Counsels

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The talk “Admonitions” was given at the Holy Monastery of Philotheou.

My fathers, we all know from the Old Testament that the Prophet-King David was an illumined and holy man.

In his Psalms he also writes the following:

“I have set the Lord always before me; because He is at my right hand, I shall not be shaken.”

Because he was illumined, he saw with the eyes of his soul God standing at his right hand, and this helped him not to be shaken by the assaults of sin. He had the spiritual strength to know Him, to perceive Him, and to behold Him mystically. Thus, by avoiding sin, he advanced toward theoria, the divine vision of God.

A person strays from the path of God and follows the path of sin and of the devil because he lacks the spiritual strength to know and understand that God is present everywhere; that his every action and every logismos—every intrusive thought—is known to God; and that the One who sees all his deeds will one day also be his Judge.

“Watch and pray, lest you enter into temptation,” says the Lord. Indeed, if we examine ourselves, we will see that whenever we do not pray and do not have the spiritual vision of God, then we stumble, then we fall, then we sin, and then we grieve God.

We all know this, because this is what happens. How did the Prophet-King David behold God? This is something that speaks of holiness.

He passed beyond the stages of a beginner and, in time, came to receive the grace and special strength of God, so that he could keep the presence of God continually in his memory and in his soul.

If we possessed this remembrance and this awareness—if we could see with the eyes of our soul that God sees us, hears us, and knows inwardly all that we do; that we live in God and move in Him—we would be exceedingly watchful and would avoid sin. And by avoiding sin, which leads to purity, we would come near to the all-pure God.

How great the fear of God would be within our soul if we had this vision of God!

Therefore, we must meditate upon this remembrance of God and His presence everywhere, contemplate it, and hold fast to it, so that we may escape sin.

In the presence of an important person, we cannot behave shamefully. There are sins so shameful that we could not commit them even before a little child.

We are ashamed before other people: we do not want to disgrace ourselves, to be condemned by them, or to lose their esteem and the good opinion we want them to have of us. We guard ourselves from doing anything wrong and, out of a desire to please people, we refrain from committing sin.

This is because we have bodily sight and can see those people before us.

But if we had spiritual sight with which to behold God—our heavenly Father, our Creator, and our Judge—

just think how carefully we would live. When sin pushes me, when a passion urges me to stray from the path of God, if I remember that God sees me, that God will punish me, that I will grieve God and wound this infinite love, I will take care not to do it.

Therefore, the cause of our sin and of our turning away from God is that we do not see Him.

It is a terrible error to live in God and yet not see Him. Of course, the nature of God cannot be seen or comprehended; it is beyond all things. Yet through the knowledge God has given us, we are able to perceive His attributes and His divine uncreated energies, and through them ascend from what is caused to the First Cause, who is God Himself.

Through this awareness, we bring God very near to us and set Him before us. We do not give Him any form—no, for in His nature He has no form. But when we remain attentive, knowing that we stand before Him and that His unsleeping eye is watching us, and when we make all this part of ourselves and of our life, then our way of life will certainly become exceedingly watchful.

We will avoid sin only by remaining aware of the presence of God. We may be alone, each one apart, each in his own cell and by himself; and the devil deceives us into thinking that no one is there.

And this becomes an occasion for us to act carelessly.

That is, we transgress the law of God. Sin is deeply rooted within us. The passions are rooted in the heart, and the imagination works without ceasing: one image brings another, and so one passion drives us toward another.

And if I am not watchful, if I do not remember that God sees me and knows what I am thinking and imagining, then I will turn aside toward sin. As we know, sin is not committed only bodily; we also sin in the soul. Indeed, I would say that we sin even more inwardly, because we tell ourselves that no one sees us.

We are more careful about outward sins because the desire to please others overcomes us: we do not want to be disgraced or lose the esteem of the world. But inwardly, if we are not watchful, a veritable Hell arises.

Yet God, the ever-watchful Eye, sees all these things and deals with us accordingly.

The Prophet-King also said this: the Lord declared, “You are gods, and all of you are sons of the Most High.” This speaks of a higher state. In the life to come, all who are granted salvation will indeed live as gods—not by nature, but by grace.

Such will be the blessedness of the world to come. The saved soul will partake of this blessedness of God.

If a piece of rusty iron is placed in an intensely burning fire, it too becomes like a glowing coal. It becomes wholly fire. It is rusty no longer, but radiant, having taken on the properties of the fire.

So too, in the world to come, the saved soul will become wholly light—wholly light, wholly blessedness, wholly joy. Yet it will not comprehend the nature of God. It will become a participant in the ineffable things of God. Consider the Apostle Paul, as we know.

While he was still here in this life, by the grace of God he was caught up as far as the third heaven.

He saw and heard things that he could not express in human words.

“Oh, the depth of the riches and wisdom and knowledge of God!” he exclaimed in profound wonder before God. Nothing is impossible. Whatever God created, He created from His own fullness.

In His natural and pure love, God willed to create beings and count them worthy of His divine grace, making them like little gods.

Out of love—out of an overwhelming love—He willed to create angels and human beings so that they might delight in Him.

Well then, let us begin.

He also made so many other created things, so that through them they might receive blessedness and gladness and be led toward an understanding of Him, insofar as that understanding is possible. Therefore, our destiny is not to live here below.

Here is the arena; here is the wrestling ground of the spiritual struggle. And according to how each person struggles, he will be led upward.

If here below on earth, in this place of exile, we have so many things that bring us delight,

consider even a humble little flower. Many times we see such a tiny thing giving off so wonderful a fragrance, and we say, “What a fragrance there is in this little flower!” Yet before long it withers and disappears.

God has placed such grace in things that pass away. What, then, can we imagine of those things, those works, that Paradise, that other life, where all is unfading, unchanging, and eternal?

There, speaking in human terms as best we can, God has placed all His wisdom. So these good things in Heaven are waiting for us. Paradise is empty, and it too is waiting to be filled with the children of God.

The angels long for us to reach Heaven, so that they too may be at peace, because they fear that the demons may trip us up and keep us from reaching it, and so deprive them of their brethren. The angels have exceedingly great love for us.

If a man of God, during prayer and communion with God, is filled with great love for God and, by extension, for every human being, how much more must this be true of the angels in Heaven? They are holy and, in a certain sense, sinless; they delight in God continually, without interruption or ceasing, and they receive the fullness of divine love.

How could they not love us human beings, who struggle here below against the demons and the passions? They join us in this struggle. God sends them to help those who are to inherit His Kingdom.

Certainly, every baptized person has a guardian angel. But there are also countless other angels who help the souls struggling to escape sin. When Abba Moses the Ethiopian was engaged in his spiritual struggle, he was once assailed by an intense warfare of the flesh. During that struggle, he would not come forward to receive Holy Communion, because he felt, so to speak, unclean on account of that warfare and its carnal nature.

One day Saint Isidore the Priest said to him, “My abba, come forward to the Holy Mysteries.” He replied, “I will not come forward until these improper dreams cease.”

“No,” he said. “Put them aside and come, let us receive Holy Communion.” “I will not come.” Then he said to him, “Come near me.” He took him up onto the roof of the cell and said, “Now look carefully to your left.” Then God opened the eyes of his soul, and he saw the whole world filled with demons, rushing about in a frenzy and seeking to trip people up. He shuddered when he saw the demons like this.

Saint Isidore said, “Now look upward and to your right.” He turned and saw ranks upon ranks, whole armies of angels and archangels, descending from above, and he received great consolation. Saint Isidore asked him, “Which forces are more numerous and more powerful: ours, or those of the demons?” “Ours—the forces of the angels,” he answered.

“Then take courage now and be bold. Understand that you cannot free yourself by your own power”—it was as though he were telling him—“nor can your ascesis free you from the passion and from this warfare. This is solely the work and accomplishment of God’s grace.”

From that very moment, the warfare ceased; the struggle came to an end. He felt himself relieved and was humbled, because he had not achieved this through his own ascesis, but through a single word from the abba; he received it as a gift.

You see how greatly the angels love us.

So they are waiting for us in Heaven. Meanwhile, they continue to sing hymns to God, moved by Him, for He grants them these visions and continually nourishes them with His blessedness. They stand in ecstasy before the infinite light, and because the light is so overwhelming, they see nothing else.

They live within this blessedness and say, “Why should human beings not come here as well—the creatures of God, the images of God? Why should these people not come, for whose sake God came down, took flesh, was crucified, and shed His blood?” And He continually nourishes them with His flesh and His blood.

Why should they be condemned to Hell? Hell is dreadful, and the angels know this too. Dreadful Hell stands at the opposite extreme from blessedness.

Do you remember that, in one of our talks, we mentioned an unnamed monk and the vision he saw, when he was taken up with the help of Saint George? When the Saint and the monk approached the holy monks who dwell above in the Church Triumphant, everything those monks said showed that they knew his whole condition and that they were praying for him.

Therefore, all those who dwell above in the other world, whether angels or saints, know our entire condition. They know our logismoi, our intrusive thoughts; they know everything about us, and they pray for us. For now they see clearly, no longer as though in a mirror, as we do here, perceiving only partially the things of God and the things concerning Him.

They live these realities concerning God, and so they long deeply for us not to be lost. When we sin, when we stray from the path, they not only pray for us but also feel great pain for us. If we, out of love, feel one another’s pain when we see that our brother is not doing well, and we are grieved and suffer and pray for him, then they...

Those who dwell in the other world know what Hell is, and they know how easily people are caught in snares. They know with complete accuracy the cunning of the demons, and they say, “Let us pray for them, so that we may help these people struggling down there, who do not know what is happening here.”

Let us strive to keep this awareness as a constant and unceasing meditation, because it accords with the truth and with reality.

We must not lose sight of this, because time is passing and flowing away. Alas, time is leaving us behind, and we are drawing ever closer to the end. Yet God is our Father, a Father beyond all comparison.

Even if we gathered together all the fathers in the world, they would not amount, even in the smallest degree, to one Father like our heavenly Father.

He has such providential care for us, and such love, that we cannot even imagine it.

Think how much an earthly father can forgive us. If we, with our limited human capacity, can forgive so generously, how much more can God our Father forgive?

Not merely seventy times seven, as the Lord said to the Apostle Peter, but infinitely many times seventy times seven. He can forgive us at every moment.

Since we have such a Father, what should we do? Should we be afraid to ask His forgiveness? Yet at the same time, we should behold His love and take care not to offend it.

We do not want to hurt someone who loves us. We say, “Let me not grieve him. He cares for me and loves me so deeply—how could I hurt him so readily?”

How, then, could we grieve God our Father, who loves us so deeply?

Let us beware of sin, my fathers; let us flee from sin. At one point in his own time, John Chrysostom saw how readily people committed the sin of swearing oaths. They resorted to oaths very casually, even though this is such a grave sin. “Do not swear at all,” says the Lord.

They treated swearing as though it were nothing, so he continually preached about it. In one of his homilies he said, “Perhaps you will say, ‘Are you speaking about oaths yet again? What more can you possibly say about them?’” And yet there is no end to what must be said about swearing.

A farmer reasons that the deeper he sets the plow and drives it into the earth, so that the seed also goes deep, the greater and better the yield will be.

“That,” he says, “is what I am doing with you by speaking continually about oaths. I want to plant deeply within you an awareness of the sin of swearing, so that we may avoid it, uproot it, and remove it from our midst.”

And I want to speak about the matter of judging others. Today, all of us are sinners; all of us are covered with sores; all of us bear sins. And yet we set about speaking of our neighbor with harsh judgment, as though we were not sinners, as though we had never fallen, as though we possessed apatheia—freedom from the passions—and could look down on others from above.

We also judge others whom we consider far beneath us, although I, the one passing judgment, may have far graver sins and greater passions. Yet because I do not keep God before my eyes, I see my neighbor’s faults, put him on trial before a harsh tribunal, condemn my brother within myself, and consign him to Hell.

And yet, however small we may consider the sin of judging others—and it seems that this is how we think of it—it is exceedingly grave and can lead to condemnation.

To show you how easily we lose the grace of God, I will tell you this. The Sayings of the Desert Fathers tells of two brothers in a monastery who shared a spiritual love. One of them could see the grace of God upon the other’s face. This grace is visible to spiritual people.

One day, he could no longer see the grace of God upon his brother’s face. He said to him, “Brother, I do not see the grace of God on your face. Have you perhaps sinned in some way?” The brother was taken aback. “I have not sinned anywhere, brother,” he said. “Look carefully; pay attention and examine yourself, because I cannot see the grace.” “But where could I have sinned? I cannot see anything; my conscience is not aware of anything.” After they parted,

he thought and thought. He began to retrace his steps: “Where was I this morning? Whom did I see? Whom did I hear? I left the Church to go to my obedience, and then I saw—ah, yes!” He went to his brother and said, “This is where I must have fallen.”

“As I was leaving the Church, I saw a monk sitting outside the Church and eating,” he said, “contrary to the rule and the order of the monastery. And I said within myself, ‘First thing in the morning, he is sitting there eating?’” This is judging another. “Yes, my brother. What you said—what you thought within yourself—was judgment.”

“So it seems that judging him deprived you of the grace of God. Now let the two of us fast together and devote three days to prayer, and God is able to restore His grace and give it back to us.” And indeed, they fasted and prayed fervently, and the brother once again saw the grace of God in his brother’s face and rejoiced greatly.

You see how attentively the Fathers labored. We would regard this brother’s transgression as nothing at all.

We fall into far worse judgments, and then we ask, “Why do we feel this way within ourselves? Why do we feel so empty? Why do we feel negligence, despondency, and spiritual listlessness?” All these are symptoms of being deprived of the grace of God.

Therefore, like David, let us continually keep the invisible God before our eyes. Let us be watchful—and I speak first of all to myself—so that we may attain purity of soul and body. For without purity, how shall we enter the pure Paradise of God?

According to the Apocalypse of John, nothing profane or unclean will enter there.

This examination of our thoughts and this keeping God before our eyes is called nepsis, watchfulness. Nepsis gives a person spiritual eyes with which to see. It examines and searches everything, and does not allow evil logismoi—intrusive thoughts—to penetrate more deeply.

In everything we should ask, “Does God will this? No? Then I must not do it.” Many times the passion deceives and overcomes us—me first of all—and we give way. Afterward, our conscience reproves us.

May that reproof at least help us come to metanoia, to repentance, and give us the strength to correct our error.

If we do not fulfill God’s first will, which is that we should not sin at all, let us at least fulfill His second will—His will according to divine economy—which is that we should repent and return. God’s first will was that Adam should not sin in Paradise. But once he had sinned, God’s second and subsequent will was that he should repent and return.

Let us make a good beginning once again and attend to ourselves. Let us open the eyes of our soul and behold God. Let us be conscious that we live and exist and move and receive life within the presence and the nature of God.

And one final thought concerning our holy God. If, in this world and in that other world above, there are so many created things that bring boundless delight to the soul of man and of the angel—whether light, fragrance, beauty, or whatever else they may be—

if God has created all these exalted things, then what must He be in His own nature? If all these things came from His fullness, then what must He Himself be?

There were some people who went to a God-fearing teacher. These simple villagers thought that, since he was a teacher, he would know how to speak to them about God. One day they visited him and said, “Teacher, we would like you to tell us what God is.” He replied, “Come back tomorrow, and I will tell you.” They went back the next day. “Come again the day after.” They went the day after. “Come back later.” And so they returned later.

And again, nothing. This went on for many days. “But teacher, are you never going to tell us?” “Keep coming every day of your lives. But I will never be able to tell you what God is. For God cannot be comprehended or known. He is beyond our grasp, beyond all explanation—He is above all things.”

He is above spirit and above every attribute that cataphatic, or affirmative, theology can ascribe to Him.

He, then, is our Creator, our Father, and the One who provides for us. He is the One who loves us to an infinite degree, according to His incomprehensible nature.

We are creatures of this God. Therefore, in a manner worthy of the God and Father we have, we too must live accordingly, so that we may truly be children of God. Now we shall offer a few words of counsel.

Some Words of Counsel.

Let us love the Church with all our soul. The monastery church is like Noah’s ark. All the animals and people gathered inside that ark and were saved from the flood. We too must hasten to this spiritual ark, the Church—to the services and the Divine Liturgies—so that we may be saved from the flood of the passions and sin.

Let us not neglect going to church for the slightest reason; let us go down to the church. Only for a serious reason should we remain in our cell—for example, because we are ill and need to recover. But to remain behind and not go down to church at the slightest excuse is not right.

There, the prayers of us all are united. Each is warmed by seeing the others; each becomes a good example to the others. In this way, we form one common assembly and journey together toward Heaven.

In the Church, let us remain attentive. Let us not allow our nous, our spiritual intellect, to wander here and there, but gather it and attend to what we hear and to noetic prayer. Let us also struggle against sleep, which comes like a cruel tyrant, compelling us to grow drowsy and thus depriving us of the grace we receive in the Church.

We must also avoid idle talk, as we have said, as well as the dreadful sin of judging others and the sin of slander. Let us not arrange gatherings, so to speak, merely to speak against one person or another.

That is a very evil thing.

Let us strive to let love help us avoid every sin, because when a person truly has love within, he never judges, accuses, or finds fault with his brother.

And let us not forget the Jesus Prayer. Let us whisper it while carrying out our obediences, because our nous wanders away from our work, here and there. Invoking the Lord aloud helps us wonderfully.

Once, some ascetics visited Amma Sarah, and she brought them some fruit to eat. The ascetics ate the poorer, spoiled pieces and left the good ones.

When they had finished eating, Amma Sarah said to them, “You truly are ascetics. You left the good fruit and ate the inferior pieces.”

An elder had a disciple, whom he instructed, saying, “My child, whenever you are offered something—whether food, fruit, or clothing—choose the inferior portion.” The disciple asked, “Always? Am I to choose the inferior portion and let someone else take the better one?”

“Yes,” he replied. “Willingly and deliberately become a fool, so that you may become wise according to God.”

Ομιλία «Νουθεσίαι» έγινε στην Ιερά Μονή Φιλοθέου.

Πατέρες μου, όπως γνωρίζουμε όλοι από την Παλαιά Διαθήκη, ότι ο προφήτης, ο βασιλεύς Δαβίδ, ήταν ένας φωτισμένος και άγιος άνθρωπος.

Μέσα στους ψαλμούς του γράφει και το εξής:

κατενών των Κυριών μου εκ δεξιών μου δια παντός ή να μη σαλευτώ.

Σαν φωτισμένος που ήταν, έβλεπε με τα μάτια της ψυχής του τον Θεό να στέκει δεξιά του, και αυτό τον βοηθούσε να μη σαλεύεται από τις προσβολές της αμαρτίας. Είχε τη δύναμη να τον κατανοεί, να τον αντιλαμβάνεται, να τον βλέπει μυστηριωδώς και έτσι, αποφεύγοντας την αμαρτία, προχωρούσε προς τις θεωρίες του Θεού.

Το ότι ο άνθρωπος ξεφεύγει από τον δρόμο του Θεού και ακολουθεί τον δρόμο της αμαρτίας, του διαβόλου, είναι γιατί δεν έχει τη δύναμη να γνωρίζει και να νοεί ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών, και κάθε του πράξις και κάθε λογισμός είναι γνωστός στον Θεό, και ότι Αυτός που βλέπει όλες τις πράξεις του, Αυτός και κάποια μέρα θα είναι ο κριτής του.

«Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, ίνα μη εισέλθητε εις πειρασμόν», λέγει ο Κύριος. Πράγματι, εάν θα εξετάσουμε τον εαυτό μας, θα δούμε ότι οσάκις δεν θα προσευχόμαστε, δεν θα έχουμε πνευματική θεωρία του Θεού, τότε υποσκελιζόμεθα, τότε πέφτουμε, τότε αμαρτάνουμε, τότε λυπούμε τον Θεό.

Αυτό είναι γνωστό σε όλους μας, διότι έτσι συμβαίνει. Πώς τον έβλεπε τον Θεό ο προφητάναξ Δαβίδ; Αυτό είναι κάτι που μιλάει για αγιότητα.

Πέρασε τα στάδια τα αρχαρίτικα και, συν τω χρόνω, έφτασε να δεχθεί τη χάρη και την ιδιαίτερη δύναμη του Θεού, που να μπορεί να κρατεί στη μνήμη του, στην ψυχή του, την παρουσία του Θεού.

Αν είχαμε αυτή τη μνήμη, αυτή την κατανόηση, το να βλέπουμε με τα μάτια της ψυχής μας ότι ο Θεός μας βλέπει, μας ακούει, μας κατανοεί εσωτερικά τι κάνουμε, ότι βρισκόμεθα μέσα στον Θεό και κινούμεθα μέσα σε Αυτόν, θα είχαμε μια πολύ μεγάλη προσοχή, και θα αποφεύγαμε την αμαρτία και, με την αποφυγή της αμαρτίας, που μιλάει για καθαρότητα, θα φτάναμε να προσεγγίσουμε τον καθαρότατο Θεό.

Πόσος φόβος Θεού θα ήταν μέσα στην ψυχή μας, αν είχαμε αυτή τη θεώρηση του Θεού!

Γι' αυτό πρέπει να μελετήσουμε, να θεωρήσουμε, να αγκιστρωθούμε, να πιαστούμε από αυτή τη μνήμη του Θεού, της πανταχού παρουσίας Του, για να γλιτώσουμε από την αμαρτία.

Μπροστά σε έναν μεγάλο άνθρωπο δεν μπορούμε να ασχημονήσουμε. Και αμαρτίες που είναι ντροπαλές, και μπροστά σε ένα παιδάκι δεν μπορούμε.

Ντρεπόμεθα τους ανθρώπους, να μη ρεζιλευτούμε, να μη μας κατακρίνουν, να μην πέσουμε από τη συνείδησή τους, από την υπόληψη που θέλουμε να έχουμε μέσα τους. Φυλαγόμαστε να μην κάνουμε κάτι το κακό και, για μια ανθρωπαρέσκεια, φυλαγόμαστε να μην κάνουμε αμαρτία.

Γιατί έχουμε τη σωματική όραση να βλέπουμε τους ανθρώπους αυτούς και λοιπά.

Εάν είχαμε την πνευματική όραση να βλέπουμε τον Θεό, τον Ουράνιο Πατέρα, τον Δημιουργό μας, τον Κριτή μας,

Σκεφτείτε πόσο προσεκτικά θα ζούσαμε. Όταν με σπρώχνει η αμαρτία, όταν με ωθεί ένα πάθος για να ξεκλίνω από τον δρόμο του Θεού, εάν σκεφτώ ότι ο Θεός με βλέπει, ο Θεός θα με τιμωρήσει, ότι θα λυπήσω τον Θεό, θα λυπήσω αυτή την άπειρη αγάπη, θα προσέξω να μην το κάνω αυτό.

Άρα λοιπόν, η αιτία της αμαρτίας μας, της αποστασίας μας από τον Θεό, είναι ότι δεν τον βλέπουμε.

Είναι φοβερό λάθος το να ζούμε μέσα στον Θεό και να μην τον βλέπουμε. Βέβαια, η φύσις του Θεού δεν βλέπεται, δεν κατανοείται. Είναι πάνω από όλα. Με τη γνώση που μας έδωκε ο Θεός, το να μπορούμε να δούμε τις ιδιότητές Του, τις ενέργειές Του, σαν μια αιτία να φτάσουμε στην πρώτη αιτία, που είναι αυτός ο Θεός.

Και με την κατανόηση αυτή φέρνουμε τον Θεό πολύ κοντά μας, τον φέρνουμε μπροστά μας, δεν του δίνουμε μορφή. Όχι, διότι στη φύση του δεν έχει μορφή, αλλά με την προσοχή, το ότι στεκόμεθα μπροστά του και το ακίνητο μάτι του μας βλέπει, όταν όλα αυτά τα πιάσουμε στον εαυτό μας, στη ζωή μας, οπωσδήποτε ο τρόπος της ζωής μας θα είναι πάρα πολύ προσεκτικός.

Την αμαρτία θα την αποφύγουμε μόνο με την έννοια της παρουσίας του Θεού. Είμεθα κατά μόνας, ξεχωριστά, ο καθένας στο κελί του, στον εαυτό του. Μας ξεγελάει ο διάβολος ότι δεν είναι κανένας.

Και αυτό γίνεται μία αιτία να κάνουμε ορισμένες απροσεξίες.

Δηλαδή, να σφάλουμε στον νόμο του Θεού. Μέσα μας η αμαρτία είναι πολύ βασική. Τα πάθη είναι ριζωμένα μέσα στην καρδιά, η φαντασία δουλεύει ακατάπαυστα, η μία εικόνα φέρνει την άλλη και έτσι το ένα πάθος σπρώχνει στο άλλο.

Και αν δεν προσέξουμε και αν δεν σκεφτούμε ότι ο Θεός με βλέπει, ότι ο Θεός γνωρίζει αυτό που σκέφτομαι, αυτό που φαντάζομαι, τότε θα ξεκλίνω προς την αμαρτία. Δεν είναι μόνο το να αμαρτήσει κανείς, όπως ξέρουμε, σωματικά· αμαρτάνουμε και ψυχικά και μπορώ να πω ότι περισσότερο αμαρτάνουμε εσωτερικά, γιατί λέμε ότι δεν μας βλέπει κανένας.

Στις έξω αμαρτίες έχουμε περισσότερη προσοχή, γιατί μας νικάει η ανθρωπαρέσκεια, να μην ντροπιαστούμε, να μην πέσουμε από την υπόληψη του κόσμου. Εσωτερικά, όταν δεν προσέξουμε, γίνεται μία σωστή κόλαση.

Ο δε Θεός, ο ακοίμητος οφθαλμός, τα βλέπει όλα αυτά και ανάλογα μας φέρεται.

Επίσης, ο Προφητάναξ βέβαια είπε και το εξής: Ότι είπε ο Κύριος: «θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες». Αυτή η κατάσταση είναι κάτι υψηλότερο. Στην άλλη ζωή, όσοι άνθρωποι θα τύχουν να σωθούν, πράγματι θα ζήσουν σαν θεοί, όχι κατά φύση αλλά κατά χάριν.

Τέτοια θα είναι η μακαριότης στον άλλον κόσμο. Η σωσμένη ψυχή θα απολαμβάνει αυτή τη μακαριότητα του Θεού.

Ένα σκουριασμένο σίδερο, αν πέσει μέσα σε μια πολύ δυνατή φωτιά, γίνεται και αυτό σαν κάρβουνο αναμμένο. Γίνεται όλο φωτιά. Δεν είναι πια σκουριασμένο. Είναι φωτισμένο. Έχει πάρει την ιδιότητα της φωτιάς.

Έτσι και στον άλλον κόσμο η σωσμένη ψυχή θα γίνει όλο φως. Θα γίνει όλη φως, όλη μακαριότητα, όλη ευτυχία. Μόνο το ότι δεν θα κατανοήσει τη φύση του Θεού. Θα γίνει μέτοχη των απορρήτων του Θεού. Ο Απόστολος Παύλος, όπως ξέρουμε.

Είμαστε, όταν ήρθε εδώ στη ζωή, με μια αρπαγή του, που έγινε από τη χάρη του Θεού, ανέβηκε μέχρι τον τρίτο ουρανό.

Είδε και άκουσε πράγματα που δεν μπόρεσε να τα πει με τις ανθρώπινες λέξεις.

«Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού!» αναφώνησε με μεγάλη έκπληξη στον Θεό. Δεν είναι τίποτε αδύνατο. Το ότι έφτιαξε ο Θεός, το έφτιαξε εκ του πληρώματος αυτού.

Θέλησε ο Θεός, μέσα στην κατά φύση αγάπη Του και στου αγνία, να κάνει δημιουργήματα και να τα αξιώσει αυτής της θεϊκής χάρης Του, να τα κάνει σαν μικρούς θεούς.

Από αγάπη, από μια αβάστακτη αγάπη, θέλησε να κάνει τους αγγέλους, τους ανθρώπους να Τον απολαμβάνουν.

Λοιπόν, πάμε.

Έκανε και τόσα άλλα δημιουργήματα και από αυτά να παίρνουν μακαριότητα και ευφροσύνη και να οδηγούνται από αυτά στην κατανόηση, στη σχετική κατανόηση. Άρα, λοιπόν, ο προορισμός μας δεν είναι για να ζήσουμε εδώ κάτω.

Εδώ είναι το στάδιο, εδώ είναι η παλαίστρα του αγώνα και, ανάλογα κανείς πώς θα αγωνιστεί, θα οδηγηθεί προς τα πάνω.

Εάν εδώ κάτω στη γη, σε αυτή την εξορία, έχουμε τόσα πράγματα που μας ευφραίνουν.

Ας πάρουμε ένα ταπεινό λουλουδάκι. Πολλές φορές βλέπουμε ένα μικρό τέτοιο πραγματάκι να έχει τέτοια ευωδία. Να λέμε: «Μα τι ευωδία είναι σε αυτό το μικρό λουλούδι!» Αυτό μετά από λίγο μαραίνεται και χάνεται.

Σε πράγματα που παρέρχονται έβασε τόση χάρη ο Θεός. Σε εκείνα τα πράγματα, σε εκείνα τα έργα, σε εκείνον τον Παράδεισο, σε εκείνη την άλλη ζωή, τι μπορούμε να φανταστούμε, που εκεί είναι αμάραντα, είναι αναλλοίωτα, είναι αιώνια;

Εκεί έχει βάλει ο Θεός, κατά το ανθρώπινο, όπως μπορούμε να πούμε, την όλη Του σοφία. Λοιπόν, αυτά τα αγαθά επάνω στον ουρανό μας περιμένουν. Ο Παράδεισος είναι άδειος. Περιμένει κι αυτός να γεμίσει από τα παιδιά του Θεού.

Οι άγγελοι νοσταλγούν πότε να φτάσουμε επάνω, για να ησυχάσουν κι αυτοί, γιατί ανησυχούν μήπως οι δαίμονες μας υποσκελίσουν και δεν φτάσουμε επάνω και έτσι στερηθούν τους αδελφούς τους. Οι άγγελοι για μας έχουν πάρα πολύ μεγάλη αγάπη.

Εάν ένας άνθρωπος του Θεού, κατά την ώρα της προσευχής και της επαφής με τον Θεό, πληρώνεται μεγάλης αγάπης προς τον Θεό και, κατ’ επέκταση, προς κάθε άνθρωπο, πόσο μάλλον οι άγγελοι στον ουρανό, που είναι Άγιοι, που είναι κατά κάποιον τρόπο αναμάρτητοι, που απολαμβάνουν συνέχεια, αδιάλειπτα, ακατάπαυστα από τον Θεό, που δέχονται, που λέμε με τόλους τη Θη Αγάπη.

Πώς να μην αγαπούν και εμάς τους ανθρώπους που παλεύουμε εδώ κάτω με τους δαίμονες, με τα πάθη, και αυτοί συναγωνίζονται μαζί μας; Τους στέλνει ο Θεός για να βοηθήσουν τους ανθρώπους που πρόκειται να κερδίσουν τη Βασιλεία Του.

Οριστικά υπάρχει σε κάθε βαπτισμένο άνθρωπο και ένας άγγελος φύλακας. Αλλά υπάρχουν και άλλοι άγγελοι αναρίθμητοι, που βοηθούν τις ψυχές που αγωνίζονται να ξεφύγουν την αμαρτία. Ο Αββάς Μωυσής, ο Αιθίοψ, αυτός όταν βρισκόταν στον αγωνιστικό του τομέα, κάποτε είχε μία επίθεση μεγάλου σαρκικού πολέμου. Πάνω στον αγώνα του αυτόν δεν προσήρχετο να κοινωνήσει, γιατί ένιωθε τον εαυτό του, ας το πούμε έτσι, ακάθαρτο λόγω του πολέμου, λόγω της φύσεως του πολέμου.

και κάποια μέρα του λέει ο Ιερεύστης Κίταιος, ο Άγιος Ισίδερος «Αββά μου, εσύ πρόσελθε στα Άγια Μυστήρια». «Δεν προσέρχομαι», λέει, «αν δεν πάψουν οι αδιάφοροι ενυπνιασμοί».

«Όχι», λέει, «άφησέ τους στην μπάντα και έλα να κοινωνήσουμε». «Δεν έρχομαι». Τότε του λέει: «Έλα κοντά μου», και τον ανεβάζει επάνω στο δώμα του κελιού και του λέει: «Για πρόσεξε αριστερά σου». Τότε του άνοιξε ο Θεός τα μάτια της ψυχής του και είδε όλο τον κόσμο να είναι γεμάτος από δαίμονες και να τρέχουν με μια λύσσα και να θέλουν να υποσκελίσουν τους ανθρώπους. Έφριξε όταν τους είδε έτσι τους δαίμονες.

Λέει: «Κοίταξε και προς τα πάνω δεξιά». Γυρίζει και βλέπει ότι κατεβαίνανε τάγματα και τάγματα, στρατιές αγγέλων και αρχαγγέλων, και πήρε πολύ μεγάλη παρηγοριά. Του λέει: «Ποιες δυνάμεις είναι περισσότερες, μεγαλύτερες, οι δικές μας ή των δαιμόνων; Οι δικές μας, των αγγέλων».

«Λοιπόν, θάρσει τώρα και λάβε θάρρος, και για να γνωρίσεις ότι δεν είναι από τον εαυτό σου να απαλλαγείς», σαν να του έλεγε, «από την άσκησή σου να απαλλαγείς από το πάθος, από τον πόλεμο, αλλά είναι και μόνο έργο και κατόρθωμα της χάριτός Του».

Λοιπόν, από αυτή τη στιγμή πέπαυται, σταματάει ο πόλεμος, και ένιωσε τον εαυτό του ελαφρωμένο και ταπεινώθηκε, διότι δεν το κατόρθωσε με την άσκησή του αλλά με έναν λόγο του αββά· το έλαβε σαν δώρο.

Βλέπετε την αγάπη των αγγέλων σε μας.

Λοιπόν, μας περιμένουν στον ουρανό. Αυτοί μεν συνεχίζουν να υμνολογούν τον Θεό, κινούμενοι από Αυτόν, διότι Αυτός τους δίνει τα θεάματα, Αυτός τους τροφοδοτεί συνέχεια με τη μακαριότητά Του. Και αυτοί είναι εκστατικοί μπροστά στο άπειρο φως και από το πολύ φως που υπάρχει δεν βλέπουν τίποτε.

Μέσα σε αυτή τη μακαριότητα ζουν και λένε: «Γιατί να μην έρθουν και οι άνθρωποι, τα πλάσματα του Θεού, οι εικόνες του Θεού; Να μην έρθουν οι άνθρωποι αυτοί, για τους οποίους κατέβηκε ο Θεός και πήρε σάρκα και σταυρώθηκε και έχυσε το αίμα Του;» και τους τροφοδοτεί συνέχεια με τη σάρκα και με το αίμα Του.

Γιατί να κολαστούν; Φοβερή κόλαση· τη γνωρίζουν κι αυτοί. Εκ διαμέτρου της μακαριότητας είναι η φοβερή κόλαση.

Θυμάστε σε μία ομιλία που είχαμε αναφέρει για κάποιον μοναχό ανώνυμο, ανώνυμο, στην οπτασία που είδε, που βρέθηκε επάνω με τη βοήθεια του Αγίου Γεωργίου, το ότι οι Άγιοι Μοναχοί που βρίσκονται επάνω στη Θριαμβεύουσα Εκκλησία, όταν τους πλησίασε ο Άγιος με τον Μοναχό, οι Μοναχοί αυτοί, με ό,τι του είπαν, γνώριζαν την όλη του κατάσταση και ότι προσευχόντουσαν για αυτόν τον Μοναχό.

Άρα, λοιπόν, όσοι, είτε άγγελοι είτε άγιοι, βρίσκονται επάνω στον άλλο κόσμο, γνωρίζουν την όλη μας κατάσταση, γνωρίζουν τους λογισμούς μας, γνωρίζουν τα πάντα μας και προσεύχονται για μας, γιατί είναι στην πραγματικότητα, διότι τώρα βλέπουν ξεκάθαρα πλέον, όχι σαν σε καθρέφτη που βλέπουμε εμείς εδώ μερικώς τα του Θεού και τα περί Θεού,

Περί Θεού αυτοί τα ζούνε τα πράγματα και, επομένως, έχουνε πολύ μεγάλο πόθο εμείς να μην χαθούμε. Και όταν αμαρτάνουμε, όταν ξεφεύγουμε από τον δρόμο, πέρα από το ότι προσεύχονται, αλλά πολύ μας πονούν. Εάν εμείς πονούμε ο ένας τον άλλον από αγάπη, όταν βλέπουμε ότι ο αδερφός μας δεν πάει καλά, και στενοχωρούμεθα και πονούμε και κάνουμε και ευχή, αυτοί...

που βρίσκονται στον άλλο κόσμο και ξέρουν ποια είναι η κόλαση και ότι οι άνθρωποι παγιδεύονται εύκολα, γνωρίζουν με πάσα ακρίβεια την πονηρία των δαιμόνων και λένε ότι ας τους ευχηθούμε, για να βοηθήσουμε αυτούς τους ανθρώπους που παλεύουν κάτω εκεί και δεν γνωρίζουν εδώ τι συμβαίνει.

Αυτή την επίγνωση να προσπαθήσουμε να έχουμε σαν μια συνεχή και αδιάλειπτη μελέτη, διότι ανταποκρίνεται στην αλήθεια και στην πραγματικότητα.

Δεν πρέπει να μας ξεφεύγει το πράγμα, διότι ο χρόνος φεύγει, κυλάει. Αλλοίμονο, μας εγκαταλείπει ο χρόνος και πλησιάζουμε ολοένα, και ο Θεός είναι Πατέρας μας, ένας Πατέρας που δεν συγκρίνεται.

Όλους τους πατέρες του κόσμου να μαζέψουμε, δεν θα κάνουμε ούτε στο απειροελάχιστο έναν σαν τον Πατέρα τον ουράνιο.

Έχει τόση πρόνοια για μας, έχει τόση αγάπη, όσο δεν μπορούμε να φανταστούμε.

Ένας πατέρας, σκεφτείτε πόσο μπορεί να μας συγχωρέσει. Εάν εμείς συγχωρούμε με την ανθρώπινη δυνατότητα έτσι πλούσια, μα ένας Θεός Πατέρας πόσο μπορεί να συγχωρέσει;

Όχι έβδομαι κοντά και σε επτά, όπως είπε στον Απόστολο Πέτρο ο Κύριος, αλλά άπειρες φορές έβδομαι κοντά και σε επτά. Σε κάθε στιγμή χρόνου μπορεί να συγχωρέσει.

Έχοντες τώρα έναν τέτοιον Πατέρα, τι πρέπει; Να δειλιάζουμε να ζητούμε συγγνώμη; Αλλά παράλληλα να βλέπουμε και την αγάπη του και να μην την προσβάλλουμε.

Πώς δεν θέλουμε να λυπήσουμε έναν άνθρωπο που μας αγαπάει και λέμε: «Να, ας μην τον πικράνω. Αυτός τόσο πολύ με φροντίζει και με αγαπάει, εγώ να τον πικράνω τόσο εύκολα;»

Πώς να πικράνουμε έναν Θεό Πατέρα που μας αγαπάει τόσο πολύ;

Ας προσέξουμε την αμαρτία, πατέρες μου, ας αποφύγουμε την αμαρτία. Ο Ιερός Χρυσόστομος, σε μία περίοδο της εποχής του, είχε δει ότι ο όρκος ήταν ένα αμάρτημα πολύ εύκολο. Ήταν πολύ πρόχειρος ο όρκος, παρότι είναι τόσο βαρύ αμάρτημα. «Μη ομόσαι όλως», λέγει ο Κύριος.

Και τον είχανε για τίποτε τον όρκο και έκανε συνέχεια ομιλίες πάνω στον όρκο και, σε κάποια ομιλία του, είπε: «Ίσως θα πείτε ότι και πάλι περί όρκου ο λόγος. Τι θα πεις άλλο γι' αυτόν τον όρκο;» Και όμως, τελειωμό δεν έχει η ομιλία πάνω στον όρκο.

Όπως ένας γεωργός σκέφτεται ότι όσο πιο βαθιά βάλει το αλέτρι, όσο πιο βαθιά το οδηγήσει και πάει και ο σπόρος βαθιά, οι αποδόσεις θα είναι μεγαλύτερες, καλύτερες.

Έτσι κι εγώ, λέει, κάνω σε εσάς με τη συνεχή ομιλία πάνω στον όρκο. Θέλω να βάλω πολύ βαθιά την έννοια της αμαρτίας του όρκου, ώστε να μπορέσουμε να τον αποφύγουμε, να τον ξεριζώσουμε, να λείψει από τη μέση.

στη μέση. Και εγώ θέλω να πω επάνω στο θέμα της κατακρίσεως. Σήμερα όλοι μας είμεθα αμαρτωλοί, όλοι είμεθα λωβιασμένοι, όλοι είμεθα με αμαρτίες, και όμως καταπιανόμεθα να μιλάμε για τον πλησίον μας με πολλή κατάκριση, σαν να μην είμεθα αμαρτωλοί, σαν να μην έχουμε σφάλει, σαν να είμεθα απαθείς και βλέπουμε αφ’ υψηλού τους άλλους.

Και άλλους που είναι πολύ χαμηλά μας, που ενδεχομένως εγώ που κατακρίνω να έχω βαρύτερα αμαρτήματα και μεγαλύτερα πάθη. Και όμως, το ότι δεν βλέπω τον Θεό, βλέπω του πλησίον μου τα σφάλματα και τον περνώ από ένα αυστηρό δικαστήριο και μέσα μου τον καταδικάζω τον αδελφό και τον πάω στην κόλαση.

Και όμως, όσο μικρή τη νιώθουμε την αμαρτία της κατακρίσεως, φαίνεται ότι έτσι τη σκεπτόμεθα, τόσο είναι βαριά και κολάσιμη.

Για να δείτε πόσο εύκολα χάνουμε τη χάρη του Θεού, θα σας πω το εξής. Στο Γεροντικό γράφει ότι ήταν δύο αδελφοί σε ένα μοναστήρι και είχαν πνευματική αγάπη. Και ο ένας έβλεπε τη χάρη του Θεού στο πρόσωπο του άλλου. Αυτό φαίνεται στους πνευματικούς ανθρώπους.

Και κάποια μέρα ο ένας δεν είδε τη χάρη του Θεού στον αδελφό του, στο πρόσωπό του. Του λέει: «Αδελφέ, δεν βλέπω τη χάρη του Θεού στο πρόσωπό σου. Μην έσφαλες πουθενά;» Αυτός τα έχασε. Λέει: «Δεν έσφαλα, αδελφέ, πουθενά». «Για κοίταξε, για πρόσεξε, για εξέτασε, γιατί δεν τη βλέπω τη χάρη». «Μα πού να έχω σφάλει; Δεν βλέπω, δεν έχω συνείδηση». Αφού ξεχώρισαν,

Σκέφτηκε, σκέφτηκε, δηλαδή άρχισε, λέει ότι το πρωί που ήμουνα, με τίγα το δάστι να ακολουθεί, τίγα στη λειτουργία, βγήκα, ποιον είδε, ποιον άκουσα. Τα βγήκα από την εκκλησία και να πάω στο κοινό μου, είδα, αχ, να λέει, πηγαίνει στον αδελφό του και του λέει, εδώ με υποσιασφαλά, λέει.

«Βγαίνοντας από την Εκκλησία, είδα έναν μοναχό να κάθεται να τρώει», λέει, «έξω από την Εκκλησία, παρά τον κανόνα, παρά την τάξη του κοινοβίου. Και μέσα μου είπα: “Πρωί-πρωί αυτός κάθεται και τρώει τώρα;”» Αυτό είναι η κατάκριση. «Ναι, αυτό που είπες, αυτό που σκέφτηκες, αδελφέ μου, είναι κατάκριση.»

Λοιπόν, η κατάκριση σου αφαίρεσε, φαίνεται, τη χάρη του Θεού. Τώρα να νηστέψουμε και οι δυο μαζί, να κάνουμε τρεις μέρες προσευχή και ο Θεός είναι δυνατός να επαναφέρει, να μας ξαναδώσει τη χάρη». Και πράγματι νηστέψανε, κάνανε πολλή προσευχή και ο αδελφός είδε πάλι τη χάρη του Θεού στο πρόσωπο του αδελφού του και χάρηκε πολύ.

Βλέπετε με τι προσοχή εργάζονταν οι πατέρες. Το παράπτωμα αυτού του αδελφού δεν το έχουμε για τίποτε.

Εμείς πέφτουμε σε πολύ χειρότερες κατακρίσεις και λέμε: γιατί νιώθουμε έτσι μέσα μας, γιατί νιώθουμε έτσι άδειοι, νιώθουμε αμέλεια, αθυμία, αδιαθεσία; Και όλα αυτά τα συμπτώματα είναι της στερήσεως της Χάριτος του Θεού.

Λοιπόν, ας βλέπουμε τον αόρατο Θεό μπροστά μας συνέχεια, σαν τον Δαβίδ. Και ας προσέχουμε, και πρώτος εγώ, να προσέχουμε, για να μπορέσουμε έτσι να αποκτήσουμε καθαρότητα ψυχής και σώματος. Γιατί χωρίς καθαρότητα πώς θα μπούμε στον καθαρό παράδεισο του Θεού;

Εκεί βέβηλος και ακάθαρτος δεν θα μπει, κατά την Αποκάλυψη του Ιωάννου.

Σκέψεις και το να βλέπουμε τον Θεό ερμηνεύει λέγεται νήψης Λοιπόν, η νήψις είναι αυτή που χαρίζει στον άνθρωπο πνευματικά μάτια και βλέπει. Και εξετάζει και ερευνά και δεν επιτρέπει στους κακούς λογισμούς να προχωρήσουν βαθύτερα.

Όταν στο καθετί λέμε: το θέλει ο Θεός αυτό; Όχι, να μην το κάνω. Πολλές φορές μας ξεγελάει, μας νικάει το πάθος, πρώτον εμένα, μας νικάει το πάθος και υποχωρούμε. Μετά έχουμε τον έλεγχο της συνειδήσεως.

Τουλάχιστον ο έλεγχος να μας βοηθήσει να μετανοούμε και να μας δίνει τη δύναμη να διορθώνουμε το λάθος.

Εάν δεν πράξουμε το πρώτο θέλημα του Θεού, το να μην αμαρτήσουμε καθόλου, τουλάχιστον το δεύτερο θέλημα, το κατ’ οικονομίαν θέλημα του Θεού, το να μετανοήσουμε και να επιστρέψουμε. Το πρώτο θέλημα του Θεού ήταν να μην αμαρτήσει ο Αδάμ μέσα στον Παράδεισο, αλλά αφού αμάρτησε πλέον, μετά το θέλημα το δεύτερο, το επόμενο, ήταν να μετανοήσει, να επιστρέψει.

Ας βάλουμε και πάλι μία καλή αρχή, να προσέξουμε τον εαυτό μας. Και να ανοίξουμε τα μάτια της ψυχής μας, να βλέπουμε τον Θεό. Να νιώθουμε ότι ζούμε και βρισκόμεθα και κινούμεθα και ζωογονούμεθα μέσα στην παρουσία, μέσα στη φύση του Θεού.

Και ένα τελευταίο γύρω από τον Άγιο Θεό μας. Εάν στον κόσμο αυτόν και στον άλλον, τον επάνω, είναι τόσα πράγματα φτιαγμένα που ευφραίνουν την ψυχή του ανθρώπου, του Αγγέλου, απεριόριστα. Μα φως είναι αυτό, μα ευωδία είναι, μα ομορφιά, μα τι να είναι αυτό;

Αυτό, εάν ο Θεός έχει δημιουργήσει όλα αυτά τα πράγματα, τα ανώτερα, Αυτός τι θα είναι στη φύση Του; Εάν εκ του πληρώματος Αυτού έγιναν όλα αυτά, Αυτός τότε τι θα είναι;

Και θα είναι μερικοί άνθρωποι, πήγαν σε έναν δάσκαλο θεοφοβούμενο και, σαν δάσκαλος, σκέφτηκαν αυτοί οι χωρικοί άνθρωποι, θα ξέρει να τους μιλήσει για τον Θεό. Και μια μέρα τον επισκέπτονται και του λένε: «Δάσκαλέ μας, θέλαμε να μας πεις τι είναι ο Θεός». Λέει: «Να έρθετε αύριο να σας πω». Πήγαν την επαύριο. «Ελάτε την άλλη». Πήγανε την άλλη. «Ελάτε κατόπιν». Πάνε κατόπιν.

Και πάλι τίποτα. Συνέχισε αυτό για πολλές μέρες. Ε, δάσκαλε, δεν θα μας πεις πια; Όλες τις μέρες της ζωής να ερχόσαστε. Για να σας πω τι είναι ο Θεός, δεν πρόκειται ποτέ να σας πω. Γιατί ο Θεός δεν κατανοείται, δεν γνωρίζεται, είναι ακατάληπτος, είναι ανερμήνευτος, είναι κάτι που είναι πάνω από όλα.

Πάνω από πνεύμα, πάνω από ό,τι ιδιότητες μπορεί να δώσει η θετική θεολογία.

Λοιπόν, Αυτός είναι ο Δημιουργός μας, Αυτός είναι ο Πατέρας μας, Αυτός είναι ο Προνοητής μας. Αυτός είναι που μας αγαπάει σε αυτόν των άπειρων βαθμών της Ακαταλείπτου Φυσαιώς Του

Είμαστε πλάσματα αυτού του Θεού. Λοιπόν, ανάλογα με ό,τι Θεό έχουμε και Πατέρα, πρέπει κι εμείς ανάλογα να ζήσουμε, για να είμαστε πράγματι παιδιά του Θεού. Θα πούμε και λίγες συμβουλές.

Συμβουλές.

Να αγαπήσουμε με όλη μας την ψυχή την Εκκλησία. Ο ναός του Μοναστηριού είναι σαν την κιβωτό του Νώε. Εκεί μέσα, στην κιβωτό αυτή, μαζεύτηκαν όλα τα ζώα και οι άνθρωποι και σώθηκαν από τον κατακλυσμό. Και εμείς να τρέχουμε στην πνευματική αυτή κιβωτό, την Εκκλησία, στις ακολουθίες, στις θείες λειτουργίες, να σωθούμε από τον κατακλυσμό των παθών και της αμαρτίας.

Να μην αμελούμε τον εκκλησιασμό με την ελάχιστη, ας πούμε, αιτία· να κατεβαίνουμε. Μόνο σε βασική περίπτωση να καθόμαστε στο κελί, για να γίνουμε καλά κλπ. Αλλά με την παραμικρή αιτία να καθόμαστε και να μην κατεβαίνουμε στην εκκλησία, δεν στέκει αυτό.

Αυτό. Όλοι μαζί ενώνονται οι προσευχές μας, ο ένας ζεσταίνεται με τον άλλον που τον βλέπει, ο ένας γίνεται παράδειγμα καλό στον άλλον και έτσι αποτελούμε την κοινή σύναξη και την κοινή πορεία προς τον Ουρανό.

Στην Εκκλησία να βρισκόμεθα προσεχτικοί, να μην αφήνουμε τον νου μας να γυρνάει εδώ και εκεί, αλλά να τον συμμαζεύουμε σε ό,τι ακούμε, σε ό,τι στην προσευχή τη νοερά, και να αγωνιζόμεθα εναντίον του ύπνου, που έρχεται κι αυτός σαν ένας κακός δυνάστης, να μας υποχρεώνει να νυστάζουμε και έτσι να στερούμεθα τη χάρη της Εκκλησίας.

Επίσης, να αποφεύγουμε την αργολογία, όπως είπαμε, τη φοβερή κατάκριση, τη συκοφαντία. Να μην δημιουργούμε, ας πούμε, κατά κάποιο τρόπο έτσι, συναντήσεις και να καταφερόμεθα για τον έναν ή για τον άλλον.

Πολύ κακό αυτό το πράγμα.

Να προσπαθήσουμε η αγάπη να μας βοηθήσει, ώστε να αποφύγουμε κάθε αμαρτία, γιατί κανείς, όταν νιώθει μέσα αγάπη, δεν κατακρίνει, δεν κατηγορεί, δεν μέμφεται τον αδελφό του καθόλου.

Επίσης, να μην λησμονούμε την προσευχή, να την ψιθυρίζουμε στα διακονήματά μας, γιατί μας φεύγει ο νους από τις δουλειές εδώ και εκεί. Η προφορική επίκλησις μας βοηθεί θαυμάσια.

Ήτανε κάποτε μερικοί ασκηταί, είχαν επισκεφθεί την Αμμά Σάρρα και εκείνη τους έφερε φαγητό, σαν φρούτο, ορισμένα φρούτα. Και οι ασκηταί φάγανε κάπως τα κατώτερα, τα χαλασμένα, και αφήσαν τα καλά.

Τέλειωσαν να τρώνε, τους λέει η Αμμά Σάρρα: «Όντως είσαστε ασκηταί». Αφήσατε λέει τα καλά και φάγατε λέει τα δεύτερα

Ένας γέροντας είχε έναν υποτακτικό. Και τον οθυτούσε και τον έλεγε Παιδί μου, όταν σου προσφέρουν κάτι, να διαλέγεις το κατώτερο. Είτε φαγητό, είτε φρούτο, είτε ρούχο. Μας αλώσει με πάντα Να διαλέξω το κατώτερο και να πάρω το καλύτερο;

Ναι, λέει, να γίνεις εκούσια, θεληματικά μωρός, για να γίνεις κατά Θεόν σοφός.