Περὶ τοῦ Ἀντιχρίστου 6

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Beloved, we are in the Fifteenth Catechesis of Saint Cyril, in the fourth paragraph, though not from its beginning. It is section 34, for any of you who happen to have the book in front of you and are following along. It is section 34.

But since it was necessary for us to know the signs of the end, and since we await Christ, so that we may not die deceived and be led astray by the false Antichrist, the Apostles, moved by divine intent and according to God's dispensation, approach the true Teacher and say:

Tell us, when will these things be, and what will be the sign of Your Second Coming and of the end of the age? We await You coming again, but Satan transforms himself into an angel of light. So make us secure, that we may not worship another in Your place.

Saint Cyril says: Since we had to know the signs of the end, and since we are waiting for Christ, so that we may not die spiritually,

having been deceived by the delusion of the Antichrist, this false Christ, this pseudo-christ, the Antichrist. The Apostles were moved by divine intent and asked the true Teacher, our Lord, Jesus Christ, and they said to Him: We beg You, tell us, according to divine economy, so that these things may also be written down in Holy Scripture.

Yes, they are written. They are set down in the Gospels. Tell us, what will be the sign of Your own Second Coming, and of the end of history, the end of the age? The end of the age means, that is, forgive me, the end of the age is the end of history.

For we are waiting for You, but we also know that the devil comes like an angel, an angel of light. For this reason, so that we may not be deceived and lost, tell us, we beg You, the signs of Your own Second Coming.

That is, those signs which will come before Your own Second Coming. And He, opening His divine and blessed mouth, says. Indeed this happened, you know, on the Mount of Olives, when the disciples asked Him there. And in fact John and Peter were there, and I do not remember who else.

Matthew, Matthew, says, Tell us. Of course, they asked, and the other disciples were present as well. Tell us the signs of the end. Notice, as I told you, this was on the Mount of Olives. And note that the disciples had already marveled; of course, it was not the first time they had seen the Temple of Herod.

They do not call it Solomon's Temple, because that had been destroyed and rebuilt by Zerubbabel, and then adorned again by Herod. And they were marveling at the buildings, beautiful, splendid buildings, and they were saying to the Lord: Lord, look what splendid buildings.

And the Lord said to them: Do you see these things? Not one stone will be left upon another stone. And because the Lord said this, the disciples understood that something very serious was going to happen, that this civilization He spoke of would be destroyed, or even this place here.

That is why they ask and say: If these things coincide with Your coming, tell us, what signs will there be, so that we may not be deceived? The phrase so that we may not be deceived, of course, is not written in the Gospels. Saint Cyril puts it in. But it is implied. And the Lord began to say to them: Take heed, however.

Before I go on to make a comment about the signs, someone might think, and quite reasonably, that if the end is not known, if the Lord clearly told them that they do not know it, nor will they know it, and that this belongs only to the knowledge of God, and that it is not their business to pry into things which belong to the knowledge of God,

then the end is unknown. The hour, the day and the hour of the Lord's Second Coming is unknown. So is there a contradiction now, when the Lord will speak to them about signs? No. For example, how can we tell when daybreak may be coming if we do not have a clock? When we hear the roosters.

What is the crowing of the roosters, of the cocks? It is a sign, the sign that daybreak is coming. Yes, but pay attention to something; and this example I am giving you, please remember it later, because perhaps we will need it today.

The roosters crow around two, then around four or five, and then again later. So when the roosters crow, day is breaking; but at what point of daybreak are we?

At two, at three, at four, at five, where are we?

So, first of all, my beloved, this is not contradictory, because the Lord wants to give the signs for His faithful. The signs are only for the faithful; they are not for unbelievers, the signs do not apply to unbelievers.

But are they contradictory? No. Pay attention to one detail: But concerning that day and hour, no one knows. What did He say? I do not know whether we have noticed this point: concerning that day and hour. That means the day and the hour. A detail. He did not say concerning the year, or the month, but He said the day and the hour. What does this mean? The signs do indeed determine the end, but they do not mark the exact precision of the end.

That is why He said concerning the day and the hour, and did not say concerning the century or concerning the year. He could have said the twentieth century, the twenty-fifth century. No, this is unknown. Which century it will be, which year it will be, is unknown. This can be determined by what? By the signs. What cannot be determined? The exact precision, the day and the hour.

So, can we determine certain things in a broad way? Yes, we can. How are we to understand this? By the example I gave you, of the rooster, or of the roosters. The roosters crow at two, they crow at three, they crow at five.

So keep this point in mind. We shall see it a little further on. What I would like to comment on now is this: there is no contradiction between the unknown time of the Second Coming and the signs. It is not contradictory. And not only is it not contradictory, it is not sinful to concern ourselves with the signs. For if it is forbidden to busy ourselves, with an unlawful curiosity, about the Second Coming of Christ and when it will happen, it is not impious, on the contrary, it is required, that we concern ourselves with the signs, those signs that will show the approach of the end.

I said it is not only not impious, but required. I will show you this at once. The Lord rebukes and reproaches the rulers of the people because they did not perceive His first coming. It is well known, I have told you this before, that the Last Things are always understood in relation to the coming of Christ.

So we have two comings, and therefore we also have two sets of Last Things. The first Last Things are in relation to the first coming, and the second Last Things are in relation to the Second Coming. Just as humanity was waiting for Christ to come, for the first coming, and He did come, and the time was drawing near, growing shorter, until it came to its end and Christ came,

so again the second span of time is drawing near, growing shorter, and we reach the end, and Christ comes.

People had to be waiting for Christ, of course. There were signs, of course. The prophets had given signs of the first coming.

They searched into these signs. Let me give you a few. There is 'the Virgin' , 'Behold, the Virgin shall conceive in the womb.' These are signs. There is a good sign that Christ would be born in Bethlehem. There is a good sign in the seventy weeks of the Prophet Daniel, which mark out the time.

These are signs. Do you want to see that the leaders of the people of God did indeed point out the signs? But their sinful life, their vainglorious life, did not let them concern themselves with them except theoretically. When the three Magi came, three, the Magi, they are not necessarily three, I do not know how many they were,

they came to Jerusalem and asked to learn where, where else, at the palace, the King of the Jews was being born. Herod was terrified. He called the chief priests, the scribes, the lawyers, to learn what the prophets said.

And he was informed that He was being born in Bethlehem. The Magi knew nothing, nor did Herod. But the star truly led them to Bethlehem. So they knew that He was born in Bethlehem; they knew it. That is, the sign. Could this sign coincide with the fulfilment of the prophecy? Certainly. Certainly. Did they take the trouble to go and see, even together with the Magi, this much talked about matter? Did they take the trouble? They did not take the trouble. In other words, they did not make use of the sign. And now listen to how the Lord rebukes them.

Hypocrites, you know how to discern the signs of the sky. You say, The sky is fiery red, and I mean fiery red, not merely red. When the eastern sky is red, in our region we say it will rain. But when the west is red, we say we will have fair weather. I repeat, in our region, because every place has its own meteorological features. That is very natural.

That is, you know the meteorological signs and you judge them. You say, Tomorrow we shall have wind, we shall have rain, we shall have fair weather. Why do you not examine the signs of the times? And what are the signs of the times? Which times? More precisely, the spiritual times.

The time of the Incarnation. These are the signs he is speaking of. Why do you not examine them?

And He calls them hypocrites. And Saint Ignatius, in his letter to Saint Polycarp, whom we celebrate today, this wonderful Apostolic Father, what does he say to him? Learn the times thoroughly; await Him who is above time. Learn them thoroughly. Not simply learn, but learn thoroughly, that is, study, take care to know with all exactness and detail. What? The times. And what are you to seek in these times? Always, of course, the last times, the times of the things awaited, because this is the final, objective thing we seek. In the first place, we would say, Learn the times thoroughly; look at the signs, and within the signs await Him, seek Him whom we are expecting. So this is the Tradition of the Church.

A Tradition that begins with the prophets; the Lord emphasized it; and now the Lord gives signs for His Second Coming. Therefore we have a duty, we have a commandment, to learn these signs. I hope there is no longer any doubt about this matter.

We continue.

And He, having opened His divine and blessed mouth, speaks. What did the Lord say just now? "Take heed that no one deceive you." See, be watchful, that no one lead you astray. And we too, Saint Cyril will say beautifully, and you the hearers now, with the eyes of the mind, as though seeing Him, hear Him saying these same things to you as well.

See that no one leads you astray. But to you also who are listening, Saint Cyril says, that is, to his catechumens, now with the eyes of the understanding, beholding Him, seeing Him who said, Take care that no one lead you astray.

Take care; and I also, in my turn, my beloved, say to you who are listening: as though you were seeing the Lord noetically, with the eyes of your soul, saying to you, Take care that no one lead you astray.

And the word exhorts all of you to pay attention to what is being said. For this is not a history of things that have passed, but a prophecy of things to come, things that will certainly come, not because we are prophesying, for we are unworthy, but because we bring forward what has been written and speak of the signs.

See, then; watch, and hold fast to Him. In other words, the word of God calls everyone to pay attention to what it says. And this is not a history that has passed away; these are the things the Lord spoke of.

It is not a history of things past, but a prophecy of things to come, and things that will certainly come. They belong to the future, and they will surely come. Therefore this is not a story belonging to the past. Pay attention: not because we ourselves are prophesying, or because we were worthy to prophesy, says Saint Cyril, but because we bring forward what has been written.

And pay attention: you will observe what has already happened and what still remains to happen, and you must take care to keep yourself secure. So, what do we have as events already fulfilled? Why? Because Saint Cyril delivered these catechetical lectures in A.D. 350, that is, in the middle of the fourth century; therefore some centuries had already passed since the time of Christ, a certain span of time.

And because the end was always before the eyes of the Church, they always had this sense, this eschatological concern, we might say, and this eschatological looking upward, without anyone actually knowing.

Pay attention: no one, not even the Apostles, no one. The Lord said it clearly: no one. Yet they had this upward expectation, which the Church must always have, so that she may keep her ecclesial and Christological mind vigorous.

And so that she may have spiritual experience. If the Church does not keep this eschatological sense vigorous, this eschatological looking upward, she declines. Do you know what the rulers of the Church will then say, that is, the clergy, the shepherds, and the people?

They will say what the parable says, and it refers precisely to these signs. "My Lord delays," it says; and then that evil steward begins to beat the servants and the maidservants, that is, to oppress the flock, and to eat and drink and keep company with drunkards.

"My Lord delays, my Lord delays," that is, He is slow to come; and He will come at an hour when the man does not expect Him, says the Lord, and He will cut him in two. To cut in two means to separate the body from the soul; and then He will put him in Hell with the hypocrites.

Do you know what that means? The very bottom of Hell. If you ask what the bottom of Hell is, someone asked me yesterday, and he is present, he must be present here.

There are gradations even in hell. Yes, and the Kingdom of God also has its gradations and its rewards. Someone who was only just barely saved cannot be rewarded on the same level as an Apostle Paul. The word of God says as much, that one star differs from another star in glory, and so on.

And the one who knew little will be beaten with few blows, while the one who knew much will be beaten with many; many blows he will receive, because he knew. So then, where is the bottom of Hell? It is the place where the hypocrites are. A fearful thing. But we must learn what hypocrisy is: it is the inconsistency between knowledge and praxis.

Hypocrisy is not merely when, for a moment, I pretend, even though that too is not a good thing to do to another person. It is not good, hypocrisy. Nor would hypocrisy only be this, though it is this too: to act like someone's friend while digging a pit for him. That is hypocrisy. But in the strict sense, hypocrisy is this:

the inconsistency between life, pay attention, and faith. To believe one thing and live in another way. And so that you may see that this is what it means, listen again to the parable. That steward, that harsh man in the parable, what did he say? "My Lord delays." He will be late in coming. He will be late in coming. He delays.

Ah, so he expects that the Lord will come; he simply pushes the matter far away. Therefore he has faith. But what is his life like? He is with the drunkards. And the Lord places him with the hypocrites. It is the inconsistency between faith and life.

But you will say to me, then we are all hypocrites. My beloved, yes; my beloved, yes, both I and you. Who has complete consistency between faith and life? It is one thing that we struggle. And we confess it; we would not want this inconsistency to exist, we confess it, we want faith and life to coincide.

What still remains, and what has already come to pass, you will take note of these things and be made secure in them, and keep yourself safe.

Let's move to the fifth paragraph. "Take heed that no one deceive you; for many will come in my name, saying, I am the Christ, and will deceive many." These things, Saint Cyril tells us, have already happened in part; for Simon the Magician and Menander and certain other godless heresiarchs have already said this, and others will say it after our time as well. Take heed, the Lord says, that none of you be deceived.

In what? The central point of deception is the person of the Messiah. That is the center. If you deceive me and take me as far as a brothel, that is a deception. If you deceive me on Clean Monday, when I am ready to fast, and you give me drink until I become drunk and then begin eating meat on Clean Monday, that is a deception. All these are deceptions, or whatever else you wish, around the moral life.

The great deception concerns the person of the Messiah. Pay attention to this point. Here I would say that this resembles the Old Testament. God, of course, gave the Ten Commandments; yet a professor of the Old Testament once wondered how great figures of the Old Testament could sin, and indeed sin seriously.

David sinned, and the astonishing thing is that after he sinned with Bathsheba, he did not leave her. You will say to me, of course, her husband died, or rather was killed. He was killed because David arranged things so that he would be killed.

A terrible thing. The first child is born, but dies. The second child is Solomon. How does God accept Solomon, and how does Bathsheba finally become David's wife? Here there are some strange, puzzling things, and yet David is regarded as a foremost figure together with Abraham.

The Messiah is not called simply a descendant of Abraham, but a descendant of David, from the root of Jesse, which means David. For God, of course, is concerned with His whole law, but the center of gravity falls upon the person of God.

David never allowed his heart to turn away from God. He falls into adultery, and he composes the Fiftieth Psalm. And he says to Nathan the Prophet, "I have sinned against the Lord." He never denies God. God will never leave his field of vision. His intention toward God is most reverent. Apart from this, he was careful in all things, he was not some wicked man. He committed certain sins, he was human, as I can do, and you can do, and all of us can do. But where does the weight fall? On the matter of faith, or on the person of God? Did Saul commit any sins? No. Why was he rejected? Because he was a man whose inner disposition God did not love. Because he was the egotist who sought a certain autonomy, autonomy itself.

And God punishes him and rejects him, rejects him definitively. So then, my beloved, what is the central virtue? That a man not turn away from the true person of God, and in this case, from the theanthropic person, the God-Man person, of Christ.

Many christs will appear. If you fell into adultery, into fornication, into murder, into theft, wherever you fell, but you did not turn your face away from Christ, from the true Christ, the Lord Jesus Christ, from Nazareth, then you have the possibility of returning.

So then, the center of gravity is the matter of faith in the theanthropic person, the God-Man person, of Christ. Because however sinful I may have been, I return in order to be saved. My beloved, you have committed sins in your life, beyond doubt. Better, we have committed sins in our life, beyond doubt.

Why, then, are we now in this place, listening to the Word of God? Because we did not leave the theanthropic person, the God-Man person, of Christ. Because we were not deceived in the faith, not in our way of life. In our way of life we were deceived. But in the faith, no.

The prodigal son of the parable, whom we had this past Sunday, was deceived in his way of life, but he never forgot his father. He returned home. But the deception that does not bring me back is this: to take as God, or as Messiah, a person who is not the true Messiah.

And here Saint Cyril mentions Simon the Magician, that is Simon Magus, and Menander. Simon Magus is well known from the book of the Acts of the Apostles. This wretched man, if you will, was even baptized. But I do not want to dwell any longer on his story.

Menander is one of the Gnostics, so that you can see what Gnosticism is. Menander, just as we have other Gnostics as well, or as some others also call them, among the godless heresiarchs, and some others among these godless heresiarchs.

There have been heresiarchs. First of all, heresiarchs turn away from the right faith concerning the person of Christ. Arius, when he said that Jesus Christ is a creature, obviously leads people away from the true faith, because the person, Jesus Christ, is not a creature. He is the Son of God who became man.

The millenarians, who constantly repeat the heresy of the Arians, are obviously godless. They therefore turn away from the real person of the God-Man, Jesus Christ.

But there have also been heretics who appropriated the title of Messiah for themselves. Arius did not say, "I am the Messiah." He simply insulted the Messiah and altered, we might say, the person of the Messiah, Jesus Christ.

But there were also heretics, such as Montanus and others, who said that they were the Messiah. Montanus in particular, who was active in Asia Minor, do you know what he used to say? That he was the incarnation of the Holy Spirit.

But lest you think that these things belong only to history, Saint Cyril says that they are things which exist and will exist until the world comes to an end. That Korean, Moon, you will have read about him in the newspapers, proclaimed himself Messiah.

He says that the title of Christ was temporary, for a certain age. Now he is the Messiah. Do you hear that? He tried here in Greece to win over Orthodox Christians. He made an attempt to establish a center in Crete and somewhere else, and he also created one in Athens, and there was a protest against him. You see, then, that we have false christs. The culmination of the falsification of the Person of Christ is the Antichrist. He will proclaim himself Messiah, but he will be the Antichrist. He will be the last and the culmination of all the false christs who have ever appeared in history. This is the falsification, we might say, of the title.

But here it says, "After us, others will arise who speak such things," and after us there will be heretics of that kind. You know how many people run after these men. If people didn't run after them, they'd get nowhere. But precisely because people do run after them, that's why they take hold.

Therefore, my beloved, in our own age there truly are many false christs. And we must be extraordinarily careful.

The second sign:

"You will be about to hear of wars and rumors of wars."

He says, "You are going to," meaning, "You are about to...

You are going to hear of wars that are near you, and rumors of wars that are farther away. As we say, "We hear that there is a war, let us say, in the Far East." That is a report, a rumor. So "hearing wars" is one thing, and "hearing a rumor of war" is another.

So it is something both near and far, so that I don't grow too anxious. And the Lord himself says this, in Matthew 24:6. Saint Cyril comments on it, and pay close attention to his commentary. "Is there not, then, a war of the Persians against the Romans in the region of Mesopotamia, or not? 'Nation rises against nation and kingdom against kingdom,' or not?" This part here is lovely; it is wonderful. "I ask you," says Saint Cyril, "tell me: is there right now, there in Mesopotamia, and when? in the middle of the fourth century, a war between the Persians and the Romans? Tell me, is there a war? Is nation rising against nation, are there rumors of war, this nation against that one, that nation against yet another? Do you hear of these things, yes or no?" And the listeners could answer, "Certainly, yes; certainly, yes." "These things have already come to pass," he says.

Here I am leaving out a little phrase, because I will come back to it: "And there will be famines and plagues and earthquakes in various places." I will comment on that separately. "These things have already happened." These things have already happened. Now I ask: if anyone is a historian, I am not a historian, but if any of you studies history and has it always fresh before him, I challenge him to tell me who exactly was fighting in the middle of the fourth century.

I am waiting for an answer.

Even if we had Paparrigopoulos here, dear ones, he would not easily be able to answer us. Why? Because among so many wars that took place, this would have been some passing war, not worthy of memory or mention. Wars all the time. And yet Saint Cyril says that the things Christ spoke of had already been fulfilled. Was he wrong? No, and yes. This is what I want you to notice. Because it is a wonderful parallel with our own time, when we say, "You see, there will be a third world war, and when it happens, the end will come."

Many false christs, so the end has come. So you understand that the situations are parallel. Saint Cyril, like all the Saints of our Church, as I told you before, has the Last Things, the eschata, before him, in his field of vision.

And naturally, whatever happens, they interpret it and they wait. Only they do not suffer what we have suffered in this recent period with the 666. And as one Metropolitan, the Metropolitan of Piraeus, writes very correctly, and it is true: wherever there is a sermon about the Antichrist, there is a large crowd.

Wherever there is a sermon about Christ, the audience thins out.

So I am afraid the church may have filled because I told you we would speak about the Antichrist. But I have also set you a trial: I am speaking about it only little by little.

But this is not right, it is not right. So listen, beloved: how are we to understand that these wars, these illnesses, these famines, "limoi" with an iota, can be signs of the end? And what are "loimoi," with omicron-iota? Illnesses. How can these things be signs of the end?

Someone will say, not now to Saint Cyril, but to Christ, "Were there not always wars? Were there not always famines and illnesses?" What shall we answer? And how can we say that these things can constitute signs of the Last Things?

They are simply signs of the Last Things, but not the final signs themselves. Don't tell me I'm playing with words. The signs of the Last Things are one thing, and the final signs are another. The signs of the Last Things are the signs that at every moment the Last Things are already among us.

The Last Things begin from the moment the Gospel is written, and the epistles of the Apostles. More precisely, from the moment the Lord was taken up into Heaven. Or even, if you like, after Pentecost, the Last Things begin.

Therefore, these are the signs of the Last Things. But they are not the last signs. What is the difference? The last signs are those which will occur when we finally have the end, the end itself. So wars will always take place.

Then why is it so striking that the Lord tells us these are not signs, that these things are not a sign? Well, it comes down to how we are going to look at these matters.

You know, I used to tell you this when we were interpreting the book of the Apocalypse, the Book of Revelation. How are we to interpret these things? Because the Apocalypse uses the same pattern: the groups of seven plagues, the seals that are opened, the trumpets, and so on, the bowls, the trumpets. Each time one group of seven opens, we have a cluster of plagues.

That one ends, and we move on. At that time we asked: how shall we interpret this? As a historical sequence? Shall we say that the first group of seven ended chronologically, so that the second group of seven could begin, and then the second ends so that the third begins, and therefore the three groups of seven stand in one straight chronological line?

But how is it really? The first group of seven contains everything that will happen from the beginning of Christ's first appearing until the Second Coming. The second group of seven, which contains more forceful things, is a repetition, a compression, of the same themes.

The third group of seven is a repetition of the first, with even greater compression than the first and the second. In other words, the same things, wars, illnesses, and so on, as we advance toward the Last Things, become compressed in quantity and in quality, because they become more frequent and more intense. For example, wars always happen; here it says, "nation against nation," but not that kind.

Not the same thing that Saint Cyril means by "nation against nation," when you compare it with the First World War, or the Second World War, or with some possible Third World War. No. What do we have, then? We have repetition, and intensification.

Repetition and intensification, pay attention, both in quantity and in quality. And now we understand this very well. When I speak to you later about diseases and famines, you will understand it even better. But then we do not have a straight-line movement. We are not going to take these three sevens, tie them together, and make one long rope.

That is, we do not have, we might say, a straight-line historical expression. What do we have instead? Something circular, more precisely. That is, repetition. Pay attention. I begin from one point, I put my finger here, and we close the circle.

So here now the first cycle of the first set of seven has closed. Now I'll repeat the second cycle on the same level. But if I were to repeat it on the same level, then I'd end up with the same quantity, the same quality, and the same time.

But no. When I begin from that point and close the circle, at the same time I am rising, I am going upward. If I look from above, the point where I began coincides with it, but it coincides visually, not in time, because now I am farther on.

And I close a second circle, which is higher than the first. And then the same thing again, a third circle, as though I had a spring. What is a spring like? It is this, we might say, spiral shape. And, if you like, we can even put it a little differently.

The first circle is small. The second circle begins above the first, but with an expansion. And the third has a third expansion. If we want to represent it graphically, we would say it shows quantity and quality rising.

So we have the same things in intensified form, quantitatively and qualitatively. That is what this is. And we must not be scandalized and say, "But is this really happening? Were those really such things?" The climax will indeed be the climax, a terrible disorder in humanity.

So that you may understand what I have told you, and this is a repetition of what we said then, when we asked how we should understand the book of the Apocalypse interpretively. I now come to another thing that the Lord says here, and that Saint Cyril brings forward, whether or not he comments on it.

And look at it more closely: 'And there shall be famines, and pestilences, and earthquakes in various places.' Were there not always famines? Were there not always diseases? Were there not always earthquakes? Let me take up the theme of pestilence, loimos, the word spelled with the iota. Certainly plagues and pestilences have swept through humanity, certainly cholera passed through the human race, terrible epidemics, and they swept through here as well. Thessaly was once left desolate.

Larissa at one time had been laid waste by such a cholera, I think, that had fallen here, a deadly outbreak. My beloved, those epidemics had a certain extent.

Today cancer has spread across the whole world, or rather AIDS. I heard that by the year 2000, according to statistical projections, there will be a hundred million people with AIDS.

Outbreaks like this never happened in the past. So what do we have? Famine, disease, the kind of sickness there was in the old days too, that spread far and wide. But now what do we have? A quality and a quantity that are truly terrifying. This is what I wanted to stress, so that we can understand what the Word of God tells us.

"These things," he says, "have already happened." Yes, they did not simply happen once, they are happening. They are happening continually. You will say to me, "Is he mistaken?" No. He says, "They have happened," because Saint Cyril did not have the point farther down before him. He sees the end in front of him. That is why he says, "It has happened." But he is ignorant of it, not culpably, but he does not know the end, because the Lord said, "No one knows it." Not even the Apostle Paul. Is it not the Apostle Paul's expression when he says, "we who remain," we who are alive, will be caught up into the air without dying, and we will be changed? Why does he include himself? Not only because, since he is speaking and is alive, he will include himself,

but also because, we might say, for a moment it was something he could say: "It may happen in my time." And yet the Apostle Paul also reassures the Thessalonians: if the Apostasy does not come first, and then the Antichrist, Christ will not come.

So first the Apostasy, then the Antichrist, then Christ. These are among the signs of His coming, the signs of the Second Coming: 'There will be fearful sights, and great signs from heaven.' 'Watch therefore,' He says, 'for you do not know on what day our Lord is coming.' What are these fearful sights from heaven? These fearful sights from heaven, beloved: the word 'fobitra' means something that frightens.

It means phenomena that frighten people. Now, what are these fearful signs, these heavenly fearful signs? They are astronomical phenomena. By extension, allow me to say, by extension, this is not the exact meaning, but it is an extended use.

Fearful signs from heaven are also airplanes dropping bombs. Fearful signs from heaven are also those shells, and not only that, but missiles too. Or I do not know what else may come from above and fall upon a city. Fearful things.

But when the Word of God says this here, without excluding that meaning, the fearful signs are chiefly changes in the world of the stars. For when He says that the sun will be darkened, and the moon also, we now have astral phenomena. Therefore we have fearful signs from heaven, in the astral realm. And what are these great tempests?

As you know, cheimon means bad weather.

But winters, sometimes we have a severe winter, sometimes we have a mild winter. This year we had some frosts, we had a somewhat heavy winter. The year before last we had a very good winter. Next year we may again have a very good winter.

Mild, gentle winters. That is not what this means. Great winters means a change in the climate. This is very important.

And do not think that winter always means bad weather. The verb "to be storm-tossed" does not necessarily presuppose winter with rains and snow, but means, "I am going through hardship." I am being battered. Therefore, in ecological terms, it is constantly said that the climate of the earth has changed, or will change.

Because we have a release of substances into the atmosphere, such a great quantity of released substances,

A release of substances that makes you shudder, truly shudder, meaning these quantities are enough to change the climate. So it is said that the climate of the earth will change. Of course, as you know, it does change every ten thousand years.

That is the period of the so-called ice ages. But here we now have a violent change of climate, which means that the poles will begin to become warmer, so ecology says, and as the poles become warmer they will begin to melt their ice, and then a flooding will begin.

And this will create very many problems on the surface of the earth. "We who belong to the Church seek an ecclesiastical sign," but we, those who belong to the Church, that is what ecclesiastical means, belonging to the Church, we seek an ecclesiastical sign, a sign that belongs to the Church.

This is the sign we seek. Can the Lord give it to us? "But the Saviour says," and the Lord says to us, yes, He gives it to us. This should trouble us greatly. It is a fearful sign, because, my beloved, if famines and diseases fall upon us, if a thousand Antichrists come, when the Church has her unity, what does she have to fear? She will bear witness as a martyr.

The Church has always known martyrdom. It will happen, they will kill us. The matter is finished. We depart from the present life. We go to the Kingdom of God. What do we have to fear? But when, when we have signs of corruption, decline, and degradation within the Church, this is extremely serious.

And the Lord emphasized this to us. Listen to it. This is what should especially trouble us. "And then." When is "then"? When we have the Last Things. But what are the Last Things? We said it. Again I made this motion with my finger, with my hand, the spiral line.

"Many will be scandalized, and will betray one another, and will hate one another." "If you hear that bishops are against bishops, and clergy against clergy, and peoples against peoples, even to the point of bloodshed, do not be troubled. It is written." So let us see.

And then many will be scandalized, and some will hand others over to the authorities and powers with hatred. What will they be scandalized by? It is the great scandal concerning the person of Jesus Christ. My beloved, this sign is the most central of all.

Through the ages people will say, who is Jesus? The Lord posed the question, because it began in His own time: "Who do men say that I, the Son of Man, am?" And when some age comes in which they will say, who is Jesus Christ? Is He called God? Is He a philosopher? Is He a sociologist?

Is He a great man, or, according to Kazantzakis, a man of passions and romances, if one may put it that way?

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, εις τη δεκάτη πέμπτη κατήχηση του Αγίου Κυρίλου, εις την τετάρτη παράγραφον, όχι όμως από την αρχή. Είναι ο στίχος 34, όσοι έχετε τυχόν κρατάτε βιβλίον μπροστά σας και παρακολουθείτε. Είναι ο στίχος 34.

Ἀλλ' ἐπειδὴ ἔδει ἡμᾶς γνῶναι τῆς συντελείας τὰ σημεῖα καὶ ἐπειδὴ Χριστὸν προσδοκῶμεν, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν ἀπατηθέντες καὶ ὑπὸ τοῦ ψευδοῦς Ἀντιχρίστου πλανηθῶμεν, θείᾳ προαιρέσει κινηθέντες κατ' οἰκονομίαν οἱ ἀπόστολοι προσέρχονται τῷ ἀληθινῷ διδασκάλῳ καί φασιν·

Εἰπὲ ἡμῖν, πότε ταῦτα ἔσται, καὶ τί τὸ σημεῖον τῆς σῆς παρουσίας καὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. προσδοκῶμέν σε πάλιν ἐρχόμενον, ἀλλ' ὁ σατανᾶς μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον φωτός. ἀσφάλισαι οὖν ἡμᾶς, ἵνα μὴ ἄλλον ἀντὶ σοῦ προσκυνήσωμεν.

Επειδή, λέγει ο Άγιος Κύριλος, έπρεπε να γνωρίζουμε τα σημεία της συντελείας και επειδή περιμένουμε τον Χριστό για να μην αποθάνουμε πνευματικώς,

αφού θα είχαμε απατηθεί από την πλάνη του Αντιχρίστου, αυτού του ψευδούς Χριστού, του ψευδοχρίστου, του Αντιχρίστου. Από θεία προαίρεση κινήθηκαν οι Απόστολοι και ερώτησαν τον αληθινό διδάσκαλο, τον Κύριό μας, τον Ιησού Χριστόν, και του είπαν: Σε παρακαλούμε, πες μας κατά θείαν οικονομίαν, ώστε και να καταγραφούν αυτά και στην Αγία Γραφή.

Ναι, είναι γραμμένα. Είναι κατατεθειμένα στα Ευαγγέλια. Πες μας, ποιο θα είναι το σημείο της δικής σου παρουσίας και του τέλους της ιστορίας, της συντελείας του αιώνος; Συντελεία αιώνος θα πει, η συντέλεια δηλαδή, συγγνώμη, η συντέλεια του αιώνος είναι το τέλος της ιστορίας.

Γιατί σε περιμένουμε, αλλά επειδή όμως ξέρουμε ότι ο διάβολος έρχεται σαν άγγελος, άγγελος φωτός. Για αυτό το λόγο, για να μην πλανηθούμε και χαθούμε, πες μας, σε παρακαλούμε, τα σημεία της δικής σου παρουσίας.

Δηλαδή εκείνα τα σημεία που θα προηγηθούν της δικής σου παρουσίας. Ὁ δὲ τὸ θεῖον καὶ μακάριον ἀνοίξας ἑαυτοῦ στόμα λέγει. Μάλιστα αυτό έγινε, ξέρετε, πάνω εις το όρος των Ελαιών, όταν εκεί οι μαθητές τον ερώτησαν. Και μάλιστα ήταν και ο Ιωάννης και ο Πέτρος και μας δεν θυμούμαι.

Ο Ματθαίος, ο Ματθαίος, «πες μας». Βέβαια αυτοί ρώτησαν, ήσαν και οι άλλοι μαθητές παρόντες. Πες μας τα σημάδια της συντελείας. Κοίτα να, όπως σας είπα, στο όρος των Ελαιών. Σημειώσατε δε ότι είχαν ήδη θαυμάσει οι μαθητές, όχι για πρώτη φορά φυσικά έβλεπαν το ναό του Ηρώδου.

Δεν λένε του Σολομώντος γιατί αυτός είχε καταστραφεί και είχε ξανά χτιστεί από τον Ζοροβάβελ, ξανακαλλωπίστηκε από τον Ηρώδη. Και θαύμαζαν τις οικοδομές, ωραίες λαμπρές οικοδομές, και έλεγαν στον Κύριο: Κύριε, κοίταξε τι λαμπρές οικοδομές.

Και τους είπε ο Κύριος: Αυτά βλέπετε; Δεν θα μείνει πέτρα πάνω στην άλλη πέτρα. Και επειδή είπε αυτό ο Κύριος, κατενόησαν οι μαθηταί ότι κάτι πολύ σοβαρό θα γίνει, ότι θα καταστραφεί αυτός ο πολιτισμός που τους είπε ή ακόμη αυτός ο χώρος εδώ.

Γι' αυτό ρωτούν και λέγουν: Αν αυτά συμπέσουν με τον δικό σου ερχομό, πες μας, τι σημάδια θα υπάρξουν, για να μην πλανηθούμε. Το να μην πλανηθούμε δεν είναι γραμμένο βέβαια στα Ευαγγέλια. Το βάζει ο Άγιος Κύριλλος. Υπονοείται όμως. Και ο Κύριος άρχισε να τους λέγει: Πρόσεξε όμως.

Πριν προχωρήσω να κάνω ένα σχόλιο πάνω στα σημάδια, ίσως κάποιος να νομίσει και πολύ δικαιολογημένα ότι εάν το τέλος δεν είναι γνωστόν, εάν ο Κύριος σαφώς τους είπε ότι δεν το γνωρίζουν ούτε θα το γνωρίσουν και ότι αυτό είναι μόνο στη γνώση του Θεού, και δεν είναι δική τους δουλειά να σκαλίζουν πράγματα τα οποία ανήκουν στη γνώση του Θεού.

Άρα λοιπόν το τέλος είναι άγνωστο. Η ώρα, η μέρα και η ώρα της Δευτέρας του Κυρίου Παρουσίας είναι άγνωστη. Δεν έρχεται σε αντίφαση όταν τώρα ο Κύριος θα τους ομιλήσει για σημάδια. Διότι, ένα παράδειγμα, να πούμε πότε μπορεί να ξημερώνει όταν δεν έχουμε ρολόι; Όταν θα ακούσουμε τα κοκόρια.

Τι είναι το λάλημα των κοκόρων, των πετεινών; Είναι ένα σημάδι, το σημάδι ότι ξημερώνει. Ναι, αλλά προσέξτε κάτι, και το παράδειγμα που σας λέγω, σας παρακαλώ θυμηθείτε το παρακάτω, ίσως σήμερα να μας χρειαστεί.

Τα κοκόρια λαλούν κάπου στις 2, μετά κάπου στις 4 ή στις 5, και παρακάτω πάλι ξανά. Όταν λοιπόν θα λαλήσουν τα κοκόρια, ξημερώνει, αλλά σε ποιο σημείο του ξημερώματος βρισκόμαστε;

Στις 2, στις 3, στις 4, στις 5, πού βρισκόμαστε;

Λοιπόν, καταρχάς αγαπητοί μου, δεν είναι αντιφατικό, διότι ο Κύριος θέλει να δώσει τα σημάδια για τους πιστούς του. Είναι δια τους πιστούς μόνο τα σημάδια, δια τους απίστους δεν είναι τα σημάδια, δεν ισχύουν δια τους απίστους τα σημάδια.

Αλλά είναι αντιφατικά; Όχι. Διότι προσέξτε μία λεπτομέρεια. Περί δε της ημέρας εκείνης και της ώρας, ουδείς οίδεν. Τι είπε; Δεν ξέρω αν το έχουμε προσέξει αυτό το σημείο. Περί δε της ημέρας εκείνης και της ώρας. Που σημαίνει η ημέρα και η ώρα. Μία λεπτομέρεια. Δεν είπε περί του έτους, ή του μηνός, αλλά είπε της ημέρας και της ώρας. Που σημαίνει; Τα σημάδια καθορίζουν μεν το τέλος, αλλά δεν επισημαίνουν την ακρίβεια του τέλους.

Γι' αυτό είπε περί της ημέρας και της ώρας και δεν είπε περί του αιώνος ή περί του έτους. Θα μπορούσε να πει τον 20ο αιώνα, τον 25ο αιώνα. Όχι, αυτό είναι άγνωστο. Ποιος αιών θα είναι, ποιο έτος θα είναι, άγνωστο. Αυτό μπορεί να καθοριστεί, από τι; Από τα σημάδια. Τι δεν μπορεί να καθοριστεί; Η ακρίβεια, η ημέρα και η ώρα.

Αν μπορούμε λοιπόν να καθορίσουμε χοντρικά μερικά πράγματα. Ναι, μπορούμε. Πώς να το καταλάβουμε αυτό; Με το παράδειγμα, όπως σας είπα, του κόκορα ή των κοκόρων. Τα κοτέτια Φωνάζουν στις 2, φωνάζουν στις 3, φωνάζουν στις 5.

Ότε Κρατήστε το αυτό το σημείο. Θα το δούμε λίγο πιο κάτω. Εκείνο που θα ήθελα τώρα να το σχολιάσω είναι ότι δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ του αγνώστου της Δευτέρας Παρουσίας και των σημείων. Δεν είναι αντιφατικό. Και δεν είναι αντιφατικό, αλλά και δεν είναι ημαρτημένο να ασχοληθούμε με τα σημεία, διότι εάν απαγορεύεται να ασχοληθούμε σαν μια πολυπραγμοσύνη, αθέμιτη πολυπραγμοσύνη, περί της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας, πότε θα γίνει, αλλά δεν είναι ασεβές, αντιθέτως είναι επιβεβλημένον, να ασχοληθούμε με τα σημεία, εκείνα που θα δείχνουν το πλησίασμα του τέλους.

Είπα όχι μόνο δεν είναι ασεβές, αλλά και επιβεβλημένον. Θα σας το δείξω αμέσως. Ο Κύριος επιπλήττει και ονειδίζει τους άρχοντες του λαού για την πρώτη του παρουσία που δεν έγιναν αντιληπτοί. Είναι γνωστό, σας το έχω κι άλλοτε πει, ότι έσχατα νοούνται πάντα σε σχέση με την παρουσία του Χριστού.

Έτσι έχουμε δύο παρουσίες, έτσι έχουμε και δύο έσχατα. Και τα μεν πρώτα έσχατα είναι ως προς την πρώτη παρουσία, τα δεύτερα έσχατα ως προς την δευτέρα παρουσία. Όπως επερίμενε η ανθρωπότητα να έρθει ο Χριστός, την πρώτη παρουσία, και ήρθε, ο χρόνος κόντενε, λιγόστευε, που θα είχαμε εκεί που τελείωνε και ήρθε ο Χριστός.

Έτσι πάλι ο δεύτερος χρόνος, κονταίνει, λιγοστεύει και φτάνουμε στο τέρμα και ο Χριστός έρχεται.

Έπρεπε να περιμένουν οι άνθρωποι τον Χριστόν, βέβαια. Υπήρχαν σημάδια, βέβαια. Οι προφήτες είχαν δώσει σημάδια της πρώτης παρουσίας.

Τα ερευνούσαν τα σημάδια αυτά, να σας πω μερικά, η Παρθένος Ιδού, η Ιδού η Παρθένος έρχεται, έξι εγκαθρή, σημάδια αυτά, θέλει καλό σημάδι ότι θα γεννηθεί στην Κυθλαέμ ο Χριστός, θέλει καλό σημάδι οι εβδομήντα εβδομάδες του Προφήτου Δανείου, καθαρίζουν τον χρόνο.

Αυτά είναι σημάδια. Θέλετε να δείτε ότι τα σημάδια τα επεσήμαιναν μεν οι ηγέμονες του λαού του Θεού; Αλλά η αμαρτωλή ζωή τους, η καινόδοξη ζωή τους, δεν τους άφηνε να ασχοληθούν παρά μόνο θεωρητικά. Όταν ήρθαν οι τρεις μάγοι, τρεις, οι μάγοι, δεν είναι τρεις, δεν ξέρω πόσοι είναι.

Ήρθαν στην Ιερουσαλήμ και ζητούν να μάθουν πού; Αλλού; Στο παλάτι, πού ο βασιλεύς των Ιουδαίων γεννάται. Τρομάζει ο Ηρώδης, καλεί τους αρχιερείς, τους γραμματείς, τους νομικούς, να μάθει τι λέγουν οι προφήτες.

Και πληροφορείται ότι στη Βηθλεέμ γεννάται. Δεν ξέραν τίποτα οι μάγοι, ούτε ο Ηρώδης. Αλλά το αστέρι πράγματι τους οδήγησε στη Βηθλεέμ, ώστε το 'ξεραν ότι γεννάται στη Βηθλεέμ, το 'ξεραν. Ή το σημείο. Ή το. Μπορούσε αυτό το σημείο να συμπίπτει με την πραγμάτωση της προφητείας; Βεβαίως. Βεβαίως. Έκαναν τον κόπο να πάνε να ιδούν, έστω μαζί με τους μάγους, το περιλάλητο θέμα; Έκαναν τον κόπο; Δεν έκαναν τον κόπο. Δηλαδή το σημείο δεν το χρησιμοποίησαν. Και ακούστε τώρα πώς τους επιπλήττει ο Κύριος.

Υποκριταί, τα σημεία του ουρανού ξέρετε να τα διακρίνετε. Λέτε πυρράζει ο ουρανός, το πυρράζει με ύψιλον, δεν είναι κόκκινος. Όταν ξέρετε στην Ανατολή ο καιρός είναι κόκκινος, στο δικό μας τόπο, λέμε θα βρέξει. Όταν όμως οι δύσεις είναι κόκκινες, λέμε θα έχουμε καλοκαιρία. Ξαναλέγω στο δικό μας τόπο, γιατί κάθε τόπος έχει τα δικά του μετεωρολογικά χαρακτηριστικά. Είναι πολύ φυσικό.

Δηλαδή τα μετεωρολογικά χαρακτηριστικά ξέρετε και θα κρίνετε, λέτε αύριο θα έχουμε αέρα, θα έχουμε βροχή, θα έχουμε καλοκαιρία. Τα σημεία των καιρών γιατί δεν τα εξετάζετε; Και ποια είναι τα σημεία των καιρών; Ποιοι καιροί; Οι πνευματικοί καιροί ακριβέστερα.

Η κερί της ανανθρωπίσεως. Αυτά λέγει τα σημεία. Γιατί δεν τα εξετάζετε.

Και τους λέγει υποκριτάς, ο δε Αγίος Ιγνάτιος θέλει επιστολής των Άγιων Πολύκαρπων που γιορτάζει σήμερα Άγιος Πολύκαρπος, ο θαυμάσιος αυτός, Αποστολικός πατήρ, τι του λέγει; Τους καιρούς καταμάνθανε, τον υπέρ καιρόν προσδόκα. Να καταμανθάνεις. Όχι να μανθάνεις, να καταμανθάνεις, δηλαδή να μελετάς, να φροντίζεις, να μάθεις μετά πάσης ακριβείας και λεπτομερείας. Τι; Τους καιρούς. Και τι θα αναζητάς αυτούς τους καιρούς; Εννοείται πάντοτε εσχάτους καιρούς, των αναμενόμενων, διότι αυτό είναι το τελικό, το αντικειμενικό ζητούμενον. Καταρχάς, θα λέγαμε, τους καιρούς καταμάνθανε, βλέπε τα σημάδια και μέσα στα σημάδια περίμενε εκείνον που, αναζήτει εκείνον τον οποίον περιμένουμε. Ώστε είναι παράδοση της Εκκλησίας.

Παράδοση που ξεκινάει από τους προφήτας, ο Κύριος το ετόνισε, ο Κύριος τώρα δίνει σημάδια για τη Δευτέρα του παρουσία. Έχουμε χρέος λοιπόν, έχουμε εντολή να μάθουμε τα σημάδια αυτά. Ελπίζω ότι δεν υπάρχει αμφιβολία πια για το θέμα.

Προχωρούμε.

Ὁ δὲ τὸ θεῖον καὶ μακάριον ἀνοίξας ἑαυτοῦ στόμα, λέγει. Τι είπε ο Κύριος τώρα; Βλέπετε μή τις ὑμᾶς πλανήσῃ. Βλέπετε, προσέχετε, μη κανείς σας πλανήσει. Και εμείς, θα λέει ο Άγιος Κύριλλος χαριτωμένα, καὶ ὑμεῖς οἱ ἀκροαταὶ νῦν τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς, ὡς ἐκεῖνον ὁρῶντες, τὰ αὐτὰ καὶ πρὸς ὑμᾶς ἀκούετε λέγοντος.

Βλέπετε μή τις ὑμᾶς πλανήσῃ. Αλλά και σε εσάς τους ακροατάς λέει ο Άγιος Κύριλλος, τους κατηχουμένους του δηλαδή, τώρα με τα μάτια της διανοίας, ορώντας εκείνον, βλέποντας εκείνον, ο οποίος είπε: προσέχετε μη κανείς σας πλανήσει.

Προσέχετε, και εγώ με τη σειρά μου, αγαπητοί μου, σε εσάς τους ακροατάς λέγω, ως να βλέπετε τον Κύριον νοερά, με τα μάτια της ψυχής σας, που σας λέει: προσέχετε, μη κανείς σας πλανήσει.

Καὶ παρακαλεῖ πάντας ὑμᾶς ὁ λόγος προσέχειν τοῖς λεγομένοις. Οὐ γὰρ ἱστορία παρελθόντων ἐστὶ πραγμάτων, ἀλλὰ προφητεία μελλόντων, καὶ πάντως ἡξόντων, οὐχ ἡμῶν προφητευόντων (ἀνάξιοι γάρ), ἀλλὰ τῶν γεγραμμένων εἰς μέσον προσφερομένων καὶ λεγομένων τῶν σημείων.

Βλέπετε εσύ τι να μεν γέγον εν είδη, τι να δε έτει λύπη και ασφαλίζου σε Αυτόν. Δηλαδή, ο Λόγος του Θεού παρακαλεί όλους να προσέχομαι εις εκείνο το οποίο λέγει. Και η ιστορία δεν είναι μια ιστορία που πέρασε, αυτά που είπε ο Κύριος.

Ιστορία περασμένων πραγμάτων, αλλά προφητεία μελλόντων και πάντως ἡξόντων, πραγμάτων που θα έρθουν, που ανήκουν στο μέλλον, και οπωσδήποτε θα έλθουν. Καὶ πάντως ἡξόντων, ἥξω, μέλλον του ἔρχομαι, θα έρθουν οπωσδήποτε. Συνεπώς δεν είναι μια ιστορία που ανήκει στο παρελθόν. Πρόσεξε, όχι γιατί εμείς προφητεύουμε, γιατί εμείς ήμασταν άξιοι να προφητεύσουμε, λέγει ο Άγιος Κύριλλος, αλλά φέρνομε στη μέση αυτά που είναι γραμμένα.

Και πρόσεξε, εσύ θα παρατηρήσεις τι έχει γίνει και τι ακόμα υπολείπεται να γίνει και φρόντισε να ασφαλίζεσαι, ώστε τι ως γεγονότα τι έχουμε, γιατί; Διότι ο Άγιος Κύριλλος αυτές τις κατηχήσεις τις εξεφώνησε το 350 μ.Χ., δηλαδή στα μέσα του 4ου αιώνα, και συνεπώς είναι κάποιοι αιώνες από την εποχή του Χριστού, είναι κάποιος καιρός.

Και επειδή πάντοτε προ οφθαλμών της Εκκλησίας ήταν το τέλος, γι' αυτό είχαν πάντα την αίσθηση, είχαν αυτήν την, θα λέγαμε, την εσχατολογική ανησυχία και την εσχατολογική ανατένιση, χωρίς όμως να ξέρει κανείς.

Προσέξτε, κανείς, ούτε οι Απόστολοι, κανείς. Το είπε σαφώς ο Κύριος, κανείς. Αλλά όμως έχουν την ανατένιση, την οποία πρέπει να έχει πάντοτε η Εκκλησία, για να διατηρεί ακμαίο το εκκλησιαστικό της και το χριστολογικό της φρόνημα.

Και να έχει πνευματικό βίωμα. Αν η Εκκλησία δεν έχει ακμαίο αυτό το εσχατολογικό, αυτή την εσχατολογική ανατένιση, παρακμάζει. Ξέρετε τι θα πουν πλέον και οι άρχονες της Εκκλησίας, δηλαδή ο κλήρος, οι ποιμένες και ο λαός;

Εκείνο που λέγει η παραβολή και που αναφέρεται ακριβώς σε αυτά τα σημεία μου. Ο Κύριός μου χρονίζει, λέγει, και αρχίζει, λέγει, αυτός ο κακός οικονόμος, αρχίζει να δέρνει τους δούλους και τας παιδίσκας, δηλαδή να εκβιάζει το ποίμνιον, και να τρώγει και να πίνει και να κάνει συντροφιά μετά των μεθυόντων.

Ο Κύριός μου χρονίζει, ο Κύριός μου χρονίζει, δηλαδή αργεί να έρθει, και θα έρθει σε ώρα που δεν περιμένει, λέει ο Κύριος, και θα τον διχοτομήσει. Διχοτομώ, θα πει, χωρίζω το σώμα από την ψυχή και τότε θα τον βάλει στην κόλαση μετά των υποκριτών.

Δηλαδή, ξέρετε τι θα πει αυτό; Τον πάτο-πάτο της κολάσεως. Αν ερωτήσετε ποιος είναι ο πάτος της κολάσεως, κάποιος με ρώτησε χθες, είναι παρόν, πρέπει να είναι παρόν.

Έχει διαβαθμίσει στη Μωρία συγκόναση. Ναι, διαβαθμίσεις και βραβείο έχει και η Βασιλεία του Θεού. Δεν μπορεί να βραβεύεται ένας που μόλις σώθηκε με έναν Απόστολο Παύλο, το λέει ο Λόγος του Θεού, ότι αστήρ αστέρος εν δόξη, διαφέρει και λοιπά.

Και ο γνους ο λίγα, δαρίσατε ο λίγας, και ο γνους πολλά, δαρίσατε πολλάς, πολλές ξυλιές θα φάει Εκείνος που ήξερε, λοιπόν, ποιος είναι ο πάτος της κολάσεως; Είναι ο πάτος που βρίσκονται οι υποκριτές. Φοβερό πράγμα. Αλλά η υποκρισία, πρέπει να μάθουμε τι είναι η υποκρισία: η ασυνέπεια μεταξύ γνώσεως και πράξεως.

Υποκρισία δεν είναι όταν για μια στιγμή θα υποκριθώ, έστω κι αν δεν είναι καλό πράγμα αυτό σε έναν άνθρωπο. Δεν είναι καλό πράγμα, υποκρισία. Ούτε ακόμα υποκρισία θα μπορούσε να είναι. Είναι. Είναι. Το να κάνω τον φίλο σε κάποιον και να του σκάβω το λάκκο του. Είναι. Αλλά κατά κυριολεξίαν υποκρισία είναι.

Η ασυνέπεια μεταξύ ζωής, προσέξτε, και πίστεως. Να πιστεύω αυτό και να ζω διαφορετικά. Ύστερα, για να το δείτε ότι αυτό είναι, ακούστε πάλι την παραβολή. Ο οικονόμος αυτός, ο σκληρός της παραβολής. Τι είπε; Ο Κύριός μου χρονίζει. Θα αργήσει να 'ρθει. Θα αργήσει να 'ρθει. Ή χρονίζει.

Α, ώστε περιμένει ότι θα έρθει ο Κύριος, αλλά απλώς μεταθέτει το πράγμα μακριά. Άρα έχει πίστη. Η ζωή του ποια είναι όμως; Μετά των μεθιόντων. Και τον βάζει μετά των υποκριτών. Η ασυνέπεια μεταξύ πίστεως και ζωής.

Μα θα μου πείτε, τότε είμαστε όλοι υποκριτές. Αγαπητοί μου, ναι, αγαπητοί μου, ναι, και εγώ και εσείς. Ποιος έχει συνέπεια μεταξύ πίστεως και ζωής; Άλλο πράγμα αγωνιζόμαστε. Και ομολογούμε, δεν θα θέλαμε να υπάρχει αυτή η ασυνέπεια, το ομολογούμε, θέλουμε να έχουμε ταύτιση πίστεως και ζωής.

Τι έτι λείπει, τι μεν γέγονεν ήδη, θα παρατηρήσεις αυτά και ασφαλίζου εν αυτοίς και ασφάλιζε τον εαυτό σου.

Πηγαίνουμε στην πέμπτη παράγραφο. «Βλέπετε μή τις υμάς πλανήση· πολλοί γαρ ελεύσονται επί τω ονόματί μου λέγοντες· εγώ ειμι ο Χριστός, και πολλούς πλανήσουσιν.» Ταύτα, λέει ο Άγιος Κύριλλος, γέγονεν εκ μέρους· ήδη γαρ τούτο είρηκε Σίμων ο Μάγος και Μένανδρος και άλλοι τινές των αθέων αιρεσιαρχών· ερούσι δε και μεθ' ημάς έτεροι. Προσέξτε, λέει ο Κύριος, μη κανείς σας πλανήσει.

Σε τι Το κεντρικό σημείο της πλάνης είναι το πρόσωπο του Μεσσία. Το κεντρικό. Το να με ξεγελάσεις και να με πας μέχρι σε ένα πορνείο. Είναι μια πλάνη. Το να με ξεγελάσεις και να με πας την Καθαρά Δευτέρα, που είμαι έτοιμος να νηστέψω και να μου δώσεις, να με μεθύσεις και μετά να αρχίσω να τρώω κρέατα την Καθαρά Δευτέρα, είναι μία πλάνη. Όλα αυτά είναι πλάνες ή ό,τι άλλο θέλετε γύρω από τον βίο τον ηθικό.

Η μεγάλη πλάνη αναφέρεται στο πρόσωπο του Μεσσίου. Προσέξτε αυτό το σημείο. Εδώ θα έλεγα ότι αυτό μοιάζει με την Παλαιά Διαθήκη. Ο Θεός βεβαίως έδωσε τις δέκα εντολές, ήταν η απορία ενός καθηγητού της Παλαιάς Διαθήκης, ότι πώς σπουδαία πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης αμαρτάνουν και μάλιστα σοβαρά.

Ο Δαβίδ ημάρτησε και το καταπληκτικό είναι ότι αφού ημάρτησε με τη Βηρσαβεέ δεν την αφήνει. Θα μου πείτε, βέβαια, ο άντρας της πέθανε ή καλύτερα σκοτώθηκε. Σκοτώθηκε γιατί έτσι το έφτιαξε ο Δαβίδ να σκοτωθεί.

Άσχημο πράγμα. Το πρώτο παιδί γεννιέται αλλά πεθαίνει. Το δεύτερο παιδί είναι ο Σολομών. Πώς δέχεται ο Θεός τον Σολομώντα και να γίνει τελικά η Βηρσαβεέ γυναίκα του Δαβίδ; Εδώ είναι μερικά πράγματα παράξενα, περίεργα, και θεωρείται κορυφαία μορφή μαζί με τον Αβραάμ ο Δαβίδ.

Δεν λέγεται απόγονος του Αβραάμ είναι ο Μεσσίας, απόγονος του Δαβίδ, εκ της ρίζης του Ιεσσαί, που είναι ο Δαβίδ. Διότι ο Θεός βεβαίως ενδιαφέρεται για όλο το νόμο Του, αλλά το κέντρο βάρους πέφτει στο πρόσωπο του Θεού.

Ο Δαβίδ ποτέ δεν άφησε να αποκλίνει η καρδιά του από τον Θεό. Πέφτει στη μοιχεία και φτιάχνει το πεντηκοστό ψαλμό. Και λέγει στον Νάθαν τον Προφήτη, Αμάρτησα στον Κύριο. Δεν αρνείται ποτέ τον Θεό. Από τον οπτικό του ορίζοντα ουδέποτε θα φύγει ο Θεός. Η προαίρεσή του είναι απέναντι στο Θεό ευλαβεστάτη. Ανεξάρτητα, ήταν βέβαια προσεκτικός όλα, δεν ήταν κανένας παλιάνθρωπος, έκανε κάποιες αμαρτίες, ήταν άνθρωπος, όπως μπορώ να κάνω και εγώ και εσύ, και όλοι μας. Πού πέφτει όμως το βάρος, στο θέμα της πίστεως ή στο πρόσωπο του Θεού; Ο Σαούλ έκανε τίποτα αμαρτίες; Όχι! Γιατί απεδοκιμάσθη; Διότι, διότι ήτο ο άνθρωπος με την προαίρεση που δεν την αγαπούσε ο Θεός. Διότι ήταν ο εγωιστής που κοιτούσε μία αυτονομία, την αυτονομία.

Και ο Θεός τον τιμωρεί και τον αποδοκιμάζει, τον αποδοκιμάζει οριστικά. Ώστε λοιπόν, αγαπητοί μου, ποια είναι η κεντρική αρετή; Το να μην αποκλίνει κανείς από το αληθινό πρόσωπο του Θεού, εν προκειμένω από το θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού.

Χριστοί πολλοί θα εμφανιστούν. Αν έπεσες στη μοιχεία, στην πορνεία, στο φόνο, στην κλοπή, όπου έπεσες, δεν απέκλινες το πρόσωπό σου από τον Χριστό, τον αληθινό Χριστό, τον Κύριον Ιησού Χριστό, τον από Ναζαρέτ, έχεις δυνατότητα να επιστρέψεις.

Ώστε λοιπόν, κέντρο βάρους είναι το θέμα της πίστεως εις το θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού. Γιατί, όσο αμαρτωλός κι αν στάθηκα, επιστρέφω για να σωθώ. Αγαπητοί μου, κάνατε αμαρτίες στη ζωή σας, αναμφισβήτητα. Καλύτερα, κάναμε αμαρτίες στη ζωή μας, αναμφισβήτητα.

Γιατί τώρα είμαστε στον χώρο αυτόν και ακούμε το Λόγο του Θεού; Γιατί δεν φύγαμε από το θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού. Διότι δεν επλανήθημεν στην πίστη, όχι στον βίον, στον βίον επλανήθημεν. Στην πίστη όμως όχι.

Ο άσωτος υιός της παραβολής που είχαμε την πιο πάνω Κυριακή, επλανήθηκε για τον βίον, ποτέ δεν ξέχασε τον πατέρα του. Εγύρισε πίσω. Αλλά πλάνη, εκείνη που δεν με γυρίζει πίσω, είναι να εκλάβω ως Θεόν ή ως Μεσσία πρόσωπον που δεν είναι ο αληθής Μεσσίας.

Και εδώ αναφέρει ο Άγιος Κύριλλος τον Σίμωνα τον Μάγο, τον Μένανδρον. Είναι γνωστός ο Σίμων ο Μάγος από το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων. Ο οποίος, αν θέλετε, και εβαπτίσθη ο ταλαίπωρος αυτός. Αλλά δεν θέλω να μείνω πιο πολύ στην ιστορία του.

Ο Μένανδρος είναι ένας από τους γνωστικούς, για να δείτε τι είναι ο γνωστικισμός, ο Μένανδρος, όπως έχουμε και άλλους γνωστικούς, ή ακόμη όπως λέγει και άλλοι Τινές, των Αθέων Ερεσιαρχών, και άλλοι μερικοί από τους Αθέους Ερεσιάρχας.

Υπήρξαν αιρεσιάρχες. Καταρχάς, οι αιρεσιάρχοι αποκλίνουν από την ορθήν πίστη του προσώπου του Χριστού. Ο Άριος, όταν έλεγε ότι ο Ιησούς Χριστός είναι κτίσμα, προφανώς αποπροσανατολίζει από την αληθινή πίστη, διότι δεν είναι κτίσμα το πρόσωπο, ο Ιησούς Χριστός. Είναι ο Υιός του Θεού που ενανθρώπησε.

Οι χιλιαστές που επαναλαμβάνουν κατά κόρον την αίρεση των Αρειανών, προφανώς είναι άθεοι. Αποκλίνουν λοιπόν από το πραγματικό πρόσωπο του Θεανθρώπου Ιησού Χριστού.

Υπήρξαν όμως αιρετικοί, οι οποίοι προσοικειώθησαν τον τίτλο του Μεσσίου. Ο Άριος δεν είπε, είμαι Μεσσίας, είπε απλώς, προσέβαλε τον Μεσσία και αλλοίωσε, θα λέγαμε, το πρόσωπο του Μεσσίου, του Ιησού Χριστού.

Αλλά υπήρξαν όμως και αιρετικοί, όπως είναι ο Μοντανός και άλλοι, που είπαν ότι είναι Μεσσίας. Ο Μοντανός μάλιστα, που έδρασε στην Μικράν Ασία, ξέρετε τι έλεγε; Ότι είναι η ενανθρώπησις του Αγίου Πνεύματος.

Αλλά για να μην νομίσετε ότι αυτά ανήκουν στην ιστορία, όπως λέει ο Άγιος Κύριλλος, αλλά είναι πράγματα τα οποία υπάρχουν και θα υπάρχουν μέχρι που να τελειώσει ο κόσμος. Αυτός ο Κορεάτης, ο Μούν, θα έχετε διαβάσει στις εφημερίδες, ο οποίος εκήρυξε εαυτόν Μεσσία.

Ότι ο τίτλος του Χριστού, λέγει, ήταν προσωρινός, για κάποια εποχή. Τώρα αυτός είναι ο Μεσσίας. Ακούτε; Αυτός που προσπάθησε εδώ στην Ελλάδα να προσεταιριστεί τους ορθοδόξους χριστιανούς, έκανε μια προσπάθεια εδώ να κάνει κέντρο στην Κρήτη και κάπου αλλού, και δημιούργησε και στην Αθήνα, και έγινε διαμαρτυρία εναντίον του. Βλέπετε, έχουμε λοιπόν ψευδοχρίστους. Το αποκορύφωμα της παραποιήσεως του Προσώπου του Χριστού είναι ο Αντίχριστος. Αυτός ο οποίος θα κηρύξει εαυτόν Μεσσίαν, αλλά θα είναι ο Αντίχριστος. Θα είναι ο τελευταίος και το αποκορύφωμα όσων ποτέ ψευδοχρίστων ενεφανίστησαν μέσα στην ιστορία. Αυτή η παραποίηση, θα λέγαμε, του τίτλου.

Αλλά λέγει εδώ «Ερούσι δε εφήμων και οίκαι με θυμάς έτεροι» και μετά από μας θα είναι οι αιρετικοί τέτοιοι. Ξέρετε πόσοι τρέχουν πίσω από αυτούς τους ανθρώπους. Αν δεν έτρεχαν δεν θα πιάναν αυτοί. Αλλά επειδή τρέχουν άνθρωποι γι' αυτό και πιάνουν.

Γι' αυτό, αγαπητοί μου, στην εποχή μας πράγματι πολλοί ψευδόχριστοι υπάρχουν. Και πρέπει να είμεθα εκτάκτως προσεκτικοί.

Δεύτερον σημείο,

Μελήσετε δε ακούειν πολέμους και ακουάς πολέμων.

Πρόκειται, λέει, μελλήσετε,

πρόκειται να ακούσετε πολέμους που θα είναι κοντά σας και ακοάς πολέμων που θα είναι πιο μακριά σας. Όπως λέμε, ακούμε ότι γίνεται πόλεμος, ξέρω εγώ, στην Άπω Ανατολή, αυτό είναι ακοή. Αυτό το ακούειν πολέμους, άλλο ακούω πόλεμο και άλλο ακοή πολέμου.

Δηλαδή είναι κάτι το κοντινό και το μακρινό, να μην πολύ πραγμονώ. Και αυτό το λέει ο Κύριος. Μαρτσέως 24,6. Σχολιάζει ο Άγιος Κύριλος. Προσέξτε τον σχολιασμό. Γίνεται διάρα μην περσών προς Ρωμαίους, περί την Μεσοποταμία πόλεμος ή ου. «Εγείρεται άθνος επί άθνος και βασιλεία επί βασιλείαν» ή ου. Εδώ είναι ωραίο αυτό. Είναι θαυμάσιο. «Σας ερωτώ, λέει ο Άγιος Κύριος, πεςτε μου, γίνεται άραγε τώρα, εκεί στη Μεσοποταμία, πότε, στα μέσα του τετάρτου αιώνας» πόλεμος ανάμεσα στους Πέρσιας και τους Ρωμαίους πεςτε μου γίνεται πόλεμος γίνεται έθνος επί έθνος ακοές πόλεμος αυτό το έθνος εναντίον εκείνου του έθνος εκείνο το έθνος εναντίον εκείνου του άλλου έθνος τα ακούτε αυτά ναι ή όχι θα μπορούσαν να απαντήσουν οι ακροατές βεβαίως ναι βεβαίως ναι τα αυτά ήδη γέγονται λέγει

Παραλείπω εδώ μια φρασούλα γιατί θα επανέλθω: καὶ ἔσονται λιμοὶ καὶ λοιμοὶ καὶ σεισμοὶ κατὰ τόπους. Θα το σχολιάσω ιδιαίτερα. Ταῦτα ἤδη γέγονεν. Αυτά ήδη έχουν γίνει. Αυτά ήδη έχουν γίνει. Εγώ τώρα ερωτώ. Κι αν κανείς είναι ιστορικός, εγώ δεν είμαι ιστορικός, αν κανείς από εσάς ασχολείται με την ιστορία, την έχει πάντα πρόσφατη μπροστά του, προκαλώ να μου πει ποιοι πολέμησαν αυτοί στα μέσα του 4ου αιώνος.

Περιμένω απάντηση.

Τον Παπαρρηγόπουλο να είχαμε δεν θα μπορούσε, αγαπητοί μου, να μας απαντήσει εύκολα. Γιατί; Γιατί μέσα σε τόσους πολέμους που έγιναν θα ήταν κάποια παροδική, ανάξιο μνήμης και μνείας. Συνεχώς. Κι όμως λέει ο Άγιος Κύριλλος, ήδη πραγματώθηκαν αυτά που είπε ο Χριστός. Λάθος έκανε; Όχι και ναι. Αυτό θέλω να προσέξετε. Γιατί είναι μια θαυμασία παράλληλος περίπτωση με την εποχή μας που λέμε βλέπεις, θα γίνει τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, και άμα γίνει, θα έρθει το τέλος.

Ψευδόχριστοι πολλοί, ήρθε το τέλος. Λοιπόν, αντιληφθήκατε ότι τα πράγματα είναι παράλληλα. Ο Άγιος Κύριλλος, όπως και όλοι οι Άγιοι της Εκκλησίας μας, όπως σας είπα προηγουμένως, έχουν μπροστά τους, στο οπτικό τους πεδίο, έχουν τα έσχατα.

Και φυσικά ό,τι συμβαίνει το ερμηνεύουν και αναμένουν. Μόνο που δεν παθαίνουν εκείνο που πάθαμε εμείς τον τελευταίο αυτό καιρό με το 666. Και όπως πολύ σωστά γράφει κάποιος μητροπολίτης, ο Πειραιώς, και είναι αλήθεια, όπου γίνεται κήρυγμα για τον Αντίχριστο, κόσμος πολύς.

Όπου γίνεται κήρυγμα για τον Χριστό, αραιώνει το ακροατήριον.

Έτσι φοβάμαι μήπως γέμισε ο ναός επειδή σας είχα πει ότι θα μιλήσουμε για τον Αντίχριστο, αλλά σας έχω βάλει και μια δοκιμασία και δεν μιλάω παρά μόνο σιγά σιγά.

Αυτό όμως δεν είναι σωστό, δεν είναι σωστό. Λοιπόν, ακούστε αγαπητοί, πώς θα καταλάβουμε ότι μπορούν οι πόλεμοι αυτοί, οι αρρώστιες, οι πείνες, λιμοί με γιώτα. Δηλαδή, τι είναι λοιμοί, όμικρον γιώτα; Αρρώστια. Ότι μπορεί αυτά να είναι τα σημάδια του τέλους.

Πάντα δεν εγίνοντο πόλεμοι, θα πει κάποιος, όχι πια προς τον Άγιο Κύριλλο, αλλά προς τον Χριστό. Πάντα δεν υπήρχαν πείνες και αρρώστιες; Τι θα απαντήσουμε; Κι αν μπορούμε να λέμε ότι αυτά μπορούν να αποτελούν τα έσχατα σημεία.

Απλώς είναι τα σημεία των εσχάτων, αλλά όχι τα έσχατα σημεία. Μην μου πείτε ότι παίζω με τις λέξεις. Άλλο πράγμα είναι τα σημεία των εσχάτων και άλλο τα έσχατα σημεία. Τα σημεία των εσχάτων είναι τα σημεία που ανά πάσα στιγμή έχουμε έσχατα.

Τα έσχατα αρχίζουν από τη στιγμή που γράφεται το Ευαγγέλιο. Οι επιστολές των Αποστόλων. Ακριβέστερα, από τη στιγμή που ο Κύριος ανελήφθη στον Ουρανό. Ακόμη, αν θέλετε, μετά την Πεντηκοστή, αρχίζουν τα έσχατα.

Συνεπώς, αυτά είναι τα σημεία των εσχάτων. Αλλά δεν είναι όμως τα έσχατα σημεία. Ποια η διαφορά; Ότι τα έσχατα σημεία είναι εκείνα που θα συμβούν όταν πια θα έχουμε. Το τέλος, τέλος. Άρα, πάντοτε θα γίνονται πόλεμοι.

Τότε γιατί το εκπληκτικό που ο Κύριος μας λέει ότι δεν σημείων, δεν σημεί αυτά. Λοιπόν, είναι θέμα πώς θα δούμε τα θέματα αυτά.

Ξέρετε, σας το έλεγα κάποτε όταν είχαμε ερμηνεύσει το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Πώς θα ερμηνεύσουμε αυτά; Διότι το ίδιο πράγμα χρησιμοποιεί και η Αποκάλυψις. Τις επτάδες των πληγών, οι σφραγίδες που ανοίγουν, οι σάλπιγγες και τα λοιπά, οι φιάλες, σάλπιγγες, αυτά κάθε φορά που ανοίγουν, η μία επτάδα ανοίγει, έχουμε μία δέσμη πληγών.

Τελειώνει αυτή και πάμε παρακάτω. Είχαμε πει τότε, πώς θα ερμηνεύσουμε; Σε μια ιστορική αλληλουχία; Θα πούμε ότι τελείωσε η πρώτη επτάδα χρονικά. Χρονικά, για να αρχίσει η δεύτερη επτάδα, και μετά τελειώνει η δεύτερη, να αρχίσει η τρίτη, και συνεπώς οι τρεις επτάδες είναι σε μία ευθεία χρονική.

Αλλά πώς; Η πρώτη επτάδα περιέχει ό,τι θα γίνει από την αρχή της πρώτης εμφανίσεως του Χριστού μέχρι τη Δευτέρα Εμφάνιση. Η δεύτερη επτάδα, που είναι ισχυρότερα πράγματα, είναι επανάληψη ως πύκνωση των ιδίων θεμάτων.

Η Τρίτη Επτάδα, είναι επανάληψης της Πρώτης, ως περισσότερα πύκνωσης από τη Πρώτη και η Δευτέρα Δηλαδή, τα ίδια πράγματα, πόλεμοι, αρρώστιες, τα λοιπά, όσο προχωρούμε προς τα έσχατα, έχουμε μία πύκνωση σε ποσότητα και σε ποιότητα, διότι κάτι συχνότερο και κάτι δυνατότερο. Ας πούμε, πόλεμοι γίνονται πάντοτε, εδώ λέει έθνος επί έθνος, αλλά όχι όμως εκείνο.

Όχι εκείνο το οποίο λέει ο Άγιος Κύριλλος, το έθνος επί έθνος, σε σχέση με το δεύτερο παγκόσμιο, με το πρώτο παγκόσμιο πόλεμο ή με το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ή με ένα τυχόν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο. Όχι. Τι έχουμε λοιπόν; Έχουμε επανάληψη και πύκνωση.

Επανάληψη και πύκνωση, προσέξτε, ποσοτική και ποιοτική. Αυτό δε τώρα το καταλαβάνουμε πολύ καλά. Όταν θα σας πω μετά για τις αρρώστιες και τις πείνες, μπορείτε ακόμα καλύτερα. Αλλά τότε δεν έχουμε μία ευθύγραμμον κίνηση. Δεν θα βάλουμε αυτές τις τρεις επτάδες να τις δέσουμε και να κάνουμε ένα σχοινί μακρύ.

Δηλαδή, δεν έχουμε μία, θα λέγαμε, ευθύγραμμον ιστορική έκφραση. Αλλά τι έχουμε; Μία κυκλική, ακριβέστερα. Δηλαδή επανάληψη. Προσέξτε, ξεκινώ από ένα σημείο, βάζω εδώ το δαχτυλό μου και κλείνουμε κύκλο.

Εδώ τώρα έκλεισε ο πρώτος κύκλος της πρώτης επτάδος. Θα επαναλάβω στο ίδιο επίπεδο τον δεύτερον κύκλον. Αν θα επαναλάβω στο δεύτερο επίπεδο, τότε θα έχω την αυτήν ποσότητα, την αυτήν ποιότητα και τον αυτό χρόνο.

Όχι, όταν θα ξεκινήσω από το σημείο αυτό και θα κλείσω τον κύκλο, ταυτόχρονα κάνω μία άνοδο, πάω προς τα πάνω. Συμπίπτω, αν δω από πάνω το σημείο που ξεκίνησα, συμπίπτει αυτό, αλλά συμπίπτει οπτικώς, δεν συμπίπτει χρονικώς, γιατί τώρα είμαι πιο πέρα.

Και κλείνω έναν δεύτερον κύκλον, ο οποίος είναι πιο πάνω από τον πρώτον. Και μετά το ίδιο πράγμα έναν τρίτον κύκλον, σαν να έχω ένα ελατήριο. Πώς είναι το ελατήριο; Αυτό το, θα λέγαμε, το ελικοειδές, που σημαίνει, αν θέλετε μάλιστα να το κάνουμε και λίγο αλλιώτικα.

Ο πρώτος κύκλος είναι μικρός, ο δεύτερος κύκλος ξεκινάει απάνω από τον πρώτον, αλλά σε μια διεύρυνση. Και ο τρίτος σε μια τρίτη διεύρυνση. Αν θέλετε να παραστήσουμε γραφικά, θα λέγαμε, την ποσότητα και την ποιότητα που ανεβαίνει.

Έχουμε λοιπόν τα ίδια πράγματα σε πύκνωση, ποσοτική, ποιοτική. Αυτό είναι και δεν πρέπει να σκανδαλιστούμε και να πούμε, μα συμβαίνει; Πράγματα ήσαν αυτά; Το αποκορύφωμα δε θα είναι το αποκορύφωμα, φοβερή ακαταστασία στην ανθρωπότητα.

Για να καταλάβετε δε αυτά που σας είπα, και είναι μια επανάληψη των όσων είχαμε πει τότε. Όταν είχαμε πει πώς θα καταλάβουμε ερμηνευτικά το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Έρχομαι σε ένα άλλο που λέει εδώ ο Κύριος και που σχολιάζει, δεν σχολιάζει, τώρα φέρει ο Άγιος Κύριλλος.

Και να τον δείτε καλύτερα Καὶ ἔσονται λιμοὶ καὶ λοιμοὶ καὶ σεισμοὶ κατὰ τόπους. Πάντοτε δεν υπήρχαν πείνες, πάντοτε δεν υπήρχαν αρρώστιες, πάντοτε δεν υπήρχαν σεισμοί; Θα πάρω το θέμα λοιμός, τον λοιμό με γιώτα. Βέβαια πέρασαν πανούκλες, πανώλες, βέβαια πέρασαν χολέρες από την ανθρωπότητα, επιδημίες φοβερές, σάρωσαν και εδώ. Η Θεσσαλία κάποτε είχε ερημώσει.

Η Λάρισσα κάποτε είχε ερημώσει από μια τέτοια χολέρα μου φαίνεται που είχε πέσει εδώ, θανατικό. Αγαπητοί μου, αυτές οι επιδημίες είχαν κάποια έκταση.

Σήμερα ο καρκίνος έχει μια παγκόσμια [διάδοση], καλύτερα το AIDS. Άκουσα ότι έως το 2000 κατ' αναλογία στατιστική θα υπάρχουν 100 εκατομμύρια άνθρωποι με AIDS.

Τέτοια αθράψεις δεν και γίνεται στο παρελθόν. Τι έχουμε λοιπόν, λιμόν αρρώστια, που όπως ήταν και παλιές αρρώστια, που έπιναν έκταση. Αλλά τώρα τι έχουμε, ποιότητα, ποσότητα, πολύ φοβερή. Αυτό ήθελα να τονίσω για να μπορούμε να καταλάβουμε αυτά τα οποία λέγει ο Λόγος του Θεού.

Τα αυτά λέει ήδη γέγονεν Ναι, δεν έγιναν, αλλά γίνονται. Γίνονται διαρκώς. Θα μου πείτε κάνει λάθος; Όχι, γέγονεν, γιατί ο Άγιος Κύριλλος δεν είχε σαν παρακάτω το σημείο του. Βλέπει το τέλος μπροστά. Γι' αυτό λέει γέγονε. Αλλά αγνοεί όμως. Δεν κατηγορείται, αγνοεί το τέλος, γιατί ο Κύριος είπε, Οὐδεὶς το γνωρίζει. Ούτε Απόστολος Παύλος. Απόστολος Παύλος έκφρασης είναι, δε λέει ο Απόστολος Παύλος, ἡμεῖς οἱ περιλειπόμενοι, εμείς που ζούμε, θα αρπαχθούμε στον αέρα, χωρίς να πεθάνουμε, και θα αλλαχθούμε. Γιατί βάζει τον εαυτό του; Όχι μόνο γιατί, αφού μιλάει και είναι ζωντανός, θα βάλει τον εαυτό του,

αλλά και διότι θα λέγαμε για μια στιγμή θα ήταν κάτι που θα έλεγε, ε, μπορεί να γίνει στην εποχή μου. Παρότι ο Απόστολος Παύλος και καθησυχάζει τους Θεσσαλονικείς. Εάν δεν έρθει πρώτα η Αποστασία, μετά ο Αντίχριστος, δεν θα έρθει ο Χριστός.

Πρώτα λοιπόν η Αποσταθεία, μετά ο Αντίχριστος, μετά ο Χριστός. Είναι θέρα του παρουσία. Φόβητράτε από ουρανού και μεγάλοι χειμώνες. Γρηγορείτε ουν φυσίν, ότι ουκ είδατε ποια ημέρα ο Κύριος ημών έρχεται. Ποια είναι αυτά τα φόβητρα από τον ουρανό. Αυτά τα φόβητρα από τον ουρανό, αγαπητοί φόβητροι θα πει κάτι που φοβίζει.

Θα πει φαινόμενα που εκφοβίζουν. Τώρα τι είναι αυτά τα φόβητρα, τα ουράνια φόβητρα; Είναι αστρονομικά φαινόμενα. Καταχρηστικώς, επιτρέψατέ μου να σας πω, καταχρηστικώς, δεν είναι αληθές αυτό, αλλά καταχρηστικό είναι.

Φόβητρα από τον Ουρανό είναι και τα αεροπλάνα που ρίχνουν τις βόμβες. Φόβητρα από τον Ουρανό είναι και εκείνες οι οβίδες, όχι πως θα ήταν, είναι και πύραυλοι. Ή δεν ξέρω τι άλλα μπορούν να έρθουν από πάνω και να πέσουν πάνω σε μια πόλη. Φόβητρα.

Όταν όμως λέγει εδώ, χωρίς να το αποκλείει αυτό ο Λόγος του Θεού, αλλά κυρίως φόβητρα είναι αλλαγές σ' αυτόν τον αστρικόν κόσμο, διότι όταν λέγει ο ήλιος θα σκοτιστεί και η σελήνη, έχουμε πλέον φαινόμενα αστρικά. Συνεπώς έχουμε φόβητρα από τον Ουρανό στον αστρικόν. Και ποια είναι αυτοί οι μεγάλοι χειμώνες;

Όπως ξέρετε, ο χειμών είναι η κακοκαιρία.

Μα χειμώνες, άλλοτε έχουμε βαρύ χειμώνα, άλλοτε έχουμε ελαφρύ χειμώνα. Φέτος είχαμε κάτι παγωνιές, είχαμε λίγο βαρύ χειμώνα. Πρόπερσι είχαμε πολύ καλό χειμώνα. Του χρόνου μπορεί να έχουμε πάλι πολύ καλό χειμώνα.

Μαλακών ήπιων Δεν είναι αυτό. Μεγάλοι χειμώνες είναι η μεταβολή του κλίματος. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Και μην νομίσετε ότι χειμών πάντοτε είναι μια κακοκαιρία. Το ρήμα χειμάζομαι δεν προϋποθέτει χειμώνα με βροχές και χιόνια, αλλά περνάω άσχημα. Χειμάζομαι. Συνεπώς λέγεται οικολογικά πάντοτε ότι το κλίμα της Γης έχει αλλάξει ή θα αλλάξει.

Γιατί έχουμε απελευθέρωση ουσιών μέσα στην ατμόσφαιρα, τόση μεγάλη ποσότητα απελευθέρωση ουσιών,

Απελευθέρωση ουσιών που φρύττει κανείς, φρύττει, δηλαδή είναι ικανές αυτές οι ποσότητες να αλλάξουν το κλίμα. Λέγεται λοιπόν ότι θα αλλάξει το κλίμα της γης, βέβαια αλλάζει όπως τα ξέρετε κάθε 10.000 χρόνια.

Είναι η περίοδος των λεγόμενων Παγετώνων. Εδώ όμως έχουμε τώρα μία βιαία αλλαγή του κλίματος, που σημαίνει ότι οι πόλοι θα αρχίσουν να γίνονται θερμότεροι, έτσι λέγει η οικολογία, και γενόμενοι θερμότεροι οι πόλοι θα αρχίσουν να λιώνουν τους πάγους των, και τότε θα αρχίσει να γίνεται μία πλημμύριση.

Και αυτό θα δημιουργήσει πάρα πολλά προβλήματα στην επιφάνεια της Γης. Ἐκκλησιαστικὸν ζητοῦμεν σημεῖον οἱ ἐκκλησιαστικοί, αλλά εμείς όμως, οι ανήκοντες εις την Εκκλησία, αυτό θα πει εκκλησιαστικός, που ανήκει στην Εκκλησία, εμείς ζητάμε σημείον εκκλησιαστικόν, σημείον που να ανήκει στην Εκκλησία.

Αυτό το σημείο ζητούμε. Μπορεί ο Κύριος να μας το δώσει; Ὁ δὲ Σωτήρ φησιν. Και μας λέγει ο Κύριος, ναι, μας το δίνει. Αυτό πρέπει να μας ανησυχήσει πολύ. Είναι ένα φοβερό σημείο, διότι, αγαπητοί μου, αν πέσουν πείνες και αρρώστιες, χίλιοι Αντίχριστοι να έρθουν, όταν η Εκκλησία έχει την ενότητά της, τι έχει να φοβηθεί; Θα μαρτυρήσει.

Πάντα γνώρισε το μαρτύριο η Εκκλησία. Θα γίνει, θα μας φονεύσουν. Τελείωσε η ιστορία πια. Φεύγουμε από την παρούσα ζωή. Πάμε στη Βασιλεία του Θεού. Τι έχουμε να φοβηθούμε; Όταν όμως Όταν όμως έχουμε σημεία Φθορά Παρακμής Ξευτίσματος Μέσα στην Εκκλησία Αυτό είναι πάρα πολύ σοβαρό.

Και ο Κύριος μας το ετόνισε αυτό. Ακούσατέ το. Αυτό πρέπει ιδιαιτέρως να μας ανησυχήσει. Και τότε. Πότε τότε; Όταν θα έχουμε τα έσχατα. Αλλά ποια είναι τα έσχατα; Το είπαμε. Ξανά κάναμε το δάχτυλό μου έτσι, το χέρι μου, την ελικοειδή γραμμή.

Σκανδαλισθήσονται πολλοὶ καὶ ἀλλήλους παραδώσουσι καὶ μισήσουσιν ἀλλήλους. Ἐὰν ἀκούσῃς ὅτι ἐπίσκοποι κατ' ἐπισκόπων καὶ κληρικοὶ κατὰ κληρικῶν καὶ λαοὶ κατὰ λαῶν μέχρις αἱμάτων ἔρχονται, μὴ ταραχθῇς. Είναι γραμμένα. Για να δούμε λοιπόν.

Και τότε θα σκανδαλιστούν πολλοί και θα παραδώσουν οι μεν τους δε στις αρχές και τις εξουσίες με μίσος. Σε τι θα σκανδαλιστούν; Είναι ο μέγας σκανδαλισμός γύρω από το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Αγαπητοί μου, αυτό το σημείο είναι το κεντρικότερο απ' όλα.

Μέσα στους αιώνας θα πουν οι άνθρωποι: ποιος είναι ο Ιησούς; Ο Κύριος έθεσε το ερώτημα, διότι ξεκίνησε από την εποχή του: Τίνα με λέγουν οι άνθρωποι είναι τον Υιόν του ανθρώπου; Και όταν θα έρθει κάποια εποχή που θα πούν: ποιος είναι ο Ιησός Χριστός; Λέγεται Θεός; Είναι φιλόσοφος; Είναι κοινωνιολόγος;

Είναι σπουδαίος άνθρωπος ή, κατά τον Καζαντζάκη, ερωτιάρης, το να σε δει.