The Wedding Garment; On Confession

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

He told us many parables, and the Holy Gospel is filled with parables, because God saw that in this way He could communicate spiritual matters to people more effectively,

making them easier to understand through material examples. Today you heard this parable that He told, a parable of eternal validity. And not only today’s parable, of course; everything He said has eternal validity, but this parable especially so.

Thank you. This feast, and the refusal of those who did not accept the invitation, has meaning for us every day. We should read this passage from the twenty-second chapter of Matthew daily, if possible, and gradually put it into practice in our lives, because it fits our condition exactly. He invited people who should have regarded the invitation as an honor. A king invites you—invites you to his table—and you decline, saying, “I have a field, I have a wife, I have oxen, and I have work to do.” Yet we consider it an honor

if, for example, a member of parliament sends us a little note. We consider it an honor if some important person stops to speak to us in the street, pats us on the back, and spends a little more time with us, so that others may see that we have influential connections. Yet here a king invites us, and man does not come. I say that these words of the Lord have eternal validity, especially for us, because what is happening now is exactly what He described. The King, Christ, prepares a banquet and invites people to His table. Come here to the front and count at the end how many will approach the table. This did not happen only in those days; unfortunately, it happens in our own day as well. Here we must pay close attention, because those words will be heard...

In the end, many are called, many are baptized, but few are chosen and few are saved. He did not say this only about those people; He said it for the whole world and for every age. I do not wish to single anyone out. I do not know how each person lives, thinks, or acts. I want only to draw your attention to this on the present occasion. Did you hear how many invitations that king issued? He issued three. Consider how many times the bells ring. What are those bells? Why do they ring three times? They are the three invitations of which Christ spoke in today’s parable. He calls people, not to receive goods or money or sweets,

and not to bring slaughtered animals or flowers—nothing at all. “Come, for I have everything ready. I have slaughtered my fattened animals. Come, I have the fatted calf here. Come; you need nothing. No expense is required of you.”

And yet people imagine that they contribute something to their salvation. What do you contribute, O man, to your salvation? What do you offer so that you may sit at the table with your God and your King—not some earthly king, made of dust, but the King of kings? What do you offer? Yet man declines the invitation. Why does he decline? Christ completes the picture in another parable: “Tell him,” the man says, “to consider me excused.”

“I am going to test some oxen. I am married and cannot come. I have bought a field and am going to see it.” All these are lies. No one goes out to test oxen when a supper is being held in the evening, and no one buys oxen without first testing them. What nonsense! No one goes out to a field at night. “I have bought a field and am going to see it.” You are going at night? And did you, you cunning man, buy the field without seeing it? What nonsense! Christ told this parable to show people that whatever argument they put forward will be inconsistent. Yes, the whole point, the very center of this parable, is the Holy Table. It is Christ’s way of drawing us to Himself so that we may enter the Kingdom of Heaven. Christ is not only for the saints. I do not know whether you noticed what He said: “Both evil and good entered.” You need only put on the garment so that you may stand

in the hall, at the wedding banquet and its celebration. That is the point. Yet many of us do not even attend church, and if we do, we attend in the wrong way, because we do not fulfill the purpose of coming to church. People think they need only come and receive the antidoron, the blessed bread distributed after the Divine Liturgy. Indeed, they hurry to take it outside or from the candle stand and then leave. They imagine that they have fulfilled their purpose and that everything is in order, with nothing more required—except perhaps for God to send a fiery chariot to carry them off to Paradise. No, my beloved, that is a mistake. Others do not approach the Lord’s fattened and slaughtered offerings here upon the Holy Table because they have their reasons: they are entangled with the earth and with the world; they have disputes, court cases, murders, and hatreds that hinder them from coming. Yet man must take care

to free himself from these things, sometimes even at the cost of sacrifice. Since you have come to the Church, why not sit down at the supper that God Himself sets before you? Is this not an honor? You know how greatly you need it. Yet some people, because they have unresolved disputes with their fellow human beings and devise excuses for themselves, cannot bring themselves to come. A few days ago, I was speaking with a gentleman, and during such a discussion he told me that he had not received Holy Communion for twenty-two years. I asked him, “Why have you not received Holy Communion for twenty-two years?” “I have a dispute with my brother,” he replied. And it is true that hatred between siblings is among the most deep-rooted forms of hatred. Two people who are more distantly related may quickly be reconciled, but Satan will not let siblings reconcile. I said, “Is the matter so serious that it keeps you away from Christ?”

“To tell you the truth, Mr. Panagopoulos,” he said, “it is nothing—just a tiny piece of land. But there is such stubbornness between us that we have been in court for twenty-two years, and for twenty-two years I have not received Holy Communion. It weighs heavily upon me here.” I said to him, “Allow me to tell you something that may help. Once there were two brothers, just as you describe, and in their village they came to blows over a meter of land. ‘No, it is mine.’ ‘No, it belongs to me,’ and so forth. They even had a fistfight in the coffeehouse. Then someone intervened and said, ‘We have our elder here, Father George, a respected man. Why do you not call him to settle your dispute? The whole village seeks his counsel. Why go to court? Why kill each other over two meters of land? Why not call Father George? Whatever he says will be God’s decision.’”

The whole village always took the judgment of this experienced elder seriously. So the brothers went and called him. “Come over there,” they said, “and see whether you can settle matters between us.” They took him to the secluded place where the disputed land lay. “What is it, my children?” he asked. “Why have you reached this point?” “Father George,” one said, “this belongs to me, and my brother wants to take it from me.” “And what do you say?” he asked the other. “No, it belongs to me.” So they argued: “It belongs to me.” “No, it belongs to the other.” “Wait,” the elder said. “Let me ask as well, and we shall see to whom it belongs.” They laughed at the elder’s idea. The elder knelt down, said something to the earth, and placed his ear against it for a few seconds. Then he rose. “What did the earth tell you, Father George?” they asked. “What did it say?”

“What did it tell me, my children? It told me to tell you that it belongs to neither of you; you belong to it.” The two of them were speechless. They shook hands and went home, accepting the temporary boundary the elder placed between them: “There, yours is on this side, and his is on that side.” “It belongs to neither of you; you belong to it.” That is what I told him. Who would brood over such things for twenty-two years and refuse to receive Holy Communion with his God? Why? For one meter of land? We are not permanent inhabitants of the earth, my beloved, nor are we owners of the things upon it. Therefore, fields and land should not become an obstacle preventing a person

from coming to the supper that God provides. We are tenants on the earth, not permanent residents. We hold it on lease, and at some hour our eviction notice will be served; then we shall leave everything exactly as we found it. We merely administer these things. We are stewards, not owners; we are stewards. We must take care, because these things belong to another. In a cell at the Monastery of Saint George of Choziba, in the wilderness of the Jordan, I read and photographed these words: “Today the cell is mine, tomorrow it is yours, but it never belongs to anyone.” Yet man does not look at life in this way. He comes to the Church out of fear, carrying a thousand hatreds and a thousand passions. But Satan holds him back so that he will not come and sit at this supper

which Christ sets before him, even though he so greatly needs to receive this transfusion—for a transfusion truly takes place at this supper. Earthly man receives from the Blood of Christ and becomes a new man, an eternal man. If only he could understand this by reading the other parable Christ told, the parable of the Judgment: “Come and inherit.” Inherit what? The Kingdom. Who inherits a kingdom—the common people or members of the royal family? Mere mortals or princes? To inherit a kingdom, you must be a king’s child; and to become a king’s child, your blood must be changed, and you will receive royal blood through Holy Communion. The things the Church joins together and presents to us are not accidental. They are not accidental. Did you see what He said?

That gentleman reached the table wearing his own little suit—that is, clothed in his own righteousness: “I am all right, and I wish others were like me.” Unfortunately, some of us dare to speak with such brazen pride, setting ourselves up as models for humanity and expecting others to become like us. He reached the table in his own suit, but there he was examined. The king went in, it says, to look at the guests, and he went directly to this man’s table. He did not go to the evil or to the good; no, he went to this man’s table and said, “Friend, how did you come in here without a wedding garment?” My friend, how did you come in here? How did you get this far? Evidently he had not received the garment. What does this mean? Even today in the East, when someone holds a large formal banquet,

he receives people in the banquet hall wearing their own suits. But there is a wardrobe at the door, and an attendant gives each guest a robe. Are you wearing a fine suit? It does not matter. Are you naked? It does not matter. Are you evil or good, as the sacred reading says?

Are you wearing a garment of hair? It does not matter. Everyone inside will be dressed alike, wearing the garment given to them at the door. But some conceited man imagined that he himself was a saint and that the other garments offered there were not good enough for him, so he entered wearing his own suit. The king found him and said, “Friend, how did you come in here?” This is terrifying. It can cast us away from the very threshold of Paradise and throw us into Hell.

What did the man say? It says, “He was speechless.” He could not say, “They did not give me one.” They did give you one; it was offered to you. Did they ask you for money? No. Salvation is free. Does Christ ask anyone for money? He does not. You need not even light a candle or bring anything here. Just come; everything is ready. Christ provides it all freely within. The Holy Spirit descended and made the Body and Blood of Christ, to give them to human beings and make them christs by grace. “Taste and see that the Lord is good.” The Lord is beneficial; the Lord is indispensable. Then the king commands his servants: “Bind this man and cast him into the place where there is weeping and gnashing of teeth.” Why? Because he did not have the garment Christ had given. Christ gives this garment in Baptism: “As many of you as were baptized into Christ have put on Christ.”

This garment is kept white through the Mystery of metanoia and Confession, which soaps and washes it, and through Holy Communion, which rinses it clean. Thus it remains always white, radiant, and fit for the Kingdom of Heaven. Do we who hear these words—or all the Orthodox people who heard them today—possess a wedding garment? Are we ready if we are called at this very moment? Do we have this garment? Christ gave it to us white in Baptism. Have we kept it white? The priest’s words, “Grant me a robe of light,” refer to this very garment, which that young man, or that gentleman, in his pride refused to receive. If I had before me the text from Vespers on Cheesefare Sunday, concerning Adam’s expulsion from Paradise,

I should like to find that passage where Adam weeps and laments, saying: “Wretched as I am, I have been stripped of the garment woven by God; I am naked and ashamed.” He had been clothed in grace and was not ashamed, but afterward he was clothed in garments of skin. Christ comes into the world, and those who believe in Him He clothes once again with grace in their Baptism. The faithful are now called to preserve the purity of that white garment He gave them in Baptism. What is the robe of the Prodigal Son, when he repented and returned? It is the robe given to us in our Baptism, which we stained—some through fornication, others through adultery, others through theft, and others through the passions and every kind of filth. “Bring out the first robe,” he says. What robe? A woolen one? A cotton one? No—the first robe,

the robe that was given to him in Baptism. But when he left to live as he pleased, it was taken from him. A person does not live in sin while still wearing the robe given to us in Baptism. It is taken away from us; and whenever we return, it is given back to us through metanoia—repentance—and Confession. And when the father clothed him in that new garment, the first robe, only then did he grant him entrance. This is the way it happens. This thought should rule within us, so that at every moment we ask ourselves: “My God, if You take me now, will I be clothed?” That is the question: that we be clothed. Take heed, then: the flesh is a poor guide. The world, self-interest, the earth—everything of this kind—are poor guides. They fasten us here and prevent us from being ready, or nearly ready, to come forward,

while every day Christ has His fattened animals prepared, as He said today. Let no one be deceived and cover himself with his own righteousness. According to Isaiah, our righteousness is “like a filthy rag,” a dirty cloth stained with blood. Jesus Christ is the One who cleanses us from every sin. Without Jesus there is no salvation and no entrance. Even at the last moment, then, He will expose us. Everyone must hear this—we Orthodox, and even more so those outside the Orthodox faith, and especially the Millennialists, who reject the divinity of Jesus and Christ the Savior. Even at the last moment He will seize them by the ear and cast them out, because they do not have this wedding garment. I pray to our holy God, for His Church symbolizes it for us and reminds us of it in the form of a burial shroud.

The shroud placed over us from front to back represents this garment: it shows that we are clothed and have not remained naked descendants of Adam. Many even bring such a shroud from Jerusalem so that it may be blessed, thinking they will be sanctified by pieces of cloth, whereas sanctification is inward. Let us take care, then, to keep our life ready at every moment, because so many unexpected trains depart; and if we are found naked, it will not be a good thing.

I wish to help certain people who

want to learn more about this loving Mystery, the Mystery of metanoia—repentance—and Confession. Perhaps you have come to Confession several times, and surely you would like to learn more about this sacred Mystery, which grants such relief and peace to the soul. Perhaps you would also like to know how to approach it better and how to benefit more fully from these holy and precious Mysteries, and especially from this precious opportunity God gives us through the Mystery of repentance and Confession. Or perhaps we are among those who have not yet experienced the peace and joy that Confession to a spiritual father and priest bestows—not confession before icons or directly to Christ, as Protestants and other heretics say. So perhaps this is the right opportunity.

We do not understand how necessary Confession is, and some still do not know how they ought to confess. I would now like to address each one of us and ask: Dear listener, would you like to be informed and to learn

about this? This book, then, in a few broad outlines, has precisely this purpose: to give those who thirst for knowledge an opportunity to learn the fundamentals of this great Mystery of Confession—this loving Mystery, as Saint John Climacus calls it—and also to help them make a good Confession, experience true relief, and know the joy that Confession brings. This joy is an echo of the joy of Heaven, as our Lord said: “There is joy in Heaven over one sinner who repents.”

So the Evangelist Luke tells us. First, then, we shall answer your most basic question. “Why must I confess?” someone asks—perhaps even one of us listening to these words. You will confess, my dear friend, so that you may find peace and joy. You are troubled and sorrowful. Many thoughts and anxieties torment your conscience, and you imagine that the cause of your anguish may be poverty, illness, slander, or the difficulties you generally encounter. But the true and essential cause lies elsewhere. The source of a person’s joy and sorrow is in his conscience.

When the conscience is at peace and makes no accusation, then however dark the clouds outside may be, the person rejoices inwardly and delights in life. But when the conscience cries out that you are guilty, then even amid the most enviable health, the greatest riches, and the liveliest pleasures, know that you will be miserable. You will be another Damocles, as we might say, seeing the sword of divine justice hanging over your head. Only Confession has the power and authority to deliver you from this condition, because only through Confession is the forgiveness of sins obtained,

and consequently peace of conscience. You will confess, then, so that your soul may regain the purity and beauty God gave it. Your transgressions and sins defile and disfigure your life, making it unrecognizable, so that God turns away from it and, little by little, even other people do so as well. Look carefully and you will see how repulsive a selfish, envious, drunken, lustful, or criminal person becomes, however handsome he may be outwardly. You will also confess because this is God’s commandment. Through the mouth of the Prophet Isaiah, God commanded:

“Wash yourselves and become clean; remove the evils from your souls.” Saint John the Forerunner, and our Lord Himself, also called people to repentance, saying: “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand.” And there is no Christian soul unmoved by reading the parable of the Prodigal Son, whom true repentance and sincere Confession led back to his former place in his father’s house and, consequently, to his former joy. You must confess, then; it is necessary. Now a second question naturally arises: “Where shall I confess?” Not before an icon

or directly to God, as I said earlier. Once you have decided to confess, you are obliged to make your Confession as Christ and His Church ordained it—not as you or I may imagine. All the times you spoke before an icon or directly to God, what answer did you receive?

How can you be sure that you made a good Confession?

You did not know which things were sins; and after such a confession, what guidance and counsel did you receive for correcting your life and continuing your spiritual course? If what you say is correct, then what I am about to tell you would also be correct—yet it plainly is not.

Here is what I would tell you: when you are ill, there is no need to visit the doctor. Take a photograph of the doctor and tell it where you hurt and what you feel. You understand your error, then. No. To confess, you must go to a priest or bishop—that is, to a spiritual father who has been duly authorized and specially entrusted by God with this ministry. If you do not know it, learn this: after His Resurrection, on the evening of the first day of the Resurrection, the Lord gave the Apostles this special authority. He breathed the Holy Spirit upon them, as a first Pentecost, and spoke these momentous words: “Receive the Holy Spirit. If you forgive the sins of any, they are forgiven them; if you retain the sins of any,

they are retained.” We read this to this day in John, chapter 20, verses 22–23. Saint John Chrysostom, interpreting these words of the Lord, also says the following. And what does he say? Although they dwell here on earth—that is, the spiritual fathers—they have been entrusted with the administration of things in Heaven and have received an authority that God gave neither to angels nor to archangels. For He did not say to them: “Whatever you bind on earth shall be bound in Heaven, and whatever you loose on earth shall be loosed in Heaven.” Whatever the priests perform here on earth, beloved, through the Mystery of repentance and Confession, God ratifies from Heaven, and the Master confirms the decision of His servants, the priests.

Indeed, Isaiah says: “Repent, you who have gone astray; return in your heart,” in chapter 46, verse 8. Yet excuses are also raised concerning Confession. Some justify themselves by saying that today there are no good priests or suitable confessors. This is a grave inaccuracy, to say the least. Today there are not merely good confessors but excellent ones—more than at any other time in the life of the Church. The only thing required is that we search and find them. For the health of our soul, let us do what we do for the health of our body. When we become ill, we ask

where the right doctor for our condition can be found, regardless of what we may have to pay; that does not concern us. We are prepared to travel even to Europe or America to safeguard the health of our body. Why, then, should we not do the same for our soul, especially when here we will pay nothing? But I would ask you something else: do you ever investigate what kind of person your doctor, pharmacist, baker, or, in general, anyone who serves you may be? Do you not simply go to receive what you need, without concerning yourself with the character of these people? And then,

You forget that the grace of the Mystery does not depend on the person of the priest. Learn this once and for all: the forgiveness of sins that you go to receive in Confession does not come from the priest, but from God Himself through the priest. If you pay attention, at the end of Confession, after reading the prayer, you will hear the priest say: “The grace of the All-Holy Spirit—not I, but through me, the least of His servants—has forgiven and absolved you.” You must therefore confess as soon as possible, without wasting any time, for some people ask when they should go.

Do not say, “I will confess later.” Time is not under your control. How many people has the enemy of our souls, the devil, deceived and destroyed in this way! The longer you postpone, the more sins accumulate. As time passes, those sins become graver and worse. Do not imagine that great sinners reached their wretched state all at once. They began with small sins and, little by little, without Confession to restrain and strengthen them, their souls grew accustomed to a sinful atmosphere and a life of sin. Thus, without realizing it, they passed from lesser sins to greater ones. Look at a prostitute before you. How did she reach that point?

Do not be ashamed of her; those who look upon her today ought to be ashamed. How did she come to this? It began simply with flirting, a joke, an indecent remark, or some obscene language. It began with an apparently innocent kiss, an apparently innocent gathering, and today you are afraid even to look at her—not ashamed, but simply afraid to look. Through Confession, you remove from the field of your soul the seeds of evil that the devil sows, and you do not allow them to take root and grow. Approach a gambler, or a notorious woman gambler who stakes her husband’s hard-earned wages, and gambles away her children’s food and well-being. How did she come to this? At first, she merely picked up a deck of cards, but she eventually became an incurable gambler.

Moreover, the longer you postpone Confession, the harder it seems to approach your spiritual father. Do not tell yourself, “I will repent and confess when I grow old.” Who promises that you will grow old? And who promises that, if you do, you will make use of the opportunity? Who promises that you will still be alive even a fraction of a second from now? And when you are old, how much of the strength needed for repentance will remain, when you know how weak an elderly person’s will, thoughts, and every faculty can become? Do not think, “I am a great sinner. I will gradually correct myself, and then I will confess.” Woe to the gravely ill person who says, “I will get better first, and then I will go to the doctor.” Do not leave your visit to your spiritual father until the last moment.

Nor should you leave it until the eve of a great feast. At those times, so many people are waiting to confess that it is impossible, both for you and for the priest, to make a good, thorough, and edifying Confession. “When, then, should I confess?” you ask. How often do you wash yourself? How often do you wash your clothes? Do you remain unwashed and in filthy clothes, saying that you will clean yourself at Christmas, Pascha, or the Dormition Fast? When you are in pain or burning with fever, do you wait even an hour before seeking a doctor’s help? What you do for your body, then, you must also do for your soul.

As soon as you feel the first stain, the first wound, the first burden of sin, run at once to Confession, without delay. The Church has a beautiful kontakion for the Sunday of the Prodigal Son: “Foolishly have I fled from Thy fatherly glory, and wasted in wickedness the riches Thou gavest me. Therefore I cry to Thee with the voice of the Prodigal: I have sinned before Thee, O compassionate Father; receive me in repentance, and make me as one of Thy hired servants.”

Then another question may arise, probably this one: “How should I confess?” Just as you must understand that you are ill before going to the doctor, so, before setting out for Confession, you must first recognize that you are a sinner—and indeed, a great sinner.

Some people think they have no sins, or believe that their sins are insignificant and easily excused. Indeed, they have so many excuses for their faults that we hear very foolish and shallow things offered as arguments. Yet the Word of God declares categorically that “there is none righteous, no, not one,” and warns us: “If we say that we have no sin, we deceive ourselves, and the truth is not in us.” Whatever our sins may be, they are sins whose forgiveness required God Himself—that is, Christ—to be crucified. If, then, you say that you have no sins, or that your sins are slight and justified,

this means that you do not know the law of God as well as you should. Allow me here to help you examine yourself briefly and simply in the light of God’s law, so that you may uncover and identify your sins. I shall offer several questions in the form of a list. This certainly does not exhaust the subject or include everything, for it is not easy to cover every way in which people may have become guilty before the divine law. It will, however, give you a good beginning and considerable help in making a reasonably thorough examination of yourself before coming to Confession.

Do not, therefore, come to Confession unprepared. Choose a peaceful place and a quiet time. Set yourself before your own conscience and examine yourself impartially, making no excuses, from the earliest time you can remember. First, examine whether you have fulfilled your duties toward God. What is your faith and trust in God like? In the hardships of life, do you despair and complain against God? Do you believe in dreams and superstitions? Do you instruct and encourage others to observe various superstitions and prejudices? Have you ever resorted to magic, spiritualism, or anything of that kind? Have you ever been led astray

by heretical teachings? Do you speak with Jehovah’s Witnesses or other heretics? Do you attend their gatherings or read their books? Do you give your mouth free rein, allowing indecent words, insults, slander, and curses to come from it? Do you swear oaths without cause—or, worse still, swear falsely? Do you pray and attend church regularly? Do you stand at prayer and in Church with the proper reverence? Do you observe Sundays and the great feasts as days of rest, keep the fasts when, by God’s help, you are healthy, and follow the other rules of our Church? Then examine your conduct toward others.

Consider the obedience and respect you owe to priests, your parents, your teachers, and your elders in general. Do you honor them and help them in their needs? Have you developed the habit of judging or speaking ill of priests, or of taking part in conversations where the clergy are maligned and criticized? If you are a father or mother, do you avoid having children? Have you advised anyone else to avoid having children? Do you care for your children as you should? Do you care for their souls? Are you careful to set them a good example? Do you insult or curse your children? Do you tell them to go to the devil? Do you prevent them from attending catechism classes, or push them toward a worldly life?

Are you distressed if one of your children expresses a desire to become a member of the clergy or to dedicate his or her life to Christ? Do you do everything possible to prevent it, setting yourself against the will of God? Do you cause scenes and quarrels, spread tales, or create coldness and division between a daughter-in-law and mother-in-law, or among your relatives and other friends? If you are an employer or supervisor, how do you treat those under you? Do you deal unjustly with them? If you are a worker or subordinate, how do you behave toward those above you? Are you conscientious in your work? Do you prevent others from attending church or fulfilling their religious duties? Do you mock those who regularly go to Confession and receive Holy Communion,

or, in general, anyone who practices the faith and strives to live the Christian life? Examine yourself, then. Examine whether you love everyone, whether you forgive those who have harmed you, whether you become angry, lose your temper, and act without restraint. Have you harmed anyone? Have you failed to honor your obligations? Do you conduct your work honestly, without adulterating goods, profiteering, and the like? Do you succumb to the grave sins of gambling, drunkenness, slander, fornication, adultery, masturbation, or judging others? Examine your moral life with particular strictness. Are you careful about what you read, hear, discuss, and watch? Do you frequent spectacles that

offend against morality, or entertainments and dances marked by moral corruption? Do you guard the purity of your eyes, your thoughts, your words, and your actions? Are you carried away by fashion, adornment, and vanity, so that you incur needless expenses, neglect more serious duties, or waste your precious time to no purpose?

By watching such things, do you cause others to stumble? If you, dear listener, are a young man or woman, do you expose yourself to conversations and company that may lead you into moral transgressions? Through your clothing, your looks, your words, or your careless conduct in general, do you become a cause of scandal? If you are unmarried, do you preserve the purity of your body and soul until the day of your wedding? If you are married, have you kept, and do you continue to keep, complete fidelity to your spouse? These are necessary aids that will help you if you wish to make a beginning in Confession. Then, when grace comes and dwells within you, grace itself will begin to remind you of what remains and what lies within you, hindering your entrance into the Kingdom of Heaven. But a beginning must be made. My beloved, no one has ever regretted repenting,

but many have regretted not repenting. No one at the end of life has ever been heard to say, “I regret that I believed, confessed to a spiritual father, and received Holy Communion.” Yet all have lamented leaving this life without having put these matters in order. Yes, many will tell us that they do not believe and that we are wrong to believe. In closing, allow me to put a question to them: Tell me, my beloved, what have you gained by not believing, and what have I lost by believing? If you answer rightly, then I shall say, “Forgive me, and thank you.” But if you do not answer rightly, I shall pity you, plead with you once more, and pray to God that you repent and confess,

and receive Holy Communion in the immaculate Mysteries of the Orthodox Church, so that your precious soul may not be lost, God may be glorified, and Heaven may rejoice. Amen.

Μας είπε πολλές παραβολές και το Ιερό Ευαγγέλιο είναι κατάμεστον από παραβολές, διότι κατ' αυτήν την έννοια ομίλησε ο Θεός, που είδε ότι μπορούσε τα πνευματικά θέματα να τα μεταδώσει στους ανθρώπους πιο καλά,

να γίνουν πιο αφομοιώσιμα με υλικά παραδείγματα. Σήμερα ακούσατε αυτή την παραβολή που είπε, η οποία έχει αιώνιο κύρος. Όχι μόνο η σημερινή· όλα βέβαια ό,τι έχει πει έχουν αιώνιο κύρος, αλλά κατ' εξοχήν αυτή η παραβολή.

Και ευχαριστώ. Η εορτή αυτή και η παραίτηση των ανθρώπων που δεν απεδέχθησαν την πρόσκληση έχει καθημερινή ισχύ για μας και θα πρέπει ιδιαιτέρως αυτό το μέρος, αυτό το κομμάτι από τον Ματθαίο, από το 22ο κεφάλαιό του, να το διαβάζουμε καθημερινώς και, ει δυνατόν, να το εφαρμόσουμε σιγά-σιγά στη ζωή μας, διότι είναι στα μέτρα μας κομμένο ακριβώς. Εκάλεσε τους ανθρώπους, που εφόσον θα έπρεπε να το δεχτούνε σαν κομπλιμέντο, θα μπορούσε να πει κανείς: βασιλεύς σε καλεί, σε τραπέζι σε καλεί, και τον παραιτείσαι και του λες «έχω χωράφι και έχω γυναίκα και έχω βόας και έχω δουλειές». Εδώ εμείς θεωρούμε τιμή

να μας στείλει ένα μπιλετάκι ένας βουλευτής, παραδείγματι. Θεωρούμε τιμή να σταθούμε στον δρόμο, να μας μιλήσει κάποιος μεγαλύτερος ή να μας χτυπήσει στην πλάτη και να καθίσουμε περισσότερη ώρα μαζί του, για να μας βλέπουν οι άλλοι ότι έχουμε μεγάλες σχέσεις. Και εδώ βασιλεύς καλεί και δεν προσέρχεται ο άνθρωπος. Λέγω ότι έχει αιώνιο κύρος ο Κύριος κατ' εξοχήν σε εμάς, διότι αυτό που γίνεται τώρα είναι ακριβώς εκείνο που είπε. Ο βασιλεύς, ο Χριστός, κάνει ένα τραπέζι και καλεί τους ανθρώπους στο τραπέζι. Για ελάτε εδώ μπροστά να μετρήσετε στο τέλος πόσοι θα προσέλθουν στο τραπέζι. Δεν είναι τον καιρό εκείνο, είναι και τον καιρό ετούτο, δυστυχώς. Και εδώ πρέπει να εντείνουμε την προσοχή μας, διότι θα ακουστεί εκείνο...

Τέλος, πολλοί κλητοί, πολλοί βαπτισμένοι, αλλά ολίγοι εκλεκτοί, ολίγοι σεσωσμένοι. Δεν το είπε μόνο για αυτούς, το είπε για όλο τον κόσμο και για όλους τους αιώνας. Δεν θέλω κανέναν να παρατηρήσω. Δεν ξέρω τη ζωή του καθενός, πώς σκέφτεται και πώς ενεργεί. Ένα θέλω, να επιστήσω την προσοχή επί τη ευκαιρία αυτή. Ακούσατε πόσες κλήσεις έκανε ο βασιλεύς αυτός; Τρεις κλήσεις έκανε. Έχετε υπόψη σας πόσες καμπάνες χτυπάνε. Τι είναι αυτές οι καμπάνες; Οι τρεις καμπάνες γιατί χτυπάνε; Είναι οι τρεις κλήσεις αυτές που είπε ο Χριστός σήμερα στην παραβολή και καλεί τους ανθρώπους όχι να πάρουν τίποτα, όχι να πάρουν χρήματα, όχι να πάρουν γλυκά,

να φέρουν σφαχτά, όχι να φέρουν λουλούδια, τίποτα. Ελάτε, τα έχω έτοιμα. Τα σιτιστά μου, τα σφαχτά μου, τα έσφαξα. Ελάτε, έχω εδώ το μόσχο το σιτευτό. Ελάτε, δεν χρειάζεται τίποτα. Έξοδα από σας δεν χρειάζονται.

Εντούτοις, οι άνθρωποι νομίζουν ότι προσφέρουν κάτι στη σωτηρία τους. Τι προσφέρεις, άνθρωπε, στη σωτηρία σου; Τι προσφέρεις για να καθίσεις στο τραπέζι με τον Θεό σου, με τον βασιλιά σου, και όχι βασιλέα εδώ χωματένιο, τον Βασιλιά των βασιλευόντων; Τι προσφέρεις; Και εντούτοις ο άνθρωπος παραιτείται. Γιατί παραιτείται; Το συμπληρώνει σε μια άλλη παραβολή. «Πες του», λέει, «παραιτημένον με έχε».

Βόδια θα πάω να δοκιμάσω. Είμαι παντρεμένος και δεν μπορώ να έρθω. Αγρόν ηγόρασα και θα πάω να τον δω. Ψέματα δηλαδή όλα αυτά. Κανείς δεν πηγαίνει στο δείπνο που γίνεται το βράδυ να δοκιμάσει τα βόδια. Και κανένας δεν αγοράζει βόδια χωρίς να τα δοκιμάσει. Πράγματα! Κανένας δεν πηγαίνει τη νύχτα στον αγρό. «Αγρόν ηγόρασα και θα πάω να τον δω». Τη νύχτα θα πας; Και αγόρασες εσύ, πονηρέ, χωρίς να δεις τον αγρό; Πράγματα! Και την έχει πει ο Χριστός την παραβολή αυτή, για να πει στους ανθρώπους ότι ό,τι κι αν, σαν επιχείρημα, φέρουν, θα είναι ανακόλουστο. Ναι, όλο το παν, το κέντρο δηλαδή όλης αυτής της παραβολής, είναι η Αγία Τράπεζα. Είναι ο τρόπος να μας ελκύσει ο Χριστός, για να μπορέσουμε να περάσουμε στη Βασιλεία των Ουρανών. Δεν είναι για τους Αγίους ο Χριστός. Δεν ξέρω αν προσέξατε τι είπε: «εισήλθον», λέγει, «πονηροί και αγαθοί», αρκεί να βάλεις το ένδυμα, να μπορέσεις να παρασταθείς

στην αίθουσα, στον γάμο, στην τελετή. Αυτό είναι το θέμα. Εντούτοις, όμως, πολλοί μας ούτε καν εκκλησιαζόμεθα και, αν εκκλησιαζόμεθα, κακώς εκκλησιαζόμεθα. Διότι δεν ολοκληρώνουμε τον σκοπό του εκκλησιασμού. Ο κόσμος νομίζει ότι θα έρθει να πάρει το αντίδωρο και σπεύδει μάλιστα να το πάρει απ' έξω ή απ' το παγκάρι και να φύγει. Και νομίζει ότι επετέλεσε τον προορισμό του και είναι εντάξει, δεν του λείπει τίποτα άλλο, ή μόνο να στείλει άρμα πύρινον ο Θεός να τον πάρει, να τον πάει στον Παράδεισο. Όχι, αγαπητοί μου, είναι λάθος. Άλλοι επίσης δεν προσέρχονται εις τα σιτιστά, τα σφαχτά εδώ του Κυρίου, που είναι επί της Αγίας Τραπέζης, γιατί έχουν λόγους: είναι μπλεγμένοι με τη γη, είναι μπλεγμένοι με τον κόσμο, έχουν υποθέσεις, έχουν δικαστήρια, έχουν φόνους, έχουν μίση, τα οποία τους δυσκολεύουν να έρθουν. Και εντούτοις ο άνθρωπος πρέπει να προσέξει

να απεδεσμευτεί από αυτά τα πράγματα, πολλές φορές και με θυσία ακόμη, διότι έρχεσαι που έρχεσαι στην Εκκλησία. Γιατί να μην παρακαθήσεις εις τον δείπνον τον οποίο παραθέτει αυτός ο Θεός για σένα τον άνθρωπο; Δεν είναι τιμητικό πράγμα αυτό; Ξέρεις πόσο σου χρειάζεται. Εντούτοις, ορισμένοι, διότι έχουν εκκρεμότητες με συνανθρώπους τους, φιλοσοφώντας, δεν κατορθώνουν να έρχονται. Προ ημερών ομιλούσα με έναν κύριο και, επάνω σε μια τέτοια συζήτηση, μου είπε ότι έχει 22 χρόνια να κοινωνήσει. Του λέω: «Γιατί έχεις 22 χρόνια να κοινωνήσεις;» «Έχω», μου λέει, «με τον αδελφό μου μια διαφορά». Και είναι αλήθεια ότι τα αδελφικά μίση είναι εκείνα τα πιο πάγια, τα οποία δυο άλλοι μακρινότεροι μπορούν να τα συμβιβάσουν γρήγορα, αλλά τα αδέρφια δεν τα αφήνει ο σατανάς να τα συμβιβάσουν. Λέω: «Τόσο σοβαρό θέμα είναι, ώστε να σε κρατάει μακριά από τον Χριστό;»

«Να σου πω», μου λέει, «κύριε Παναγόπουλε, τίποτα δεν είναι, ένα κομματάκι χωραφάκι», λέει, «αλλά είναι τέτοιο το πείσμα στη μέση, που έχουμε 22 χρόνια στα δικαστήρια και 22 χρόνια έχω», λέει, «να κοινωνήσω και το έχω βάρος», λέει, «εδώ επάνω». Του λέω: «Επίτρεψέ μου να σου πω κάτι, μήπως σε διευκολύνω. Κάποτε ήσαν δύο αδέρφια, όπως μου λες», του λέω, «και ήρθαν στα μαχαίρια στο χωριό για ένα μέτρο γη. “Όχι, είναι δικό μου”, “όχι, ανήκει σε μένα” και λοιπά και λοιπά. Και έπεσε και ξύλο στο καφενείο. Και επενέβη ένας και είπε: “Εμείς έχουμε εδώ τον γέροντα, τον Παπαγιώργη, σεβαστόν άνθρωπο. Δεν πηγαίνετε να τον καλέσετε να σας λύσει τη διαφορά; Εδώ τον ζητάει όλο το χωριό. Γιατί να πάτε στα δικαστήρια; Γιατί να σκοτωθείτε τώρα για δύο μέτρα γης; Δεν πηγαίνετε στον Παπαγιώργη να τον καλέσετε; Ό,τι πει αυτός θα είναι του Θεού η απόφαση”».

Και όλο το χωριό πάντοτε έπαιρνε στα σοβαρά τη γνώμη του εμπείρου αυτού γέροντος. Επήγανε και αυτοί και τον κάλεσαν. «Έλα», του λέει, «μέχρι εκεί, μήπως μας τακτοποιήσεις». Πράγματι, λοιπόν, τον πήγανε εκεί, πέρα σε ένα απόμερο μέρος που είχαν τη διαφορά. «Τι είναι», λέει, «παιδιά; Γιατί φτάσατε στο σημείο αυτό;» «Να», λέει, «Παπαγιώργη, αυτό ανήκει σε μένα και θέλει να μου το πάρει ο αδελφός μου». «Εσύ τι λες;» «Όχι», λέει, «ανήκει σε μένα». Και διεφιλονικούντο: «Ανήκει σε μένα», «ανήκει στον άλλον». «Για αφήστε», λέει, «για αφήστε τώρα να ρωτήσω κι εγώ, να δούμε πού ανήκει». Γέλασαν αυτοί με τη σκέψη αυτή του γέροντος. Ο γέροντας γονάτισε κάτω, κάτι είπε στη γη και έβαλε το αυτί του για λίγα δευτερόλεπτα. Σε λίγο σηκώνεται ο γέρων. «Τι σου είπε», λέει, «η γη, Παπαγιώργη; Τι σου είπε;»

«Τι μου είπε, παιδιά; Μου είπε να σας πω ότι αυτή δεν ανήκει σε κανέναν· εσείς ανήκετε σε αυτή». Κόκαλο και οι δύο! Δώσανε τα χέρια και πήγανε στο σπίτι τους και δέχτηκαν ένα προσωρινό σύνορο που τους έβαλε ο Γέροντας μέσα στη μέση: «Άντε, το δικό σου από εδώ, τούτο από εκεί». Δεν ανήκει σε κανέναν· εσείς ανήκετε σ' αυτή. Αυτά μου είπε. Ποιος θα σκέφτεται αυτά τα πράγματα 22 χρόνια και δεν θα έρθει να κοινωνήσει με τον Θεό του; Γιατί; Για ένα μέτρο γης; Δεν είμεθα κάτοικοι της γης, αγαπητοί μου, ούτε κάτοχοι των υπαρχόντων εις την γην, ώστε αυτά, αγρούς έχουν και χωράφια έχουν, να μην είναι δυσκολία να

προσέρχεται ο άνθρωπος στο δείπνο το οποίον δίδει ο Θεός. Είμεθα ένοικοι της γης, όχι κάτοικοι της γης. Νοικιασμένοι είμεθα και μια ώρα θα μας κοινοποιηθεί έξωση και θα τα αφήσουμε ακριβώς όπως τα βρήκαμε. Και αυτά τα διαχειριζόμεθα· είμεθα οικονόμοι, δεν είμεθα ιδιοκτήτες, είμεθα οικονόμοι. Και να προσέξουμε, διότι είναι ξένα αυτά. Σε ένα κελί στον Άγιο Γεώργιο τον Χοζεβά, στην έρημο του Ιορδάνου, διάβασα και φωτογράφησα: «Το κελίον σήμερον εμού, αύριον σου, ουδέποτε τινός». Και εντούτοις δεν φιλοσοφεί ο άνθρωπος κατ' αυτή την έννοια. Και με χίλια δυο μίση και με χίλια δυο πάθη έρχεται στην Εκκλησία από έναν φόβον. Αλλά ο σατανάς τον κρατάει, ώστε να μην έρθει να παρακαθήσει στον δείπνον αυτόν, τον

οποίον ο Χριστός παραθέτει γι' αυτόν και που είναι τόσο ανάγκη να κάνει τη μετάγγιση αυτή, διότι γίνεται μετάγγιση κατά το δείπνον αυτό. Από το αίμα του Χριστού παίρνει ο χοϊκός άνθρωπος και γίνεται καινός άνθρωπος, γίνεται αιώνιος άνθρωπος. Και αν μπορούσε να το καταλάβει αυτό το πράγμα, διαβάζοντας την άλλη παραβολή της Κρίσεως που είπε: «Δεύτε να κληρονομήσετε». Τι; Την Βασιλεία. Ποιος κληρονομεί τη Βασιλεία; Οι κοινοί ή οι καινοί; Οι απλώς θνητοί ή τα πριγκιπόπουλα; Για να κληρονομήσεις Βασιλεία πρέπει να είσαι βασιλόπουλο και, για να γίνεις βασιλόπουλο, πρέπει να αλλάξεις το αίμα σου και θα πάρεις αίμα βασιλέως από την Θεία Κοινωνία. Δεν είναι τυχαία πράγματα αυτά που συνδέει η Εκκλησία μας και μας παρουσιάζει. Δεν είναι τυχαία πράγματα. Είδατε τι είπε!

Έφτασε αυτός ο κύριος με το κουστουμάκι το δικό του, δηλαδή με τη δικαιοσύνη τη δική του: «Εγώ είμαι εντάξει και μακάρι να ήσαν τέτοιοι και άλλοι σαν και εμένα», όπως τολμούμε δυστυχώς θρασύτατα να εκφραζόμεθα ορισμένοι, από τον εγωισμό μας να προβάλλουμε μοντέλο στην ανθρωπότητα, να φτιαχτούν οι άλλοι σαν και εμάς. Με το κουστουμάκι του έφτασε μέχρι το τραπέζι, αλλά εκεί έγινε έλεγχος. Πήγε, λέει, και τους είδε και πηγαίνει κατευθείαν στο τραπέζι αυτού. Δεν πήγε στους πονηρούς και στους αγαθούς, όχι, πήγε στο τραπέζι αυτού και του λέει: «Εταίρε, πώς εισήλθες ώδε μη έχων ένδυμα γάμου;» Φίλε, πώς ήρθες εδώ πέρα μέσα; Πώς έφτασες εδώ; Φαίνεται που δεν το έχει πάρει αυτό. Και πώς το λέει; Και μέχρι σήμερα στην Ανατολή, όταν κάποιος κάνει ένα επίσημο τραπέζι μεγάλο,

δέχεται μέσα στην αίθουσα της δεξιώσεως τους ανθρώπους με τα κουστούμια τους. Υπάρχει μία ιματιοθήκη στην πόρτα και ένας επιτετραμμένος που δίδει μία κελεμπία στον καθέναν. Μα καλό κοστούμι φοράς; Δεν μας ενδιαφέρει. Γυμνός είσαι; Δεν μας ενδιαφέρει. Πονηρός ή αγαθός, όπως λέει το ιερό ανάγνωσμα;

Τρίχινο έχεις; Δεν μας ενδιαφέρει. Όλοι θα είναι ομοιόμορφοι μέσα, φέροντας το κοστούμι αυτό που τους δίδει στην πόρτα. Κάποιος, λοιπόν, εγωιστάκιας, που ενόμισε ότι είναι άγιος αυτός και δεν του κάνουν τα άλλα κοστούμια που του έδιναν εκεί, μπήκε με το κοστούμι του μέσα. Και πήγε και τον συνέλαβε και του λέγει: «Εταίρε, πώς εισήλθες ώδε;» Είναι τρομακτικό αυτό. Θα μας βγάλει από τα πρόθυρα του Παραδείσου και θα μας πετάξει στην κόλαση.

Τι είπε αυτός; Λέει, «εφιμώθη». «Δεν μου δώσανε». Σου δώσανε, σου προσφέρανε. Μήπως σου ζητήσαν χρήματα; Όχι. Η σωτηρία είναι δωρεάν. Ζητάει χρήματα από κανέναν; Δεν ζητάει χρήματα. Ούτε κερί μην ανάβεις, τίποτα μην φέρνεις εδώ πέρα. Έλα εσύ, είναι έτοιμα. Τα έχει μέσα δωρεάν ο Χριστός. Εκατέβη το Πνεύμα το Άγιον, έφτιαξε σώμα και αίμα Χριστού, για να δώσει στους ανθρώπους, να τους κάνει Χριστούς. «Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος». Χρήσιμος ο Κύριος, απαραίτητος ο Κύριος. Και δίνει εντολή στους υπηρέτες: «Δέστε τον», λέει, «αυτόν και ρίχτε τον όπου ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων». Γιατί δεν είχε το κοστούμι αυτό που έδωσε ο Χριστός. Το κοστούμι αυτό το δίδει ο Χριστός εν τω βαπτίσματι: «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε».

Το διατηρεί το κοστούμι αυτό λευκό δια του μυστηρίου της μετανοίας, της εξομολογήσεως, που το σαπουνίζει, που το πλένει, και δια της Θείας Κοινωνίας, που το ξεβγάζει, και πάντοτε διατηρείται λευκό, λαμπρό, κατάλληλο για τη Βασιλεία των Ουρανών. Εμείς που ακούμε αυτά ή όλος ο κόσμος ο Ορθόδοξος που άκουσε αυτά σήμερα έχει ένδυμα γάμου; Είναι έτοιμος, αν τώρα κληθεί; Έχει το κοστούμι αυτό; Μας το έδωσε λευκό ο Χριστός εν τω βαπτίσματι. Το έχουμε εμείς λευκό; Εκείνο που είπε ο Ιερεύς, «Χιτώνα μοι παράσχου φωτεινόν», είναι το κοστούμι αυτό, το οποίο ο νεαρός αυτός ή ο κύριος αυτός, εν τω εγωισμώ του, δεν ηθέλησε να το πάρει. Εάν θα είχα το κείμενο μπροστά, του εσπερινού της Τυροφάγου, που είναι η έξωσις του Αδάμ και η έξωσις εκ του Παραδείσου,

έπρεπε να βρω σε ένα μέρος εκεί που κλαίει και οδύρεται ο Αδάμ και λέγει: «Στολήν θεοΰφαντον απεξεδύθην ο τάλας εγώ, γυμνός και κατησχυμμένος». Αυτός που ήταν ενδυμένος με χάριν και δεν ησχύνετο, έπειτα ενεδύθη δερματίνους σάκκους. Έρχεται ο Χριστός εις τον κόσμο και όσοι πιστεύουν εις Αυτόν, τους ενδύει Αυτός πάλι με χάρη εις το βάπτισμά τους. Και τώρα οι πιστοί καλούνται να διατηρήσουν την καθαρότητα και το κοστούμι αυτό, το λευκό, που τους έδωσε στο βάπτισμα. Τι είναι η στολή του Ασώτου Υιού, όταν μετενόησε και επέστρεψε; Η στολή που μας έδωσαν στο βάπτισμά μας, την οποία ελερώσαμε, άλλοι με πορνεία, άλλοι με μοιχεία, άλλοι με κλοπή, άλλοι με πάθη, με βρωμιά. «Φέρτε του», λέει, «τη στολή την πρώτη». Τι; Ποια; Τη μάλλινη; Ποια; Τη βαμβακερή; Την πρώτη στολή,

την οποία του δώσαμε στο βάπτισμα, αλλά όταν έφυγε να πάει να κάνει τη ζωή του, του τη βγάλαμε. Δεν ζει ο άνθρωπος μέσα στην αμαρτία με τη στολή αυτή που μας έδωσαν στο βάπτισμα. Μας τη βγάζει και, όταν ποτέ επιστρέψουμε, ξανά μας τη δίδει στη μετάνοια και στην εξομολόγηση. Και όταν του φόρεσε το καινούριο αυτό κουστούμι, τη στολή την πρώτη, τότε του έδωσε την είσοδο να περάσει. Αυτή είναι η διαδικασία. Αυτό θα πρέπει να πρυτανεύει μέσα στον άνθρωπο και ανά πάσα στιγμή να σκέφτεται: «Θεέ μου, αν με πάρεις τώρα, θα είμαι ενδεδυμένος;» Αυτό είναι το θέμα. Να είμεθα ενδεδυμένοι. Προσέξετε, λοιπόν: η σάρκα είναι ένας κακός οδηγός. Ο κόσμος, το συμφέρον, η γη, τα πάντα είναι κακοί οδηγοί και μας προσκολλούν εδώ και δεν μας αφήνουν να είμεθα έτοιμοι ή σχεδόν έτοιμοι, να μπορούμε να προσερχόμεθα, που

καθημερινώς ο Χριστός έχει τα σιτιστά Του έτοιμα, όπως είπε σήμερα. Μην πλανηθεί κανείς και σκεπαστεί κάτω από τη δικαιοσύνη τη δικιά του. Η δικαιοσύνη ημών, κατά τον Ησαΐα, «ως ράκος αποκαθημένης», ένα βρωμόπανο λερωμένο με αίματα είναι η δικαιοσύνη ημών. Ο Ιησούς Χριστός είναι εκείνος ο οποίος καθαρίζει εμάς από πάσης αμαρτίας. Άνευ του Ιησού σωτηρία δεν υπάρχει, είσοδος δεν υπάρχει. Θα μας συλλάβει, λοιπόν, έστω και την τελευταία στιγμή. Αυτό πρέπει να το ακούσουν όλοι οι άνθρωποι και εμείς οι Ορθόδοξοι, πολλώ μάλλον οι Ετερόδοξοι, πολλώ μάλλον οι Χιλιασταί, οι οποίοι απορρίπτουν τη θεότητα του Ιησού και τον Σωτήρα Χριστό, ο οποίος θα τους πιάσει έστω και την τελευταία στιγμή από το αυτί για να τους πετάξει έξω, διότι δεν έχουν το ένδυμα αυτό του γάμου. Εύχομαι εις τον Άγιο Θεό, που μας το συμβολίζει η Εκκλησία Του και μας το υπενθυμίζει σαν σάβανο.

σάββανο Που ρίχνουμε μπρος πίσω είναι αυτό το ένδυμα, ότι εμείς είμαστε ενδεδυμένοι, δεν μείναμε απόγονοι του Αδάμ γυμνοί. Αυτό είναι το σάβανο, το οποίο πολλοί το φέρουν και από τα Ιεροσόλυμα για να είναι αγιασμένο, γιατί έχουν τη γνώμη ότι θα αγιαστούν με τα πανιά, ενώ είναι εσωτερικός ο αγιασμός. Προσέξουμε, λοιπόν, η ζωή μας να είναι έτοιμη ανά πάσα στιγμή, διότι τόσα έκτακτα τρένα φεύγουν και, αν βρεθούμε γυμνοί, δεν θα είναι όμορφο πράγμα αυτό. Εύχομαι στον Άγιο Θεό, με τις πρεσβείες της Παναγίας Μητρός Του και πάντων των Αγίων, να μας ελεήσει, αλλά και εμείς να θελήσουμε να αξιοποιήσουμε αυτά που καθημερινώς μας τονίζει, που επιμένει κατ' έτος και περιμένει να τα πράξουμε για να σωθούμε. Αμήν.

προστασία μου αυτή... Επιθυμώ να βοηθήσω ορισμένους ανθρώπους, οι οποίοι

θέλουν να μάθουν περισσότερα πράγματα γύρω από το φιλάνθρωπο αυτό μυστήριο, το μυστήριο της μετανοίας και της εξομολογήσεως. Ίσως να έχετε πλησιάσει μερικές φορές στην εξομολόγηση και ασφαλώς θα θέλατε να μάθετε περισσότερα γύρω από το ιερό αυτό μυστήριο, που τόση ανακούφιση και γαλήνη χαρίζει στην ψυχή μας. Θα επιθυμούσατε ίσως ακόμη να μαθαίνατε πώς θα πλησιάζατε καλύτερα και πώς θα χρησιμοποιούσατε αποδοτικότερα τα άγια και πολύτιμα αυτά μυστήρια και συγκεκριμένως την πολύτιμο αυτή ευκαιρία που μας χαρίζει ο Θεός του μυστηρίου αυτού της μετανοίας, της εξομολογήσεως. Ίσως όμως να είμεθα και από εκείνους που δεν γνωρίσαμε ως τώρα τη γαλήνη και τη χαρά που χαρίζει η εξομολόγηση σε πνευματικό ιερέα, όχι στις εικόνες ούτε απευθείας, όπως λέγουν οι Προτεστάντες και άλλοι αιρετικοί, εις τον Χριστό. Λοιπόν, ίσως, λέγω, να είναι εδώ και η κατάλληλος ευκαιρία.

Δεν γνωρίζουμε την αναγκαιότητα της εξομολογήσεως και ορισμένοι ακόμη δεν γνωρίζουν πώς πρέπει να εξομολογηθούν. Τώρα θα ήθελα να αποταθώ στον καθέναν από εμάς και να πω: Θα ήθελες, αγαπητέ ακροατά, να πληροφορηθείς, να μάθεις

σχετικά με αυτό; Το βιβλίο, λοιπόν, αυτό, μέσα σε λίγες αδρές γραμμές, θα μπορούσε να πει κανείς, αυτό ακριβώς σκοπεύει: να δώσει σε όσους έχουν τη δίψα να μάθουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τα βασικά γύρω από το μεγάλο αυτό μυστήριο της Εξομολογήσεως, το φιλάνθρωπο αυτό μυστήριο, όπως το λέγει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, και ακόμη να βοηθήσει στο να κάνουν καλή εξομολόγηση, να αισθανθούν πραγματική ανακούφιση και τη χαρά που φέρνει η εξομολόγηση. Επίσης, χαρά η οποία είναι αντίλαλος της χαράς του ουρανού, όπως είπε ο Κύριός μας: «Χαρά γίνεται εν τω ουρανώ επί ενί αμαρτωλώ μετανοούντι».

Όπως μας πληροφορεί ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Πρώτα, λοιπόν, θα απαντήσουμε στην πρωταρχική απορία σου. «Διατί πρέπει να εξομολογηθώ;» ερωτά κάποιος και ίσως κάποιος από εμάς που ακούμε τα λόγια αυτά. Θα εξομολογηθείς, αγαπητέ, για να βρεις τη γαλήνη και τη χαρά σου. Είσαι στενοχωρημένος και θλιμμένος. Πολλές σκέψεις και αγωνίες βασανίζουν τη συνείδησή σου και νομίζεις ότι η αιτία της αγωνίας σου είναι ίσως η ανέχεια, η αρρώστια, οι συκοφαντίες, οι δυσκολίες που γενικά συναντάς. Πραγματικά όμως η ουσιαστική αφορμή ευρίσκεται αλλού. Η χαρά και η λύπη του ανθρώπου έχει την πηγή εις τη συνείδησή του.

Όταν αυτή ειρηνεύει και δεν διαμαρτύρεται, τότε όση συννεφιά κι αν είναι απ' έξω, ο άνθρωπος χαίρεται από μέσα, από τη ζωή. Όταν όμως η συνείδηση φωνάζει πως είσαι ένοχος, τότε και μέσα στην πιο ζηλευτή υγεία και στα πιο αξιοζήλευτα πλούτη και στις ζωηρότερες απολαύσεις, γνώριζε ότι θα είσαι δυστυχής. Θα είσαι ένας άλλος Δαμοκλής, όπως θα λέγαμε, που θα βλέπεις επάνω από το κεφάλι σου να κρέμεται το ξίφος της Θείας Δικαιοσύνης. Από την κατάσταση αυτή μόνον η εξομολόγηση έχει τη δύναμη και την εξουσία να σε λυτρώσει, διότι μόνο με αυτή επιτυγχάνεται η συγχώρηση των αμαρτημάτων.

Κατά συνέπεια και η γαλήνη της συνειδήσεως. Θα εξομολογηθείς, λοιπόν, για να αποκτήσει και πάλι η ψυχή σου την καθαρότητα και την ωραιότητα που της έδωσε ο Θεός. Οι παρεκτροπές και οι αμαρτίες σου είναι εκείνα που μολύνουν και ασχημίζουν τη ζωή σου, που την κάνουν αγνώριστη, τόσο ώστε να την αποστρέφεται και ο Θεός και, σιγά σιγά, και οι άνθρωποι ακόμη. Πρόσεξε και θα δεις πόσο αποκρουστικός γίνεται ο άνθρωπος ο εγωιστής, ο φθονερός, ο μέθυσος, ο σαρκολάτρης, ο εγκληματίας, όσο ωραίος κι αν είναι εξωτερικά. Θα εξομολογηθείς ακόμη, διότι αυτή είναι εντολή του Θεού. Με το στόμα του προφήτου Ησαΐου ο Θεός διέταξε:

«Λούσασθε και καθαροί γίνεσθε, αφέλετε τας πονηρίας από των ψυχών υμών». Ακόμη ο Πρόδρομος Ιωάννης, αλλά κι αυτός ο Κύριός μας, εις μετάνοιαν εκάλεσαν, «μετανοείτε» ειπών, «ήγγικε γαρ η Βασιλεία των Ουρανών». Και δεν υπάρχει χριστιανική ψυχή που να μην συγκινείται διαβάζοντας την παραβολή του Ασώτου, τον οποίον η πραγματική μετάνοια και η ειλικρινής εξομολόγηση οδήγησαν στο να ξαναπάρει την πρώτη του θέση στο πατρικό σπίτι και, κατ' επέκταση βέβαια, και την πρώτη του χαρά. Πρέπει, λοιπόν, είναι ανάγκη να εξομολογηθείς. Τώρα ανεβαίνει αυτόματα δεύτερο ερώτημα: «Πού θα εξομολογηθώ;» Όχι μπροστά στην εικόνα

ή απευθείας στο Θεό, όπως είπα γρηγορότερα. Εφόσον πήρες απόφαση να εξομολογηθείς, είσαι υποχρεωμένος να κάνεις εξομολόγηση όπως την όρισε ο Χριστός και η Εκκλησία Του και όχι όπως νομίζεις εσύ και εγώ. Όσες φορές τα είπες στην εικόνα ή απευθείας στο Θεό, τι απάντηση πήρες;

Πώς είσαι σίγουρος ότι έκαμες καλή εξομολόγηση;

Δεν εγνώριζες ποιες είναι αμαρτίες και, ύστερα από μια τέτοια εξομολόγηση, τι οδηγίες και τι συμβουλές επήρες για τη διόρθωση της ζωής σου και για την εργασία της περαιτέρω πολιτείας σου; Αν αυτό που λες είναι ορθό, τότε θα είναι σωστό και αυτό που θα σου πω εγώ τώρα, αφού δεν είναι σωστό.

Αυτό που θα σου πω εγώ τώρα: όταν είσαι άρρωστος, δεν χρειάζεται να πας στο γιατρό. Πάρε μια φωτογραφία του γιατρού και πες της πού πονείς και τι αισθάνεσαι. Αντιλαμβάνεσαι, λοιπόν, το σφάλμα σου. Όχι, λοιπόν. Για να εξομολογηθείς, θα πας στον ιερέα ή στον αρχιερέα, δηλαδή στον πνευματικό, στον εντεταλμένο, ο οποίος είναι επιφορτισμένος εκ μέρους του Θεού ειδικά με την εργασία αυτή. Ο Κύριος, αν δεν γνωρίζεις μάθε, μετά την Ανάστασή Του, το βράδυ της πρώτης ημέρας της Αναστάσεως, έδωσε στους Αποστόλους την ειδική αυτή εξουσία, με το να εμφυσήσει ακόμη εις αυτούς, ως πρώτην Πεντηκοστήν, το Άγιο Πνεύμα και με τους βαρυσήμαντους αυτούς λόγους: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον. Τινών αν αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς· τινών αν κρατήτε,

κεκράτηνται». Έτσι διαβάζουμε μέχρι σήμερα στον Ιωάννη, κεφάλαιο 20, στίχοι 22-23. Ο Άγιος δε Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει ακόμη τα εξής, ερμηνεύοντας τα λόγια αυτά του Κυρίου. Και τι λέει; Κατοικούν εδώ στη γη, οι πνευματικοί δηλαδή, επετράπησαν να διοικούν τα εν ουρανοίς και έλαβον εξουσία την οποίαν ο Θεός ούτε εις αγγέλους ούτε εις αρχαγγέλους έδωκε. Διότι δεν είπε εις εκείνους: «Όσα δέσητε επί της γης, έσται δεδεμένα εν τω ουρανώ, και όσα λύσητε επί της γης, έσται λελυμένα εν τω ουρανώ». Όσα οι ιερείς, αγαπητοί, εδώ επί της γης ενεργούν διά του μυστηρίου δηλαδή της μετανοίας και εξομολογήσεως, ταύτα ο Θεός από των Ουρανών επικυρώνει και ο Δεσπότης επιβεβαιώνει την απόφαση των δούλων του, των ιερέων.

Ο Ησαΐας μάλιστα λέγει: «Μετανοήσατε οι πεπλανημένοι, επιστρέψατε τη καρδία», στο 46ο κεφάλαιο, στίχος 8. Όμως και σε αυτή την εξομολόγηση παρουσιάζονται δικαιολογίες. Παρ' όλα αυτά είναι μερικοί που δικαιολογούνται πως δεν υπάρχουν σήμερα καλοί ιερείς και κατάλληλοι εξομολόγοι. Αυτό είναι μια μεγάλη ανακρίβεια, να μην πω τίποτα άλλο. Σήμερα υπάρχουν όχι απλώς καλοί, κάλλιστοι εξομολόγοι, περισσότεροι από κάθε άλλη φορά στη ζωή της Εκκλησίας. Το μόνο όμως που χρειάζεται είναι να ψάξουμε να τους βρούμε. Ας κάνουμε για την υγεία της ψυχής μας ό,τι κάνουμε δηλαδή και για την υγεία του σώματός μας. Όταν αρρωστήσουμε, ερωτούμε...

να μάθουμε πού είναι ο καλός γιατρός της περιπτώσεώς μας, αδιάφορα στο τι θα πληρώσουμε, αυτό δεν μας ενδιαφέρει. Και είμεθα διατεθειμένοι να φτάσουμε και στην Ευρώπη και στην Αμερική ακόμη, για να επιτύχουμε γύρω από το θέμα της υγείας του σώματός μας. Γιατί, λοιπόν, να μην κάνουμε το ίδιο και για την ψυχή μας, που εδώ δεν θα πληρώσουμε; Θα σε ρωτούσα όμως ακόμη και κάτι άλλο: μήπως εξετάζεις ποτέ τι άνθρωπος είναι ο γιατρός, ο φαρμακοποιός, ο αρτοποιός σου, γενικά οι άνθρωποι που σ' εξυπηρετούν; Δεν πηγαίνεις μόνο και μόνο για να πάρεις ό,τι σου χρειάζεται, αδιαφορώντας για το ποιόν των ανθρώπων αυτών; Έπειτα,

λησμονείς ότι η χάρις του μυστηρίου δεν εξαρτάται από το πρόσωπο του ιερέως. Η συγχώρηση των αμαρτιών σου, την οποίαν πηγαίνεις να λάβεις στην εξομολόγηση, μάθε το μία διά παντός, δεν πηγάζει από τον ιερέα, αλλά από τον ίδιο τον Θεό διά του ιερέως. Εάν προσέξεις, θα ακούσεις στο τέλος της εξομολογήσεως τον ιερέα, μετά την ανάγνωση της ευχής, να σου λέει και τα εξής: «Η χάρη του Παναγίου Πνεύματος, όχι εγώ, δι' εμού του ελαχίστου, έχει σε συγκεχωρημένον και λελυμένον». Πρέπει, λοιπόν, να εξομολογηθείς το ταχύτερο, γιατί ορισμένοι ρωτούν πότε, χωρίς να χάσεις καθόλου καιρό.

Μην πεις «εξομολογούμαι αργότερα». Ο καιρός δεν είναι στην εξουσία σου. Πόσους δεν εξαπάτησε και δεν κατέστρεψε έτσι ο εχθρός της ψυχής μας, ο διάβολος! Όσο αναβάλλεις, τόσο συσσωρεύονται άλλωστε όλο και περισσότερες αμαρτίες. Όσο περνάει ο καιρός, τόσο οι αμαρτίες θα γίνονται βαρύτερες και χειρότερες. Δεν φαντάζεσαι ότι οι μεγάλοι αμαρτωλοί έφτασαν διαμιάς στο κατάντημά τους. Από μικρές αμαρτίες άρχισαν και, σιγά σιγά, χωρίς να τους συγκρατήσει και να τους ενισχύσει η εξομολόγηση, η ψυχή τους συνήθισε στην ατμόσφαιρα την αμαρτωλή και στη ζωή της αμαρτίας και έτσι προχώρησαν από τις μικρότερες στις μεγαλύτερες αμαρτίες χωρίς να το αντιληφθούν. Δέστε μπροστά σας μια πόρνη. Πώς έφτασε στο σημείο αυτό;

Μην ντρέπεστε αυτήν· να ντρέπονται αυτοί που τη βλέπουν σήμερα. Πώς έφτασε εκεί; Απλώς από ένα φλερτ, απλώς από κάποιο αστείο, από κάποιο σόκιν, από κάποια βωμολοχία. Ξεκίνησε από ένα αθώο φιλί, από μια αθώα συγκέντρωση και σήμερα φοβάσαι να τη βλέπεις, όχι να ντρέπεσαι, απλώς να τη βλέπεις. Με την εξομολόγηση βγάζεις από το χωράφι της ψυχής σου τους σπόρους του κακού που σπέρνει ο διάβολος και δεν τους αφήνεις να ριζοβολήσουν και να αναπτυχθούν. Πλησίασε έναν χαρτοπαίκτη ή μια διάσημη χαρτοπαίκτρια που παίζει τον ιδρώτα του ανδρός της, που παίζει το ψωμί και την άνεση των παιδιών της. Πώς κατάντησε έτσι; Στην αρχή την τράπουλα απλώς την έπιανε στο χέρι της και εξελίχθη σε αθεράπευτη χαρτοπαίκτρια.

Επιπλέον... Όσο αναβάλλεις να εξομολογηθείς, τόσο δυσκολότερα σου φαίνεται να πλησιάζεις στον πνευματικό. Μην μπεις με το νου σου: «Θα μετανοήσω και θα εξομολογηθώ όταν θα γεράσω». Ποιος σου υπόσχεται ότι θα γεράσεις και ποιος σου υπόσχεται ότι θα χρησιμοποιήσεις, όταν γεράσεις, την ευκαιρία; Ποιος σου υπόσχεται ότι θα υπάρχεις ένα κλάσμα δευτερολέπτου έπειτα; Και πόσο, αντέστοτε, θα έχεις την αντοχή που χρειάζεται για να μετανοήσεις, όταν ξέρεις πόσο αδύνατη γίνεται και η θέληση και οι σκέψεις και όλες οι δυνάμεις του ηλικιωμένου ανθρώπου; Μη σκεφτείς τώρα: «Είμαι πολύ αμαρτωλός. Θα φροντίσω σιγά σιγά να διορθωθώ και μετά θα εξομολογηθώ». Αλλοίμονο, αν ο βαριά άρρωστος έλεγε: «Θα γίνω καλύτερα και μετά θα πάω στο γιατρό». Μην αφήσεις να πας στον πνευματικό την τελευταία στιγμή.

Παραμονές επίσης των μεγάλων εορτών. Τότε είναι τόσο πολλοί που περιμένουν να εξομολογηθούν, ώστε είναι αδύνατον από μέρους σου και από μέρους εκείνου να κάνεις μια καλή και καθαρή, εποικοδομητική εξομολόγηση. Πότε, λοιπόν, θα εξομολογηθείς; Ρωτάς. Κάθε πότε πλένεσαι; Κάθε πότε πλένεις τα ρούχα σου; Μήπως μένεις άπλυτος και με ακάθαρτα ρούχα, λέγοντας ότι θα καθαριστείς τα Χριστούγεννα ή το Πάσχα ή τον Δεκαπενταύγουστο; Μήπως, όταν πονάς ή όταν σε καίει ο πυρετός, αφήνεις έστω και ύστερα από μια ώρα να ζητήσεις τη βοήθεια του γιατρού; Ό,τι, λοιπόν, κάνεις για το σώμα σου, θα κάνεις και για την ψυχή σου.

Μόλις αισθανθείς το πρώτο λέρωμα, την πρώτη πληγή, το πρώτο βάρος αμαρτίας, θα τρέξεις αμέσως, χωρίς αναβολή. Έχει ένα ωραίο κοντάκιο η Εκκλησία μας την Κυριακή του Ασώτου, που λέγει: «Της πατρώας δόξης σου αποσκιρτήσας αφρόνως, εν κακοίς εσκόρπισα ον μοι παρέδωκας πλούτον· όθεν σοι την του Ασώτου φωνήν κραυγάζω· ήμαρτον ενώπιόν σου, Πάτερ οικτίρμον· δέξαι με μετανοούντα και ποίησόν με ως ένα των μισθίων σου».

Στη συνέχεια θα μπορούσε και άλλο ερώτημα να παρουσιαστεί και πιθανόν να είναι το: «Πώς θα εξομολογηθώ;» Όπως για να πας στο γιατρό πρέπει να καταλάβεις ότι είσαι άρρωστος, έτσι και για να ξεκινήσεις να εξομολογηθείς πρέπει πρώτα πρώτα να συναισθανθείς ότι είσαι ένας αμαρτωλός και μάλιστα μεγάλος αμαρτωλός.

Νομίζουν πως δεν έχουν αμαρτίες ή πιστεύουν πως οι αμαρτίες τους είναι ασήμαντες και ευεξήγητες. Άλλωστε έχουν τόσες δικαιολογίες για τα σφάλματά τους, που ακούμε πράγματα πολύ αστεία, πολύ ρηχά να παίρνουν ως επιχειρήματα. Όμως ο Λόγος του Θεού βεβαιώνει κατηγορηματικά ότι «δεν υπάρχει δίκαιος ουδέ εις» και μας προειδοποιεί ότι «εάν είπωμεν ότι αμαρτίαν ουκ έχομεν, εαυτούς πλανώμεν και η αλήθεια ουκ έστιν εν ημίν». Όσες και όποιες κι αν είναι οι αμαρτίες μας, είναι αμαρτίες που, για να συγχωρηθούν, εχρειάσθη να σταυρωθεί αυτός ο Θεός, δηλαδή ο Χριστός. Εάν, λοιπόν, λες ότι δεν έχεις αμαρτίες ή ότι οι αμαρτίες σου είναι ελαφρές και

δικαιολογημένες, αυτό σημαίνει πως δεν γνωρίζεις όσο πρέπει το νόμο του Θεού. Εδώ να μου επιτρέψεις να σε βοηθήσω σύντομα και απλά να εξετάσεις τον εαυτό σου κάτω από το φως του νόμου του Θεού, για να αποκαλύψεις και εξακριβώσεις τις αμαρτίες σου. Θα παραθέσω μερικά ερωτήματα υπό τύπον καταλόγου, που βέβαια αυτό δεν εξαντλεί το θέμα και δεν τα περιλαμβάνει όλα, διότι δεν είναι εύκολο να περιλάβει όλες τις περιπτώσεις που μπορεί να γίνανε ένοχοι απέναντι του Θείου Νόμου οι άνθρωποι. Θα σου είναι όμως μια καλή αρχή και μια αρκετή βοήθεια, για να κάνεις μια σχετικώς καλή εξέταση του εαυτού σου και έπειτα να φτάσεις στην εξομολόγηση.

Μην ξεκινήσεις, λοιπόν, απροετοίμαστος για την εξομολόγηση. Διάλεξε έναν ήρεμο τόπο και, σε μια ήσυχη ώρα, βάλε κάτω τον εαυτό σου και εξέτασέ τον αμερόληπτα και χωρίς ελαφρυντικά, από τότε που αισθάνθηκες τον εαυτό σου. Εξέτασέ τον πρώτα πρώτα εάν είναι εντάξει στα καθήκοντα προς τον Θεό. Ποια δηλαδή είναι η πίστη σου και η εμπιστοσύνη σου προς τον Θεό; Μήπως στις δυσκολίες της ζωής σου απελπίζεσαι και γογγύζεις κατά του Θεού; Μήπως πιστεύεις σε όνειρα και δεισιδαιμονίες; Μήπως διαφωτίζεις και οδηγείς άλλους στο να τηρήσουν διάφορες δεισιδαιμονίες και προλήψεις; Κατέφυγες καμιά φορά στα μάγια, τον πνευματισμό και τα τοιαύτα; Μήπως παρεσύρθης ποτέ

σε αιρετικές διδασκαλίες; Μήπως συζητείς με τους Μάρτυρες του Ιεχωβά ή άλλους αιρετικούς; Μήπως πηγαίνεις στις συναθροίσεις τους ή διαβάζεις τα βιβλία τους; Μήπως αφήνεις το στόμα σου ελεύθερο, ώστε να βγαίνουν από αυτό απρεπείς λόγοι, ύβρεις, κακολογίες, κατάρες; Μήπως ορκίζεσαι χωρίς λόγο ή, το χειρότερο, ψευδώς; Προσεύχεσαι και εκκλησιάζεσαι τακτικά; Στέκεσαι στην προσευχή και στην Εκκλησία με την απαιτουμένη ευλάβεια; Φυλάττεις την αργία της Κυριακής και των Μεγάλων Εορτών, τις νηστείες, εφόσον είσαι με τη βοήθεια του Θεού υγιής, και τους άλλους κανονισμούς της Εκκλησίας μας; Εξέτασε έπειτα τη συμπεριφορά σου προς τους άλλους.

Την υπακοή και το σεβασμό που επιβάλλεται στους ιερείς, τους γονείς, τους διδασκάλους σου και γενικώς προς τους μεγαλυτέρους σου. Τους τιμάς και τους βοηθείς στις ανάγκες τους; Μήπως συνήθισες να κατακρίνεις ή να κακολογείς τους ιερείς ή να συμμετέχεις σε συζητήσεις όπου διασύρεται και σχολιάζεται ο κλήρος; Αν είσαι πατέρας ή μητέρα, μήπως αποφεύγεις την τεκνογονία; Ή μήπως συνέστησες σε καμία άλλη ή σε κανέναν άλλον να αποφύγει την τεκνογονία; Φροντίζεις όπως πρέπει για τα παιδιά σου; Φροντίζεις για τις ψυχές τους; Προσέχεις να τους δίνεις το καλό παράδειγμα; Μήπως βρίζεις ή καταριέσαι τα παιδιά σου; Μήπως τα στέλνεις εις τον διάβολο; Μήπως εμποδίζεις τα παιδιά σου από το κατηχητικό σχολείο ή τα σπρώχνεις στην κοσμική ζωή;

Στενοχωρείσαι εάν κάποιο παιδί σου εξεδήλωσε διάθεση να γίνει κληρικός ή να αφιερωθεί στον Χριστό και κάνεις το παν για να το εμποδίσεις και μπαίνεις αντιμέτωπος του θελήματος του Θεού; Μήπως δημιουργείς σκηνές και επεισόδια ή βάζεις λόγια και δημιουργείς ψυχρότητα ή διχόνοια ανάμεσα στη νύμφη, την πεθερά ή τους συγγενείς σου ή φίλους άλλους; Εάν είσαι εργοδότης ή προϊστάμενος, πώς συμπεριφέρεσαι προς τους κατωτέρους σου; Μήπως τους αδικείς; Αν είσαι εργάτης ή υφιστάμενος, πώς συμπεριφέρεσαι εις τους ανωτέρους σου; Είσαι ευσυνείδητος στην εργασία σου; Ακόμη, μήπως εμποδίζεις τους άλλους από τον εκκλησιασμό ή από την εκτέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων των; Μήπως ειρωνεύεσαι εκείνους που εξομολογούνται και κοινωνούν τακτικά;

Γενικά, όσους θρησκεύουν και προσπαθούν να ζήσουν τη χριστιανική ζωή; Εξέτασε, λοιπόν. Και εξέτασε ακόμη αν αγαπάς όλους, αν συγχωρείς εκείνους που σε έβλαψαν, αν οργίζεσαι και θυμώνεις και παραφέρεσαι, αν εζημίωσες κανέναν, αν εφάνης ασυνεπής στις υποχρεώσεις σου, αν στο επάγγελμά σου εργάζεσαι με τιμιότητα, χωρίς νοθείες, αισχροκέρδειες κ.λπ. Μήπως υποκύπτεις στο σοβαρό αμάρτημα της χαρτοπαιξίας, της οινοποσίας, της συκοφαντίας, της πορνείας, της μοιχείας, του αυνανισμού, της κατακρίσεως; Εξέτασε ακόμη με ιδιαίτερη αυστηρότητα τη ζωή σου από ηθικής απόψεως. Προσέχεις τι διαβάζεις, τι ακούς, τι συζητείς, τι βλέπεις; Μήπως συχνάζεις σε θεάματα που...

προσβάλλουν την ηθική, σε διασκεδάσεις και χορούς όπου υπάρχει κατάπτωση ηθική; Προσέχεις την αγνότητα των οφθαλμών σου, των σκέψεών σου, των λόγων σου, των πράξεών σου; Μήπως σε παρασύρει η μόδα, ο καλλωπισμός, η φιλαρέσκεια, ώστε να δημιουργείς περιττά έξοδα ή να παραμελείς άλλα σοβαρότερα καθήκοντα ή να χάνεις άσκοπα τον πολύτιμό σου χρόνο;

Να γίνεσαι αιτία, παρακολουθώντας αυτά, να σκανδαλίζονται άλλοι; Αν ιδιαιτέρως συ, ακροατά, είσαι νέος ή νέα, μήπως εκτίθεσαι σε συζητήσεις και σε συναναστροφές που θα σε οδηγήσουν ίσως σε ηθικές παρεκτροπές; Μήπως με την ενδυμασία σου και με τα βλέμματά σου, με τα λόγια σου γενικά, με την απρόσεκτη συμπεριφορά σου γίνεσαι αφορμή σκανδάλου; Αν είσαι ανύπαντρος, προσέχεις την αγνότητα του σώματος και της ψυχής σου μέχρι της ημέρας του γάμου σου; Αν είσαι σύζυγος, ετήρησες κατά πάντα και τηρείς τη συζυγική σου πίστη; Είναι βοηθήματα αυτά απαραίτητα που θα σε βοηθήσουνε, αν θέλεις να κάνεις την αρχή της εξομολογήσεως. Και όταν έπειτα έλθει η Χάρις και εγκατοικήσει, αυτή η ιδία θα αρχίσει να υπενθυμίζει σε σένα το τι είναι υπόλοιπον και τι είναι εκείνο που υπάρχει εντός σου και σε δυσκολεύει για τη Βασιλεία των Ουρανών. Αλλά πρέπει να γίνει η αρχή. Αγαπητοί μου, κανένας δεν μετενόησε διότι μετενόησε. Ενώ

πολλοί μετενόησαν που δεν μετενόησαν. Κανένας δεν ακούστηκε στο τέλος της ζωής του να λέει «μετανοώ γιατί επίστευσα και εξομολογήθηκα σε πνευματικό και κοινώνησα», όμως όλοι οικτίρησαν τον εαυτόν τους που έφυγαν ατακτοποίητοι από αυτήν την πλευρά. Ναι, πολλοί θα μας πούνε ότι δεν πιστεύουν και ότι εμείς κακώς πιστεύουμε. Να μου επιτρέψουν αυτοί, εν κατακλείδι, να τους θέσω ένα ερώτημα. Πείτε μου, αγαπητοί μου, τι εκερδίσατε εσείς που δεν πιστέψατε και τι έχασα εγώ που επίστευσα; Αν απαντήσετε σωστά, τότε θα σας πω συγγνώμη και ευχαριστώ. Εάν όμως δεν απαντήσετε σωστά, θα σας οικτίρω και θα σας παρακαλέσω και πάλι και θα εύχομαι στον Θεό να μετανοήσετε και να εξομολογηθείτε,

να κοινωνήσετε των αχράντων μυστηρίων της Ορθοδόξου Εκκλησίας, για να μη χαθεί η πολύτιμος ψυχή σας, να δοξαστεί ο Θεός και να χαρεί ο Ουρανός. Αμήν.