Questions and Answers

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In tonight's series of questions I set two aside, so that others could hear them as well. The first is this: as we know, it says in the Old Testament that when the Flood came, nothing was left except Noah and those with him.

Perhaps my questions are naive, but a thought occurred to me. The Himalayas are nine thousand meters high, and the deepest part of the sea is about eight thousand meters, as we know from the physicists.

Suppose that whole volume of the seas necessarily came down as rain. It would only be falling back from where it came, from the sea. So how were the Himalayas covered? Would any soul have survived up there? Why do you frame the matter that way?

In other words, God is being put in the dock, and so is Holy Scripture, which wrote out in detail how the Flood happened and stated plainly that not one soul on earth survived, except only eight people: Noah, Mrs. Noah, Shem, Ham, and Japheth, the children and their wives.

As the Apostle Peter clearly states in his epistle, Noah was preserved as the eighth. When God says that no soul was left, no one, that they were all drowned, He is telling the truth. He has no reason whatsoever to lie.

Why place people in the Himalayas? Can people live there? Were there people there at that time? And even if we grant that the Himalayas were left, I don't know, some distance above the water — what would it have cost God to cover that too?

And then the waters slowly churn and mix together, and the ship, which was riding on the surface of the waters, comes to rest on Ararat.

When God sent the rain, He did not send it only from above. The abyss, the great deep below, opened up as well, it says.

everything: water broke open from below and gushed up there and lifted the ark, and from above it was raining.

As for me, if it helps you at all: I never put Holy Scripture in the dock. I never set myself up as its judge and say, well, what about this, what about that, and so on. I take it with simplicity of heart, exactly as it says it. I never disbelieve it, and by the grace of the Lord I have the strength to stand before a firing squad rather than say that Holy Scripture ever deceived us, or that it had any reason to lead anyone astray.

It is perfectly clear. It states plainly that a vessel was built; He gave the order to the contractor, whose name was Noah. That man wrestled a hundred whole years to build this thing. God waited for him, as the Apostle Peter writes, in the longsuffering of God. Noah was five hundred years old then, and he was six hundred when the Flood came — and even so, not one person believed, not even the workmen themselves.

And He brought the Flood, He flooded everything, He left nothing. Only those who had gone inside there at God's command were saved, along with those pairs of animals, birds, and the rest, which they kept alive; and afterwards He multiplied them again.

And with these people He made the new creation. For He spoke the very same words He had spoken to the first couple: increase and multiply and have dominion over the earth. My dear friend — I don't know whether you are a man or a woman — that is how I take it.

I believe in every possibility; God can do all things. He could send the water over the top of the Himalayas, or He could leave them standing there above it, with no life on them, and so on. That is how I believe it. Now, if you need this for something — I don't think you need it for anything, not for an oral exam and not for a written one.

It is simply a matter of curiosity. Saint Athanasius the Great says many times—and Saint Basil the Great, I believe, says the same thing—that we should not be dogmatic about such matters, nor should we say that Holy Scripture is untrue. Take it just as it is written there.

Do not listen now to what the world says and what the sciences say and all the rest of it, because, as you can see, one theory gives way in a few years to another, and that one to yet another, and each erases the one before it — yet the word of God remains for all eternity.

Another soul writes here; this is also from tonight's notes. A woman had icons in her children's room. The girls grew up and did not want icons in their rooms, not so many of them. Because there were so many, the mother took them down.

As she took one icon off the wall, the shadow of the Most Holy Theotokos and of Christ was left imprinted there. This is not the only case. It is what God is powerfully telling them: even if you take Me down, I will still be here.

Some people do not want the icons there so they can do their own thing in the room. It is not out of reverence, as though they were offending the icons. Supposedly, if the icon of Christ is not there, then Christ is not everywhere present, He does not see? Where His icon is, He sees; He sees through the wood.

What is an icon, after all? It sounds funny, but the truth is that their conscience is being convicted. That is why they don't want the church bell ringing. That is why they don't want to see a priest in his cassock, because he reminds them of death. That is why they don't want graveyards, or cemeteries — the resting places of those who have fallen asleep — and so on. They don't want to think about such things; they want them out of the way.

The thought of death, the conviction of conscience — they want it gone so they can do shamelessly whatever they please. This is neither the first case nor the last. In fact, the young couples nowadays keep everything in the house — every picture on the wall, everything, everything — everything except the holy icons.

The icons go. What, grandmother had icons? We have nothing to do with icons.

the icons

In any case, let us continue. Picking up from where our previous talk left off, I find the following.

Is there a sin that makes our prayer difficult? I do not know whether this has ever troubled you. All sins make prayer difficult. Some partly, and some completely.

From the moment a person begins to sin, he dirties, if we may put it that way, the lamp-glass of his soul.

The soul is still lit within, but he dirties the glass on the outside.

And at the same time you set up a partition between yourself and God. It starts as an open lattice and ends up as reinforced concrete. And it becomes the wall of shame — the kind they have in Germany — even in a believing person, standing between him and God.

For sin is a wall of shame. Christ came into the world and was crucified on Golgotha. And the first miracle He performed was this: He tore down that wall of shame—the wall of sin—which Adam had raised through his disobedience.

The veil of the temple was torn in two, from top to bottom.

So a person begins, I say, in proportion to his sin, by putting up an open lattice at first, then something a little tighter, and a little tighter still, until he seals it up completely and builds it in reinforced concrete, and there is no communication with God at all.

It is best that there be not the slightest sin standing as an obstacle to a person's prayer. Of course, there are venial sins and there are also mortal sins. That is why I tell you: in proportion to the wall, to the obstacle you put up, to the size of your sin, so will be the difficulty — so will your prayer go unheard.

And when we say unheard, it is not that God does not hear, or that He does not see you praying; it is that God does not answer, that your cries and your calls remain unanswered. So then we say God does not hear — though He hears, He does not hear, because you yourself put some sin, or many sins, in between, and God does not hear.

Now there is one detail, and I tell it to you so that Satan may not take advantage of it. Even if there is solid granite there from the sheer quantity of sins, making it hard for a person's voice to reach God, there is one single case in which, when this sinful person cries out to God asking for mercy and for salvation from God, God hears him.

Only in this case. If he is asking for something else — I do not know what, health, say, money, prosperity, things and so on. If he is praying for someone else, supposedly, for someone in pain, for someone he is going to a memorial service for and praying for another person — these are not heard.

God does not hear sinners, but if anyone is God-fearing and does His will, him He hears. This is the teaching the man born blind laid down for us. Yet there is a parenthesis, an exception: God does hear even the man with the heaviest sentence of sin upon him, when he asks Him for mercy.

It is the one and only case, and I say this because many might take it and turn it to their own use, with Satan's help, saying: since I have done everything under the sun, what is the point of my praying now, and what would I even ask for?

No, do not listen to that. For your own sake, ask. If it is a matter of repentance and of mercy, ask. You will find mercy; He will open up ways for you, He will take on your case, He will pick up the file of your case and bring you out, in a mysterious way, into refreshment.

It is enough that you yourself desire it. Even if Satan sets obstacles before you, entanglements and the like, making it seem that you are trapped with no way out and that nothing can be done, this is only what our own human reasoning tells us. For us, one and one make two. But for Christ, one and one do not make two.

They make a thousand, they make a million. Never listen to that intrusive thought. That thought is from Satan — that we are supposedly sinners and cannot pray. God is glad when you pray for your own sake: that He help you, that you repent, that you change your life, that you get onto the right road and so on, and that you make right the wrongs you have done. And whatever else may be hard for you, whatever stands as an obstacle to your salvation — know that He is ready; He will send all the work-crews of heaven down to take charge of this soul of yours, the soul that in one place He speaks of as smoking flax and a bruised reed.

And smoldering, because many of our souls, on account of their sins, give off a foul odor before God and choke Him, so to speak—just as, back in the village, we used to be choked by the lamps when they went out and the soot on top kept smoldering. Such are these souls. Yet He takes even them into His care and brings them forth as though into the fresh air. I do not want to mislead you; I cannot say for certain. But if you would like, I could tell you about something else that happens to many people and that, once again, is a form of prayer.

What if their prayers are not taken into account, even though they do not have many sins? So a person may have just one sin — for example, some quarrel with someone.

And this is treated as though it were nothing at all.

And yet in God's eyes it is something great. I don't know whether you've read it, but I came across it in the Law of the Gospel, in Matthew 5:23-24, which says this: If you offer your gift at the altar — that is, your offering, your prayer, your candle, your incense, and so on —

and there you remember that your brother has something against you — and there, at that moment, you remember that things are not right between you and someone —

Leave your gift there before the altar, and go first and be reconciled to your brother; then come and offer your gift. Do not say that you could not find him, or that he is far away. No. No excuses. God will not accept it.

You are to put things in order, to cut that bond of bitterness, that bond of malice, that bond — whatever kind of bond it is — and only then come and offer your gift.

Do whatever you like. Give alms, say prayers, make prostrations on your knees. As long as a grudge is standing in the middle, as long as you won't even say good morning to him, nothing is accepted. "But he's far away." Write to him.

"But I don't know where he is." See to it that you find out. "I don't know, I never see him." See to it that you do see him. Telephone him. Find some way, so that you can say: as far as I'm concerned, I've let it all go. See to it that you let it go yourself. Let us forgive, and may God forgive you.

But many of us, unfortunately, don't do this. What we're after is satisfaction; we look for it in this world, and we hold on to our position, our dignity, while at the same time losing what is fitting for a Christian. We put him in his place — and every time, we ourselves step out of our own place, and so it goes on.

So the only sin that counts for nothing is the one that has nothing to do with salvation. Whatever sin may have been committed, the angels will take this request and go straight to the great court of heaven and knock at the door, saying that this soul is asking for mercy.

And I repeat: God will mobilise heaven, so long as the request in it is sincere. In all the other cases, where we receive no answers to our requests, it is because we ourselves have set up all sorts of partitions in between, between us and God, and God finds it hard to answer.

And if sometimes God does answer us, even though we go on sinning and still have something standing as an obstacle between us and God, He does it because He is waiting for us. At that moment what is being applied is that phrase which says: He who loves the righteous and has mercy on sinners.

He is showing mercy. It isn't the love of God; it is the mercy of God.

That is roughly what there is to say about whether our prayers are heard or not. There's another question as well: the Lord said that we shouldn't do good in front of people. Let not your left hand know what your right hand is doing, and so on. Don't do it to be seen by others. He really did say such things. But if a poor man asks us in front of people — others are standing there and he asks us — what are we to do? Are we not to give?

The matter stands like this.

All the laws have exceptions, even the Ten Commandments themselves. Take 'You shall not kill,' for example: that commandment has exceptions, because the One who gave this law, 'You shall not kill,' also made another law in Deuteronomy, and there He says, 'You shall kill.'

That is why the Prophet Elijah slaughtered four hundred and fifty men with his own hand, and he is a Saint.

So in this case too, broadly speaking, what will be judged is not what you gave, or where you gave it, or who saw it. How you gave it — that is what will be judged. The Lord sees that at this moment you are not making a display of your money by giving, nor showing off that you are merciful and ready to answer another person's pain, and so on.

If you do it in that spirit you will lose it — even if you do it in secret.

God doesn't see the way we see; He sees very differently. I don't know whether you read the Synaxarion yesterday, whether you read the lives of the Saints. If you read yesterday's Synaxarion, you'll find in the case of one Saint the following: that once the mother and the brother of a monk went to visit him.

And at the same time they were holding in their hands certain gifts for his needs, as we used to call them, for the ascetic. And the ascetic, on the one hand, would not receive his mother,

but at the same time he also refused to accept the gifts that his mother had brought him, along with his brother. «Keep them,» she says to him, «at least take these.» «I will not take them,» he says. «On your way here you passed by many monasteries, you passed by many sketes, you passed by many huts.»

There were many poor monks. "I don't keep them, because you didn't bring them for the love of God. You brought them," he says, "for me personally. And God doesn't want that." Look at it.

So in a case like this, it's not that I pulled out my wallet and gave the poor man five hundred drachmas, a thousand drachmas, a few coins, just to show myself off in front of everyone else. And so, shouldn't he give it for God's sake? The Lord said, 'Don't do it to be seen'—don't do it for show, to be seen by others. But here there's a real need, right now.

I have to give. Where will I ever find this person again, and where will he find me? The need is now. So I too will take something out and give my small coin.

Besides, there are many ways, and many occasions. In fact I see here that many people put this into practice. Sometimes we say we'll take up a collection here, gather something together, help someone out, buy books, set something up somewhere, and so on.

Into the bag that the brother is holding there

all sorts of money falls in — besides the coins, banknotes fall in too. And now you see someone who wants to drop in a five-hundred note. He's folded it over five hundred times, so you'd need an iron to press it flat again.

It takes me half an hour to unfold it when I get home. He folds it up so tiny, then—quick as a flash—drops it in there so no one will see. So you can put it into the hand of a brother or of your wife and say, “Here, take these ten-euro notes from me too.”

And let it be five thousand. That's not the issue — that you did it in front of people and the Gospel forbids it. It isn't like that at all. Do not judge by appearances, but judge with righteous judgment, He says.

St. Athanasius the Great says this about such a case: God judges the inner thought, the intent of a person. Not how he gives, or where he gives it, or in what manner he gives it. Do you remember when our Lord was sitting in the temple of Solomon, opposite the treasury?

He was watching, it says, how they put in the copper coins. Not how much they put in, but how each one put it in, with what disposition of heart. As long as they could see Christ sitting across from them, they took out more and threw it in — they even made it clatter loudly inside, so that everyone would see what they had given.

But afterwards He uncovered them; and when the poor widow came in with her two mites and opened her little knotted bundle, He says: this woman has put in more than all of them. All of them together did not put in as much — for Me, on My scales, not on their own scales.

She put in more than all of them; she put in her whole living — everything she had to live on. It is the inner intention of a person, says Saint Athanasius the Great, that God judges. So if we find ourselves in front of tens of thousands of people, but we are doing it for God and not to please others, we are not condemned.

That is what the pillar of Orthodoxy says. So with that in mind, if we are able to give, we can give — even though others are watching us at every moment. We can go ahead and give. Along roughly the same line of thought there is something else as well. I didn't get a chance to look up where the Apostle says it, because I was in difficult circumstances when I was writing these things down.

He says — the Apostle says: "Not grudgingly, nor of necessity." Don't give, he says, out of sorrow or because you're forced to. Don't give that way. "For God loveth a cheerful giver." So a person should not be pushed or pressured into giving alms — because that kind of almsgiving is not one the Lord accepts.

Here again, there are two cases: the Lord accepts the offering made by someone who must force himself, and He also accepts the offering made cheerfully. But to give cheerfully—to give willingly, without counting the cost—is the mark of those who are perfect, of perfect Christians.

The rest of us will have to force ourselves, push ourselves hard, and only just manage to take out a small coin to give. Pay attention to this and see how much force it takes to do good. Listen now to a word from me: suppose I speak to you about some person, some situation, and so on.

Seriously, seriously, you'll be moved and you'll say: of course, I'll give a thousand drachmas too. Then, if the collection tray doesn't come around right away to gather up that thousand, in a little while it becomes eight hundred inside you. A little later it becomes seven hundred, then five hundred, then four hundred, it drops to a hundred, and in the end it may not come at all.

If it is put off until tomorrow, even if you have promised me that you will give, you may give only fifty drachmas or so. The thousand will never be given.

Who is it that comes and tears you down little by little? It's the other one, you know the one I mean. He comes to hinder you as well from doing good. And now what's needed? Force is needed. I will give; I'll give from what is mine — no, I give from what belongs to God. Where did I get it from, after all?

If God does not give me health, if He does not give me a sound nous, the intellect to think with, if He does not give me work, if He does not give me the right circumstances, then where do I find anything to give? It is to God that I am giving it, so I will give it. And that takes force. Most of us Christians belong to this second category, and it is not only in the matter of almsgiving.

To fast requires effort; to go to Church requires effort; to go to Church early in the morning requires even greater effort; to attend Church as you should and receive Holy Communion requires still greater effort; to receive Holy Communion worthily requires even more effort; and afterward, to preserve within yourself what you have received requires greater effort still. It all means forcing yourself.

«The violent take it by force», He says — that is, the Kingdom of Heaven. «The Kingdom of Heaven suffers violence». It is all pushing, all straining. You feel satan coming at you like a wave — like those waves yesterday that drowned so many of our people — a wave crashing over you, and you say: «My God, I am lost now, I am going under, I am going under».

Prayer is what's needed: strengthen me to do what is good, strengthen me to pray, strengthen me to do this thing. Now Paul did say this, but he said it about the perfect, about those who have reached maturity. "For God loves a cheerful giver." You put your hand in your pocket, you pull it out and you give, without counting how much you're giving.

And you give, and you give to the same person again. But that belongs to the perfect. We are not like that. With us it is: shall I give or not give? We hold it back so that it will do some good somewhere else. Seriously, that is how we reason. We say, if I have been taken in, then it has done no good at all.

Let it do its good somewhere else, then. There are always two categories of people. There is the way of strictness, kat' akriveian, and the way of economy, kat' oikonomian — the way that condescends to human weakness. So this that we have been describing belongs to the perfect. It is not for us. Now listen to this line of reasoning. Those who force themselves, it says, toward the commandment concerning the poor are well pleasing and acceptable in the sight of God.

And there are those who compel themselves—for “the Kingdom of Heaven is taken by force.” God also accepts, he says, those who have to force themselves to do what is good and virtuous. These are people who are still struggling; they have not yet reached the point where virtue comes spontaneously.

Take, for example, people who do not steal.

There are two categories among those who do not steal. There are the people who simply cannot steal — their hand will not go out to do it. And there are the people who think of the consequences and therefore do not steal.

And the one has his reward, and the other has his too. This man has reached a high place: he sees the money lying there in the open, he could easily skim off a little, and he does not do it. In fact he is even afraid — imagine if something were missing because their door had been left open and they blamed me. He is afraid.

And the other one is waiting to find that door open so he can go in. But this man is afraid, he cannot do it, his hand will not go out to it; the thing is foreign to him.

That is why Paul says in Romans — I do not know whether you read it.

"If Christ is in you, the body is dead because of sin." He cannot sin. Such a man feels completely at ease before the law. It is like when we go down to Piraeus on the electric train and there is a sign, "No smoking" — smoking is forbidden. Whether the sign is there or not is all the same to me. I do not smoke. It does not trouble me at all.

The commandments “You shall not steal,” “You shall not commit adultery,” and “You shall not engage in sexual immorality”—commandments such as these do not trouble me. I gladly refrain from doing such things. So it is in this case as well. Of course, God desires “a cheerful giver.”

But He also accepts the others, the poor soul who forces himself to do something, to put something together, to go without this and go without that in order to give. God accepts that too. So let us not say that such a man will have no reward.

He too will receive his reward. Next, along roughly the same line of thought, comes this question: Should we give alms to everyone without exception? For somewhere it says, “If you do good, know to whom you are doing it.” It is written somewhere, he says.

And indeed, this is found in the Old Testament. Thank you. It says, “If you do good, take care to whom you do it.”

Here again there are two sides. There is what we said earlier — let the alms sweat in your hand while you look to see to whom you will give it,

but if you manage to believe that you must give regardless, then as the man comes in front of you and asks you, you will give. And this saying, "see to whom you do it," does not have the meaning that certain people give it.

"Look carefully at whom you are giving it to" — no. Do you know what the interpretation is? That the one stretching out his hand to you is God. It is to God that you are giving it. Take care whom you give to, because "he who has mercy on the poor lends to God." Otherwise you may as well not give at all. There are other interpretations in between as well.

But then again, we are not among the perfect. Now, if you go and read the life of Saint John the Merciful, all the clever excuses stop; you will give in, you will drop your hands in surrender. This man, Saint John, had an assistant with him, a deacon, who was carrying the money on him, and the two of them were walking along the road.

People knew this. They would step out in front of him with a hand stretched out: alms. "Give him something." And he gave. But this crafty man who had just received the alms ran down a side street, cut across the next block, and popped out in front of them again. So once more the hand was out. "But Your Eminence!" "Give him something." He knew who it was, yet told them to give him something again. And again the man appeared in front of them.

Once again the hand was stretched out in front of him. «Give him something,» said the Elder. His companion was getting angry: «But they're making fools of us, right to our faces!» And yet, what the Saint said was the truth.

And then he mentions two incidents. Once, his deacon didn't give the money; he lied, saying they didn't have as much as the Saint had told them to give. Something that also appears in the accounts of Saint Nektarios. I don't know whether you've read the second one.

So he gave less. As soon as the man who had received it walked away, a lady came up. She hands the Saint a piece of paper and says to him, "Your Eminence, I place this sum at your service." And the sum was astronomical. A great deal of money.

But the Saint noticed that she had crossed something out, drawn a line through another figure she had written, and written a different number underneath. So he says, "Tell me, please, this money, this sum — is this what you had in mind to give?"

"No," she says, "to tell you the truth, Your Eminence, no. I had more in mind, about double. But then the thought came to me to write this instead." So he calls the deacon and says to him, "Come here."

“How much, my lady, had you originally intended to give?” She said, for example, that if she was now giving one million, she had intended to give two.

“That's to your own loss,” he tells him. “You are robbing the poor of a million, because you didn't give where I told you to give, and God didn't leave the money in your hands — and so you have deprived the poor,” he tells him. Do you see? There is no human logic in these matters. If you can give, then give. And notice what he says here — pay attention — “see to whom you are doing it,” that is, look at the one for whom you are doing it. He doesn't say, “Is the man some drunkard, is he I don't know what,” and so on. No, he says that you are giving it to God, because through the hands of the poor it is God Himself who is asking — and He is asking from what is His own, which He has given you to manage.

This is what the divine Chrysostom says.

When he says, "See, then, to whom you are doing it," he isn't saying that about the poor, but about God. That is, whatever you do, you do it to God; you are giving these things to God, and you are giving them as a loan, not as something lost forever. When he says "he lends to God" — no, what he said was "he lends" — that means they will be paid back one day.

And the person who gives is doing nothing other than this: he is converting his money, exchanging it into the currency of the place where he is going. You have travelled outside Greece sometimes; you went to the bank and exchanged your money into the currency of the place you were headed for.

Wherever you are going, you need the right currency in order to get around. It is exactly the same with the poor person. In a sense, he is a place of exchange: what is material is changed into what is spiritual, and what is temporary into what is eternal. A person will find it waiting for him there, for if this were merely done through the poor and not for God, the Lord would not have said, “Give to everyone who asks of you.” To everyone who asks of you—that is, whoever asks you for something.

Even if it is not much, give something, and God will bless what remains.

Next there is a subject we might call much-discussed, but I will simply raise it, even though I cannot demonstrate it fully tonight, because I do not have with me a reference book in which I have worked this subject out. This is the question of kneeling. This soul writes: I have heard many things about kneeling.

Some say that kneeling on Sundays is not only permitted but required. Others say it is not. But since priests and bishops themselves often bend the knee, what are we to do? That is, of course, a fair question. God is good—believe me, if you have not yet realized it—and in the Canons (ecclesiastical law) He has not laid down the penalty, “Let him be excommunicated.” Nor has He decreed that a priest be deposed, or a bishop either, because the Holy Spirit knew that we would always do as we pleased; and so, to keep us from being condemned, He did not prescribe, “Let him be excommunicated.”

In any case, as I have said before, I say to you again now. The question of kneeling has occupied the Church since apostolic times. Justin, the martyr and philosopher, who belongs to the year 150 after Christ, received this very question: why do you Christians not kneel on Sunday and during the days of Pentecost?

From that time, from the year 150 — that is, first-hand, before the very first Ecumenical Council. From then on it occupied the Church, and he answers and says that we keep Sunday as the day of the Resurrection. On the other days we bend the knee, because we are in a state of falling; but on Sunday, because we have risen, and we confess this very thing by our posture and by our prayer.

The same holds whenever "Christ is risen" is being sung: we stand upright. He mentions this; those of you who have the works of Saint Justin the Philosopher will find it in the first volumes of the Patrology. Those of you who have the Patrology published by the Apostoliki Diakonia, either in the second or the third volume, will find Saint Justin, Martyr and Philosopher. It is his one hundred and fifteenth question, with the corresponding answer.

So you see, this is not a subject of our own day; it goes back to that time, and the Church has taken a position against it. at the Ecumenical Council. Second,

Secondly, when the First Ecumenical Council convened in the year 325 after Christ, it too addressed this issue and established a Canon—Canon 20 of the First Ecumenical Council—against those who kneel, explaining why one should not...

They are not to bend the knee. The First Ecumenical Council, by its twentieth canon, forbids kneeling. Then there is the ninetieth canon of the Sixth Ecumenical Council; evidently some had gone on doing things their own way, just as we do outside today.

And the Sixth Ecumenical Council, through its ninetieth canon, answers and forbids kneeling on Sunday. Then Saint Peter of Alexandria, with his fifteenth canon, forbids kneeling on Sunday.

Saint Nikephoros the Confessor, with his tenth canon, forbids kneeling on Sunday. Basil the Great, with his ninety-first canon, forbids kneeling on the Sunday. Now, I don't know who these people are — laymen, clergy, great ones, small ones — who have the boldness to draw themselves up to their full height and say that these Fathers got it wrong.

And what we are telling you is exactly this. I want to believe, following the Fathers, that it is the people of today — the people of any given day — who have got it wrong, and that they are trying in a way of their own, like Peter who did not want the Lord to wash his feet, to please God.

I take this opportunity to remind you humbly that God is pleased with obedience, and He is not pleased with our so-called excess of piety. With obedience. Obedience is what disarms God, because He Himself first became obedient unto death, even death on a Cross.

I told you I had a book, but I said I would find it outside. In the first volume of the Anthology I have written out the canons, and exactly what each one says, and the interpretation of each and the reasoning behind them. So you will be able to — you may not have the money to buy the volume, but find a copy of the volume, go and make photocopies.

Spend five or six drachmas — it is a matter of two or three pages — so that you have it, so that you know how this question really stands. Now, even if some people hear this, even some of the clergy, they will not do it; they will do their own thing. May I have their blessing.

From this position I am obliged to tell you that from Saturday evening, when the Vespers of Sunday is served and the priest comes out for the 'Wisdom! Arise!' and says the 'O Gladsome Light' — from that moment we have entered into the Matins, the Orthros, of the next day.

So kneeling is forbidden — Sunday begins on the Saturday evening — kneeling is forbidden. And there is nothing in the Church, among the exhortations, apart from 'Let us bow our heads unto the Lord'; that exists. But the knees, no, that does not exist. Consequently, until Sunday evening, when the priest will again come out at the 'O Gladsome Light' and will say — how does it go there — 'Wisdom! Arise!'

Up until that point. After that a person may kneel. That is how this matter stands. Now, beyond that, what each person will say, I do not know. I speak from what I find, so that my conscience may be at rest.

There is one more question related to the one we were speaking about earlier, from another angle, of course. Does God accept everyone's almsgiving? That was discussed, but it seems that this soul who received the answer earlier is not at rest; she is not at rest.

So then: He does not accept everyone's almsgiving. I said it then — God accepts alms out of what belongs to you.

God does not accept alms given from what belongs to others—from what you have stolen or unjustly taken: another person’s sweat, another person’s land, another person’s wages, another person’s blood—the blood of your brother or your relative; from your sister’s suffering; from the business partners you deceived, and so on.

God does not accept that; He accepts what is your own. You have no right, and nobody has given you the right, to dispose of another man's sweat. Who appointed you to take another man's blood and turn it into your almsgiving? And to deceive yourself that you will find it waiting for you before God?

God is not unjust. He sees where these things come from. He sees what is really at stake. And if we carry this over into spiritual matters, I have many things I could tell you on these subjects.

Some priests, without paying attention—

Out of sentiment, ignorance, and so forth, some priests would take out portions in commemoration of people who had not been baptized—Protestants and others. And an angel of the Lord would take the portion and remove it. God did not accept that portion.

We can do whatever we think best and manufacture a religion of our own and a Gospel of our own. He does not accept your sweat. You have nothing — nobody is asking anything of you. 'From the one who has not, you cannot take.'

Nobody is asking you to rob another person so that you can give alms.

To help the ladies and arrange marriages for orphans—no one is asking you to do that. If you wish to show mercy, the person you ought to show mercy to is the one you have robbed. He is the victim. You cannot take him and now offer him as a sacrifice before God. God does not accept such a thing. Will you sacrifice that man’s own child here? God does not accept it. Perhaps what I am telling you seems strange and bold. Yet, if you study the Scriptures, you should have come across the following passage in the Wisdom of Sirach, chapter thirty-one, corresponding to chapter thirty-four, on this very point: ‘He who offers a sacrifice from ill-gotten goods offers a defiled sacrifice.’ When you give what has been obtained by wronging others—what comes from injustice—what you offer is a filthy sacrifice in the eyes of God.

And like one who sacrifices a son before his father. It is as if you were sacrificing someone's child in order to please the father. Is such a thing possible?

So you sacrifice the very person you robbed, the person you wronged, in order to please God. Does God accept that? That is what it says here. And I will tell you where it says it: "And as one who slays a son before his father's eyes, so is he who brings a sacrifice out of money unjustly gained."

That is what it says. And anyone who gives money to a good cause—to help a person, support some work, or anything of that sort—is also making such a sacrifice if the money he gives was gained unjustly. It is like the story I told you once about the milkman and the little boat. When he climbed aboard, half his money was cast into the sea, because half the money he had earned from the milk had really come from water.

God knows this, and God sees it. So that is how this matter stands.

I will go on. Please. Where does Scripture say, not tradition, "believe and do not investigate"? Because I was speaking with someone and I could not find where it says it, and I was put to shame. And "punish the unruly, so that they may not be lifted up," from Paul, where does it say that? You who know, because I do not know it.

You won't find either one of them. Neither "believe and do not investigate" is anywhere in the Scriptures, nor "punish the unruly, so that they may not be puffed up." Both of these are human inventions, lies. The second one is Greek in origin, and the first one is papal.

"Believe and do not investigate" was first heard among the Franks, when the Pope invented the indulgences. His clergy went out to sell them, and the people who were about to buy them would ask: truly, these papers, if we buy them, will they take our loved one out of purgatorial fire and bring him to Paradise? Where is that written, so that I may buy?

And the answer is: believe and do not investigate. Since the Pope says so, you believe and do not investigate. That, then, is where "believe and do not investigate" began. It is not in Scripture, this "believe and do not investigate."

Nor is the reverse there, which certain people have not noticed and have interpreted wrongly, "search the Scriptures." That is not there either. As a spirit, that is, as the opposite of "believe and do not investigate," the phrase "search the Scriptures" does exist, but it is there for a different purpose, and it is said in a different sense.

And I see it often — even many people who are quite advanced in these matters write, "Search the Scriptures." Our Christ said this to the Jews, and it is found in the fifth chapter of John, verse thirty-nine. Thirty-nine. He was speaking with them at one point about Himself, but they would not accept Him. And He says to them: "You search the Scriptures, because you think that in them you have eternal life." That is, that within these Scriptures eternal life is to be found. You — I see you, He says — day after day you search the Scriptures and you busy yourselves with all of that.

"And yet these Scriptures speak about Me, but you are not willing to come to Me, that you may have eternal life." I am the eternal life. These Scriptures speak about Me. You read them and you do all the rest, but you do not want to accept Me. I am the eternal life. Scripture is not eternal life. Scripture speaks about Me, who am the eternal life.

Read it, if you like, calmly at home, in the Gospel of John, chapter five, verse 39. So "search the Scriptures" is not an exhortation, no; you are the ones doing this, He says. Someone will ask, then what do we have that corresponds to "believe and do not investigate"?

We have another passage, which we heard this past Sunday in Church, if I remember rightly. "They have Moses and the Prophets; let them hear them." That is the one we can take. They have, He says, Moses, the Pentateuch, and the Prophets, He was speaking about them at that time; for us, we also have the New Testament, let them hear them. That is what a person should take, or he can take what was said to Joshua son of Nun: this law shall not depart from your mouth, day and night you shall read it, and so on.

These two are the Orthodox ones, the correct ones, and they silence "believe and do not investigate" completely. "Believe," I repeat, "and do not investigate" is a papal product, and its purpose is to cover the Pope's false indulgences, so that people would buy them.

The second one, this "punish the unruly, so that they may not be lifted up," which many people say, wanting to justify certain things of their own, when they judge, when they act, when they ask for the head on a platter and so on and so forth, it does not exist in Scripture.

Paul is not like that. Paul, in his First Epistle to the Thessalonians, chapter five, verses 14 and 15, says: admonish the unruly. Not punish, admonish the unruly, that is what he says. There is no punishment there. Admonish the unruly is the commandment.

In fact he goes on to say: "We urge you, brothers, admonish the unruly, comfort the fainthearted, support the weak, be patient toward all. See to it that no one repays evil for evil, but always pursue what is good for one another and for all."

And as you know, even to this very day, God Himself does not punish. How, then, can people punish their fellow human beings? We are not speaking here about a father disciplining his child, and so on; that is not what we mean.

We are speaking of those other punishments that we ourselves demand—especially when we ask, “Where is God?” and call upon Him to punish someone. But let us stop here, because the next question concerns another, very serious matter—one that troubles every human being, not merely a few.

That is all for this evening.

Στη σειρά εδώ των ερωτήσεων απόψε το βράδυ κράτησα δύο στην άκρη, να τις ακούσουν και άλλοι. Η μία είναι η εξής, όπως γνωρίζουμε, λέγει από την Παλαιά Διαθήκη, όταν έγινε ο κατακλυσμός δεν έμεινε τίποτα εκτός από τον Νώε και τους λοιπούς.

Ίσως οι ερωτήσεις μου να είναι αφελείς, αλλά έκανα μία σκέψη. Τα Ιμαλάια έχουν ύψος 9.000 μέτρων και το βαθύτερο μέρος της θαλάσσης περίπου 8.000 μέτρων, όπως γνωρίζουμε από τους φυσικούς.

Έστω όλος αυτός ο όγκος των θαλασσών να έπεφτε εν είδει βροχής αναγκαστικά. Θα έπεφτε και πάλιν από εκεί που ήρθε, από την θάλασσα. Πώς λοιπόν εκαλύφθησαν τα Ιμαλάια; Εκεί θα έζησε καμιά ψυχή; Γιατί το τοποθετείτε έτσι το θέμα;

Δηλαδή φέρεται στο σκαμνί το Θεό και τη Γραφή, η οποία έγραψε λεπτομερώς πως έγινε ο κατακλυσμός και ανέφερε και είπε ότι δεν έζησε καμία ψυχή επί της γης, ει μη μόνον οκτώ άνθρωποι, ο Νώε, η κυρία Νώε, Σημ, Χαμ, Ιάφεθ, τα παιδιά και οι γυναίκες των.

Όπως αναφέρει σαφώς ο Πέτρος στην επιστολή του, ότι έμεινε όγδοος ο Νώε. Όταν ο Θεός λέγει ότι δεν έμεινε καμία ψυχή, κανένας, όλοι κατεποντίστησαν, λέγει αλήθεια. Δεν έχει κανένα λόγο να ψευσθεί.

Γιατί τοποθετήσεις ανθρώπους στα Ιμαλάια; Μπορούν να ζήσουν; Υπήρχαν άνθρωποι τότε εκεί; Και αν παραδεχτούμε τα Ιμαλάια μείναν, ξέρω εγώ, πόσο έξω. Άλλωστε τι του κόστιζε το Θεό και να το καλύψει αυτό;

Και έπειτα ανακατεύουν τα ύδατα σιγά σιγά, και το πλοίο που ήταν της επιφανείας των υδάτων να έρθει να καθίσει στο Αραράτ.

Όταν έβρεξε ο Θεός, δεν έβρεξε από πάνω. Άνοιξε και η άβυσσος, λέγει.

όλα, και από κάτω άνοιξε νερό και έβριζε εκεί επάνω και το ανέβαζε, και από πάνω έβρεχε.

Εγώ, για να σας βοηθήσω αν θέλετε, και ποτέ μου δεν θέτω στο σκαμνί τη Γραφή. Ποτέ δεν της κάνω το δικαστή και να της πω, ξέρεις, τούτο, τ' άλλο κλπ. Το παίρνω με απλότητα καρδίας, όπως το λέει. Δεν το πιστεύω ποτέ, και έχω τη δύναμη με τη χάρη του Κυρίου να σταθώ στο απόσπασμα μπροστά, ότι μας εγέλασε ποτέ η Γραφή, ότι είχε λόγους να πλανήσει κανέναν.

Είναι σαφεστάτη, αναφέρει σαφώς ότι έφτιαξε ένα πλοίο, έδωσε την εντολή στον εργολάβο που έλεγε το Νώε. Αυτός εκατό χρόνια ολόκληρα πάλεψε να το φτιάξει αυτό το πράγμα. Τον περίμενε ο Θεός, όπως γράφει ο Πέτρος, όταν η μακροθυμία του Θεού, 500 ετών τότε ήταν ο Νώε και έγινε 600 όταν έγινε ο κατακλυσμός και εν τούτοις κανένας δεν επίστεψε, μηδέ αυτή η μαστόρια ακόμη.

Και έκαμε τον κατακλυσμό, κατέκλυσε τα πάντα, δεν άφησε τίποτα. Ει μη μόνον διεσώθησαν αυτοί που είχαν μπει τη εντολή του Θεού μέσα εκεί και τα ζεύγια αυτά των ζώων, των πτηνών κλπ. τα οποία διατήρησαν και εκ των υστέρων έκανε τον πολλαπλασιασμό ξανά.

Και με τους ανθρώπους πάλι αυτούς έκανε την καινούργια δημιουργία. Διότι είπε τα ίδια λόγια ακριβώς όπως είπε στο πρώτο ζευγάρι. Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και κατακυριεύσατε της γης. Εγώ, αγαπητέ, δεν ξέρω τι είσαι, αγαπητή, έτσι το παίρνω.

Πιστεύω σε όλες τις εκδοχές, τα πάντα δύναται ο Θεός. Και από τα Ιμαλάια επάνω να περάσει το νερό και από παρακάτω να τα αφήσει εκεί, να μην υπήρχε ζωή κλπ. Έτσι το πιστεύω εγώ. Τώρα, αν σου χρειάζεται για πουθενά, νομίζω δεν σου χρειάζεται για πουθενά, ούτε για προφορικά, ούτε για γραπτά.

Απλώς είναι μια περιέργεια. Ο Μέγας Αθανάσιος λέγει πολλές φορές, και ο Μέγας Βασίλειος, που νομίζω λέει το ίδιο — εγώ νομίζω —: δεν τα δογματίζεις τα θέματα αυτά, ούτε λες ότι η Γραφή δεν λέει αλήθεια. Πάρ’ το όπως είναι εκεί.

Μην ακούς τώρα τι λέει ο κόσμος και τι λένε οι επιστήμες και τα τι αυτά, διότι όπως βλέπετε η μία θεωρία σε λίγα χρόνια παρουσιάζει μια άλλη και άλλη θεωρία μια άλλη και μία σβήνει την άλλη, όμως ο Λόγος του Θεού μένει στην αιωνιότητα.

Μια άλλη ψυχή γράφει εδώ, που είναι από τα αποψινά κι αυτό. Μια κυρία είχε στο δωμάτιο των παιδιών τις εικόνες. Τα κορίτσια μεγάλωσαν και δεν θέλανε εικόνες στα δωμάτια, τόσες πολλές. Από τα πολλά η μητέρα τις πήρε.

Παίρνοντας μια εικόνα από τον τοίχο, σχημάτισε τη σκιά της Παναγίας και του Χριστού. Δεν είναι το μοναδικό αυτό. Αυτό που ο Θεός δυναμικά θέλει να τους πει: και να με βγάλετε, εγώ εδώ θα είμαι.

Ορισμένοι δεν τις θέλουν τις εικόνες για να κάνουν τα δικά τους στο δωμάτιο. Όχι από σεβασμό ότι προσβάλλουν τις εικόνες, δήθεν άμα δεν είναι η εικόνα του Χριστού εκεί, ο Χριστός δεν είναι πανταχού παρών, δεν βλέπει; Όπου είναι η εικόνα του βλέπει, διαμέσου του ξύλου βλέπει.

Τι είναι η εικόνα; Είναι πολύ αστείο, αλλά ελέγχεται. Γι' αυτό δεν θέλει την καμπάνα να χτυπάει, γι' αυτό δεν θέλει τον παπά με ράσα να τον βλέπει και να του θυμίζει θάνατο. Γι' αυτό δεν θέλει νεκροταφεία, κοιμητήρια κ.λπ., να τα σκέφτεται, να φύγουν από τη μέση.

Οι σκέψεις του θανάτου, ο έλεγχος, για να κάνει ξετσίπωτα αυτά που θέλει να κάνει. Δεν είναι το πρώτο ούτε το τελευταίο. Μάλιστα τα καινούργια ζευγάρια τώρα, από όλα μέσα στο σπίτι, από όλα τα κάδρα, από όλα, από όλα πλην εικόνων.

Οι εικόνες φεύγουν. Τι, είχε η γιαγιά τις εικόνες; Εμείς δεν έχουμε σχέση με τις εικόνες.

τις εικόνες

Εν πάση περιπτώσει, να συνεχίσουμε. Στη συνέχεια της προηγούμενής μας ομιλίας βρίσκω το εξής.

Υπάρχει αμαρτία που δυσκολεύει την προσευχή μας; Δεν ξέρω αν σας απασχόλησε εσάς αυτό ποτέ. Όλες οι αμαρτίες δυσκολεύουν την προσευχή. Άλλες μερικώς και άλλες ολικώς.

Από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα αρχίσει να αμαρτάνει, θα λερώσει, όπως θα μπορούσαμε να πούμε, το λαμπόγυαλο της ψυχής του.

Η ψυχή είναι μέσα αναμμένη, αλλά λερώνει το λαμπόγυαλο το απ' έξω.

Ταυτόχρονα δε τοποθετείς μεταξύ σου και του Θεού ένα παραβάν. Αρχίζει από δικτυωτό και φτάνει σε μπετόν αρμέ. Και γίνεται το τείχος του αίσχους, που στην Γερμανία συμβαίνει, και στον πιστόν άνθρωπο, μεταξύ αυτού και του Θεού.

Διότι η αμαρτία είναι τείχος αίσχους. Ο Χριστός ήρθε εις τον κόσμο και εσταυρώθη στον Γολγοθά. Και το πρώτο θαύμα που έκανε ήταν αυτό. Να γκρεμίσει αυτό το τείχος του αίσχους της αμαρτίας που είχε τοποθετήσει ο Αδάμ άμα τη παρακοή του.

Το καταπέτασμα του ναού εσχίσθη εις δύο από άνωθεν έως κάτω.

Αρχίζει λοιπόν, λέγω, κατά αναλογία της αμαρτίας, να βάζει στην αρχή ένα δικτυωτό, έπειτα λίγο στενότερο, λίγο στενότερο, μέχρι που το κλείνει και το φτιάχνει με μπετόν αρμέ και δεν υπάρχει διόλου επικοινωνία με τον Θεό.

Καλά είναι να μην υπάρχει η παραμικρή αμαρτία ως εμπόδιο της προσευχής του ανθρώπου. Βέβαια είναι συγγνωστές αμαρτίες και είναι και θανάσιμες αμαρτίες. Γι' αυτό σας λέγω ότι κατά αναλογία του τείχου, του εμποδίου που θα βάλεις, του μεγέθους της αμαρτίας σου, θα είναι και η δυσκολία το να μην ακούγεται η προσευχή σου.

Όταν λέμε να μην ακούγεται, όχι ότι δεν ακούει ο Θεός και δεν σε βλέπει προσευχόμενο, αλλά να μην απαντά ο Θεός, να μένουν οι φωνές σου και οι κλήσεις σου αναπάντητες. Τότε επαναπεί δεν ακούει ο Θεός, παρότι ακούει δεν ακούει, διότι μόνος σου έβαλες κάποια αμαρτία ή πολλές αμαρτίες ενδιάμεσα και δεν ακούει ο Θεός.

Τώρα υπάρχει και μια λεπτομέρεια, για να μην την εκμεταλλευτεί ο σατανάς, σας τη λέγω. Έστω και αν υπάρχει γρανίτης από ποσότητα αμαρτιών και να δυσκολεύει τη φωνή του ανθρώπου προς τον Θεό, υπάρχει μια και μόνη περίπτωση που, όταν αυτός ο αμαρτωλός άνθρωπος φωνάξει προς τον Θεό ζητώντας έλεος και σωτηρία από τον Θεό, ο Θεός τον ακούει.

Μόνο σε αυτή την περίπτωση. Το εάν ζητάει, δεν ξέρω τι, άλλα πράγματα, υγεία, ξέρω εγώ, χρήματα, ευημερία, πράγματα κλπ. Αν προσεύχεται για κάποιον άλλον δήθεν, για κάποιον πονεμένο, για κάποιον που πηγαίνει σε κάποιο μνημόσυνο και προσεύχεται για κάποιον άλλον, αυτά δεν ακούγονται.

Αμαρτωλών ο Θεός ουκ ακούει, αλλ' εάν τις θεοσεβής η και το θέλημα αυτού ποιή, τούτου ακούει. Αυτό μας εδογμάτισε ο ποτέ τυφλός. Όμως υπάρχει μία παρένθεση, μία εξαίρεση, που ακούει ο Θεός τον πιο βαρυποινίτη άνθρωπο όταν του ζητήσει έλεος.

Είναι η μοναδική περίπτωση, και το λέγω αυτό γιατί πολλοί μπορεί να το πάρουν αυτό και να το εκμεταλλευτούν, τη βοήθεια του σατανά, ότι εφόσον εγώ τι δεν έχω κάνει, τι περιμένω τώρα να προσευχηθώ και τι να ζητήσω.

Όχι, μην το ακούς αυτό. Για λογαριασμό σου να ζητήσεις, αν είναι θέμα μετανοίας και ελέους να ζητήσεις. Θα βρεις έλεος, θα σου δημιουργήσει περιπτώσεις, θα αναλάβει την περίπτωσή σου, θα πάρει τον φάκελο της υποθέσεώς σου και θα σε βγάλει κατά τρόπον μυστήριον σε αναψυχή.

Αρκεί να το θέλεις εσύ. Ας σου παρουσιάζει ο σατανάς εμπόδια, γαϊτανάκια κλπ., είναι μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα και δεν γίνεται τίποτα. Αυτά τα λέει η λογική η δικιά μας. Για μας ένα και ένα κάνει δύο. Για τον Χριστό δεν κάνει δύο ένα και ένα.

Χίλια κάνει, εκατομμύριο κάνει. Ποτέ σας να μην ακούσετε τον λογισμόν αυτόν. Είναι του σατανά ο λογισμός αυτός, ότι δήθεν είμαστε αμαρτωλοί και δεν μπορούμε να προσευχηθούμε. Ευχαριστείται όταν προσευχηθείς για λογαριασμό σου, να σε βοηθήσει, να μετανοήσεις, να αλλάξεις ζωή, να μπεις στον δρόμο τον σωστό και λοιπά, και να αποκαταστήσεις τις αδικίες που έχεις κάνει και ό,τι άλλο που θα σου είναι δύσκολο, που θα σου είναι εμπόδιο μάλλον για τη σωτηρία σου να γνωρίζεις ότι είναι έτοιμος, θα στείλει όλα τα συνεργεία του ουρανού κάτω, να αναλάβουν αυτή την ψυχή σου που σε ένα μέρος την παρουσιάζει ως λίνων τυφομένων και καλάμων συντετριμμένων

Και τριμμένων, γιατί πολλές ψυχές δικές μας, λόγω των αμαρτιών, βρωμάνε στον Θεό και τον πιάνουν στον λαιμό, όπως λέμε, όπως μας πιάναν τα λυχνάρια που σβήνανε στο χωριό και καιγότανε η κάφτρα αυτή από πάνω. Έτσι τέτοιες είναι ψυχές. Όμως και αυτές τις αναλαμβάνει και τις βγάζει σαν να ψυχεί. Μη σας γελάσω, ποτέ δεν ξέρω. Πάλι, εάν θα θέλατε, να σας έλεγα και κάτι που συμβαίνει σε πολλούς, που και πάλι είναι προσευχή.

Αν οι προσευχές τους δεν λαμβάνονται υπόψη, παρότι δεν έχουν πολλές αμαρτίες. Άρα μπορεί να έχουν μία αμαρτία, επί παραδείγματι κάποια διένεξη με κάποιον.

Και θεωρείται αυτό το πράγμα ότι είναι τίποτα.

Και εντούτοις στα μάτια του Θεού είναι μεγάλο. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει, εγώ βρήκα στον Ευαγγελικό Νόμο, στο Ματθαίο 5:23-24, που λέγει το εξής Εάν προσφέρεις το δώρο σου επί το θυσιαστήριον Μας την προσφορά σου, την προσευχή σου, το κερί σου, το λιβάνι σου και λοιπά

Κακεί μνησθής ότι ο αδελφός σου έχει τι κατά σου Και εκεί θυμηθείς ότι με κάποιον δεν είσαι εντάξει

Άφες εκεί το δώρο σου έμπροσθεν του θυσιαστηρίου και ύπαγε πρώτον διαλλάγηθι τω αδελφώ σου και τότε ελθών πρόσφερε το δώρο σου. Όχι αν δεν τον βρεις, όχι αν είναι μακριά, όχι. Τίποτα. Δεν το δέχεται.

Θα τακτοποιήσεις να κόψεις αυτόν τον δεσμό της πικρίας, αυτόν τον δεσμό της κακίας, αυτόν τον δεσμό, δεν ξέρω τι δεσμός είναι, και τότε να έρθεις να προσφέρεις το δώρο σου.

Ό,τι θέλεις κάνε. Κάνε ελεημοσύνες, κάνε προσευχές, κάνε γονατιστές. Εφόσον υπάρχει μνησικακία στη μέση, εφόσον η καλημέρα δεν λέγεται, δεν είναι δεχτό τίποτα. Μα είναι μακριά, γράψε του.

Μα δεν ξέρω πού είναι, φρόντισε να μάθεις. Δεν ξέρω, δεν τον βλέπω, φρόντισε να τον δεις. Τηλεφώνησέ του. Βρες έναν τρόπο κάπως, να πεις εγώ από την πλευρά μου, τα ξέχασα. Φρόντισε να τα ξεχάσεις εσύ. Συγχωράμε και ο Θεός να σας συγχωρέσει.

Αλλά πολλοί μας δυστυχώς δεν το κάνουμε αυτό. Αυτό ζητούμε, ικανοποίηση, ζητούμε στον κόσμο τούτον και κρατούμε τη θέση μας, την αξιοπρέπειά μας, χάνοντας ταυτοχρόνως τη χριστιανοπρέπειά μας, τον βάζουμε στη θέση του, κάθε στιγμή βγαίνουμε εμείς από τη θέση μας και ούτω καθεξής.

Μόνο λοιπόν η αμαρτία η οποία δεν έχει σχέση με τη σωτηρία είναι εκείνη που δεν υπολογίζει τίποτα. Οποιαδήποτε αμαρτία και αν έχει γίνει, αυτή θα την πάρουν οι άγγελοι και θα πάνε αμέσως στο μεγάλο αυλαρχείο και θα χτυπήσουν ότι αυτό ζητάει έλεος.

Και επαναλαμβάνω, θα κινητοποιήσει τον ουρανό ο Θεός, αρκεί να υπάρχει ειλικρινής η αίτηση σε αυτή. Όλες τις άλλες περιπτώσεις που δεν λαμβάνουμε απαντήσεις στις αιτήσεις μας, είναι διότι έχουμε βάλει ενδιαμέσως διάφορα παραβάν προς τον Θεό και ο Θεός δυσκολεύεται να απαντήσει.

Και αν καμιά φορά μας απαντά ο Θεός, παρότι εμείς εξακολουθούμε να αμαρτάνουμε και να έχουμε κάποια περίπτωση που είναι εμπόδιο μεταξύ ημών και του Θεού, αυτό το κάνει αναμένοντάς μας. Εδώ στη στιγμή αυτό εφαρμόζεται εκείνο το οποίο λέγει, ο τους δικαίους αγαπών και τους αμαρτωλούς ελεών.

Έλεος κάνει. Δεν είναι αγάπη του Θεού, είναι έλεος του Θεού.

Αυτά περίπου γύρω από το αν ακούγονται οι προσευχές μας ή όχι. Μια άλλη επίσης ερώτηση είναι, ο Κύριος είπε να μην κάνουμε το καλό ενώπιον των ανθρώπων. Μυγνώτο η αριστερά σου, τύπη η δεξιά σου και λοιπά Μην το κάνεις για το θεατήνε της ανθρώπινης Έχει πει τέτοια πραγματικά Εάν όμως ένας φτωχός μας ζητεί ενώπιον των ανθρώπων, είναι άλλοι μπροστά και μας ζητεί, τι πρέπει να κάνουμε; Να μην δώσουμε;

Το θέμα είναι ως εξής.

Όλοι οι νόμοι και αυτός ο δεκάλογος ακόμη· το «Μη φονεύσεις», επί παραδείγματι, αυτό έχει εξαιρέσεις, γιατί Αυτός που είπε αυτόν τον νόμο, «Ου φονεύσεις», έχει φτιάξει άλλο νόμο στο Δευτερονόμιο και λέει «Να φονεύσεις».

Εξού και ο προφήτης Ηλίας έσφαξε 450 με το χέρι του κι είναι Άγιος.

Έτσι και σε αυτή την περίπτωση, εν γενικές γραμμές, δεν θα κριθεί το τι έδωσες και πού το έδωσες και ποιοι το είδαν, πώς το έδωσες θα κριθεί. Ο Κύριος βλέπει ότι εσύ αυτή τη στιγμή δεν κάνεις επίδειξη των χρημάτων σου δίδοντας, ούτε ότι είσαι ελεήμων και είσαι έτοιμος να απαντήσεις στον πόνο του άλλου κ.λπ.

Αν το κάνεις έτσι θα το χάσεις, και κρυφά αν το κάνεις.

Θεός δεν βλέπει όπως βλέπουμε εμείς, βλέπει πολύ διαφορετικά. Δεν ξέρω χθες εάν διαβάσετε συναξάρι, αν διαβάζετε τους βίους των Αγίων. Αν διαβάσετε χθες συναξάρι θα βρείτε σε μια περίπτωση ενός Αγίου το εξής: ότι κάποτε η μητέρα και ο αδελφός ενός μοναχού πήγαν να τον επισκεφτούν.

Ταυτόχρονα δε κρατούσαν στο χέρι τους ορισμένα δώρα ανάγκης, όπως τα λέγαμε, για τον ασκητή. Ο ασκητής αφενός δεν εδέχει τη μητέρα του,

αλλά ταυτόχρονα δεν εδέχετο και τα δώρα που του πήγε η μητέρα του με τον αδελφό του. «Κράτησέ τα», του λέει, «τουλάχιστον αυτά». «Δεν τα κρατώ», λέει. «Μέχρι που να φτάσετε εδώ, περάσατε από πολλά μοναστήρια, περάσατε από πολλές σκήτες, περάσατε από πολλές καλύβες».

Υπήρχαν πολλοί πτωχοί μοναχοί. Δεν τα κρατώ γιατί αυτά δεν τα φέρετε για την αγάπη του Θεού. Τα φέρετε λέει για το πρόσωπό μου. Και δεν τα θέλει ο Θεός. Κοίτα

Κατά συνέπεια εδώ, δεν είναι ότι έβγαλα εγώ και έδωσα στον δυστυχή 500 δραχμές, 1000 δραχμές, μια δεκάρα, να διαφημιστώ μπροστά στους άλλους. Και κατά συνέπεια δεν πρέπει να το δώσει για τον Θεό; Είπε: «Μην το κάνεις για το θεαθήναι»· τώρα είναι ανάγκη εδώ πέρα.

Πρέπει να δώσω. Πού θα ξανά τον βρω αυτόν και πού θα ξανά με βρει; Τώρα είναι ανάγκη. Θα βγάλω λοιπόν κι εγώ να δώσω τον οβολό μου.

Άλλωστε υπάρχουν πολλοί τρόποι, πολλές φορές. Βλέπω εδώ μάλιστα που πολλοί το εφαρμόζουν. Καμιά φορά όταν λέμε να κάνουμε μια λογία εδώ, να μαζέψουμε κάτι, να βοηθήσουμε, να πάρουμε βιβλία, για να βγάλουμε ένα αισθητήριο κάπου, ξέρω εγώ και λοιπά.

Στη σακούλα μέσα που κρατάει εκεί ο αδελφός

πέφτουν διάφορα χρήματα, εκτός των κερμάτων πέφτουν και χαρτονομίσματα. Και βλέπεις τώρα θέλει να ρίξει ένα σε ένα πεντακοσάρικο, έτσι. Το έχει κάνει πεντακόσιες δίπλες, που πρέπει να βγάλει σίδερο να το σιδερώσεις.

Μισή ώρα κάνω να το ξεμπλέξω στο σπίτι. Τόσο μικρό το βάζει, τσάχτε το ρίχνει εκεί πέρα μέσα να μην το δει κανείς. Μπορεί λοιπόν να βάλεις στο χέρι του αδελφού, της γυναίκας, πάρε και από μένα αυτές τις δεκάρες.

Και ας είναι πέντε χιλιάδες. Το θέμα δεν είναι αυτό, ότι το έκανες ενώπιον των ανθρώπων και ο Ευαγγελικός όμως το απαγορεύει. Δεν έχει έτσι το θέμα. Μη κρίνετε κατ' όψιν, αλλά την δικαίαν κρίσιν κρίνατε, λέγει.

Ο Μέγας Αθανάσιος σε αυτή την περίπτωση λέγει το εξής: Τον λογισμόν του ανθρώπου κρίνει ο Θεός. Όχι το πώς θα δίδει, πού τα δίδει, πώς θα δίδει, πώς θα δίδει. Θυμόσαστε όταν ο Κύριός μας καθότανε στο ναό Σολομώντος απέναντι του Γαζοφυλακίου.

Έβλεπε λέγει πώς βάλουν χαλκόν. Όχι πόσα βάλουν, πώς βάλουν ο καθένας, με τι προαίρεση. Αυτοί όσο βλέπανε τον Χριστό απέναντι έβγαζαν περισσότερο και τα ρίχναν και βροντάγανε μάλιστα μέσα για να δείξουν ότι έδειξαν.

Αλλά τους ξεσκέπασε εκ των υστέρων, και όταν μπήκε η χηρούλα με το δίλεπτο και άνοιξε το κομποδέμα της, λέει αυτή έβαλε πλείον τούτων. Όλοι μαζί δεν βάλανε για εμένα, για τη ζυγαριά τη δικιά μου, όχι για τη δικιά τους.

Αυτή έβαλε περισσότερα από όλους αυτούς, έβαλε όλον τον βίον της. Τον λογισμόν, λέει ο Μέγας Αθανάσιος, του ανθρώπου κρίνει ο Θεός. Εάν λοιπόν ενώπιον μυριάδων ευρεθώμεν, αλλά δια τον Θεόν το κάμνομεν και ουχί δι’ ανθρωπαρέσκειαν, ου κατακρινόμεθα.

Έτσι λέει ο στύλος της Ορθοδοξίας. Σε αυτή τη σκέψη, αν μπορούμε να δώσουμε, κάθε στιγμή μας βλέπουν και άλλοι. Μπορούμε λοιπόν να δώσουμε. Επάνω περίπου στην ίδια σκέψη υπάρχει και ένα άλλο. Δεν κοίταξα να δω πού το λέγει ο Απόστολος, γιατί ήμουν εμπερίστατος εκεί που τα έγραφα.

Λέγει, ο Απόστολος λέγει: «Μη εκ λύπης ή εξ ανάγκης. Μη δώσεις», λέει, «από λύπη ή εξ ανάγκης. Μη δώσεις. Ιλαρόν γαρ δότην αγαπά ο Θεός». Δεν πρέπει λοιπόν να βιαστεί ο άνθρωπος να κάνει την ελεημοσύνη, δηλαδή δεν τη δέχεται την ελεημοσύνη αυτήν ο Κύριος.

Και πάλι και εδώ είναι δύο οι περιπτώσεις, και αυτή με τη βία τη δέχεται και την άλλη με την ιλαρότητα τη δέχεται. Η ιλαρότης όμως, πρόθυμα χωρίς υπολογισμό, είναι των τελείων ανθρώπων, είναι των τελείων χριστιανών.

Εμείς με το ζόρι θα βιάσουμε τον εαυτό μας και αν κατορθώσουμε να βγάλουμε μια δεκάρα να δώσουμε. Προσέχτε το να δείτε πόση βία θέλει για να κάνεις το καλό. Ακούτε τώρα ένα λόγο από μένα, αν σας μιλήσω για ένα πρόσωπο, για μια κατάσταση κλπ.

Σοβαρά, σοβαρά, θα συγκινηθείτε και θα πείτε, βέβαια, θα δώσω κι εγώ χίλιες δραχμές. Στη συνέχεια, αν δεν έρθει αμέσως ο δίσκος για να μαζέψεις το χιλιάρικο, σε λίγη ώρα θα γίνουν 800 μέσα σας. Σε λίγο ακόμη θα γίνουν 700, θα γίνουν 500, θα γίνουν 400, θα φτάσουν 100 και στο τέλος μπορεί να μην έρθουν καθόλου.

Αν γίνει αύριο, αν μου έχετε υποσχεθεί ότι θα δώσετε, μπορεί να δώσετε κανένα πενηντάρι. Χιλιάρικο δεν δίδεται.

Ποιος είναι αυτός που έρχεται και σε γκρεμίζει λίγο λίγο; Είναι ο άλλος, ο λεγάμενος. Ο οποίος έρχεται και αυτός να σε εμποδίσει να κάνεις το καλό. Και τώρα τι χρειάζεται; Χρειάζεται βία. Θα δώσω, θα δίδω από δικά μου, από του Θεού δίδω, πού τα βρήκα εγώ;

Αν ο Θεός δεν μου δίνει υγεία, δεν μου δίνει νουν, δεν μου δίνει εργασία, δεν μου δίνει περιστάσεις, πού τα βρίσκω; Στον Θεό τα δίδω, θα το δώσω. Χρειάζεται λοιπόν βία. Σε αυτή την περίπτωση δεύτερη είμαστε οι περισσότεροι των χριστιανών και δεν είναι μόνο σε αυτό.

Και να νηστέψεις βία και να εκκλησιαστείς βία και να πας πρωί στην εκκλησία ακόμη πιο βία και να πας σωστά στην εκκλησία και να κοινωνήσεις ακόμη πιο βία και να πας και να κοινωνήσεις αξίως ακόμη πιο βία, βία και εξ των υστέρων να κρατήσεις αυτό που πήρες μέσα σου ακόμη πιο βία, βία είναι.

«Οι βιασταί αρπάζουσιν αυτήν», λέει, τη Βασιλεία των Ουρανών. «Η Βασιλεία των Ουρανών βιάζεται»· όλο σπρώξιμο, όλο ζόρι. Νιώθεις τον σατανά, έρχεται σαν ένα κύμα πάνω σου, όπως τα κύματα χτες που κατέπνιξαν τόσους ανθρώπους μας, ένα κύμα επάνω σου, και λες: «Θεέ μου, χάνομαι τώρα, χάνομαι και χάνομαι».

Χρειάζεται προσευχή, δυνάμωσέ με να κάνω το καλό, δυνάμωσέ με να προσευχηθώ, δυνάμωσέ με να το κάνω αυτό το πράγμα. Το είπε λοιπόν αυτό ο Παύλος, αλλά για τους τελείους. «Ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός». Βάλεις το χέρι σου στην τσέπη σου και βγάζεις και δίδεις χωρίς να μετρήσεις πόσα δίδεις.

Και δίδεις και ξαναδίδεις τον ίδιον. Αλλά αυτό το τελείο. Εμείς θα είναι η δροσά του εντυχηρή σου. Ή να δώσ' την ή δώσ'. Το κρατάμε εκεί κι αλλιώς να πιάσει τόπο. Σοβαρά. Αλλιώς αν σε γέλασα δεν πιάνει τόπο.

Ας πιάσει αλλού τόπο. Είναι πάντοτε δύο κατηγορίες ανθρώπων. Είναι η κατ’ ακρίβειαν και η κατ’ οικονομίαν. Αυτό λοιπόν είναι των τελείων ανθρώπων. Δεν είναι για μας. Ακούστε έναν συλλογισμό. Οι βιαζόμενοι, λέει, τους εαυτούς εις την του πτωχού εντολήν, ευπρόσδεκτοί εισι παρά Θεώ.

Και αυτοί που βιάζουν τον εαυτό τους — το «ὑπὸ τῶν βιαστῶν ἁρπάζεται ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν». Δέχεται, λέει, και αυτούς τους ανθρώπους, οι οποίοι με το ζόρι κάνουν το καλό, την αρετή. Είναι άνθρωποι αγωνιζόμενοι, δεν έχουν φτάσει αφόρμητα.

Είναι άνθρωποι, παραδείγματι, που δεν κλέβουν.

Είναι δύο κατηγορίες αυτοί που δεν κλέβουν. Είναι οι άνθρωποι οι οποίοι δεν μπορούν να κλέψουν, δεν πάει το χέρι τους, και είναι οι άνθρωποι οι οποίοι σκέφτονται τις συνέπειες και δεν κλέβουν.

Και ο ένας έχει μισθό και ο άλλος έχει. Αυτός έχει φτάσει ψηλά και τα βλέπει εκτεθειμένα και με όλη την ευχέρεια να ξαφρίσει μερικά και δεν το κάνει. Και μάλιστα και φοβάται, έχει γούστο να του λείψει τίποτα που έμεινε η πόρτα τους ανοιχτή και να με κατηγορήσουν, φοβάται.

Και ο άλλος περιμένει να τη βρει ανοιχτή για να μπει, ο άλλος φοβάται, δεν μπορεί, δεν πάει το χέρι του, είναι ξένο προς αυτόν.

Γι' αυτό λέγει ο Παύλος Ρωμαίους, δεν ξέρω αν διαβάζετε.

Εάν Χριστός εν υμίν, το μεν σώμα νεκρόν δια την αμαρτίαν, δεν μπορεί να αμαρτήσει. Είναι, αισθάνεται ο άνθρωπος τόσο άνετα έναντι του νόμου, όπως πάμε παραδείγματι στον Πειραιά με το ηλεκτρικό και λέγει «νο σμόκιν», όχι κάπνισμα, απαγορεύεται το κάπνισμα, είτε το έχεις είτε δεν το έχεις δεν με ενδιαφέρει, εγώ δεν καπνίζω, δεν με στενοχωρεί.

Το «οὐ κλέψεις», το «οὐ μοιχεύσεις», το «οὐ πορνεύσεις», οι τέτοιες εντολές δεν με στενοχωρούν. Ευχαρίστως δεν το κάνω αυτό το πράγμα. Έτσι είναι λοιπόν και στην περίπτωση αυτή. Βέβαια ζητάει «τὸν ἱλαρὸν δότην», θέλει ο Θεός.

Αλλά και των άλλων που βιάζεται ο καημένος κάτι να κάνει, κάτι να φτιάξει, να στερηθεί το ένα, να στερηθεί το άλλο, να το κάνει. Και αυτό το δέχεται ο Θεός. Μη λοιπόν πούμε ότι αυτός δεν θα έχει το μισθό του.

Θα έχει και αυτός το μισθό του. Στη συνέχεια, της ίδιας σκέψεως περίπου, είναι η εξής ερώτηση. Πρέπει να δίδομεν εις όλους ανεξαιρέτως ελεημοσύνη; Διότι κάπου λέγει, «ἐὰν ποιῇς ἀγαθόν, γνῶθι τίνι ποιεῖς». Εάν κάνεις, λέει, είναι γραμμένο κάπου.

Και πράγματι υπάρχει στην Παλαιά Διαθήκη αυτό. Ευχαριστώ. «Εάν», λέγει, «ποιείς αγαθόν, βλέπε τίνι ποιείς».

Πάλι και εδώ πέρα είναι δύο όψεις. Είναι εκείνο που είπαμε γρηγορότερα, να ιδρώσει το χέρι σου, να δεις που θα το δώσεις,

αλλά εάν κατορθώσεις και πιστεύσεις ότι πρέπει να δώσεις ανεξαρτήτως, και όπως έρχεται αυτός μπροστά σου και σου ζητάει, θα δώσεις. Και αυτό που λέγει το βλέπε τίνι ποιείς, δεν έχει την ερμηνεία αυτή που δίδουν ορισμένοι.

Κοίταξε σε ποιον θα τα δώσεις, όχι, η ερμηνεία ξέρετε ποια είναι, ότι αυτός που σου τείνει το χέρι είναι ο Θεός. Στον Θεό θα τα δώσεις, πρόσεξε ποιον θα δώσεις, διότι ελεών πτωχόν δανείζει Θεώ. Τράβα τότε να μην δώσεις, υπάρχουν και άλλες ερμηνείες στη μέση.

Εμείς πάλι δεν είμαστε μεταξύ των τελείων. Λοιπόν, εάν διαβάσετε δε τον βίο του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, σταματάνε οι ξυπνάδες, θα τα παραδώσετε, θα κάνετε τα χέρια κάτω. Αυτός, ο Άγιος Ιωάννης, είχε μαζί του βοηθόν, έναν διάκονο, ο οποίος είχε χρήματα επάνω του, και προχωρούσαν στον δρόμο.

Το ξέρανε, βγαίνανε μπροστά του το χέρι, ελεημοσύνη, δώσε του. Έδιδε, ο πονηρός αυτός ο ελεούμενος έτρεχε από ένα στενό, μπροστά από άλλο τετράγωνο, και ξανά έβγαινε μπροστά. Ξανά λοιπόν το χέρι, μα σεβασμιότατε, δώσ' του, αυτός ήξερε, να ξανά του δώσει, ξανά έβγαινε μπροστά.

Ξανά το χέρι μπροστά. «Δώσ' του», έλεγε ο Γέρος. Αυτός θύμωνε: «Μα, μας γελάνε στα μάτια μας μπροστά». Και εν τούτοις, αλήθεια ήταν εκείνο που έλεγε ο Άγιος.

Και στη συνέχεια αναφέρει δύο περιστατικά. Κάποτε ο διάκονός του δεν έδωσε, είπε ψέματα, ότι δεν έχουν τόσα χρήματα όσα είπε ο Άγιος να δώσουν. Πράγμα το οποίο υπάρχει και στις διηγήσεις του Αγίου Νεκταρίου. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει το δεύτερο.

Και έδωσε λιγότερα. Μόλις έφυγε αυτός που έλαβε, ήρθε μια κυρία. Και του δίδει ένα χαρτί του Αγίου. Και του λέγει, Σεβασμιότατε, θέτω στην υπηρεσία σας αυτό το ποσόν. Το ποσόν το αστρονομικό. Πολλά λεφτά.

Είδε όμως ο Άγιος ότι είχε σβήσει και τραβήξει μια τρέσα από πάνω σε κάτι άλλο που είχε γράψει, και είχε γράψει από κάτω ένα άλλο νούμερο. Λέει λοιπόν, δεν μου λέτε σας παρακαλώ, αυτά τα χρήματα, αυτό το ποσόν είχατε υπόψη να δώσετε;

Όχι, λέει, να σας πω αλήθεια, λέει, σεβασμιότατε, όχι, είχα, λέει, περισσότερα, περίπου τα διπλά. Αλλά έπειτα μου ήρθε, λέει, ο λογισμός να γράψω αυτό. Φωνάζει λοιπόν του Διακόνου, του λέει, έλα εδώ.

«Πόσα είχατε, κυρία μου, υπόψη να δώσετε προηγουμένως;» Είπε, παραδείγματι, πως, αν έδινε τώρα ένα εκατομμύριο, ήταν να δώσει δύο.

Εις βάρος σου, του λέει, αυτό· στερείς τους φτωχούς δια ενός εκατομμυρίου, διότι δεν έδωσες, του λέει, εκεί που σου είπα, και ο Θεός δεν τα άφησε, και στερείς τους φτωχούς, του λέει. Καταλάβατε, δεν υπάρχει λογική στα θέματα αυτά, μπορείς να δώσεις, δώσε, και αυτό που λέει εδώ πέρα, πρόσεξε, βλέπε τίνι ποιείς, δεν λέει αν είναι κάνας μέθυσος, κάνας ξέρω εγώ τι κλπ, αλλά λέει ότι τα δίνεις στο Θεό, διότι δια των χειρών των πενήτων, ο Θεός είναι εκείνος που ζητάει από τα δικά Του που σου έχει δώσει να διαχειριστείς.

Έτσι λέει ο θείος Χρυσόστομος.

Το «βλέπε λοιπόν τίνι ποιείς» δεν λέγει δια των πτωχών, αλλά δια τον Θεόν. Δηλαδή, ό,τι ποιείς, στον Θεό το ποιείς, στον Θεό τα δίνεις αυτά, και τα δίνεις δανεικά, όχι για πάντα χαμένα. Όταν λέει «δανείζει Θεόν» — όχι, έλεγε «δανείζει» — πάει να πει θα επιστραφούν κάποια μέρα.

Και ο άνθρωπος ο οποίος δίδει, δεν κάνει τίποτα άλλο ή μόνο, μετατρέπει, κάνει συνάλλαγμα για εκεί που θα πάει. Έχετε ταξιδέψει καμιά φορά έξω της Ελλάδος, πήγατε στην τράπεζα και κάμετε το ανάλογο συνάλλαγμα για εκεί που θα πάτε.

Πού θα πάτε για να μπορέσετε να κυκλοφορήσετε; Έτσι ακριβώς είναι και ο πτωχός. Είναι, κατά έναν τρόπο, μέρος που γίνεται συνάλλαγμα: μετατρέπεται το υλικό σε πνευματικό, το πρόσκαιρο σε αιώνιο. Και θα το βρει ο άνθρωπος εκεί μπροστά, διότι εάν ήτο δια των πτωχών αυτό και όχι για τον Θεό, δεν θα έλεγε ο Κύριος: «Παντί τω αιτούντί σε δίδου». Παντί τω αιτούντί σε, που σου ζητάει βέβαια.

Μα πολλά, δώσε κάτι, θα ευλογήσει τα υπόλοιπα.

Στη συνέχεια υπάρχει κάτι χιλιοτραγουδημένο που θα λέγαμε, αλλά απλώς το βάζω, παρότι δεν μπορώ να το αποδείξω απόψε το βράδυ, γιατί δεν έχω μαζί μου ένα βοήθημα που εκεί έχω αναπτύξει το θέμα αυτό. Αυτό είναι το θέμα της γονικλησίας. Πολλά έχω ακούσει, γράφει η ψυχή αυτή, περί γονικλησίας.

Άλλοι λέγουν όχι μόνον επιτρέπεται τις Κυριακάς, αλλά επιβάλλεται. Άλλοι λέγουν όχι. Αλλά αφού και οι ιερείς και οι επίσκοποι πολλάκις κλίνουν γόνυ, τι να κάνουμε εμείς; Είναι βέβαια ένα ερώτημα. Είναι αγαθός ο Θεός, πιστέψτε μου το, αν δεν το έχετε καταλάβει, και δεν έχει βάλει στους κανόνες που υπάρχουν αφορίζεσθαι χρή, και για τον ιερέα να καθαίρεται ή για τον αρχιερέα δεν έχει βάλει, γιατί ήξερε το Πνεύμα το Άγιον ότι εμείς θα κάναμε το δικό μας πάντοτε, και για να μην κολαζόμεθα δεν έχει βάλει αφορίζεσθαι χρή.

Εν πάση περιπτώσει, όπως έχω πει και άλλοτε, σας λέγω και τώρα. Το θέμα της γονυκλισίας απασχόλησε την Εκκλησία από αποστολικών χρόνων. Ο Ιουστίνος, ο μάρτυς και φιλόσοφος, ο οποίος είναι του 150 μετά Χριστόν, δέχθη σε αυτήν ερώτηση: Γιατί εσείς οι χριστιανοί δεν γονυκλίνετε την Κυριακή και τις ημέρες της Πεντηκοστής;

Από τότε, από το 150, δηλαδή πρώτο χέρι, πρώτης-πρώτης οικουμενικής συνόδου. Από τότε απασχόλησε, και απαντά και λέγει ότι εμείς την Κυριακή την έχουμε ως αναστάσιμον ημέρα. Τις άλλες ημέρες κλίνομεν γόνυ, ότι είμεθα εν πτώσει, αλλά την Κυριακή ότι ανέστημεν, και το ομολογούμε αυτό το πράγμα με τη στάση μας και με την προσευχή μας.

Το ίδιο, εφόσον ακούγεται και το Χριστός ανέστη, είμεθα όρθιοι. Το αναφέρει, όσοι έχετε του Αγίου Ιουστίνου του Φιλοσόφου, είναι στους πρώτους τόμους της πατρολογίας. Βασιλείας, όσοι έχετε την πατρολογία που βγάζει η Αποστολική Διακονία, ή στον δεύτερον ή στον τρίτον τόμον, είναι του Αγίου Ιουστίνου Μάρτυρος και Φιλοσόφου. Είναι η εκατοστή δεκάτη πέμπτη ερώτησής του και η απάντηση η ανάλογος.

Λέει λοιπόν, σημερινό θέμα, είναι από τότε, και έχει πάρει θέση η Εκκλησία εναντίον, της Οικουμενικής Συνόδου, δεύτερον.

Δεύτερον, ερχομένη η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος το 325 μετά Χριστόν, αντιμετώπισε και αυτή το θέμα και έκαμε κανόνα, τον 20ό κανόνα της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου, εναντίον των ανθρώπων αυτών οι οποίοι γονυκλίνουν, και ερμηνεύει γιατί δεν πρέπει να...

Δεν πρέπει να κλίνουν γόνυ. Η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος με τον 20ό της κανόνα απαγορεύει τη γονυκλισία. Έπειτα, ο ενενηκοστός κανών της Έκτης Οικουμενικής Συνόδου· συνέχισαν, ως φαίνεται, ορισμένοι να κάνουν το δικό τους, όπως το κάνουμε έξω σήμερα.

Και η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος δια του ενενηκοστού κανόνος απαντά και απαγορεύει τη γονυκλισία την Κυριακή. Έπειτα ο Άγιος Πέτρος Αλεξανδρείας με τον 15ο κανόνα του απαγορεύει την γονυκλισία την Κυριακή.

Ο Άγιος Νικηφόρος ο Ομολογητής με τον 10ο κανόνα του απαγορεύει την γονυκλισία την Κυριακή. Ο Μέγας Βασίλειος με τον 91ο κανόνα του απαγορεύει την γονυκλισία της Κυριακής. Τώρα δεν ξέρω τι είναι, λαϊκοί είναι, κληρικοί είναι, μεγάλοι, μικροί είναι, που έχουν την τόλμη να σηκώσουν το ανάστημά τους και να πούνε ότι αυτοί έκαναν λάθος.

Και εμείς αυτό που σας λέμε είναι. Εγώ θέλω να πιστεύω, επόμενος αυτών, ότι οι σημερινοί ή οι εκάστοτε σημερινοί έχουν κάνει λάθος και φροντίζουν με έναν τρόπο δικό τους, σαν τον Πέτρο που δεν ήθελε να του πλύνει τα πόδια, να ευχαριστήσει τον Θεό.

Δράττομαι της ευκαιρίας να υπενθυμίσω ταπεινώς ότι ο Θεός ευχαριστείται στην υπακοή και δεν ευχαριστείται στην δήθεν υπερευλάβεια τη δική μας, στην υπακοή. Η υπακοή είναι αυτή που αφοπλίζει το Θεό, διότι πρώτος αυτός έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού.

Σας είπα ότι είχα ένα βιβλίο, αλλά έλεγα θα το βρω έξω· στον πρώτο τόμο της Ανθολογίας τους έχω γράψει τους κανόνας και ακριβώς τι λέει και την ερμηνεία του καθενός και των σκεπτικών. Λοιπόν, θα μπορείτε, δεν θα έχετε τα χρήματα να το πάρετε τον τόμο, αλλά βρείτε έναν τόμο και πηγαίνετε και βγάλετε φωτοαντίγραφα.

Δώστε 5-6 δραχμές, 2-3 σελίδες είναι υπόθεση, να έχετε, να ξέρετε πώς έχει το θέμα αυτό. Τώρα, και να το ακούσουν ορισμένοι και των κληρικών ακόμη, δεν θα το πράξουν, θα κάνουν το δικό τους. Να έχω την ευχή τους.

Εγώ είμαι υποχρεωμένος εκ της θέσεως αυτής να σας πω ότι από το Σάββατο το βράδυ που θα γίνει ο εσπερινός της Κυριακής και θα βγει ο Ιερεύς έξω στο «Σοφία, ορθοί» και θα πει το «Φως ιλαρόν», από τη στιγμή εκείνη μπαίνουμε στον όρθρο της άλλης ημέρας.

Απαγορεύεται λοιπόν, η Κυριακή αρχίζει από το βράδυ, απαγορεύεται η γονυκλησία. Ούτε υπάρχει μέσα στην Εκκλησία, στις προτροπές, τας κεφαλάς τω Κυρίω κλίνωμεν, υπάρχει. Τα γόνατα όμως δεν υπάρχει. Κατά συνέπεια μέχρι την Κυριακή το βράδυ που πάλι θα βγει στο «Φως ιλαρόν» και θα πει σε το, πώς λέει εκεί πέρα, «Σοφία, ορθοί».

Μέχρι εκεί, έπειτα μπορεί ο άνθρωπος να γονατίσει. Έτσι έχει το θέμα αυτό. Τώρα, από και κάτω τι θα πει ο καθείς δεν ξέρω. Εγώ από αυτά που βρίσκω λέγω και να έχω τη συνείδησή μου αναπαυμένη.

Υπάρχει μια ακόμη ερώτηση σχετική με εκείνη που λέγαμε γρηγορότερα, από μια άλλη πλευρά βέβαια. Ο Θεός δέχεται όλων τας ελεημοσύνας, αυτό συνεζητήθη, αλλά ως φαίνεται εδώ δεν αναπαύεται η ψυχή αυτή που πήρε την απάντηση σε γρηγορότερα, δεν αναπαύεται.

Λοιπόν, δεν δέχεται όλων την ελεημοσύνη, το είπα τότε, ελεημοσύνη δέχεται ο Θεός από τα δικά σου.

Από τα ξένα δεν δέχεται ελεημοσύνη ο Θεός, από αυτά που έχεις κλεμμένα, που έχεις αδικήσει, που έχεις τον ιδρώτα του άλλου, το οικόπεδο του άλλου, το μεροκάματο του άλλου, το αίμα του άλλου, του αδελφού σου, του συγγενούς σου, στα δεινά της αδελφής σου, τους συνεταίρους που ξεγέλασες και λοιπά.

Δεν δέχεται ο Θεός αυτό, το δικό σου. Δεν έχεις κανένα δικαίωμα και δεν σου έδωσε κανένας το δικαίωμα να διαχειριστείς τον ιδρώτα του άλλου. Ποιος έβαλε το αίμα του άλλου να το κάνεις εσύ ελεημοσύνη; Και να πλανάς ότι θα το βρεις μπροστά από τον Θεό;

Ο Θεός δεν είναι άδικος. Βλέπει πόθεν προέρχονται. Βλέπει περί τίνος πρόκειται. Και αν θα το περάσουμε στα πνευματικά, έχω πολλά πράγματα να σας πω απάνω στα θέματα αυτά.

Μερικοί ιερείς χωρίς να προσέξουν

Έβγαζαν μερίδες λόγω συναισθήματος, λόγω αγνοίας και λοιπά, Υπέρ ανθρώπων μη βεβαπτισμένων, Προτεσταντών και εκεί. Και άγγελος Κυρίου την έπαιρνε και την έβγαζε έξω. Δεν την εδέχετο ο Θεός τη μερίδα αυτή.

Εμείς μπορούμε να κάνουμε ό,τι νομίζουμε και να φτιάχνουμε μια θρησκεία δικιά μας και ένα Ευαγγέλιο δικό μας. Δεν δέχεται τον ιδρώτα σου. Δεν έχεις, δεν σου ζητάει κανείς. Έχ του μέχοντος ούκαν λάβεις.

Δεν σου ζητάει κανείς να κλέψεις τον άλλο για να κάμεις ελεημοσύνη.

τις κυρίες και να παντρέψεις ορφανά. Δεν σου ζητάει κανένας. Αυτόν τον οποίον μέλλει να ελεήσεις, αν θες να ελεήσεις, είναι εκείνος τον οποίο έχεις κλέψει. Αυτός είναι θύμα. Δεν μπορείς αυτόν να τον πάρεις να τον θυσιάσεις τώρα μπροστά στο Θεό. Δεν το δέχεται αυτό το πράγμα ο Θεός. Αυτό το παιδί το δικό του να το θυσιάζεις εδώ; Δεν το δέχεται. Ίσως να σας φαίνεται παράξενο και τολμηρό αυτό που σας λέω. Όμως, εάν μελετάτε, θα πρέπει να έχετε βρει στη Σοφία Σειράχ, στο λάμδα άλφα, παράλληλα λάμδα δέλτα, το εξής, επάνω στη σκέψη αυτή: θυσιάζων εξ αδίκων, δίδοντας, προσφέροντας εξ αδίκων, θυσία μεμολυσμένη. Όταν δίδεις από αδικημένα κλπ, εξ αδίκων, αυτό που δίδεις είναι μια θυσία βρώμικη στα μάτια του Θεού.

και ως ο θύων υιόν έναντι του πατρός αυτού. Είναι σαν να θυσιάζεις το παιδί ενός για να ευχαριστήσεις τον πατέρα. Είναι δυνατόν αυτό;

Θυσιάζεις λοιπόν αυτόν που έκλεψες, που αδίκησες, για να ευχαριστήσεις τον Θεό. Το δέχεται αυτό ο Θεός; Έτσι το λέει εδώ. Και σας λέγω και που το λέει. Και ως ο θύων, ο θυσιάζων, υιόν έναντι του πατρός αυτού, ούτως ο προσάγων θυσίαν εκ χρημάτων αδίκων.

Έτσι λέει. Και εκείνος ο οποίος προσφέρει χρήματα για ένα καλό, για έναν άνθρωπο, για ένα έργο, κάτι κλπ. Κάνει κι αυτός μια θυσία όταν προσφέρει από χρήματα άδικα. Όπως σας είπα μια μέρα, τον γαλατά με το βαρκάκι, που ανέβηκε απάνω και του πέταξε τα μισά στη θάλασσα, γιατί ο γαλατάς τα είχε από νερό, τα μισά λεφτά που έβγαζε από το γάλα.

Αυτό το ξέρει ο Θεός και το βλέπει ο Θεός. Έτσι έχει λοιπόν το θέμα αυτό.

Συνεχίζω. Σας παρακαλώ. Πού λέγει η Γραφή, όχι στην παράδοση, πίστευε και μη ερεύνα; Διότι μιλούσα με κάποιον και δεν μπόρεσα να βρω που το λέγει και ντροπιάστηκα. Και το τιμωρείτε τους ατάκτους, ίνα μη υπεραίρονται, του Παύλου, που το λέγει; Εσείς που ξέρετε, γιατί εγώ δεν το ξέρω.

Δεν θα το βρεις ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ούτε το «πίστευε και μη ερεύνα» υπάρχει στας γραφάς, ούτε «τιμωρείτε τους ατάκτους ίνα μη υπεραίρονται». Αυτά είναι ψέματα ανθρώπινα και τα δύο. Το δεύτερο ελληνικό και το πρώτο παπικό.

Το «πίστευε και μη ερεύνα» πρωτοακούστηκε στους Φέρας, όταν ο Πάπας επενόησε τα συγχωροχάρτια. Και βγήκαν οι κληρικοί του να τα πουλούν, και ρωτούσανε οι άνθρωποι που επρόκειτο να αγοράσουν: αλήθεια, τα χαρτιά αυτά, αν τα αγοράσουμε, θα πάρουν τον άνθρωπό μας από το καθαρτήριον πυρ και θα τον πάνε στον παράδεισο; Πού το γράφει, να πάρω;

Και η απάντηση είναι: πίστευε και μη ερεύνα. Αφού το λέει ο Πάπας, εσύ πίστευε και μη ερεύνα. Από εκεί λοιπόν έχει ξεκινήσει το «πίστευε και μη ερεύνα». Δεν είναι στη Γραφή το «πίστευε και μη ερεύνα».

Ούτε το ανάπαλιν, που ορισμένοι δεν έχουν προσέξει και έχουν ερμηνεύσει κακώς, ερευνάτε τας γραφάς. Ούτε αυτό υπάρχει. Ως πνεύμα δηλαδή, αντιμέτωπο του «πίστευε και μη ερεύνα», υπάρχει το «ερευνάτε τας γραφάς», αλλά για άλλη δουλειά, αλλιώς λεγμένο.

Και βλέπω πολλές φορές, και πολλοί προχωρημένοι σε αυτά τα πράγματα, γράφουν «ερευνάτε τας γραφάς». Είπε ο Χριστός μας στους Εβραίους, και αναφέρεται στο 5ο κεφάλαιο του Ιωάννου, στίχος 39. Τριάντα εννέα. Μιλούσε κάποτε μαζί τους για τον εαυτόν του, αλλά αυτοί δεν τον παραδέχονταν. Και τους λέγει: «Σεις ερευνάτε τας γραφάς, ότι δοκείτε εν αυταίς ζωήν αιώνιον έχειν». Ότι μέσα στις γραφές αυτές υπάρχει αιώνια ζωή. Σεις, σας βλέπω, λέει, καθημέρα, και ερευνάτε τας γραφάς και κάνετε απ' τούτα.

«Και όμως αύται αι γραφαί ομιλούσι περί εμού, αλλά ου θέλετε ελθείν προς με ίνα ζωήν αιώνιον έχετε». Εγώ είμαι η αιώνια ζωή. Αυτές μιλάνε για μένα. Εσείς τις διαβάζετε και κάνετε κλπ., αλλά δεν θέλετε να δεχτείτε εμένα. Εγώ είμαι η αιώνια ζωή. Δεν είναι η γραφή. Η γραφή ομιλεί για μένα, που είμαι η αιώνια ζωή.

Διαβάστε το, αν θέλετε, εν ψυχρώ στο σπίτι σας, στο Ιωάννου το Ευαγγέλιο, έψιλον κεφάλαιο, στίχος 39. Δεν είναι λοιπόν προτρεπτικό «ερευνάτε τας γραφάς», όχι· εσείς κάνετε αυτή τη δουλειά, λέει. Θα πει κανείς, τι έχουμε αντίστοιχο του «πίστευε και μη ερεύνα»;

Έχουμε ένα άλλο εδάφιο, το οποίο το ακούσαμε την περασμένη, αν καλώς ενθυμούμαι, Κυριακή στην Εκκλησία. «Έχουσι Μωσέα και Προφήτας, ακουσάτωσαν αυτών». Εκείνο είναι που μπορούμε να παίρνουμε εμείς. Έχουνε, λέει, Μωσέα, Πεντάτευχο, και Προφήτας — έλεγε για αυτούς τότε· για μας, έχουμε και Καινή Διαθήκη — ακουσάτωσαν αυτών. Αυτό πρέπει να πάρει ο άνθρωπος, ή θα πάρει αυτό από τον Ιησού του Ναυή, που του είπε: τούτος ο νόμος δεν θα φύγει από το στόμα σου, ημέρας και νυκτός θα διαβάζεις και λοιπά.

Αυτά τα δύο είναι τα ορθόδοξα, τα σωστά, που είναι αποστομωτικά έναντι του «πίστευε και μη ερεύνα». Το «πίστευε», επαναλαμβάνω, «και μη ερεύνα» είναι παπικό προϊόν και έχει σκοπό να καλύψει τα ψευδοσυγχωροχάρτια του Πάπα, για να τα αγοράσουν οι άνθρωποι.

Το δεύτερο, αυτό το «τιμωρείτε τους ατάκτους ίνα μη υπεραίρονται», που πολλοί το λένε και θέλουν να δικαιολογήσουν και ορισμένα τους, που κρίνουν, που κάνουν, ζητάνε την κεφαλή επί πίνακος και και και — δεν υπάρχει στην Γραφή.

Δεν είναι ο Παύλος τέτοιο πράγμα. Ο Παύλος στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή του, 1η, έψιλον 14-15, λέγει: νουθετείτε τους ατάκτους — όχι τιμωρείτε, νουθετείτε τους ατάκτους, έτσι λέγει. Δεν υπάρχει τιμωρία εκεί. Νουθετείτε τους ατάκτους είναι η εντολή.

Μάλιστα ως εξίσου αναφέρει Παρακαλούμεν δε υμάς, αδελφοί, νουθετείτε τους ατάκτους, παραμυθείσθε τους ολιγοψύχους, αντέχεσθε των ασθενών, μακροθυμείτε προς πάντας. Ὁρᾶτε, βλέπετε, μὴ τις κακὸν ἀντὶ κακοῦ τινι ἀποδῷ, ἀλλὰ πάντοτε τὸ ἀγαθὸν διώκετε καὶ εἰς ἀλλήλους καὶ εἰς πάντας.

Και όπως ξέρετε, και μέχρι της σήμερον ακόμη, ούτε ο Θεός δεν τιμωρεί· πώς θα τιμωρήσουν οι άνθρωποι τους συνανθρώπους τους; Δεν μιλούμε τώρα για την παιδαγωγία του πατέρα προς το παιδί κλπ., δεν λέμε τέτοια πράγματα.

Λέμε για τις άλλες τιμωρίες που ζητούμε εμείς, και μάλιστα πολλές φορές που λέμε πού είναι ο Θεός και ζητάμε να τιμωρήσει κάποιον. Να μείνουμε όμως μέχρι εδώ, διότι στη συνέχεια είναι μια άλλη ερώτηση που είναι πολύ σοβαρό θέμα, που απασχολεί όλους τους ανθρώπους, όχι μερικούς.

Ταυτά και για απόψε