perhaps so that he could hear some news from here, or so that they could tell me of the joy they had shown because his efforts and all this struggle throughout that vast country had been crowned with success.

I do not know whether I have a blessing to speak of it, Father. Do I? Oh, I do not know. Yes.

Among the other things this elder told me, he said that the Most Holy Theotokos (All-Holy) had providentially arranged for his journey to be a great success. Strictly speaking, it was not entirely a missionary journey; he had gone for reasons of health, intending, if he had any time, to use it chiefly to help with confession and with certain difficult situations there. But the Most Holy Theotokos (All-Holy) providentially arranged for his health to be good and for him not to require hospitalization. So the time he would have spent in the hospital he devoted instead to repairing the damage Satan had done there. As he spoke to me, I was deeply struck by his humility.

He told me where he had gone and said that, in a way, he was following the plan we had worked out beforehand here. I myself had previously had the opportunity to go there twice. Some groundwork had been laid, and a spiritual father needed to go there so that the preaching of metanoia—repentance—and of the Gospel might bear fruit. He told me where he had traveled, and I asked when he would return. “I want to come back,” he said. I replied, “Do you have no more time to give there?” “I am coming back,” he told me. “Then why come here? Is there some problem at your monastery? Have you telephoned and learned that you need to return? Are there difficulties?” “No, there are not. On that side I am completely at peace. My nous—the spiritual intellect—has become clear,” he told me.

“I am at peace; I have no indication that anything is wrong at my monastery.” “Then,” I said to him, “why leave? Stay there; do me the kindness of remaining.” He said to me, “Do you know something, Dimitri? They are asking me to go to Vancouver, they are asking me to go to America, they are asking me to go to Hawaii...” I do not know how many places he mentioned. Then he said, “What should I do? Whatever you tell me, I will do.” I laughed when the elder told me that he would do whatever I said. “Then,” I told him, “do me the kindness of going. Since the Most Holy Theotokos has not laid you up in bed, use this time to travel to those places.” And he answered, “Very well, Your Beatitude. Since you know best, I will obey you and go.”

“You are going to obey me?” I said. He replied, “I will obey you. I will not return; I will stay.” And indeed, the man stayed. As he spoke to me, I learned that he had been deeply distressed because, unfortunately, things there are divided, just as they are here on the Holy Mountain. There are people there who are called zealots and consider themselves to be the true and sealed faithful. There are the Old Calendarists, who reject communion with other Churches and do not commemorate the Ecumenical Patriarch, and there are also the New Calendarists. So you understand that this man found himself caught among these three conflicting currents. Sadly, I learned that Auxentios’s people there had denounced him over the radio. But that thrice-blessed elder rose above all of it.

The brethren, of course, were distressed by all this. This holy man had gone there and offered his frail little self so that the people might be blessed, only to receive such treatment in return. It was truly a great act of ingratitude. Yet he himself gave me not the slightest hint of it. I spoke with him by telephone from Montreal for about twenty minutes, and although he was deeply hurt, he gave me not the slightest indication that he was distressed. But I would also like you to hear something joyful: all those people who had been divided over him afterward became his most ardent supporters. What happened? Every evening, after he finished hearing confessions at the Church at ten o’clock...

...they would take him to visit someone’s home, where they would have what we might call a supper. But what sort of supper was it for him? He would eat half a rusk and drink a little weak tea. People would gather there and fill the houses to overflowing, even to the point of causing damage. Two or three hundred people would assemble. One evening, among those listening was a demon-possessed young woman. She did not know that she had a demon, nor did anyone else know that she had become a dwelling place for one. Since there were no chairs, she sat cross-legged on the floor, as we would say. The people were sitting on their knees or on the floor, as Arabs do, and she was facing the elder from about two metres away. The elder kept looking into her eyes. I do not know whether he had some inward knowledge that the demon was lurking there; I do not know.

In any case, he kept looking into her eyes. It was as though his gaze had fixed her to the spot, and before long she began to tremble. Then the elder understood that the one in question was present. Being an experienced man, he continued the discussion, but the demon could not endure it and began to howl. The people were terrified. They had never encountered such things, especially those refined city people, who knew nothing about demons. The demon began shouting, howling, and insulting the elder, demanding to know why he had come there, harmed him, and taken the people away from him. When the men in particular who had not gone to confession heard these things, they began to weep. This continued for more than two hours. There was, in other words, a struggle between the elder and the demon.

The demon then revealed what it had been doing: who was causing the divisions there, who was inciting people to accuse the Orthodox priests even if they had cut their hair, and all the rest. The people finally understood. The striking thing was that Old Calendarists were also present, and they heard that Satan had been inciting them to accuse the New Calendar priests. This did not happen at the elder’s prompting. When people asked the elder questions about one matter or another, he would not answer, as you know, out of discretion, because it was a delicate subject and he did not want to offend anyone.

Then Satan came afterward and preached the sermon himself; thus the devil supplied the answer on the elder’s behalf. Everyone who had been there spread word of what had happened throughout the Greek community, like those who witnessed the events of Pentecost and carried the news back to their own countries. There are about ninety thousand Greeks in Montreal. Word also spread beyond the city, and people began telephoning and asking that the elder remain there so they could meet this man who possessed the power and grace to expose a demon that had lain hidden in this young woman for so many years. In any case, the elder continued with his programme, and a great many people came. The demon-possessed young woman who had insulted him was finally overcome by the elder.

In the end she stayed behind to make her Holy Confession to the elder, and he heard her confession for about two hours. She then left, and the next day she went to the Church of the Annunciation in Montreal. That Church can hold thousands of people. Whatever errors of belief may exist there, you should know that the Churches are full every Sunday. The people attend services, although they did not go to Church back in their homeland before emigrating. The demon-possessed woman was there too. She received Holy Communion, and afterward she began shouting: “I am the one”—not “the woman,” but “the one,” speaking in the masculine—“I am the one who incites you to accuse the priests who have cut their hair. I am the one who incites you to accuse the...”

“...Ecumenical Patriarch. I am the one who incites you to tear one another apart over the calendars,” and so forth. The people were thunderstruck. Thousands were listening to the demon howl and even speak in the masculine rather than the feminine: “I am the one.” This was the crowning event of the elder’s visit there. All this, of course, came through this simple man, a monk who owns no property, has no degrees, as you can see, and possesses no apartments or anything of that kind. Yet he has received from Christ and the Theotokos the power and grace to move some and terrify others: to move the faithful and terrify the evil spirits, as in this case he terrified the one dwelling within that woman.

What I am saying is that those of us who come here—especially we who live in the world—must assess things rightly. The people here are not all saints, but that does not prevent us or make it difficult for us to speak fairly, according to the truth of things, and to support this institution. This is especially necessary in our days, because I want to share with you a fear of mine, one that is both noble and well founded. It is noble because I want to believe that, just as the evil world makes its plans and arms itself against everything good and beautiful, so also preparations are being made on the side of goodness, on the side of the Lord.

From what I see and observe today, the Holy Mountain, this portion belonging to the Theotokos, is being put to good use. It is being strengthened with healthy new blood: educated young men, people filled with zeal, who had the strength to overcome the world, break the bonds of the flesh, self-interest, and ego, and come to enlist in this legion of the Theotokos. I do not know what my own lot will be; I have few years left. Perhaps you will be given the opportunity to witness in this world what I am about to tell you. One day the Holy Mountain will send forth preachers and evangelists, just as the Holy Land once sent forth the evangelists who went out and cultivated the whole of humanity.

The Holy Mountain will send forth people who will proclaim the Gospel to whatever remains of humanity after the tremendous upheaval into which it will bring itself. There are many, many millions—if not billions—of people who have not come to know Christ as they should. I say that, despite human wickedness and despite everything...

...that all the wicked are devising and preparing, driven by wickedness and self-interest, Orthodoxy will remain afloat. One day there will be one flock, as the Gospel says. Popes and the rest, together with the various so-called leaders of religions, will pass away, and everyone will worship rightly. This will begin with Protestant Germany, which will become Orthodox again. The Most Holy Theotokos, through the Holy Mountain, will fulfil this role. Just as we have blood banks in the world, so here the Most Holy Theotokos has a treasury of the spirit. I tell you again and again: take heed to what you are hearing at this moment. Whether we are in this world or the next, you will see that this will happen.

If we cannot help with our blood, let us help with our spirit. If we cannot help materially, let us help spiritually. And let us not remain indifferent to this work undertaken by the Theotokos and by Heaven to preserve Orthodoxy and save people who could be saved but who, because of the wickedness of men and of Satan, have not been shown the truth. We should therefore approach this with particular awe. You see every day how the monasteries in particular are being transformed by the fresh blood entering from outside, and how monasteries are changing from idiorrhythmic communities into coenobitic ones, and so forth. This is another consoling source of hope concerning the subject we are discussing at this moment. Together with you, I pray to Christ, through the intercessions...

...of the saints who have been laid as the foundations of this monastery, and through the prayers of the holy elder, wherever he may be on our planet at this moment, and of the fathers who are here, that we too may receive mercy and understand the love of God, who counts us worthy to see and experience such things. May He also count us worthy, by His power, to carry out into the world what we experience here in this small place, and to encourage others to come—especially unbelievers—so that they may be corrected and cease reviling this institution. For even if they do not understand it, they are reviling God Himself, who blesses and preserves it. This is what I had to say in response to the love shown by the father...

...who was kind enough—I do not know quite why—to invite me to speak. Forgive me, and may God forgive us. Allow me to add a few words, because I cannot resist this temptation, though it is a good temptation. Let me tell you something from my own experience. When I first came to the Holy Mountain, I came with my own ideas. By divine providence, however, I met an elder who had known me in the world. He said to me, “Are you not Mr Panagopoulos?” “Yes,” I replied. “How is it that you, a layman, are here?” I did not know what to answer. Should I say that I had come for sport, as a mountaineer, or as a tourist? What could I tell him? So he continued in his own way and told me something I now pass on, something I wish everyone who comes to the Holy Mountain would know. “You will understand nothing of the Holy Mountain,” he said, “and you will be unable to carry anything from the Holy Mountain back into the world unless you first see to it that the scales fall from your eyes.” At first I did not understand, and I do not remember exactly how the conversation unfolded. “Remember,” he said, “that between Saul and Paul...”

“...scales fell from his eyes. And when the scales fell, he saw that he should not persecute Christianity but defend it.” Then I understood what he was telling me. “Go,” he said, “and find a confessor. Wherever you turn here, you will find one. Make your Holy Confession, so that your sins may be taken away and the scales may fall from your eyes. Then you will see what the Holy Mountain truly is. Otherwise, you will leave the Holy Mountain angry. You may see some monk here smoking or reading a newspaper and think that this is the Holy Mountain, because the people here do not display their virtue. Those whom you laypeople see on the surface when you come here are the ones of only moderate spiritual attainment.” Thank you.

On this point he spoke very truly: the worst monk is better than the best layman. So great is the difference between monasticism and life in the world. If the worst monk surpasses the best layman, then consider how great the best monk must be. And it is true: I made my Holy Confession, and from that moment I began to see differently, feel differently, and speak differently. Ever since then, for about twenty-five years now, I have recommended this to everyone. Have you gone to the Holy Mountain? Either make your Holy Confession before you go or make it there, if you want your pilgrimage to bear fruit, if you want to see what the Holy Mountain truly is in itself and what it is for you and for each one of us. Many of us arrive as sinners and depart as sinners. Even if we leave nothing else behind, we must at least leave our sins there.

There are people here who are able, as I said earlier, to help us find our way. So I recommend to everyone—both to those who live here and to those of us and others who come here—that no one leave without making his Holy Confession. We will have plenty of opportunity to sin again, if we insist on keeping a little leaven of sin within us. But let us at least accomplish this. There are people here who, the moment they see you, know what you have done. Many have heard from their confessor things they themselves no longer even remembered.

Κανένας εδώ στο Άγιον Όρος να μάθει να κλεπτά και να φροντίζει να αποταμιεύει, αλλά δεν βλέπω πώς θα οικονομάει ο πατήρ Λουκάς· αντιστρέφονται οι όροι. Βέβαια κι αυτό στηρίζεται κάπου, συγκεκριμένα εκεί που λέει ο Κύριός μας: «Μακάριόν εστι διδόναι μάλλον ή λαμβάνειν».

Για μας, τους κοσμικούς, το Άγιον Όρος είναι κάτι τόσο βαρύ και πρέπει με δέος να το περπατούμε και όλες τις ημέρες που βρισκόμαστε επάνω του να φροντίζουμε να μην το βαρύνουμε. Επίσης, σαν μέλισσες πρέπει να φροντίζουμε να μαζεύουμε ό,τι μπορούμε, ένας λίγο και άλλος πολύ. Ο άνθρωπος που μπαίνει στο Άγιον Όρος με συνείδηση, ερχόμενος εδώ σαν μια άδεια μπαταρία, αναφορτίζεται ξανά και το νιώθει αυτό το πράγμα όταν βγαίνει ξανά στην Ουρανούπολη.

Ήταν το Άγιον Όρος γι' αυτόν τις λίγες μέρες ή τις λίγες ώρες που κάθισε. Μακάριος ο άνθρωπος και ευλογημένος είναι που του δίνεται η ευκαιρία να έρχεται εδώ όσο μπορεί συχνότερα, εάν δεν μπορεί μονίμως να κατοικήσει. Υπάρχουν άγιοι τόποι επί της γης και συγκεκριμένα στο Ισραήλ. Ξέρετε κι εσείς ότι λέγεται εκεί το μέρος Άγιοι Τόποι. «Πήγατε», λέει, «στους Αγίους Τόπους ποτέ;» Όπως υπάρχουν εκεί Άγιοι Τόποι, υπάρχουν και εδώ. Ο τόπος αυτός είναι άγιος και πανάγιος. Γιατί, όπως ξέρετε από αυτά που διαβάζουμε, είναι μια ξεχωριστή μερίδα της Παναγίας μας.

Δοσμένη από τον Χριστό μας και αφεντεύει αυτή. Αυτή είναι η Κυρία, αυτή είναι η Οικοκυρά, η οποία προστατεύει το Άγιον Όρος επί χιλιάδες χρόνια. Όλοι οι άνθρωποι στους Αγίους Τόπους δεν μπορούν να πάνε, αλλά στο Άγιον Όρος μπορούν να έρθουν και δεν έρχονται, διότι δεν ξέρουν τι αξίζει το Άγιο Μέρος και τι είναι το Άγιο Μέρος. Εκεί είναι θεοβάδιστα τα μέρη κι εδώ είναι παναγιοβάδιστα τα μέρη. Και υπάρχει μια διαφορά μεταξύ εκείνων των μερών και αυτών εδώ: εκεί είναι τα μέρη άγια, εδώ είναι και οι άνθρωποι άγιοι, εδώ βρίσκεις και ανθρώπους αγίους.

Εκεί τα Άγια Μέρη είναι μέσα στην αίρεση, μέσα στον Εβραϊσμό, μέσα στον Αραβισμό, μέσα στον Ισλαμισμό, και είναι φυσικό να μην υπάρχουν άγιοι άνθρωποι όσοι υπάρχουν εδώ στο Άγιον Όρος. Ξεκουραζόμεθα όταν ερχόμεθα εδώ, διότι, εκτός του κλίματος και της ιερότητος του εδάφους αυτού, της θαλπωρής γύρω από τη φύση, βρίσκει ο άνθρωπος και αυτό που θέλει για να ξεκουραστεί ψυχικά. Εδώ μπορεί να πάρει συμβουλές σίγουρες, εδώ μπορεί να εξομολογηθεί όμορφα και πρακτικά, εδώ μπορεί να καταθέσει ο άνθρωπος όλες τις φροντίδες του και όλα τα βάσανά του και να φύγει ένας νέος άνθρωπος.

Η Παναγία μας έχει τέτοιους πνευματικούς γιατρούς πολλούς εδώ και μάλιστα αναργύρους. Συγκεκριμένα, εδώ που καθήμεθα τώρα θα πρέπει να αισθανόμεθα ότι καθήμεθα επάνω σε ιδρώτα, επάνω σε προσευχές, επάνω σε αίματα ανθρώπων, οι οποίοι έδωσαν το παν για να τα βρούμε εμείς σήμερα και να τα απολαμβάνουμε όπως τα απολαμβάνουμε, είτε ψυχικώς είτε σωματικώς. Εμείς δεν το εκτιμούμε αυτό και νομίζουμε ότι όλα κατορθώνονται χωρίς κάποιους κόπους. Θέλουμε να απολαύσουμε χωρίς να προσφέρουμε.

Το μοναστήρι αυτό, το οποίο μας φιλοξενεί αυτή την ώρα με τόση αγάπη και συμπάθεια. Να παρουσιάσει επτά Αγίους. Και εκτός των ανωνύμων, αυτοί έχουν αποκαλυφθεί από τη χάρη του Πνεύματος του Αγίου και συζητούνται. Γιατί υπάρχουν και πολλοί Άγιοι, να έχετε υπόψη σας, οι οποίοι δεν έχουν αποκαλυφθεί. Δεν τους έχει αποκαλύψει το Πνεύμα το Άγιον για λόγους δικούς του. Μεταξύ δε αυτών όλων είναι και ένας Άγιος, που είναι λίγο άγνωστος προς πολλούς, ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο πατέρας του Γένους, ο οποίος βοήθησε πολύ στα χρόνια της σκλαβιάς τον Ελληνισμό να μην εξισλαμιστεί. Αυτό το διευκρινίζω, διότι πολλοί άνθρωποι έχουν τη γνώμη ότι ο μοναχισμός είναι κάτι που δεν αποδίδει.

Πολλοί μάλιστα λέγουν ότι δεν χρειάζεται, διότι δεν προσφέρει, ότι είναι αρνητικόν τι. Αν θα λάβει υπόψη του ο άνθρωπος ότι δεν είναι μόνο σάρκα αλλά είναι και πνεύμα, και αυτό το πνεύμα, η ψυχή του, έχει ανάγκη κάποιας περιποιήσεως, κάποιας τροφής, κάποιου ενδιαφέροντος, δεν θα τα λέει αυτά τα πράγματα.

Αν βλέπει μόνον ότι είναι μόνο σαρξ, τότε ασφαλώς θα ομιλεί για μηχανές, θα ομιλεί για τέχνες, θα ομιλεί για πράγματα της ύλης και του κόσμου. Αν όμως διακρίνει ότι είναι και πνεύμα, τότε θα δικαιολογήσει όλη αυτή την προσπάθεια διαμέσου των αιώνων, μα και στην Παλαιά Διαθήκη ακόμη, των ανθρώπων που εγκατέλειψαν τα τερπνά του κόσμου τούτου και απεσύρθησαν εις την έρημο.

Οι Ορθόδοξοι οφείλουμε να έχουμε υπόψη μας πολλά στον μοναχισμό, διότι δεν έχουμε τίποτα σαν Εκκλησία το οποίο δεν το έχουμε δανεικό από τον μοναχισμό. Ούτε ένα τροπάριο δεν έχει φτιάξει ο κόσμος. Τα κονδύλια του κόσμου και οι χαρές του κόσμου δεν είναι ικανά να συλλάβουν τα πνευματικά θέματα και να τα στοιχειοθετήσουν, ώστε να μας τα βάλουν σαν οδηγό σε εμάς που έχουμε ανάγκη. Όλα αυτά περνούν από τον μοναχισμό. Ο μοναχισμός έχει τους υμνογράφους, ο μοναχισμός έχει τους εκφραστές του πνεύματος, έχει τους θεολόγους, έχει ό,τι έχει σχέση με την ψυχή του ανθρώπου. Γι' αυτό με γόνυ ευλαβικό πρέπει να κλίνουμε μπροστά στους επώνυμους και στους ανώνυμους.

Εργάστηκαν και προσέφεραν τον θεσμόν αυτόν, ο οποίος είναι θεόσδοτος. Δεν τον φτιάχνει ο κόσμος και δεν τον διατηρεί ο κόσμος αυτόν τον θεσμόν, αλλά ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος και τον έδωσε, ο οποίος στη ζωή του ήταν και κοσμικός αλλά και μοναχός. Περισσότερο την ημέρα κοσμικός και το βράδυ μοναχός. Βέβαια, εδώ εμείς οι κοσμικοί πρέπει με κάπως αλλιώς, με ένα μεγαλύτερο δέος, να προσευχόμεθα και με σεβασμό, και όταν βγαίνουμε στη Δάφνη να γονατίζουμε, να φιλούμε τη γη, και όταν φεύγουμε πάλι να αποχαιρετούμε. Διότι, όταν εκλείψει ο μοναχισμός, θα εκλείψουν και οι εκκλησίες. Για να εκλείψουν οι εκκλησίες, καλύτερα να εκλείψει και ο ήλιος.

Δεν γνωρίζουν οι άνθρωποι, διότι βλέπουν μόνο σάρκες, δεν βλέπουν πνεύμα. Την ψυχή τους δεν τη διακρίνουν, νομίζουν ότι είναι μόνο σάρκα, αυτό που βλέπουν, αυτό που πιάνουν, αυτό που γεύονται, ξέρω εγώ, και γι' αυτό ακριβώς το τρέφουν και το θάλπουν, σαν να μη συμβαίνει τίποτα άλλο παραπέρα.

Πατέρες, εγώ θέλω να πιστεύω ότι ένα κομμάτι ψωμί το είχαν στο σπίτι τους και ίσως και περισσότερα από ό,τι έχουμε εμείς ορισμένοι, και διπλώματα είχαν και γνώση είχαν και ομορφιές είχαν και λεβεντιές είχαν. Όμως διέκριναν προφανώς και έκαναν διαστολή μεταξύ σαρκός και πνεύματος, μεταξύ κόσμου.

Και ψυχής, και πήραν την απόφαση με τη βοήθεια της Παναγίας και εγκατέλειψαν αυτά και ήρθαν για... Τον πρόσκαιρο αυτόν κόσμο, να αγωνιστούν προκειμένου για έναν άλλον κόσμο. Αυτό θα μπορούσε να ερμηνευτεί πρόχειρα και να παρουσιαστεί ωφέλιμο, εάν ο άνθρωπος είχε κάνει ορισμένους συλλογισμούς. Οι συλλογισμοί είναι οι εξής: ότι ο άνθρωπος δεν είναι κάτοικος της γης. Κάνουν πολύ λάθος οι μορφωμένοι μας και οι μεγάλοι μας που ομιλούν, και εμείς αυτοί που ομιλούμε, για τους κατοίκους της γης. Ο άνθρωπος είναι ένοικος της γης, δεν είναι κάτοικος της γης. Τον περιμένει ανά πάσα στιγμή έξωση και μάλιστα σε έναν ανύποπτο χρόνο και πολλές φορές με παράξενο τρόπο. Αν, λοιπόν, αυτό μπορούσε να το πιάσει, τότε δεν θα αντιδρούσε στους ανθρώπους.

Τους ερημίτες, που φεύγουν από τον κόσμο για τον λίγο αυτόν χρόνο, υπολογίζοντας κάποιον άλλο χρόνο ο οποίος δεν έχει τέλος. Αν, λοιπόν, σκεφτεί ο άνθρωπος ότι είναι πάροικος της γης και αν σκεφτεί ακόμη ότι παρόν δεν υπάρχει αλλά είναι παρελθόν και μέλλον υπάρχει, πρέπει να φοβόταν γι' αυτά που λέει πολλές φορές και εκφράζεται τόσο άσχημα και τόσο άμυαλα για τους ανθρώπους αυτούς που είχαν την πρόνοια και τη δύναμη να εγκαταλείψουν τα τερπνά του κόσμου και να αγωνίζονται για μια άλλη ζωή που ήξεραν ότι δεν υπάρχει τέλος. Ακόμη, εάν ο άνθρωπος μπορούσε να χωνέψει, να πιστέψει ότι δεν ήρθε στον κόσμο να ζήσει.

Ήρθε να πεθάνει και αποθνήσκει για να ζήσει, τότε πάλι θα έβλεπε με μάτι ιλαρόν και θα φρόντιζε, μέσα στο πλαίσιο των δυνάμεών του, αν όχι να μιμηθεί τον θεσμό, τουλάχιστον να ευλογεί και να χειροκροτεί τον θεσμό, αδιάφορον αν αυτός δεν έχει τη δύναμη να τον ζήσει. Διότι είμαστε πολύ ανακόλουθοι εμείς και έχουμε μεγάλη κακία μέσα μας. Διότι ένα πράγμα δεν το μπορούμε εμείς, για τον α ή β λόγο, ή διότι δεν θέλουμε είτε διότι στερούμεθα αυτής της χάριτος, έχουμε το θράσος να το κατηγορούμε, διότι εμείς δεν το μπορούμε. Να, αυτό δεν γίνεται στο στάδιο. Βλέπεις έναν άνθρωπο και πηδάει δύο μέτρα, που εσύ κι εγώ δεν μπορούμε να πηδήξουμε πενήντα πόντους. Αυτό είπε ο κύριος κριτής. Δεν τον γιουχαΐζεις, δεν τον μυκτηρίζεις, δεν τον κατηγορείς γιατί πηδάει. Γιατί το ράσο των μοναχών το κατηγορείς;

Έχει την παλικαριά να αφήσει τον κόσμο, να αδιαφορήσει για τη σάρκα, να αδιαφορήσει για το εγώ, για το συμφέρον και τις απολαύσεις αυτές. Γιατί είμαστε ανακόλουθοι; Αυτό, λοιπόν, λέω: αν είχε υπόψη του ο άνθρωπος ότι δεν είναι για τον κόσμο τούτον, αλλά ήρθε στον κόσμο τούτον προκειμένου να δώσει εξετάσεις για τον κόσμο εκείνον, τότε θα τα έβλεπε διαφορετικά και θα έλεγε ότι πράγματι αυτός εξέλεξε την καλή μερίδα, όπως είπε ο Χριστός μας για τη Μαρία, και ότι εμείς είμαστε Μάρθες. Δεν χρειάζονται και οι Μάρθες για να σταθούν οι Μαρίες; Αλλά δεν πρέπει να κατηγορούμε σαν τη Μάρθα, που κατηγορούσε τη Μαρία, διότι ο Χριστός την εμακάρισε και της είπε ότι «Μαρία την αγαθήν μερίδα εξελέξατο, ήτις ουκ αφαιρεθήσεται απ' αυτής». Ό,τι και αν επιτύχει, νομίζω, ο κόσμος και στον κόσμο τούτο.

Μεγάλος κι αν γίνει, όσα κι αν κατακτήσει, όσα κι αν απολαύσει, νομίζω ότι είναι αστείος μπροστά στη σκέψη του μοναχού. Ο μοναχός είναι φιλόσοφος, ο μοναχός είναι βασιλεύς, ο μοναχός είναι αυτοκράτωρ, δηλαδή κρατάει τον εαυτόν του, και ό,τι εμείς δεν είμαστε. Είμαστε δούλοι των παθών μας, δεν είμαστε ούτε κύριοι ούτε αυτοκράτορες, ούτε διοικούμε· διοικούμεθα από τη σάρκα και από τον κόσμο. Αυτό θα μπορούσε ο άνθρωπος να φιλοσοφήσει, εάν πίστευε ότι ο τάφος δεν είναι τέρμα, αλλά είναι αρχή μιας άλλης ζωής, της οποίας ούτε έσται τέλος. Άνθρωπος που αμφισβητεί τη ζωή πέραν του τάφου, για να απορρίψει αυτούς τους αγώνες του μοναχισμού, είναι πολύ ανακόλουθος, διότι θα έπρεπε να έχει αυτοκτονήσει, αν δεν.

Υπάρχει άλλη ζωή. Είναι με τέτοια κακία η ζωή του κόσμου τούτου, έχει τόσο πόνο, τόσο μόχθο, τόσο ιδρώτα, τόσο αίμα, που δεν είναι τίποτα οι ηδονές αυτές οι λεγόμενες μπροστά στα υπόλοιπα τα άσχημα. Και θα έπρεπε να έχει τερματίσει τη ζωή του με τη σκέψη ότι: «Ουφ, να ησυχάσω», όπως λένε ορισμένοι. Εκείνο που διατηρεί όμως τον άνθρωπο να αγωνίζεται στον κόσμο αυτόν της κακίας, του μίσους και της φαυλότητος είναι, είτε το καταλαβαίνει είτε όχι, μια φωνή που του λέει ότι κάτι υπάρχει πέραν του τάφου. Είπα, και δεν ήθελα να σκανδαλίσω ορισμένους των αδελφών, ότι δεν υπάρχει παρόν. Είναι αληθές, και ό,τι λέω εγώ ήδη είναι στο παρελθόν και ό,τι θα πω είναι στο μέλλον.

Σε κλάσμα δευτερολέπτου ο άνθρωπος μεταφέρεται από την προσωρινότητα στην αιωνιότητα. Ή μαύρη ή λευκή, αυτό εξαρτάται από αυτόν. Και αυτός ο άπιστος θα υπάρχει στην αιωνιότητα. Ο άνθρωπος δεν αποθνήσκει, κι αν αποθνήσκει. Από τη στιγμή που θα συλληφθεί στη μήτρα της μητρός του, ζει στην αιωνιότητα, ακόμη κι αν τον πετάξεις στον Νείλο. Θα εξακολουθήσει να υπάρχει στην αιωνιότητα. Τώρα, αυτό που υπολείπεται από τον άνθρωπο είναι ο τρόπος που θα είναι στην αιωνιότητα. Αυτό είναι, λοιπόν, το θέμα. Αν θα φιλοσοφήσει το παιδί μόνο αυτό και δεχτεί αυτά που του άφησε και βρήκε εδώ έτοιμα ο Θεός που τον έφτιαξε, τότε θα έρθει σε κάποια σχέση μακαρίας και θα είναι και μακαρία η οδός.

λέει η Εκκλησία, μακαριά Λιώδας την περίοδη σήμερα. Αν όμως όχι... Ότι τυχαίως ήρθε από εδώ πέρα, ότι τυχαίως βρέθηκε, δεν είναι τίποτα άλλο. Επαναλαμβάνω, εγώ αν σκεφτόμουν έτσι θα είχα ήδη αυτοκτονήσει, διότι δεν είναι τίποτα αυτά που λέμε, οι ηδονές του κόσμου τούτου και οι χαρές του κόσμου τούτου, μπροστά στην κακία και στην πικρία και στη φαυλότητα του κόσμου τούτου. Σε κλάσμα δευτερολέπτου ο άνθρωπος μεταφέρεται από την προσωρινότητα στην αιωνιότητα, είτε με φυσικό θάνατο είτε με αφύσικο θάνατο. Μάλιστα σήμερα πρέπει να πρυτανεύει η σκέψη αυτή, ότι ανά πάσα στιγμή μπορούμε να φύγουμε, διότι πολλοί μοντέρνοι θάνατοι υπάρχουν μεταξύ μας, που φεύγουν όχι απλώς μονάδες αλλά και δεκάδες και εκατοντάδες, να μην πω πολλές χιλιάδες. Σε στιγμές που δεν είχαν κανένα λόγο να πεθάνουν, να φύγουν από τον κόσμο τούτο, έφυγαν με κάποιον τρόπο.

Με ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα, είτε με ένα αεροπορικό δυστύχημα, είτε με μια μεγάλη πυρκαγιά, είτε με έναν πόλεμο, δεν ξέρω τι, ένα σαμποτάζ, μπορεί ο άνθρωπος να μεταφερθεί αμέσως εκεί που δεν περιμένει και δεν το περίμενε ποτέ του. Και, όπως ξέρετε, ο θάνατος είναι εκείνος ο οποίος ούτε ντρέπεται ούτε συστέλλεται, αλλά βάζει το χέρι του και εκεί που εμείς δεν τον επιθυμούμε ή δεν τον περιμένουμε. Αν θα ήθελε επίσης ο άνθρωπος να φιλοσοφήσει στις λεγόμενες επιτυχίες του κόσμου τούτου, θα απογοητευόταν. Οι άνθρωποι, με βάση πάντοτε το χρήμα, φροντίζουν να δημιουργήσουν μια ζωή άνετη, ευτυχισμένη, ευλογημένη, και έτσι νομίζουν ότι επέτυχαν. Νομίζω σύγχρονος πιο πετυχημένος από τον Ωνάση δεν θα υπήρξε.

Ούτε όμως υπάρχει σήμερα ούτε το όνομά του. Το όνομα Ωνάσης δεν έμεινε πίσω. Μακαρίτης ο Αλέξανδρος, ο γιος του, έφυγε μπροστά από αυτόν. Κι έτσι εξέλιπε η ελπίδα να μείνει πίσω. Μια κόρη έχει, η οποία δεν φέρει το όνομα Ωνάσης, γυρίζει από εδώ και από εκεί. Η ζωή του ήταν μια τέτοια που πολλοί θα ήθελαν να την κάνουν. Όμως δεν έμεινε ούτε το όνομά του. Και στο σημείο αυτό, εκείνο που λέγει ο Δαβίδ εκ προοιμίου χίλια χρόνια π.Χ.: «Εθεώρουν», λέγει, «τον ασεβή υπερυψούμενον και επαιρόμενον ως τας κέδρους του Λιβάνου. Και σε μια στιγμή γύρισα και εκοίταξα να τον δω και δεν τον είδα καθόλου, ούτε τον τόπο που στεκότανε». Αλλά εμείς δυστυχώς δεν τα προσέχουμε. Εγύρισε τον κόσμο, επέλασε τον κόσμο και...

Γυναίκες με τα μεγαλύτερα ονόματα, ως αυτή την Κάλλας ακόμη. Πού είναι και αυτή; Πάει και αυτή. Λίγη σταχτούλα έγινε το σώμα της, κι αυτό το διεσκόρπισαν στους τέσσερις ανέμους. Εξέλιπε, λοιπόν, ούτε καν μνημόσυνο δεν θα γίνεται για τους ανθρώπους αυτούς. Δεν πάει παραπάνω. Ναπολέων είσαι, Χίτλερ είσαι, Στάλιν είσαι, Σολομών είσαι; Ε, τι είσαι, άνθρωπε; Αλλά με φιλοσοφία, με σκέψη. Αυτή τη μεγάλη φιλοσοφία έχει ο μοναχισμός, αυτά διδάσκει ο μοναχισμός και κάνει τον άνθρωπο ευτυχή, ό,τι δεν μπορεί να τον κάνει καμία δύναμη του κόσμου τον άνθρωπο ευτυχή. Μένεις άπιστος και αδιαφορείς για την πίστη και δεν φοβάσαι; Πήγαινε κοντά να ζήσεις τις τελευταίες ώρες του καθηγητού της απιστίας, του Βολταίρου. Εκεί να ιδείς τι θα πει άπιστος.

Να ιδείς θάνατον απίστου, εκεί να καταλάβεις πώς έρχονται τα πράγματα. Αλλά δυστυχώς εμείς επιπόλαια τα συζητούμε. Τι λέει ο κόσμος, όπως ακούτε κάτω; «Γιατί εγώ σας αφήνω να ζω; Εδώ είναι να ζήσεις τον κόσμο, να κάνεις οικογένεια, να κάνεις παιδιά. Εδώ σε θέλω. Ο μοναχισμός είναι φυγομαχία. Εδώ σε θέλω», ώστε να μείνει κανείς στον κόσμο.

Να συμφιλιωθεί με τον κόσμο. Δεν τα βάζει με τον κόσμο, δεν μάχεται εναντίον του κόσμου. Ανάληψη, Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγελία των Ουρανών, Ευαγγελία Ουρανών, των Ευαγγελία Δύναται. Για διάβασε, άνθρωπε, το 17ο κεφάλαιο του Ματθαίου, να δεις εκεί πέρα τι λέει ο Χριστός για τον μοναχισμό. Δεν τον μπορούνε όλοι τον μοναχισμό. Αλλά εκείνοι που τον μπορούν, ενώ είσαι της κατηγορίας, μην εναντιώνεσαι σε αυτούς· μακάρισέ τους, χειροκρότησέ τους και πες στον Χριστό: «Θεέ μου, μήπως εγώ μπορώ να κάνω τίποτα σωστικό;» Αυτό είναι το θέμα.

Θα φτιάξει μια οικογένεια ο νεαρός, και τι οικογένεια; Από τι θα απαρτίζεται; Η οικογένειά του θα απαρτίζεται ίσως από κανένα παιδί, ίσως από κανένα παιδί θα απαρτίζεται, διότι η τεκνογονία αποφεύγεται σήμερα εκ προοιμίου. Θα έχει ένα κρεβάτι με μια μοιχαλίδα γυναίκα και αυτό θα λέγεται οικογενειάρχης. Πιθανόν να έχει καμιά φιλενάδα και η σύζυγος να έχει πάλι κανένα φίλο.

Ευχαριστούμε, δεν συμβαίνει, να πω. Θα κάνεις ένα παιδί, δύο, πέντε, έτσι. Θα γίνει μέσα, θα είναι ευλογημένη η οικογένεια; Θα μπορέσεις την οικογένεια αυτή να τη διευθύνεις και να τη στείλεις στον Χριστό; Διότι να κάνεις παιδιά για την αγορά, να κάνεις κορίτσια πάλι για την αγορά της σαρκός, για να κάνεις επιστήμονες να βγουν άθεοι και λησταί, εύκολο είναι αυτό το πράγμα να το κάνεις. Αλλά αυτό δεν είναι επιτυχία της οικογένειας. Και αν εσύ έκανες ένα παιδί, το παιδί σου δεν θα κάνει κανένα παιδί και τότε δεν θα φέρεσαι καν πατέρας και καν οικογενειάρχης στην αιωνιότητα. Πολλές φορές, αν ο άνθρωπος επιτύχει ως μοναχός, έχει πολλά πράγματα, διότι του μοναχού τον φάκελο δεν κλείνει άμα τω θανάτω του, όπως κλείνει των κοσμικών. Ο μοναχός αφήνει ανοιχτό τον φάκελο. Σας ευχαριστώ.

Βλέπουμε ότι από το ράσο έχουμε όλους τους Αγίους. Εκτός ορισμένων μαρτύρων κοσμικών, οι υπόλοιποι, το 99% των Αγίων μας, είναι από το ράσο. Και δεν πρέπει αυτό εμείς να το κατηγορούμε. Ακόμη δε θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι, όπως παραδείγματι ο θείος Χρυσόστομος, ο Βασίλειος, ο Γρηγόριος ή άλλοι μοναχοί, ο Ιωάννης της Κλίμακος, ο Εφραίμ ο Σύρος, ο Ισαάκ ο Σύρος, όλοι αυτοί μέχρι σήμερα διδάσκουν την ανθρωπότητα και μέχρι της συντελείας των αιώνων. Και υπάρχουν άνθρωποι που βρίσκουν τον δρόμο τους εξαιτίας της ζωής και της διδασκαλίας που άφησαν οι άνθρωποι αυτοί,

οι οποίοι περιφρόνησαν τα πάντα και έφυγαν από εδώ, που δεν ξεγνώρισαν τα νοσοκομεία, τα ιδρύματα, φιλανθρωπικά καταστήματα, που τα ονόματά τους δεν εγράφησαν σε πλάκες ευεργετών ή δωρητών και, εν τούτοις, ευεργέτησαν την κοινωνία ποικιλοτρόπως. Διότι η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από δολάρια, που νομίζουν οι άπιστοι· έχει ανάγκη από προσευχές. Και ένα ωραίο τροπάριο του καθηγητού της Ερήμου, του Μεγάλου Αντωνίου, λέγει: «Την οικουμένην εστήριξας ευχαίς σου». Από ευχές έχει ανάγκη, από προσευχές έχει ανάγκη η κοινωνία. Και αυτό κατ’ εξοχήν εφαρμόζεται στον μοναχισμό, που κι εσείς κι εγώ, όπως βλέπουμε λίγες μέρες πάνω του Αγίου Όρους, αυτό γίνεται αδιαλείπτως και σε ώρες που εμείς ακόμη δεν έχουμε κοιμηθεί, αλλά γυρίζουμε από ταβέρνα σε ταβέρνα και από τη σκοτία στη σκοτία και από nightclub σε nightclub κάτω. Σας ευχαριστώ.

Και 6 και 7 και 8 και 12 ώρες το 24ωρο, και προσεύχονται για όλο τον κόσμο. Υπάρχει μια προφητεία, βέβαια είναι για την Παναγία μας αυτή η προφητεία, εν σχέσει με την Εύα, η οποία είχε άντρα και δεν έδωσε κανέναν άνθρωπο στον Θεό. Ενώ η Παναγία δεν είχε άντρα και έδωσε πολλούς ανθρώπους στον Θεό. Γι’ αυτό και λέει αυτή η προφητεία ότι είναι περισσότερα τα τέκνα της ερήμου μάλλον παρά της εχούσης τον άνδρα. Αν θέλω να περιοριστώ μόνο σε αυτή τη φιλόξενη εδώ μονή που μας δέχεται απόψε, θα μπορώ να πω ότι αυτό οφείλεται σε εμάς τους περισσοτέρους,

μια ψυχή η οποία θελώθηκε εξ ολοκλήρου εις τον Θεόν, που είναι ο... Γέροντας πατήρ Εφραίμ, που τον ευχαριστούμε. Αυτή την ώρα δεν είναι μαζί μας, αλλά πετά στην οικουμένη προκειμένου να στηρίξει, προκειμένου να διαφωτίσει, προκειμένου να μεταφέρει αγιασμό από το Άγιον Όρος σε χώρα μάλιστα της Αμερικής και του Καναδά, εκεί που, ξέρετε, η ταχύτης και ο υλισμός έχει ζαλίσει τους ανθρώπους και τους οδηγεί με σπουδή για τον Άδη. Ένας άνθρωπος να έχει χιλιάδες παιδιά, χωρίς γυναίκα, χωρίς μπιμπερό, χωρίς κρεβάκι. Και παιδιά, σίγουρα παιδιά· όχι που θα βλασφημήσουν αύριο τον Θεό, όχι που θα γίνουν καταστροφείς άλλων οικογενειών.

Πολλές φορές τα παιδιά τα δικά μας, όταν βγαίνουν από το σπίτι, καλύτερα να μην βγαίνανε, γιατί γίνονται αιτία να ακούγεται όχι εκείνο... που ακούστηκε για τον Χριστό μας, που ελέχθη για τη μάνα του, που είπε: «Μακαρία η κοιλία η βαστάσασά σε και μαστοί ους εθήλασας», αλλά: «Ανάθεμα τη μάνα σου που μου πήρες τον πατέρα των παιδιών μου», αν είναι κοπέλα, και «Ανάθεμα τη μάνα σου που μου πήρες τον άντρα των παιδιών μου», αν είναι κοπέλα. Που θα ξέρετε κι εσείς, βλέπετε έναν άνθρωπο απλούν, έναν άνθρωπο απαίδευτον, χωρίς περγαμηνές, χωρίς διπλώματα και χωρίς από αυτά που ζητάει ο κόσμος, που ζητάζει πίσω του, διότι είναι κούφιος, πίσω από αυτά να σκεπαστεί, να γυρίζει την υδρόγειο και να συνάγει ψυχές για τη Βασιλεία των Ουρανών και να είναι εκ προοιμίου μακαριστός, με βάση αυτό που είπε ο Σολομών, ότι «ο σώζων ψυχάς σοφός». Εμείς θεωρούμε τα σοφά...

αν συνάσσομεν, αν αποταμιεύομεν, αν τα μετατρέπουμε αυτά σε διαμερίσματα, σε χρεόγραφα, σε χρυσόν. Πρέπει να είναι οι ψυχές εκείνες, οι οποίες θα μείνουν στην αιωνιότητα, που δημιουργούν την ευτυχία του ανθρώπου. Και είχα την ευκαιρία να ζήσω από κοντά το έργο αυτού του ανθρώπου, το οποίο έργο αυτό δεν είναι ανώδυνο, δεν είναι ανέφελο, έχει αντιξότητες. Βρίσκεται ο άνθρωπος στην ανάγκη πολλές φορές να ταπεινωθεί μπροστά στην απιστία, μπροστά στη σκληρότητα, μπροστά στην αίρεση και, εν τούτοις όμως, για την αγάπη του Θεού όλα αυτά τα καταπίνει, όλα αυτά τα ανέχεται, προκειμένου να κατορθώσει να βοηθήσει ψυχές και να αποταμιευτούν στη Βασιλεία των Ουρανών.

Οι πατέρες κατ’ εξοχήν πρέπει να σεμνύνονται για τον γέροντα που έχουν και γενικότερα η Ορθοδοξία μας για τον άνθρωπον αυτόν και για τα πνευματικά παιδιά του. Βέβαια υπάρχει κάποια αρχή πιο πίσω, που και αυτή δεν πρέπει να παραμελείται, διότι κι αυτός είναι γιος κάποιου άλλου πνευματικού πατρός, ο οποίος πάλεψε πολύ με τον κόσμο και με τον διάβολο και άφησε όλη αυτή τη διδασκαλία, την οποία ωφελούνται σήμερα άνθρωποι. Είναι ο πατήρ Ιωσήφ, ο λεγόμενος από τους μοναχούς «ο παππούς». Και δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω ότι υπάρχει ένα έργο με τη φιλοσοφία του, τελευταίως γραμμένο, που ωφελούνται και αυτοί οι κοσμικοί, όχι οι μοναχοί μόνον. Και λίαν συντόμως πάλι, πληροφορούμαι, συν Θεώ,

θα κυκλοφορήσει και δεύτερος τόμος. Και όσοι δεν γνωρίζετε το έργο αυτό, σας το συνιστώ· θα ωφεληθείτε, οποιασδήποτε αποχρώσεως πίστεως και αν είσαστε, διότι έχει τη δύναμη να κλονίσει και αυτούς τους πολύ πολύ απίστους. Λέγω, λοιπόν, ότι οι πατέρες εδώ της Μονής θα πρέπει να σεμνύνονται για τον γέροντα που έχουν και να μην δυσανασχετούν αν για ορισμένους καιρούς λείπει από κοντά τους. Αυτοί βρίσκονται στο λιμάνι πλέον και, αν κινδυνεύσουν να πνιγούν, θα βρεθεί κάποιος τρόπος. Οι άλλοι είναι ανοιχτά στο πέλαγος και έχουν ανάγκη εμπείρου καραβοκύρη. Και εν προκειμένω η Θεία Χάρη, με επικεφαλής την Παναγία μας, τον έστειλε εκεί πέρα και θα έπρεπε ιδιαιτέρως όσοι γνωρίζουν την αποστολή του να προσεύχονται

να τον βοηθήσει, διότι οι προσευχές είναι εκείνες οι οποίες δίνουν αιτία στον Χριστό μας να επεμβαίνει υπέρ των άλλων. Αν ένας Παύλος ζητούσε οι άνθρωποι να προσευχηθούν γι’ αυτόν, σκεφτείτε πόσο μάλλον εμείς, οι άνθρωποι του 20ού αιώνα, με τόσες αδυναμίες, πόσο έχουμε την ανάγκη ο ένας της προσευχής του άλλου. Δεν ξέρω αν πρέπει να σας πω ορισμένα πράγματα από αυτά τα οποία πληροφορήθηκα, διότι τελευταίως τηλεφωνήθηκα μαζί του, εκεί από το Μόντρεαλ, ένα βράδυ. Μου τηλεφώνησαν μάλλον αυτοί· ήταν σε ένα φιλικό μου σπίτι εκεί πέρα, ίσως για να μάθει κι αυτός κάνα νέο από εδώ ή ακόμη για να με πληροφορήσουν τη χαρά τους, την οποίαν εφανέρωσαν, διότι εστέφθη υπό επιτυχίας

η προσπάθεια και όλος αυτός ο αγώνας στα πέρατα του αχανούς αυτού κράτους. Δεν ξέρω αν είναι ευλογημένο, πάτερ, να πω. Είναι; Πω, δεν ξέρω. Ναι.

Στα άλλα που μου είπε ο γέροντας αυτός, μου είπε από την πλευρά του βέβαια ότι η Παναγία οικονόμησε μια μεγάλη επιτυχία σε αυτή του την εξόρμηση, παρότι δεν είναι τελείως η ιεραποστολική εξόρμησή του αυτή· είναι θέμα υγείας και, εν συνδυασμώ, εάν θα είχε κάποιον χρόνο, θα διέθετε αυτόν τον χρόνο και για να βοηθήσει κατ’ εξοχήν στην εξομολόγηση και στην ουσία ορισμένες δύσκολες πτυχές που υπάρχουν και εκεί πέρα. Όμως η Παναγία μας οικονόμησε η υγεία του να είναι καλή και να μην έχει ανάγκη νοσοκομείου. Τον χρόνο αυτόν, τον οποίον θα διέθετε στο νοσοκομείο, τον διέθεσε περισσότερο για τις ζημιές που έχει κάνει ο σατανάς εκεί πέρα. Μου μίλησε, λοιπόν, και μου έκανε αίσθηση η ταπεινοφροσύνη του.

Είπε πού είχε πάει και λοιπά και εφήρμοζε, κατά κάποιον τρόπο, μου λέει, το πρόγραμμα που είχαμε προμελετήσει από εδώ, διότι εμένα μου είχε δοθεί ευκαιρία, είχα πάει δύο φορές ξανά εκεί πέρα και είχε γίνει κάποια προεργασία και χρειαζόταν ένας πνευματικός να πάει, προκειμένου να αξιοποιήσει το κήρυγμα της μετανοίας, του Ευαγγελίου. Μου είπε πού πέρασε και τον ρώτησα πότε θα έρθει. Μου λέει: «Θέλω να έρθω». Του λέγω: «Δεν έχεις χρόνο να διαθέσεις εκεί;» «Έρχομαι», μου λέει. «Λοιπόν, γιατί να έρθεις εδώ; Έχεις πρόβλημα με το μοναστήρι σου; Πήρες τηλέφωνο τίποτα και είδες ότι είναι ανάγκη να κατέβεις κάτω; Έχεις θέματα;» «Όχι, δεν έχω. Είμαι πολύ ξεκούραστος από αυτή την πλευρά. Ξαστέρωσε», μου λέει, «ο νους μου».

«Ήσυχος, δεν έχω καμιά πληροφορία ότι είναι τίποτα στραβό στο μοναστήρι μου». «Τότε», του λέω, «γιατί να φύγεις; Να καθίσεις, κάνε αγάπη να μείνεις εκεί». Μου λέει: «Ξέρεις κάτι, Δημήτρη; Με καλούνε να πάω στο Βανκούβερ, με καλούνε να πάω στην Αμερική, με καλούνε να πάω στη Χαβάη», «με καλούνε...» Δεν ξέρω σε πόσα μέρη μου έλεγε εκεί πέρα. Ε, του λέω, και μου λέει: «Τι να κάνω; Ό,τι μου πεις θα κάνω». Εγώ γέλασα όταν μου είπε τώρα ο γέροντας, ό,τι του πω εγώ θα κάνει. «Λοιπόν», του λέω, «να κάνεις αγάπη και να πας. Αφού η Παναγία μας δεν σε έριξε στο κρεβάτι, διέθεσε», του λέω, «αυτόν τον χρόνο να πας προς τα εκεί». Και μου απαντά: «Λοιπόν, Μακαριότατε, όπως το ξέρετε, θα σου κάνω υπακοή και θα πάω».

«Λέω, εμένα να κάνεις την υπακοή;» Μου λέει: «Θα σου κάνω υπακοή και δεν θα έρθω· θα μείνω». Και πράγματι έμεινε ο άνθρωπος. Εγώ, τότε που μου μιλούσε, πληροφορήθηκα ότι είχε πολύ στενοχωρηθεί, διότι εκεί πέρα δυστυχώς, όπως και εδώ στο Άγιον Όρος, είναι διηρημένα τα πράγματα. Υπάρχουν και εκεί πέρα άνθρωποι ζηλωταί λεγόμενοι, οι οποίοι θεωρούν εαυτούς ότι είναι εσφραγισμένοι. Υπάρχουν οι παλαιοημερολογίτες, οι οποίοι δεν δέχονται την επικοινωνία με άλλες εκκλησίες, δεν μνημονεύουν τον Οικουμενικό, και υπάρχουν και οι νεοημερολογίτες. Και καταλαβαίνετε τώρα, ευρέθηκε ο άνθρωπος αυτός μέσα στα τρία αυτά αλληλοσυγκρουόμενα ρεύματα. Έμαθα, δυστυχώς, ότι τον κατηγόρησαν από ραδιοφώνου, του Αυξεντίου βέβαια εκεί πέρα, αλλά ο γέροντας, ο τρισμακάριος, όλα αυτά τα αντιπαρήλθε.

Άλλοι βέβαια, οι αδελφοί, στενοχωρήθηκαν γι’ αυτά, διότι ο άγιος άνθρωπος αυτός που πήγε και διέθεσε τον εαυτόν του, 10 κιλά άνθρωπος, για να ευλογηθεί ο κόσμος, να δέχεται τέτοιους καρπούς, ήταν βέβαια μια μεγάλη αγνωμοσύνη. Ο ίδιος δεν μου άφησε την παραμικρή υπόνοια. Μίλησα 20 λεπτά περίπου στο τηλέφωνο από το Μόντρεαλ, δεν μου άφησε την παραμικρή υπόνοια ότι είναι στενοχωρημένος, εφόσον ήτο καταπικραμένος. Όμως θα ήθελα να μάθετε και το εξής ευχάριστο: ότι όλος ο κόσμος αυτός, ο οποίος είχε διαιρεθεί στο πρόσωπό του, έγινε εκ των υστέρων υπερθιασώτης του. Τι έγινε; Κάθε βράδυ, μετά από την εξομολόγηση που τελείωνε στις...

10 η ώρα το βράδυ από την εκκλησία, τον είχαν και σ’ ένα σπίτι επίσκεψη, τραπέζι όπως θα λέγαμε. Τι τραπέζι τώρα; Αυτός τρώει μισό παξιμάδι και λίγο τσάι, σφυριχτό. Μαζεύονταν εκεί και κατέκλυζαν τα σπίτια, μέχρι σημείου να γίνει ζημιά στα σπίτια. 200 και 300 άνθρωποι μαζεύονταν. Ένα βράδυ, λοιπόν, μεταξύ του ακροατηρίου ήταν και μία δαιμονισμένη κόρη, η οποία κόρη δεν ήξερε ότι έχει δαιμόνιο, ούτε οι άλλοι ξέρανε ότι η κόρη αυτή είναι κατοικητήριο δαιμονίου. Εκάθισε, λοιπόν, οκλαδόν, όπως θα λέγαμε, γιατί δεν υπήρχαν καθίσματα. Κάτω ήταν στα γόνατα οι άνθρωποι, κάθισαν κάτω όπως κάθονται οι Άραβες, και ήταν απέναντι από τον γέροντα περίπου δύο μέτρα. Ο γέροντας την κοιτούσε στα μάτια. Δεν ξέρω, πληροφορία εσωτερική είχε ότι εκείνο φώλιαζε, δεν ξέρω τι.

Εν πάση περιπτώσει, την κοιτούσε στα μάτια. Ήρθε λίγο σαν να την κάρφωσε, που λέμε, και σε λίγο αυτή άρχισε να τρέμει. Ε, κατάλαβε ο γέροντας ότι ο λεγάμενος ήταν παρών. Εν πάση περιπτώσει, έμπειρος άνθρωπος όπως ήτανε, συνέχισε να συζητεί, αλλά το δαιμόνιο δεν μπόρεσε να αντέξει και άρχισε να ωρύεται. Ο κόσμος κατετρόμαξε, δεν είχε υπόψη του τέτοια πράγματα ποτέ, και μάλιστα ο κόσμος εκεί της πόλεως, οι αβροδίαιτοι αυτοί, δεν είχαν υπόψη τους από δαιμόνια. Άρχισε, λοιπόν, το δαιμόνιο να φωνάζει, να ωρύεται, να υβρίζει τον γέροντα γιατί επήγε εκεί και του έκανε ζημιά και του παίρνει τους ανθρώπους. Όταν άκουγαν, λοιπόν, κατ’ εξοχήν άνδρες αυτοί που δεν είχαν εξομολογηθεί και τα άκουγαν αυτά τα πράγματα, άρχισαν να κλαίνε. Η υπόθεση αυτή κράτησε άνω των δύο ωρών εκεί. Έγινε, δηλαδή, διαξιφισμός μεταξύ γέροντος και δαιμονίου.

Απεκάλυψε, λοιπόν, το δαιμόνιο το τι έκανε, το ποιος βάζει εκεί να έρχονται σε διαστάσεις, ποιος κατηγορεί τους παπάδες τους Ορθοδόξους, έστω κι αν είναι κουρεμένοι, και όλα αυτά τα πράγματα. Ο κόσμος κατάλαβε πλέον. Το ωραίο ήταν ότι ήσαν και παλαιοημερολογίτες εκεί, που άκουσαν ότι ο σατανάς τούς έβαζε και κατηγορούσαν τους ιερείς του νέου ημερολογίου. Ούτε κατόπιν κατευθύνσεως του γέροντος, διότι όταν έφερναν ερωτήματα του γέροντος, πώς το ένα και πώς το άλλο, που ήταν λεπτό θέμα για να μην θίξει κανέναν, ο γέροντας δεν απαντούσε, όπως το ξέρετε, από λεπτότητα.

Έρχεται ο σατανάς εκ των υστέρων και κάνει κήρυγμα αυτός, και έτσι έδωσε απάντηση για λογαριασμό του γέροντα ο διάβολος. Όλος ο κόσμος αυτός που ήταν εκεί μετέφερε το γεγονός, σαν εκείνους που είδαν τα γεγονότα της Πεντηκοστής και τα μετέφεραν στην πατρίδα τους, σε όλο τον κόσμο εκεί, την παροικία, διότι στο Μόντρεαλ είναι περίπου 90.000 κόσμος ελληνικός. Βεβαίως, κάμανε δε και εκτός της πόλεως του Μόντρεαλ και άρχισαν να τηλεφωνούν να κρατήσουν τον γέροντα εκεί για να τον γνωρίσουν. Αυτόν τον άνθρωπο, ο οποίος είχε τη δύναμη και τη χάρη να αποκαλύψει ένα δαιμόνιο, το οποίο ήταν καλυμμένο τόσα χρόνια στην κόρη αυτή. Εν πάση περιπτώσει, ο γέροντας έκανε το πρόγραμμά του, πολύς κόσμος ήρθε. Η κόρη αυτή, η οποία ήταν δαιμονισμένη και τον έβριζε τον γέροντα, εν τέλει ενικήθη υπό του γέροντος.

Έμεινε στο τέλος να εξομολογηθεί στον γέροντα. Την εξομολόγησε ο γέροντας περίπου δύο ώρες. Έπειτα έφυγε και πήγε στην εκκλησία την άλλη μέρα, στον Ευαγγελισμό, στο Μόντρεαλ. Στην άλλη εκκλησία χωράει χιλιάδες ανθρώπους. Εκεί, αδιαφόρως αν δεν πιστεύουν σωστά, κατά Κυριακή να γνωρίζετε ότι γεμίζουν οι εκκλησίες. Εκκλησιάζονται οι άνθρωποι, παρότι εδώ στις πατρίδες δεν εκκλησιάζονται πριν φύγουν. Ήταν και η δαιμονισμένη εκεί, η οποία δαιμονισμένη εκοινώνησε και μετά τη Θεία Κοινωνία άρχισε να φωνάζει και να λέει: «Εγώ είμαι εκείνος», όχι εκείνη, εκείνος, το πρώτο αρσενικό. «Εγώ είμαι εκείνος που σας βάζω να κατηγορείτε τους παπάδες τους κουρεμένους. Εγώ είμαι εκείνος που σας βάζω να κατηγορείτε τον...»

Οικουμενικό. Εγώ είμαι εκείνος που σας βάζω να βγάζετε τα μάτια σας μεταξύ σας με τα ημερολόγια κ.λπ. Ο κόσμος είχε μείνει εμβρόντητος. Δηλαδή, χιλιάδες άνθρωποι να ακούνε το δαιμόνιο να ωρύεται και μάλιστα να ομιλεί αρσενικά, όχι θηλυκά. «Εγώ είμαι εκείνος». Αυτό ήταν το επιστέγασμα του πηγαιμού του γέροντος εκεί πέρα. Όλα αυτά βέβαια οφείλονται σε αυτόν τον απλούν άνθρωπο, που είναι ένας καλόγερας, ο οποίος δεν έχει κτηματική περιουσία, δεν έχει διπλώματα, όπως φαίνεται, δεν έχει διαμερίσματα, δεν έχει, δεν έχει, όμως έχει την δύναμη και την χάρη από τον Χριστό και την Θεοτόκο να συγκινεί και να τρομοκρατεί· να συγκινεί τους πιστούς και να τρομοκρατεί τους πονηρούς, όπως εν προκειμένω τρομοκράτησε και αυτόν που ήταν μέσα εκεί.

Αυτό λέγω, ότι οι ερχόμενοι εδώ αξιολογούμε εμείς, κατ' εξοχήν οι κοσμικοί. Δεν είναι άγιοι εδώ, αλλά αυτό δεν μας απαγορεύει ούτε μας δυσκολεύει να εκφραζόμεθα δίκαια, όπως έχουν τα πράγματα, και να βοηθούμε τον θεσμόν αυτόν. Κατ' εξοχήν δε στις ημέρες μας, διότι θέλω να σας μεταφέρω έναν μου φόβο, ο οποίος είναι και ευγενής και βάσιμος. Ευγενής είναι, διότι θέλω να πιστεύω πως, όπως ο κακός κόσμος κάνει τους υπολογισμούς του και εξοπλίζεται κατά κάθε καλού και ωραίου, έτσι και από το αγαθό μέρος, από την πλευρά του Κυρίου, γίνεται αυτός ο εξοπλισμός.

Αυτά που βλέπω και παρακολουθώ σήμερα, βλέπω ότι το Άγιον Όρος, η μερίδα αυτή της Θεοτόκου, αξιοποιείται. Και αξιοποιείται μάλιστα με αίμα υγιές, με παιδιά μορφωμένα, με ανθρώπους με ζήλο, που είχαν τη δύναμη να νικήσουν τον κόσμο, να κόψουν τα δεσμά της σαρκός, του συμφέροντος και του εγώ και να έρθουν να καταταγούν στην λεγεώνα αυτή της Θεοτόκου. Δεν ξέρω ποια θα είναι η τύχη η δικιά μου· για τα δικά μου τα χρόνια είναι λίγα. Εσάς ίσως θα δοθεί ευκαιρία να τα δείτε σε αυτόν τον κόσμο αυτά που θα σας πω. Το Άγιον Όρος μια μέρα θα δώσει τους κήρυκας, τους ευαγγελιστές, όπως έδωσε κάποτε η Αγία Γη τους ευαγγελιστές και όργωσε ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Θα δώσει το Άγιον Όρος τους ανθρώπους, οι οποίοι θα ευαγγελίσουν την ανθρωπότητα, την εναπομείνασαν έπειτα από το μεγάλο παραδαρμό στον οποίο θα υποπέσει μόνη της. Υπάρχουν πολλά, μα πολλά εκατομμύρια, να μην πω δισεκατομμύρια άνθρωποι, οι οποίοι δεν εγνώρισαν, όπως πρέπει, τον Χριστό. Λέγω, παρά την κακία των ανθρώπων, παρά όλα αυτά τα οποία

κατεργάζονται και ετοιμάζουν όλοι οι πονηροί, με βάση τους Εβραίους και το συμφέρον, η Ορθοδοξία θα επιπλεύσει. Θα γίνει μία ποίμνη κάποια στιγμή, όπως λέγεται στο Ευαγγέλιο. Πάπες και λοιποί και οι διάφοροι λεγόμενοι αρχηγοί των θρησκειών θα φύγουν από τη μέση και όλοι θα προσκυνήσουν, αρχής γενομένης από της Γερμανίας πρώτης, της προτεσταντικής, να γίνουν ξανά Ορθόδοξοι. Και αυτό το ρόλο θα τον παίξει η Παναγία μας εδώ, με το Άγιον Όρος. Όπως εμείς έχουμε έξω τράπεζες αίματος, έτσι εδώ έχει η Παναγία μας τράπεζα πνεύματος. Και σας λέγω και σας επαναλαμβάνω: δέστε αυτό που ακούτε αυτή την ώρα. Είτε βρισκόμαστε στον κόσμο τούτον είτε εκείνον, θα δείτε ότι αυτό θα γίνει.

Δεν μπορούμε, επαναλαμβάνω, να βοηθήσουμε με αίμα, ας βοηθήσουμε με πνεύμα. Δεν μπορούμε υλικώς, ας βοηθήσουμε πνευματικώς. Και να μην είμεθα απαθείς έναντι αυτής της προσπαθείας που κάνει η Θεοτόκος και ο Ουρανός για να διατηρήσει την Ορθοδοξία και να σωθούν άνθρωποι, οι οποίοι θα μπορούσαν να σωθούν, αλλά η κακία των ανθρώπων και του σατανά δεν τους πληροφορεί. Δι' αυτό με δέος ιδιαίτερον θα πρέπει —και βλέπετε καθημερινώς τις μετατροπές, κατ' εξοχήν των μονών, από εκτός του αίματος που εισέρχεται, αλλά και τις μετατροπές των μονών από ιδιόρρυθμες να γίνονται κοινόβια κ.λπ.— αυτό είναι άλλη παρηγορητική ελπίς επάνω στη σκέψη και στο θέμα αυτό που συζητούμε αυτή την ώρα. Εύχομαι στον Χριστό μαζί σας, με τις πρεσβείες

των Αγίων που έχουν τεθεί ως θεμέλια αυτού του μοναστηριού και τις ευχές του αγίου γέροντος, που δεν ξέρω πού ευρίσκεται αυτή την ώρα στον πλανήτη μας, και των πατέρων που βρίσκονται εδώ, και εμείς να ελεηθούμε και να καταλάβουμε την αγάπη του Θεού, που μας αξιώνει να βλέπουμε και να ζούμε τέτοια πράγματα, αλλά ακόμη να μας αξιώσει με τη δύναμή Του να μεταφέρουμε προς τα έξω αυτά που ζούμε εδώ, στο στενό χώρον τούτο, και να προτρέψουμε και άλλους να έρθουν, ιδίως άπιστους, για να διορθωθούν και να σταματήσουν να υβρίζουν τον θεσμόν αυτόν, διότι υβρίζουν τον ίδιο τον Θεό, μπορεί να μην το καταλαβαίνουν, ο οποίος ευλογεί και διατηρεί τον θεσμόν αυτόν. Αυτά είχα να πω, σαν απάντηση στην αγάπη του πατρός

ο οποίος είχε την καλοσύνη, δεν ξέρω τι, να με προκαλέσει. Συγχωρέστε με και ο Θεός να μας συγχωρέσει. Να μου επιτρέψετε να δευτερολογήσω, διότι δεν αντέχω εις τον πειρασμό μου, ο οποίος είναι αγαθός πειρασμός. Κάτι από την εμπειρία μου: όταν το πρώτον ήλθα στο Άγιον Όρος, ήλθα με τις δικές μου τις σκέψεις. Συνήντησα όμως, κατά θείαν οικονομίαν, ένα γέροντα, ο οποίος με είχε γνωρίσει έξω και μου λέει: «Τι, δεν είστε ο κύριος Παναγόπουλος;» Λέγω: «Ναι». «Πώς εσύ είσαι ένας κοσμικός, εγώ θα είστε εδώ;» Δεν ήξερα τι να του απαντήσω, να του πω ότι ήρθα για σπορ, να του πω ότι ήρθα για ορειβάτης, να του πω ότι ήρθα για τουρίστας, τι να του πω; Συνεχίζει λοιπόν αυτός με το δικό του τρόπο και μου λέγει το εξής, το οποίο το μεταφέρω και θα ήθελα να το ξέραν όλοι όσοι έρχονται στο Άγιον Όρος: «Δεν θα μπορέσεις», μου λέγει, «να καταλάβεις τίποτα από το Άγιον Όρος και δε θα μπορέσεις να μεταφέρεις τίποτα έξω του Αγίου Όρους από το Άγιον Όρος, εάν δεν φροντίσεις να πέσουν τα λέπια από τα μάτια σου». Δεν το κατάλαβα στην αρχή και δεν θυμάμαι πώς ακριβώς η συζήτηση διεξήχθη. «Ενθυμήσου», μου λέγει, «ότι ο Παύλος, μεταξύ του Σαύλου και του Παύλου...»

Λέπια πέσανε από τα μάτια του. Και όταν πέσανε τα λέπια από τα μάτια του, είδε ότι δεν έπρεπε να διώκει τον χριστιανισμό, αλλά να τον υποστηρίζει. Τότε κατάλαβα. Σε ο Ρητίνος μου ομιλούσε. «Πήγαινε», μου λέει, «να βρεις εξομολόγο, και όπου να ακουμπήσεις εδώ θα βρεις εξομολόγο, να εξομολογηθείς, να φύγουν οι αμαρτίες σου, να πέσουν τα λέπια από τα μάτια σου για να δεις τι είναι το Άγιον Όρος, γιατί θα φύγεις θυμωμένος από το Άγιον Όρος. Θα δεις εδώ», μου λέει, «κανέναν καλόγερο να καπνίζει ή να διαβάζει εφημερίδα και θα νομίζεις ότι αυτό είναι το Άγιον Όρος, διότι εδώ», λέει, «δεν υπάρχουν άνθρωποι να επιδεικνύουν την αρετή τους. Αυτοί που επιπολής βλέπετε εσείς οι κοσμικοί, ερχόμενοι εδώ, είναι εκείνοι οι οποίοι είναι μετρίας αποδόσεως». Ευχαριστώ.

Στο σημείο αυτό πολύ σωστά είπε, είναι ότι ο χειρότερος καλόγερος είναι ο καλύτερος κοσμικός. Τόση διαφορά υπάρχει μεταξύ του μοναχισμού. Και δείτε λοιπόν, αν ο χειρότερος είναι ο καλύτερος, σκεφτείτε ο καλύτερος πόσο είναι. Και είναι αλήθεια, εξομολογήθηκα και από τη στιγμή που εξομολογήθηκα άρχισα να βλέπω διαφορετικά, να αισθάνομαι διαφορετικά, να ομιλώ διαφορετικά. Αυτό το συνιστώ από τότε, πάνε περίπου 25 χρόνια, σε όλο τον κόσμο. Πήγες στο Άγιον Όρος; Ή εξομολογήσου έξω και πήγαινε ή εξομολογήσου μέσα, αν θέλεις να επιτύχεις, αν θέλεις να δεις τι είναι το Άγιον Όρος καθ' εαυτό και τι είναι για σένα το Άγιον Όρος και για τον καθένα μας. Πολλοί μας ερχόμεθα αμαρτωλοί και φεύγουμε αμαρτωλοί. Τίποτα άλλο εάν δεν αφήσουμε εδώ, τουλάχιστον τις αμαρτίες μας πρέπει να τις αφήσουμε οπωσδήποτε.

Εδώ υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι είναι ικανοί, όπως είπα γρηγορότερα, να μας βοηθήσουν να βρούμε το δρόμο μας. Το συνιστώ λοιπόν σε όλους, και σε αυτούς που μένουν εδώ και σε αυτούς που ερχόμεθα, εμείς και άλλοι, να μην φύγει κανένας ανεξομολόγητος από εδώ. Έχουμε περιθώριο να ξαναμαρτήσουμε, αν θέλουμε να έχουμε και λίγη μαγιά από αμαρτίες. Αλλά αυτό να επιτευχθεί. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι μόλις σε δουν ξέρουν τι έχεις κάνει. Πολλοί άνθρωποι, πράγματα τα οποία ούτε καν τα ενθυμούνται, τα άκουσαν από τον εξομολόγο.