Have Mercy on Me, O God

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In our last two talks, we were considering—if you remember—the fall of David, and then this prayer of confession, Psalm 50.

“Have mercy on me, O God.”

We said a few things about this psalm. And now, as I see here from my notes, we have come specifically to the words, “Wash me yet more from my lawlessness.”

As you know — and as we've said before — David wrote many psalms. But the psalm above all others — not that the rest have no substance; the other psalms are doctrinal too, in fact — the psalm above all others is this one.

It is the Psalm that our Holy Church always sets before us in all her prayers as so powerful and so necessary: Psalm 50. The reason, of course, is David’s falls and the contrition that followed. You know, the higher a person stands, the greater the shattering he will suffer if he is not watchful and falls. That is why great figures also have great falls.

Prosperity brings pride. And you remember why David fell, as we explained the other day. But the frost of calamities, it is said, leads to humility. And now this frost of calamities that surrounded him led him to humility.

For a person’s sin is also a wound to God. A person brings comfort both to himself and to God when he remembers his sins. Here, as you see, David asks God to wash him yet more. But has He not already washed you? Did you not hear from the mouth of Nathan, “The Lord has put away your sin”? What more do you still seek?

So it is with us: although we are cleansed in Baptism, although we are cleansed through metanoia—repentance—and confession, and although we are cleansed and made radiant in Holy Communion, we do not stop. We do not stop; we continue in sanctification, because to sanctify means to cleanse. “The Holy Gifts are for the holy”—the Holy Gifts are for those who have been cleansed. A person must never become cold and lifeless toward his repentance. He must always keep his fall in mind, remembering that he grieved God.

Even though the sin has been cleansed and blotted out, it is still good for him to remember it within himself, because this keeps him restrained and keeps him humble.

He immediately reflects and says, “How was it that I did not die because of my sin? How was the thread of my life not cut short? How did God bear with me when I committed such a thing? How did He endure me for so long and show such longsuffering? How did He send situations and circumstances, bring people into my life, surround me, help me, and wait for me to come to metanoia, to repentance?”

If a person remembers this, he remains humble at all times, and that is beneficial to him. So here the prophet, although he knows that “the Lord has put away your sin,” still continues to pray.

“Your sin”—this is what Nathan said to him. Yet he continues to plead with great fervor that God cleanse him of his transgression: “Wash me thoroughly; wash me yet again.” Yes, I hold fast to that assurance, but still, wash me again. My sin was so grave, and I beg You to wash me once more. “And cleanse me from my sin.” In one place he calls it transgression; in another, sin. They are one and the same.

Lawlessness and sin are one and the same thing. Lawlessness means that I did not do what was lawful; I acted against the law, against the commandment of God and of conscience. For when you are about to break the law, your conscience warns you: it turns on a red light.

It makes no difference that we try to cover it up and prevent our conscience from having its say. We justify ourselves by appealing to various circumstances in the world, to the situation, to our age, to God’s patient forbearance, and so on—or by whatever other excuse we may find.

We try to dismiss what our conscience is reminding us of. Yet the God-given conscience cries out within us and says, “Do not break the law.” You see the traffic light ahead turn red. If you go through it, you are breaking the law.

For it is the law. If you run a red light, you may never reach an earthly court because someone may strike you as you cross—and you may go instead to the other court. At the same time, however, you are guilty before the law, and it may rightly bring you to judgment. In the same way, conscience turns on a warning light within you and says, “You are not going the right way; you have not acted rightly.”

Drivers often see a red warning light come on in their cars. They understand that something is wrong: the engine has overheated, or there is some other fault. So they pull over and begin examining the car to find the cause.

So if a person insists on transgressing even though his conscience is crying out, he will suffer personal harm in this world, and one day he will also find himself standing before God. Sin, as you know, is missing the mark. It is a failure to reach the goal: although a person’s true purpose was to go in one direction, through the way he acted and the path he followed, he found himself going somewhere else.

In any case, here he pleads earnestly, however God chooses to regard it—whether as lawlessness or as sin. He says, “I ask concerning both my lawlessness and my sin: wash me from the one and cleanse me from the other.” In other words, he says these things after his metanoia—his repentance—and after receiving God’s assurance that He had forgiven his transgression.

That is, God had forgiven his sin. Yet this fall never ceased to concern him. For the most part, it was a fall known only between him and God, because almost no one knew what had happened or how it had happened.

No one knew the full extent of David’s scheme: what he had done, how he had taken the woman, and what lay behind it all. No one knew that he had first made her pregnant, and then arranged for her husband to be killed through this plot.

Most people knew nothing of these things; they regarded him as exalted and great. But he knew them, and they weighed heavily upon him, burdening his conscience. That is why, in his own way, he composed the words you see here.

And then he gives his reason and says, "For I know my iniquity, and my sin is ever before me." In spite of the sheer volume of work, in spite of all the cares — he was a king, after all. You can understand what that means. He always found a way, an hour, a moment to talk these things over with God.

He found time to confess them to God and to ask Him for what he needed. And I repeat what I told you: “For I know my lawlessness.” The world does not know it. I know my own lawlessness.

Never be quick to pass judgment on anyone. Most of the time, you will judge unjustly.

That work belongs to God alone. He knows the whole life of each person.

Most people, in fact, live a double life, and sometimes even a triple life.

But if we were to see the other side of things, we would be ashamed.

A wife sees her husband, and a husband sees his wife—but only the outward life. A neighbor sees his neighbor, a friend sees his friend, and so on; they see the outward life. They do not know the inner life. That is precisely why we must not be quick to assign people a grade or issue them a certificate of approval.

For this reason, God has withheld judgment from us, concerning both what is good and what is bad. For we are finite human beings: we do not truly know whether what appears bad is bad, or whether what appears good is good.

A person may be renowned for his good deeds. Yet we do not know whether those deeds have any standing in God’s account.

Another person may have a bad reputation; he may be slandered, publicly disgraced, and accused of having lived some shameful life, or whatever else people may say. We do not know whether what is being said is true. We do not possess every side of the matter so that we can examine it properly.

That is precisely why judgment in such matters has been withheld from us.

Of course, some people say, “But what I am saying is true.” How do you know that it is true? Were you there? You merely heard it; someone told you.

And the prohibition does not concern falsehood.

...the point, because when you accuse someone unjustly, you become a slanderer. This is the judgment meant by the words, “Judge not, that you be not judged”: even if what is said is true—even if you say, “I heard it myself; I saw it myself”—you still have no right to say it. For you will always speak as a human being, not as God. And your opinion carries no authority. It does no good. It may harm both you and the other person, but it can never bring any benefit. Here he comes forward and says, “I know my transgression.”

«And my sin is ever before me.» I know. I am now fully aware of what I did, of how I transgressed, and of the great kindness you had shown me. I know it — the world does not know it. The world takes me for someone great and mighty; the world obeys me. But I was the one who transgressed against you. You are above me. I am a king here on earth, but you are the King of kings in heaven.

Therefore, my lawlessness and my sin are ever before me, because I see that I committed them before Your eyes.

Pay attention to this point, because we need it in order to understand true, genuine, and pure metanoia—repentance. For he adds three words: “Against You only have I sinned.”

Here he shows clearly: “I sinned against You, and I know that I sinned against You.” Others do not know what weighs upon me, what sin I committed, or how I was reproved by You. “Against You only have I sinned.”

That is, I am answerable to You alone, to You Yourself. When a person sins, the first One to whom he owes an account—and to whom he will give that account—is God. This remains true even if he makes restitution for the sin he committed against another person, whom he robbed, wronged, or slandered.

He still owes an account to God. The matter is not thereby settled: “I robbed you, and I give it back; I took two, so I give you ten. I wronged you, so I repay you with interest. I slandered you, so I ask your forgiveness, and I even proclaim publicly that I truly slandered this person.”

You still don't settle it. «Against You only have I sinned» — this is what a person has to know.

That is why, whenever I read this psalm, it often struck me deeply. I could not understand it. What does this mean? Yet David says that he is answerable to God: “Against You only have I sinned, and done this evil before You.”

This is a confession, because many of us take precautions so that no one will find out: “Do not tell anyone. Make sure no one hears us. Come quietly, walk on tiptoe, turn off the light, and come at such-and-such an hour.” These are people who do not see God.

So it was with David. He was not watchful, and Satan put out the light within him. He no longer saw God, and he committed those two great crimes, together with a whole chain of lesser sins. But when he repented, the light was restored.

Then he sees clearly and confesses that he sinned against God. His sin is not understood merely as dishonoring one person, stealing from another, or wronging a third. “Against You only have I sinned.” He is saying: “Although I live here on earth, You alone are the Judge of my deeds.”

“You are the One I fear, the One whose judgment matters to me, the One I take into account.” I do not know how you think about this. Speaking for myself, I have never come to Holy Confession with this awareness before God, before Christ.

And I go off to confession with a hardness in my heart, and I make my confession, and even if I do not openly demand forgiveness, inwardly I do demand it, I claim it as something owed to me: I want to be forgiven. And yet not once have I shed so much as a single tear of repentance. I have never truly believed, never really grasped, what it was that I did.

And what is it, then, that I actually receive from the Lord at such a moment? Here David comes to himself, he grasps what the real issue is, and he says: «Against Thee only have I sinned.» That is to say: You alone do I take into account, You alone do I reckon as my judge.

“All the others are my servants; they are under my authority. But I am under Yours. I am lord and ruler over others.”

“You are Lord and Ruler over me. Just as they must give an account to me, their earthly king, for their deeds, so I must give an account to You.” And, by extension, each one of us will certainly give an account to the Lord one day.

You see? The priest will do whatever the bishop tells him. The deacon and the subdeacon will do whatever the priest and the bishop tell them. They are subordinate and under orders. Yet when the bishop himself is ordained, he receives Christ upon his head in the Holy Gospel.

And afterwards the Church says: “Among the first, remember, O Lord, our Archbishop George, whom grant unto Your holy churches in peace, safety, honor, and health, unto length of days, rightly teaching the word of Your truth.” The one who rightly teaches Christ — for Christ is that word of truth.

The Holy Gospel has been placed upon his head. He too is not independent. The others are under him and will give an account to him, but he himself will give an account to the Gospel—to Christ, who is above him.

As I understand it, David is presenting something like this in these words: “Against You only have I sinned. You are my Judge, and to You I will give an account. Over the other people, I am lord and ruler.”

And I have done what is evil before You.

I did it in such a way that, up to that moment, no one knew about it; even the man himself had not yet realized that he had committed this evil deed before God. For if a person were conscious that God is present everywhere, according to the divine Chrysostom, he would either not sin at all or would sin very little. A person sins in ignorance, as though God were absent.

For it is surely irrational: at every moment a person says, “O Heavenly King, Comforter, the Spirit of truth, who are everywhere present and fill all things,” while at the same time saying, “Do not tell anyone; make sure no one hears us.”

Who is everywhere present? No human being can be, nor can an angel, nor can the devil. But God is everywhere present; Christ is everywhere present. David therefore acknowledges this and says: “The evil that I committed, I did before You. I confess that I did it in Your sight. You endured me and saw me arranging the death of another man, yet You helped me come to my senses and recover my sense of honor.”

This man showed a sense of honor deep within himself: he would not go and sleep with his wife, not the first time and not the second. And instead of being moved by his integrity and saying, “What am I doing here, wretched man that I am?” you hardened your heart all the more and devised a scheme, a stratagem, to kill this man, this honorable man. You should at least have regarded him simply as one of your loyal soldiers, a man of honor whom you ought not to have killed, because he said, “How could the ark of God—the Church—be keeping vigil?”

“My commander and the others were at the battlefront, not even taking off their leggings and boots, while I wanted to go home, wash my feet, sleep with my wife, and enjoy myself, all so that I could cover up what I had done.” You understand, of course.

And yet he did not succeed; he did not wish to understand, and he reached the point he finally reached. He certainly spoke these words with shame. For when we say, “I did this before You,” we mean: “I insulted You. I showed myself to be utterly shameless, hard-hearted, hostile, and self-centered.” Because when you realize that you are sinning before God, I do not think you will be able to go through with the sin.

I do not know whether you have read the accounts concerning Ephraim the Syrian.

Once, a prostitute in the region near Alexandria made a wager that she would succeed in luring Elder Ephraim into fornication. So, on one occasion when he came down to Alexandria, she lay in wait for him, drew alongside him as he was walking along the road, and he realized what she was doing.

As she walked beside him through the marketplace, he stopped at a certain spot and said, “I know why you are following me. Do you desire me?” “Yes, Geronta,” she replied, “I desire you.” “And I desire you,” he said. “Then come here, into the public square.”

“In the public square? Have you no shame?” she said. “It would be shameful for us to do it in public.” A fine thing indeed—she was ashamed to do it in public! Then he said, “If we are ashamed to do this before other people, how can we do it before God?”

She fell at his feet and kissed them. She repented, made her confession, and was saved. You remember the other classic example: when Potiphar’s wife threw herself at Joseph the All-Comely. What did Joseph the All-Comely say to her?

He said, “I have authority to manage everything. My master has entrusted me with the finances and all the other affairs of his household—everything except you. You belong to my master, and I have no authority over you.”

And beyond that, how could I commit this sin before my God?" All right — and where did you ever see God in Egypt? You're in exile now. Look, you're only there a few days, enjoy yourself the way people do, and we'll sort it out later.

No. He did not sin. They later put him in prison because of it, but he did not sin, because he saw his God. When a person sins, then, he does not see his God, because the devil has closed his eyes.

The devil has placed scales over them, like those that fell from Paul’s eyes, if you remember. Do you understand? And so David, now that he has come to himself, acknowledges this and says to God, “Against You only have I sinned, and done this evil before You.”

“At the time, I thought no one could see me and no one knew. But now that I have come to my senses, I confess afterward that I did it before You.” Thus he says, “I committed this evil before You.”

Another ancient Hebrew manuscript does not say, “I know my transgression,” but, “I know my transgressions and my sins.” It includes the lesser sins as well—the offshoots and everything else. Yet here he does not name two sins; he speaks of one: “my transgression.”

And murder as well. But murder is included, because it was the consequence of adultery. We encounter this elsewhere too, if you remember, in the case of Herod. When the prophet rebuked Herod, what did he say? “It is not lawful for you to have your brother’s wife.”

He had taken his sister-in-law—the woman who caused John the Forerunner to be beheaded. The Satan of adultery had taken hold of her and blinded her so completely that she could no longer see. She preferred to add murder to adultery rather than tear down her unlawful bed.

And that is exactly what she did: she added murder to adultery.

Because, thinking that if she got rid of that mouth, the mouth that dared to remind her — and many people call this a rebuke, but if we examine it carefully, it isn't a rebuke, it's a reminder. Let it be read that way if you like; it does look like a rebuke. But he didn't go up to him and say “woe to you” or anything of that sort; he simply reminded him. He says to him: “It is not lawful for you to have your brother's wife.” This isn't from the law, he tells him — God has not permitted you to take your brother's wife, and all the more so while your brother is still alive. Something like this happened here too, with David. That is why he sums up the two great sins into one: “my iniquity and my sin” — because the one of them had the other as its offspring, as its child. Murder is what adultery gives birth to. And all the rest of it, the lies, the schemes, the deceptions, came out of the adultery.

When one evil is admitted, what do we say? Ten thousand follow. That is roughly what happened here.

And he continues his confession to Him, saying: “That You may be justified in Your words and prevail when You are judged.” What are the words of the Lord that must be shown to be true? That there is no man “who shall live and not sin.”

“Every man is a liar.” No human being can be righteous and sinless. We are all sinners before Him, and we all need Him. And so David now says, “By what I have done, You are shown to be right and justified.”

“Your judgment is shown to prevail, and Your words are shown to be righteous.” He now confesses everything to God. In other words, “Whatever worse thing You might say about me, I already see that I myself have done it.”

And so You are justified in Your words and prevail when You judge. One interpreter puts it this way: “When You are compared with me in these matters, You will be shown to be righteous, while I, wretched as I am, will be condemned.” That is, because I proved ungrateful toward my Benefactor.

And so it is: no human being can ever be found righteous in the sight of God. After all, whatever human righteousness may be displayed is, as Scripture says, “like a filthy rag.” For you remember the message He sent him through Nathan.

He said, “I am the One who anointed you king over Israel, and I am the One who delivered you from the hand of Saul. Why did you despise the word of the Lord and do evil in His sight?” What does this mean? “You cast all these blessings aside, showed no concern, and did what you did.” And He continues, “Behold, I will raise up evil against you from your own house,” which later came to pass; and again, “The sword shall never depart from your house.”

And that truly was his life afterward. He was indeed saved and forgiven, but many terrible sufferings later passed through his household and his kingdom.

It is like a man who puts his hand into the fire. They do not have to cut it off afterward; the hand is saved, but it still hurts. It aches when the weather changes, and he continues to suffer afterward. It may leave him with many problems, and he may be in pain for the rest of his life. That is something like what happens here. And now, as though seeking to justify himself in God’s eyes in some measure, while still pleading for His mercy, he reminds God of this: “For behold, I was conceived in iniquities, and in sins did my mother bear me.” What, then, would You expect, Lord, from a man who was conceived in iniquities and in sins? Consequently, I am inclined toward sin. As it says elsewhere: “Remember, O Lord, that we are dust.”

What can you expect from a man made of earth? Job himself says elsewhere, “Who is the man who will not sin?” Who, born of a woman, is without sin? And who, formed from the earth, is without sin?

I am made of earth. What do You expect from a man made of earth? Earthly things, carnal things, things of the dust.

Truly, my flesh swept me along and made me do the things I did. And so here he is reminding God of the way a human being is conceived, carried in the womb, and born. A person comes into the world already inclined toward sin. In Genesis it says that the heart of man is deeply corrupted from his infancy. Have you ever watched a small child? We never saw ourselves when we were little — other people saw us — but our own child, does he ever do anything good?

None of it good. Always breaking things, always knocking things over, always scribbling on everything, always telling lies, always, always. Where did the child pick this up? Where did they learn it? Who told them? How do they already know how to shift the blame, so that you ask, 'Why did you do that?' and they answer, 'Not me. Grandpa did it.'

Where did he learn to shift the blame? Who taught him?

It comes from there, from our fallen condition. David, then, brings this before his own eyes and says it plainly: “For behold, I was conceived in iniquities, and in sins did my mother conceive me.” What, then, can You expect from me, a man made of earth?

Yes, and for this reason God does not condemn man for his Fall. He does, however, condemn him for remaining down, for persisting in his fallen state. That is what shuts God out. The mercy of God pursues us, as one of the prokeimena sung in our Church says.

I do not remember which evening it is said: “Your mercy shall pursue me all the days of my life.” What does that mean? Do you know what it is saying? It is this—they say it here every Tuesday evening at Vespers. We hear these words after “O Gladsome Light.”

“Your mercy shall pursue me.” Why does mercy pursue me? In the spirit of the Gospel, His love, His goodness, and His providence run after me to catch hold of me: “Stop, My child, and let Me explain how things truly are.” But man does not want to listen.

He is not condemned because he fell, nor because he wandered away, but because he refuses to return. And when man does not will it, God cannot act. Of course, to say that God cannot do something is considered blasphemy.

Yet yes, my beloved, He allows Himself to be overcome by man’s free will. When man refuses, his free will stands, so to speak, stronger in its effect than God’s power. Two wills must meet for the spark of man’s salvation to be kindled.

Man’s will and God’s will must meet. If man does not will it, God cannot help him in that case. This is why the parable presents our Lord as a shepherd who lost one sheep, left the ninety-nine, and went to seek the one that was lost.

The lost one is man. And there are certain pictures — Roman Catholic ones, of course — that show our Christ with a lamb on His shoulders, the way a shepherd carries a lamb. And the lamb is caught in a spot that is all tangled up with thorns.

For the shepherd to find a lamb, the lamb must also help the shepherd.

If the lamb, in its stubbornness, refuses to bleat, the shepherd cannot find it. It just sits there, sulking in some corner, while the shepherd calls and cries out—but there is no response.

But when that distant, separated lamb wants to find its way back to the fold and to its mother, because it is afraid of the dangers outside, it bleats. Then the shepherd easily finds it, places it on his shoulders, and carries it safely back to the fold.

Therefore, if man does not will it, God cannot act. But wherever a man may be, and however deep his fall—even if his condition is regarded as incurable and beyond all healing—if he wills it and cries, “Lord, have mercy on me, a sinner,” God will find a way, as with another Jonah, to bring him out of the great fish.

I do not think Thomas, Jonah, or any one of us would have believed that Jonah could escape from the belly of the great fish—the whale, as we commonly say. And yet Jonah remained unharmed.

But he cried out from in there — that is where Jonah prayed his most fervent prayer. Read it; it is counted as one of the odes among the Nine Odes.

He offered that prayer from within the great fish. And God, who is Lord even of the great fish, commanded it to return to dry land, cast Jonah out, and leave him there safe and unharmed. So it is with a man who is in sin, whatever that sin may be.

Whatever that sin may be.

For this reason, God’s mercy stands ready to help man and pursues him in many different ways—if only man is willing to listen to Him.

That is why he says, "Behold, I stand at the door and knock; if anyone hears and opens, I will come in to him." Many people hear the truth in countless ways, and yet they still refuse to open the door to Christ; they leave Christ standing outside.

Perhaps they are occupied with the flesh and the world, perhaps they are held back by pride, or perhaps they find some other excuse for themselves—I do not know. David then says to Him, “For behold, You have loved truth; You have revealed to me the hidden and secret things of Your wisdom.”

“For behold, Thou hast loved truth.” This belongs to his true confession. It means this: you’re moved, you’re disarmed, you stop being angry when the other person tells you the truth. And this happens with many people as well. Don’t we often say to a child, to an employee, to someone under us, “Tell me the truth, and you have my word that I won’t punish you, I won’t seek revenge”? Don’t we ask for the truth?

And when we see the truth being spoken and brought to light, we keep our word and do not punish the person—even though we are imperfect, proud, self-serving people, who want others to kiss our feet and want to humiliate them for our own satisfaction.

We stand by our word. How much more, then, does God do so! For we are insincere.

If we truly desire to make a sincere confession, we will bring to light many things we have left unsaid—things we knowingly failed to confess. I am not speaking of what we omitted through genuine ignorance, but of the many things we knew and presented in a different light.

We presented them differently so that we might obtain forgiveness by deception. And when God sees that we are insincere in this regard, He withholds and restricts His grace and chastens the person.

I do not know; perhaps He does not even forgive, and some things remain unforgiven because there was no sincere confession. As the common saying goes, “A bowed head is not cut off.” In other words, the head that bows down and says, “I have sinned,” is not cut off.

The divinely inspired David says a little further on, “A heart that is humbled and contrite God will not despise.” God comforts people when a person is sincere, humbles himself, and says exactly what happened.

“This and this happened. I did it.” Let us not shift the responsibility or make others bear the burden of something that is our own, declaring them partly responsible, whether to a great or small degree, or equally responsible with us.

It is better for our own good to present the sin before God as entirely our own. In due time, God will raise us up to a height we cannot comprehend. Have you ever read the life of Theodore, who lived under the name Theodora and was falsely accused of having fathered a child?

What had Theodora done? She presented herself as Theodore, and they accused her of fathering a child she had not fathered. What happened when she died? The woman who had accused her became possessed by a demon and confessed, saying, “Yes, I did it.” Yes, Theodora was a woman, not a man. Could a woman make another woman pregnant? Of course not. Yet she took the child and raised it. The abbot expelled her from the monastery; they cast her out, and she suffered for all those years while bringing up the child. But Another was keeping the record above. God’s stenographer was writing; God’s clock was recording the malice of men. Yet human malice and human deceit have their limits. One day they will be exposed and brought to light. Then the innocent person will be vindicated, and justice will go where it belongs. But we, in our pride, often refuse to accept such things and resort to lies. No.

You must tell the truth. “For behold, You have loved truth.” David says, “I know this. And since I know that You love truth, You see that I am now telling You the truth about what happened. Therefore, trusting in Your mercy, I know that Your response will be fitting.”

Proportionate, because he recognizes that his offense is so great that, with the simple reply, “The Lord has put away your sin,” I do not think everything was settled yet. And now he brings every hidden part of his heart to the surface, so that he may receive help. So take care—you and I alike—to be honest with ourselves. If we can cover someone in his fall, let us cover him.

Let us not expose another person’s fall merely to satisfy ourselves.

Whoever covers another person and conceals his fall will himself be covered by God. Just as God will help you when you meet another person’s need, stand beside him, and offer him a helping hand, so it is in this case as well.

Truth is what moves God, because a person of truth, one who loves truth, resembles Christ. “I am the truth.” Everyone apart from Jesus is as the Psalm says: “I said in my ecstasy: every man is a liar.”

Whether a little or a great deal, whether with some justification or with none, man lies. He is a liar; he is inconsistent. Even Abraham lied, saying that his wife was not his wife. Do you understand? God alone is Truth itself. “I am the truth and the life.”

That is why David says, “For behold, You have loved truth; You have revealed to me the hidden and secret things of Your wisdom.” Do you know what these hidden and secret things are? What is he speaking about here?

He is speaking of the gift God had given him. David was both an anointed king and a prophet, and God did not take the prophetic gift away from him despite his fall. For that gift, by itself, is not the greatest thing. We see the same among ourselves: although we have been baptised, we commit crimes and sins that neither beasts nor subhumans—I do not know what else to call them—would commit—yet God does not take away the gift of Baptism from us. He leaves it within us.

It always remains like a glowing coal beneath the ashes. That is what the soul of a sinful, baptised person is like: it lies beneath the ashes. But when the person enters into metanoia, repents, and confesses, what happens? The ashes are swept away, and the glowing coal that was there all along is uncovered.

How did the grandmothers in the villages manage in the old days, when they did not even have a match to light the fire? In the evening, they would bury pieces of charcoal in the ashes of the hearth, and these would remain alive until morning. Then, in the morning, they would clear away the ashes and find one or two glowing coals.

They would place a few dry twigs on them, blow on them, and kindle them again until they had a fire. In this way they saved a match, because they did not even have a single match with which to light the fire. The very same thing happens in the human soul that has sinned.

Sins pile coals, ashes, wood, and all kinds of things on top. In other words, the baptized human soul—that glowing coal—becomes covered over by layer upon layer.

It is like a beautiful mosaic buried when a river floods and carries debris over it. What is needed? We must take up our shovels and clear away everything the river has brought—the sand and the mud—until we uncover the mosaics beneath. Then we clean them and see them gleaming in all their beauty, just as happens in the various archaeological excavations you know about.

Thank you. It is like the layers uncovered in an excavation. That is what the human soul is like. Here David says, “You have revealed to me the hidden and secret things of Your wisdom.” You have revealed Your wisdom to me—its hidden and secret things. Who knows how God thinks or what God does?

If you were to gather together, from the Psalms of David alone, all the verses that speak about the Messiah, you would be astounded.

They speak of Christ’s coming and go on even to the day of Judgment. They speak of how He will come and how they will crucify Him. They speak of how they will cast lots for His garments. They speak of how, in His thirst and hunger, they will give Him vinegar and gall to drink.

They speak of His being a High Priest according to the order of Melchizedek. What do they not speak of? All these things were hidden; they belonged to the wisdom of God. And yet God had revealed them to David. So David says to Him, “To me—a sinner, wretched and utterly miserable—you revealed the hidden and secret things, those things which man cannot understand or know, because they are concealed within Your wisdom alone.” Have you ever read Solomon?

Read Solomon’s prayer, where he speaks to God about wisdom, and you will see who God is and what He can reveal to man. This is what David acknowledges here: “These mysteries You told me, these things of Your wisdom, You revealed to me through the Holy Spirit because You loved me so greatly. Yet despite the immense grace You bestowed upon me, I proved profoundly ungrateful.”

“Such a great ingrate — I insulted you, I treated you shamefully.” And now, in his turn, he comes and admits it. But some people say, “I sinned in ignorance.” David says: “I did not sin in ignorance; I sinned knowingly. I sinned with full knowledge, and I did these things in your sight. Yes, I am the one at fault, because I did not do what I ought to have done, since I also had knowledge of your law.”

David possessed knowledge of the Law, for he lived a thousand years before Christ, while the Law had been written fifteen hundred years before Christ. So he had the Law: “You shall not commit adultery; you shall not steal; you shall not bear false witness”—all those commandments.

He had the Law and knew it. In any case, he then asks God to cleanse him and recalls the ancient manner of purification: “You shall sprinkle me with hyssop, and I shall be cleansed.” Hyssop is a plant, a reddish shrub, which they used for sprinkling with the blessing of water when, in their worship, they purified people from bodily defilements. The people were then regarded as cleansed.

For example, someone might go to bury his father, or help prepare a dead person for burial. Because he had touched a dead body, he was regarded as defiled. He would have to pass through the temple and then be purified with hyssop. He would be sprinkled with that reddish branch and with the water, and in this way he would be considered clean.

That reddish wood was nothing other than a type of the Cross, which was drenched with the red blood of our Christ. It was a type, because all these things in the Old Testament are types that point forward to their fulfillment in the New Testament.

Of course, today we are not cleansed by holy water alone, even though holy water is still used. Today the blood of the Lord has come, and it is what cleanses us. Today David would not say only, "Wash me thoroughly from mine iniquity"; I do not know what he would say. Because today we are cleansed from all sin.

We are cleansed from our sins through the blood of the Lord. The blood of Jesus Christ cleanses us from all sin. This, of course, is a subject that deserves a homily of its own, because this blood that cleanses us today, the blood that has taken the place of the hyssop and the water of the Old Testament, is something different now, and sadly, for many it remains unknown and veiled.

And even among the clergy, we are often not clean, although we could have been cleansed and thus possessed at least a little boldness before God, should He ever call us there, whether suddenly or at the appointed time. In any case, I pray to our Holy God, through the intercessions of this great prophet, David the Prophet-King, that we may understand some of these things and receive benefit from his life, and that we too may take care concerning both our falls and our rising again. Amen.

Είμαστε μαζί στην περασμένη μας ομιλία και στην προπερασμένη μας. Θα ενθυμείστε ότι μιλήσαμε αναφορικώς με την πτώση του Δαβίδ. Και στη συνέχεια με την προσευχή του αυτή, την εξομολογητική, τον 50ό Ψαλμό.

Το ελεησόν με ο Θεός

Μιλήσαμε λίγα λόγια από τον ψαλμόν αυτόν. Και βρισκόμεθα συγκεκριμένως, όπως βλέπω εδώ από τις σημειώσεις μου, στο «ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου».

Όπως ξέρετε, ο Δαβίδ, και όπως είχαμε πει, έχει γράψει πολλούς ψαλμούς. Ο κατεξοχήν ψαλμός — όχι ότι οι άλλοι δεν έχουν περιεχόμενο, είναι και δογματικοί μάλιστα οι άλλοι ψαλμοί — ο κατεξοχήν ψαλμός είναι αυτός ο ψαλμός.

Ψαλμός, τον οποίον η Αγία μας Εκκλησία πάντοτε, σε όλες τις προσευχές, τον παρουσιάζει για τόσο δυνατόν και για τόσο απαραίτητον, τον πεντηκοστόν. Η αιτία, βέβαια, είναι οι πτώσεις του και η συντριβή του. Ξέρετε, όσο πιο ψηλά είναι ο άνθρωπος και δεν προσέξει και πέσει, τόσο μεγαλύτερη συντριβή θα υποστεί. Γι' αυτό τα μεγάλα πρόσωπα έχουν και μεγάλες πτώσεις.

και της ευτυχίας φέρει την έπαρση Και θυμόσαστε για ποιο λόγο έπεσε, που ερμηνεύσαμε προχθές. Η παγωνιά όμως των συμφορών, λέγει, οδηγεί εις την ταπείνωση. Τώρα αυτή η παγωνιά των συμφορών που τον περιέβαλε τον οδήγησε εις την ταπείνωση.

Διότι δε για τον Θεό είναι ένα τραύμα η αμαρτία του ανθρώπου. Ο άνθρωπος και ο ίδιος παρηγορείται και τον Θεό παρηγορεί, όταν ενθυμείται τις αμαρτίες του. Εδώ ζητάει, όπως βλέπετε, να τον πλύνει παραπάνω. Μα δεν σε έπλυνε; Δεν άκουσες εκ του στόματος του Νάθαν και ο Κύριος παρεβίβασε το αμάρτημά σου, τι άλλο θέλεις και εντούτης.

Όπως και εμείς καθαριζόμεθα εν τω βαπτίσματι, παρότι καθαριζόμεθα εν τη μετανοία και εν τη εξομολογήσει, παρότι καθαριζόμεθα και λαμπρυνόμεθα εν τη Θεία Κοινωνία, δεν σταματάμε. Δεν σταματάμε, δεν σταματάμε, εξακολουθούμε τον αγιασμόν, διότι αγιάζω πάει να πει καθαρίζω. «Τα Άγια τοις αγίοις», τα Άγια στους καθαρούς. Θα πρέπει ο άνθρωπος να μην στέκεται ξηρός έναντι της μετανοίας του, πάντοτε να φέρει αυτό στον νου του, την πτώση του, το ότι λύπησε τον Θεόν.

Παρ’ ό,τι είναι καθαρισμένο το αμάρτημα και αφανισμένο, όμως αυτός καλό είναι να το θυμάται μέσα του, διότι τον κρατάει μετριάζοντα, τον κρατάει ταπεινόν.

Σκέπτεται αμέσως και λέγει: «Και πώς δεν πέθανα για την αμαρτία μου, και πώς δεν μου ’κοψε το νήμα της ζωής μου, και πώς το ανέχθηκε να το κάνω εγώ αυτό το πράγμα, και πώς με ανέχτηκε τόσο καιρό και μακροθύμησε και πώς έστειλε καταστάσεις και περιστάσεις, δημιούργησε και ανθρώπους, με περιέβαλε και με βοήθησε και με περίμενε να μετανοήσω».

Άντως ευθεί ο άνθρωπος αυτό, μένει πάντοτε ταπεινός και αυτό του είναι ωφέλιμο, του ανθρώπου. Εδώ λοιπόν ο προφήτης, παρότι γνωρίζει ότι «Κύριος παρεβίβασε τὸ ἁμάρτημά σου».

Το αμάρτημά σου, το οποίο του είπε ο Νάθαν. Όμως εξακολουθεί να παρακαλεί καθ’ υπερβολήν να του καθαρίσει την ανομίαν του. «Επιπλέον, πλύνε με, πλύνε με ακόμη». Ναι, κρατώ εκείνο, αλλά ακόμη πλύνε με. Ήταν τόσο βαρύ το αμάρτημά μου και σε παρακαλώ να με πλύνεις ακόμη. «Και από της αμαρτίας μου καθάρισόν με». Το μεν το λέγει ανομία, το δε το λέγει αμαρτία. Ένα και το αυτό είναι.

Ανομία και αμαρτία είναι ένα και το αυτό. Ανομία είναι ότι δεν έκανα το νόμιμο, έκανα κάτι παρά τον νόμο, παρά την εντολή του Θεού και της συνειδήσεως. Διότι και η συνείδηση, προκειμένου να παραβείς τον νόμο, σε ειδοποιεί, ανάβει κόκκινο φανάρι.

Αδιαφόρως αν εμείς φροντίζουμε να το σκεπάσουμε, να μην έχει γνώμη η συνείδηση. Διότι δικαιολογούμε με διάφορα περιστατικά του κόσμου, της καταστάσεως, της ηλικίας, της μακροθυμίας του Θεού κλπ. Ή δεν ξέρω πώς αλλιώς.

Φροντίζουμε να το διασκεδάσουμε αυτό που υπενθυμίζει η συνείδηση. Πάντως η θεϊνή συνείδηση φωνάζει μέσα και λέγει: «Μη παραβείς τον νόμο». Βλέπεις το φανάρι απέναντι, ανάβει κόκκινο. Όταν θα το παραβείς, παραβαίνεις τον νόμο.

Διότι είναι νόμος. Εάν παραβείς το κόκκινο, εκτός που υπάρχει εκδοχή να μην φτάσεις στο δικαστήριο το κοσμικό αλλά να πας στο άλλο, σε κόψει κάποιος όταν θέλεις να παραβείς. Ταυτόχρονα όμως είσαι ένοχος ενώπιον του νόμου και μπορεί δίκαια να σε φέρει έναντι του νόμου. Έτσι η συνείδηση μέσα ανάβει φανάρι και λέει: «Δεν πας καλά, δεν στάθηκες καλά».

Οι οδηγοί μάλιστα, οι άλλοι μηχανοδηγοί, θα βλέπουν πολλές φορές το κόκκινο φαναράκι που ανάβει στο αυτοκίνητό τους. Αντιλαμβάνονται ότι κάτι γίνεται, εθερμάνθη η μηχανή, κάποια ζημιά θα έχουμε, και τότε σταματάει σε μια άκρη και αρχίζει να εξετάζει, να βρει την αιτία.

Ο άνθρωπος λοιπόν, παρότι η συνείδηση φωνάζει και αυτός θελήσει οπωσδήποτε να παραβεί, θα έχει και ατομική ζημιά κατά κόσμον, αλλά και κατά Θεόν θα βρεθεί κάποτε αντιμέτωπός του. Αμαρτία είναι η αστοχία, όπως ξέρετε, η αμάρτησις του στόχου, πως, όταν ο προορισμός του ανθρώπου ήταν να πάει προς τα εδώ, όπως όμως ενήργησε αυτός και όπως εβάδισε, ευρέθηκε να πηγαίνει αλλού.

Πάντως εδώ παρακαλεί οπωσδήποτε, και όπως θέλει να το πιάσει ο Θεός, είτε ως ανομία είτε ως αμαρτία, λέγει αυτός. Και την ανομία ζητώ και την αμαρτία, και τη μεν να μου την πλύνεις και τη δε να μου την καθαρίσεις. Δηλαδή αυτά είναι πράγματα μετά τη μετάνοιά του και μετά την εγγύηση που πήρε από τον Θεό ότι του παρεβίβασε το αμάρτημα.

Δηλαδή του το συγχώρησε το αμάρτημα. Δηλαδή δεν σταμάτησε να τον απασχολεί η πτώση του αυτή. Παρότι ήταν μια πτώση μεταξύ αυτού και του Θεού, ως επί το πλείστον. Γιατί σχεδόν κανένας δεν ήξερε το τι είχε γίνει και το πώς είχε γίνει.

Δεν γνώριζε κανείς τη μηχανορραφία ολόκληρη του Δαβίδ, το τι έκανε, πώς την πήρε, ποια ήταν η αιτία. Ότι την είχε αφήσει έγκυο προκαταβολικώς, ότι έστειλε και σκότωσε τον άντρα της με αυτή την πλεκτάνη.

Αυτά ο κόσμος ως επί το πλείστον δεν τα ήξερε· τον έβλεπε για υψηλό και για μεγάλο. Αυτός τα ήξερε όμως, και αυτά τον έθλιβαν, τον έθλιβαν στη συνείδησή του. Γι’ αυτό συνέταξε με τον τρόπο τον δικό του αυτά τα οποία βλέπετε εδώ.

Και δικαιολογεί στη συνέχεια και λέγει ότι «τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μού ἐστιν διὰ παντός». Παρά τον όγκο της εργασίας, παρά τις φροντίδες — βασιλιάς ήταν. Καταλαβαίνετε τι γίνεται εκεί. Πάντοτε έβρισκε τρόπο, ώρα, χρόνο να τα μιλάει με τον Θεό.

Και να του εξομολογείται και να τα ζητάει. Και σας επαναλαμβάνω και σας λέγω. Αυτό που σας είπα, «ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω». Ο κόσμος δεν τη γινώσκει. Εγώ τη γινώσκω την ανομία μου.

Ποτέ σας να μη σπεύσετε να βάλετε βαθμό σε κανέναν. Ως επί το πλείστον θα είσαστε άδικοι.

Αυτή είναι μια δουλειά μόνο του Θεού. Αυτός ξέρει τη ζωή του ανθρώπου.

Ως επί το πλείστον οι άνθρωποι έχουν και διπλή ζωή και τριπλή ζωή.

Εάν όμως δούμε και την άλλη πλευρά του πράγματος, θα ντραπούμε.

Η σύζυγος βλέπει τον σύζυγο. Ο σύζυγος βλέπει τη σύζυγον, την εξωτερική ζωή του. Ο γείτονας τον γείτονα, ο φίλος τον φίλο και και, την εξωτερική ζωή του. Την εσωτερική ζωή δεν την ξέρει. Γι' αυτό ακριβώς μη σπεύδουμε να βάλουμε βαθμούς, ούτε να δίδουμε πιστοποιητικόν.

Λοιπόν, γι' αυτό μας έχει αφαιρέσει και την κρίση, και στα καλά και στα άσχημα. Διότι εμείς, σαν άνθρωποι πεπερασμένοι, ούτε τα άσχημα ξέρουμε αν είναι άσχημα, ούτε τα καλά αν είναι καλά.

Φημίζεται ένας άνθρωπος για τα καλά του. Δεν ξέρουμε αν στην Τράπεζα του Θεού έχουν παρρησίαν αυτά τα καλά που κάνει αυτός.

Κακοφημίζεται ένας άνθρωπος και δυσφημείται και διασύρεται και κατηγορείται για μια ζωή, δεν ξέρω τι. Αισχρά και ούτω καθεξής. Δεν ξέρουμε αν είναι αλήθεια αυτό το οποίο συζητείται. Δεν έχουμε εμείς όλες τις όψεις του πράγματος να ελέγξουμε.

Και γι' αυτό ακριβώς και μας αφαιρεί την κρίση στο σημείο αυτό.

Βέβαια, λέγουν ορισμένοι ότι εγώ αυτό που λέγω είναι αλήθεια. Πώς το ξέρεις ότι είναι αλήθεια; Ήσουνα μπροστά; Καθώς άκουσες, καθώς είπαν.

Και εκείνο που απαγορεύει δεν είναι στο ψέμα.

...το θέμα, γιατί όταν κατηγορείς έναν άδικα, τότε είσαι συκοφάντης. Η κρίσις που λέει «μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε» είναι αυτό: τα λεγόμενα σωστά, το «όπως άκουσες, όπως είδες». Ούτε γι' αυτό έχεις δικαίωμα να πεις. Διότι πάντοτε θα πεις σαν άνθρωπος, δεν θα πεις σαν Θεός. Και η γνώμη σου δεν έχει ισχύν. Δεν ωφελεί τίποτα. Ζημιά μπορεί να κάνει και στον εαυτό σου και στον άλλον, ωφέλεια δεν έχει ποτέ. Αυτός παρουσιάζεται εδώ και λέει: «Εγώ γινώσκω την ανομία μου».

«Καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μού ἐστιν διὰ παντός». Ξέρω, είμαι τώρα εν πλήρει γνώσει τού τι έκαμα, τι παρέβην και ποιας ευεργεσίας έτυχον εκ μέρους σου. Εγώ το ξέρω, ο κόσμος δεν το ξέρει, ο κόσμος με έχει για μεγάλο και τρανό, ο κόσμος υπακούει σε εμένα. Εγώ όμως παρέβην σε σένα. Είσαι παραπάνω από εμένα. Εγώ είμαι βασιλεύς εδώ στη γη, αλλά είσαι βασιλεύς βασιλέων στον ουρανό.

Κατά συνέπεια, η ανομία μου και η αμαρτία μου είναι μπροστά μου διαπαντός, γιατί βλέπω ότι την έκαμα απέναντι στους οφθαλμούς σου.

Αυτό είναι ένα σημείο, προσέξτε το, γιατί μας χρειάζεται τον όρον αληθινής, πραγματικής, καθαράς μετανοίας. Γιατί προσθέτει τρεις λέξεις. ΣΥ ΜΩΝΟ ΙΜΑΡΤΟΝ

Εδώ δείχνει καθαρά ότι εγώ ημάρτησα σε σένα. Και εγώ το ξέρω ότι ημάρτησα σε σένα. Οι άλλοι δεν το ξέρουν τι με συνέχει εμένα. Το τι αμαρτία έκανα και το τι ελέγχτηκα από σένα. ΣΥ ΜΩΝΟ ΙΜΑΡΤΟΝ

Δηλαδή, σε μόνον, σε σένα είμαι υποκείμενος. Όταν αμαρτάνει ο άνθρωπος, στον πρώτον που οφείλει λόγο να δώσει και θα δώσει είναι ο Θεός. Γι' αυτό και να πληρώσει την αμαρτία που έκανε προς τον άλλον, που τον έκλεψε, που τον αδίκησε, που τον συκοφάντησε.

Στον Θεό θα οφείλει. Δεν τακτοποιείται. Σε έκλεψα, σου τα δίδω· δύο, σου δίδω δέκα. Σε αδίκησα, σου το επιστρέφω και με τον τόκο. Σε συκοφάντησα, σου ζητώ συγγνώμη και ακόμη διαλαλώ ενώπιον των ανθρώπων ότι πράγματι τον συκοφάντησα τον άνθρωπον αυτόν.

Δεν τακτοποιείς. «Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον»· αυτό πρέπει να το ξέρει ο άνθρωπος.

Γι' αυτό, πολλές φορές που τον διάβαζα αυτόν τον ψαλμόν, μου έκανε αίσθηση. Δεν μπορώ να το καταλάβω. Τι είναι αυτό το πράγμα; Και αυτός λέγει ότι σε σένα είμαι υποκείμενος: «σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα».

Ομολογία, διότι πολλοί από μας παίρνουν μέτρα να μην το μάθουνε: μην το πεις πουθενά, μην μας ακούσουνε. Έλα σιγά, πάτησε στα νύχια, σβήσε το φως, θα 'ρθεις τάδε ώρα. Είναι άνθρωποι οι οποίοι δεν βλέπουν τον Θεό.

Όπως και ο Δαβίδ, που δεν πρόσεξε και ο Σατανάς τού έσβησε το φως. Δεν τον έβλεπε τον Θεό. Και έκαμε αυτά τα δυο μεγάλα εγκλήματα. Με μια διακλάδωση άλλων μικρών αμαρτημάτων. Όταν όμως μετενόησε και απεκατεστάθησαν τα φώτα.

Βλέπει και ομολογεί ότι ημάρτησε στον Θεό. Δεν ημάρτησε διότι ατίμασε την Α ή διότι έκλεψε τον Β ή διότι αδίκησε τον Γ. «Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον». Εσένα μόνο, λέγει, επί της γης εγώ ευρισκόμενος έχω κριτήν των πράξεών μου.

Εσένα φοβάμαι, εσένα λογαριάζω, εσένα υπολογίζω. Και δεν ξέρω πώς σκέφτεστε. Εγώ από τον εαυτό μου παίρνω, που ποτέ δεν έχω φτάσει στην εξομολόγηση με αυτήν τη συναίσθηση έναντι του Θεού, έναντι του Χριστού.

Και πηγαίνω με μια σκληρότητα να εξομολογηθώ και εξομολογούμαι και, αν όχι επισήμως αξιώ, αλλά ανεπισήμως αξιώ μέσα μου, θα ήθελα να μου συγχωρηθεί. Ωστόσο, καμία στιγμή δεν έχω ούτε καν δάκρυ μετανοίας βγάλει. Δεν έχω πιστέψει απόλυτα και συνειδητοποιήσει τι είναι εκείνο το οποίο έκανα.

Και τι είναι αυτό του οποίου τυγχάνω τώρα να λάβω εκ μέρους του Κυρίου; Εδώ αυτός έρχεται και συνειδητοποιεί το θέμα και λέγει: «Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον». Δηλαδή, μόνον εσένα υπολογίζω και λογαριάζω ως κριτή μου.

Όλους τους άλλους τους έχω δούλους εγώ. Είναι υπό εμένα οι άλλοι. Εγώ είμαι υπό εσένα. Εγώ είμαι Κύριος και Εξουσιαστής των άλλων.

Εσύ είσαι Κύριος και Εξουσιαστής εμού. Όπως αυτοί θα δώσουν λόγο σε μένα για τις πράξεις τους, σαν βασιλέα επίγειο, και εγώ πρέπει να δώσω λόγο σε σένα. Και κατ' επέκταση, βέβαια, αυτό και ο καθένας από μας θα δώσει λόγο στον Κύριο μίαν ημέρα.

Είδατε; Ο ιερεύς, δηλαδή, θα κάνει ό,τι πει ο αρχιερεύς. Ο διάκονος και ο υποδιάκονος θα κάνουν ό,τι πει ο ιερεύς και ο αρχιερεύς. Είναι υφιστάμενοι και υπό τας διαταγάς. Αλλά και ο αρχιερεύς, όταν χειροτονείται, δέχεται στο κεφάλι του τον Χριστό εν τω Ευαγγελίω.

Καὶ λέγει ἡ Ἐκκλησία ἐκ τῶν ὑστέρων: «Ἐν πρώτοις μνήσθητι, Κύριε, τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἡμῶν Γεωργίου, ὃν χάρισαι ταῖς ἁγίαις σου Ἐκκλησίαις ἐν εἰρήνῃ, σῶον, ἔντιμον, ὑγιᾶ, μακροημερεύοντα, ὀρθοτομοῦντα τὸν λόγον τῆς σῆς ἀληθείας». Τὸν ὀρθοτομοῦντα τὸν Χριστόν.

Του έχουν βάλει το Ευαγγέλιο στο κεφάλι. Δεν είναι κι αυτός ανεξάρτητος. Έχει υποδεεστέρους τους άλλους και θα δώσουν λόγο σ' αυτόν. Αλλά και αυτός θα δώσει λόγο στο Ευαγγέλιο, στον Χριστό που έχει από πάνω.

Ένα τέτοιο πράγμα περίπου παρουσιάζει στα λόγια του αυτά εδώ, όπως βλέπω, ο Δαβίδ. Σε σένα λέει μόνον ημαρτών Σε σένα έχω κριτή και σε σένα θα δώσω. Των άλλων των ανθρώπων εγώ είμαι κύριος και εξουσιαστής.

Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα.

Το εποίησα τόσο· μέχρι τη στιγμή δεν το ήξερε κανείς, ούτε ο ίδιος το ανεγνώριζε μέχρι στιγμής, ότι το πονηρόν το εποίησε ενώπιον του Θεού. Διότι, αν ο άνθρωπος είχε συνείδηση της απανταχού παρουσίας του Θεού, κατά τον θείον Χρυσόστομον, ή δεν θα αμάρτανε καθόλου ή θα αμάρτανε ολίγον. Εν αγνοία και εν τη απουσία του Θεού ο άνθρωπος αμαρτάνει.

Διότι είναι βέβαια παράλογος· κάθε στιγμή λέγει: «Βασιλεύ ουράνιε, Παράκλητε, το Πνεύμα της αληθείας, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών», ταυτόχρονα λέει: «Μην το πεις πουθενά, μην μας ακούσει κανένας».

Ποιος είναι πανταχού παρών; Άνθρωπος μπορεί να μην είναι, ούτε άγγελος μπορεί να είναι, ούτε διάβολος μπορεί να είναι· ο Θεός όμως είναι, ο Χριστός είναι. Εδώ λοιπόν αναγνωρίζει και λέει: «Το πονηρόν το οποίον έκαμα, ἐνώπιόν σου τὸ ἐποίησα». Το ομολογώ ότι το έκανα μπροστά σου και με ανέχτηκες και με είδες ότι έκανα σκηνοθεσία να σκοτώσω τον άλλον και με βοήθησες να το καταλάβω, να έχω φιλότιμο.

Φιλότιμο έβγαλε ο άνθρωπος αυτός μέσα του, να μην πάει να κοιμηθεί με τη γυναίκα του ούτε τη μια φορά ούτε τη δεύτερη φορά, και αντί να φιλοτιμηθείς και να πεις «Τι κάνω εγώ ο παλιάνθρωπος εδώ;», εσύ εσκληρύνθης έτι μάλλον και εφεύρες μηχανή, τέχνασμα, να τον σκοτώσεις τον άνθρωπο αυτόν, τον φιλότιμο άνθρωπο. Ας τον έπαιρνες απλώς σαν έναν στρατιώτη σου φιλότιμον, που δεν έπρεπε να τον σκοτώσεις, διότι είπε: «Πώς είναι δυνατόν η κιβωτός του Θεού, η Εκκλησία, να είναι αγρυπνούσα;»

Και οι άλλοι, ο στρατηγός μου και οι άλλοι, να είναι στο μέτωπο και να μην βγάζουνε τις γκέτες τους και τις αρβύλες τους, και εγώ να πάω στο σπίτι μου, να πλύνω τα πόδια μου και να κοιμηθώ με τη γυναίκα μου και να κάνω ηδονές και λοιπά, για να καλύψω τα δικά μου, ασφαλώς, καταλαβαίνετε.

και εν τούτοις δεν το κατόρθωσε, ούκη βουλήθηση νιένε και έφτασε εκεί που έφτασε Αυτό βέβαια τον λόγο τον είπε ντροπιασμένος. Γιατί, όταν λέμε μπροστά σένα ότι «μπροστά σου το έκαμα αυτό», δηλαδή σε προσέβαλα, εφάνηκα τόσο αδιάντροπος, φάνηκα τόσο σκληρός, τόσο εχθρός, τόσο εγωιστής, γιατί, όταν σκεφτείς ότι αμαρτάνεις μπροστά στον Θεό, νομίζω ότι δεν θα μπορέσεις να αμαρτήσεις.

Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει κάτι το οποίο αναφέρεται στον Εφραίμ τον Σύρο, τα περιστατικά.

Κάποτε μία εταίρα, εκεί κάτω από την Αλεξάνδρεια, είχε βάλει στοίχημα ότι θα κατορθώσει τον Γέρο Εφραίμ να τον ρίξει στην πορνεία. Και τον παρεφύλαξε κάποτε που κατέβηκε στην Αλεξάνδρεια και τον διπλάρωσε καθ’ ὁδὸν διερχόμενον, με αποτέλεσμα να το αντιληφθεί αυτός.

Και εφόσον πήγαινε δίπλα του μέσα στην αγορά, εσταμάτησε σε ένα μέρος της αγοράς. Κι έτσι λέγει: «Ξέρω γιατί έρχεσαι κοντά μου. Με επιθυμείς;» «Ναι», λέει, «γέροντα, σε επιθυμώ». «Κι εγώ», λέει, «σε επιθυμώ. Έλα λοιπόν εδώ στην πλατεία».

Στην πλατεία; Δεν ντρέπεσαι; λέει. Ντροπή μας είναι στην πλατεία. Είπε η προκομμένη, εντράπηκε στην πλατεία. Τότε, λέγει, εφόσον είναι ντροπή ενώπιον των ανθρώπων να κάνουμε αυτό το πράγμα, πώς θα το κάνουμε ενώπιον του Θεού;

Και έπεσε στα πόδια του και του φίλησε τα πόδια του. Και μετενόησε και εξομολογήθη και σώθη. Το άλλο το ενθυμείστε, το κλασικό. Όταν η κυρία Πετεφρή ερίχτηκε στον Ιωσήφ τον Πάγκαλο. Τι της είπε ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος;

«Σε μένα», λέγει, «όλα μπορώ να τα διαχειριστώ, μου τα έχει επιτρέψει ο κύριός μου, τα οικονομικά και τα λοιπά του σπιτιού να τα διαχειρίζομαι. Πλην σου. Σύ είσαι του κυρίου μου, δεν μπορώ να σε διαχειριστώ εσένα.

Αλλά και εκτός τούτου, πώς είναι δυνατόν να πράξω την αμαρτίαν ταύτην ενώπιον του Θεού μου;» Καλά, πού τον είδες τον Θεό στην Αίγυπτο εσύ; Είσαι εξορία τώρα. Κοίταξε, έχεις μερικές ημέρες εκεί πέρα, περνάς καλά, όπως περνούν οι άνθρωποι, και τα βρίσκουμε έπειτα.

Τίποτα, δεν ημάρτησε. Τον βάλαν φυλακή εκ των υστέρων γι' αυτό. Όμως δεν ημάρτησε, έβλεπε τον Θεό του. Ο άνθρωπος, λοιπόν, όταν αμαρτάνει, δεν βλέπει τον Θεό του. Διότι ο διάβολος του τα έχει κλείσει τα μάτια.

Του έχει βάλει λέπια μπροστά. Σαν εκείνα που πέσαν από τα μάτια του Παύλου, αν ενθυμείστε. Καταλάβατε; Γι' αυτό, λοιπόν, ακριβώς, εδώ αναγνωρίζει τώρα που ήρθε στον εαυτό του και του λέγει: «Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα».

Τότε νόμιζα ότι δεν με βλέπει κανείς, δεν με ξέρει κανείς. Όμως τώρα που ήρθα στα σύγκαλά μου, ομολογώ εκ των υστέρων ότι «ἐνώπιόν σου ἐποίησα». Ώστε το πονηρό, λέει, το εποίησα ενώπιόν σου, έτσι όπως λέμε.

Και ένα χειρόγραφο άλλο, παλιό εβραϊκό, δεν λέγει «τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω». Τας ανομίας μου γινώσκω και τας αμαρτίας μου. Βάζει και τα μικρότερα, τα παρακλάδια, τα υπόλοιπα τα βάζει μέσα. Και δεν βάζει δύο αμαρτίες εδώ, βάζει μία, την ανομία μου.

Και φόνος. Αλλά συμπεριλαμβάνονται, διότι ο φόνος είναι απόρροια της μοιχείας. Το συναντούμε και κάπου αλλού αυτό, το ενθυμείστε, στον Ηρώδη. Όταν ήλεγξε ο προφήτης, τι είπε στον Ηρώδη; «Ουκ έξεστί σοι έχειν τη γυναίκα του αδελφού σου».

Είχε πάρει τη νύφη του, αυτή που απεκεφάλισε τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Και τούτο διότι ο σατανάς της μοιχείας την είχε συλλάβει. Την είχε τυφλώσει κατά τέτοια έννοια, ώστε δεν μπορούσε να δει. Και προτιμούσε να προσθέσει και φόνο στη μοιχεία και να μην γκρεμίσει το παράνομο κρεβάτι.

Πράγμα το οποίο και έκαμε. Προσέθεσε φόνο στη μοιχεία.

Γιατί, νομίζοντας ότι αν έβγαζε από τη μέση το στόμα αυτό, το οποίο ετόλμησε να της υπενθυμίσει —διότι πολλοί τον λένε έλεγχο αυτόν—, αν θα το καλοεξετάσουμε, δεν είναι έλεγχος, είναι υπενθύμιση. Ας ερμηνεύεται, φαίνεται ως έλεγχος, διότι δεν πήγε να του πει «αλλοίμονό σου» και ξέρω γω τι· απλώς του υπενθύμισε. Του λέγει: «Οὐκ ἔξεστίν σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου». Δεν είναι από τον νόμο, του λέει, δεν σου είναι συγκεχωρημένο από τον Θεό να πάρεις τη γυναίκα του αδελφού σου, πόσον άλλωστε ο αδελφός σου ζει ακόμη. Ένα τέτοιο πράγμα έγινε και εδώ. Γι’ αυτό τις δυο μεγάλες αμαρτίες τις συνοψίζει σε μία: «Την ανομία μου και την αμαρτία μου», η οποία, η μία, είχε ως κοπέλι, ως παιδάκι, την άλλη. Απότοκο της μοιχείας είναι ο φόνος. Και τα υπόλοιπα, τα άλλα, τα ψέματα, οι κομπίνες, οι απάτες, βγήκανε από τη μοιχεία.

Ενός κακού δοθέντος, τι λέμε εμείς, ε; Μύρια έπονται. Αυτό κάπως περίπου είναι.

Και συνεχίζει να του εξομολογείται και να του λέει: «Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε». Ποιοι είναι οι λόγοι του Κυρίου που πρέπει να βγει δικαιωμένος; Ότι δεν υπάρχει άνθρωπος, «ὃς ζήσεται καὶ οὐχ ἁμαρτήσει».

Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να είναι δίκαιος και αναμάρτητος. Όλοι μας είμαστε αμαρτωλοί έναντι εκείνου και έχουμε την ανάγκη εκείνου. Και έτσι τώρα λέει, με αυτό που έκανα εγώ, βγαίνεις εσύ δικαιολογημένος και δεδικαιωμένος.

Ότι έτσι είναι και στην κρίση βγαίνεις νικητής και δίκαιος βγαίνεις στους λόγους. Του τα ομολογεί τώρα όλα. Δηλαδή, ό,τι θα μπορούσες να μου πεις χειρότερα, τα βλέπω ότι τα έπραξα μοναχός μου από τώρα.

Και έτσι δικαιώνεσαι στους λόγους σου και βγαίνεις νικητής κατά την κρίση σου. Ένας ερμηνευτής λέγει το εξής: Όταν συγκρίνεσαι με εμένα δι’ αυτά, δικαιωθείς μεν εσύ, εγώ δε, άθλιος, καταδικαστώ. Δηλαδή, γιατί εφάνηκα περί τον Ευεργέτην αχάριστος.

Και έτσι είναι· δεν υπάρχει άνθρωπος ο οποίος μπορεί ποτέ να βρεθεί δίκαιος στα μάτια του Θεού. Άλλωστε, οποιαδήποτε δικαιοσύνη ανθρωπίνη και αν παρουσιαστεί, είναι, όπως λέγει, «ὡς ῥάκος ἀποκαθημένης». Διότι θυμόσαστε τι του παρήγγειλε με τον Νάθαν.

Του είπε: «Εγώ είμαι ο χρίσας σε εις βασιλέα επί Ισραήλ και εγώ είμαι ο ρυσάμενός σου εκ χειρός Σαούλ». Τι ότι εφαύλησες το λόγο του Κυρίου, τι και ανταπέταξες «Του ποιήσαι το πονηρόν εν οφθαλμοίς αυτού». Τι; Τα πέταξες όλα αυτά στην άκρη και αδιαφόρεσες και έκαμες αυτό που έκαμες. Και συνεχίζει πιο κάτω και λέγει: «Ιδού, εγώ εξεγείρω κακά εκ του οίκου σου», πράγμα το οποίο έγινε στη συνέχεια, και πάλιν: «Ουκ αποστήσεται ρομφαία εκ του οίκου σου έως αιώνος».

Πράγματι, αυτή ήταν η ζωή εκ των υστέρων. Ναι μεν εσώθη, ναι μεν εσυγχωρήθη, αλλά δεινά πολλά πέρασαν από το σπίτι του και από τη βασιλεία του εκ των υστέρων.

Είναι δηλαδή σαν τον άνθρωπο που βάζει το χέρι του στη φωτιά. Δεν του το κόβουν εκ των υστέρων, σώζεται το χέρι, αλλά πονάει, πονάει στις αλλαγές, υποφέρει εκ των υστέρων και ίσως να του αφήσει και προβλήματα πολλά και να πονάει σε όλη του τη ζωή. Έτσι κάπως είναι αυτό το πράγμα. Και για να Του δικαιολογηθεί τώρα στα μάτια Του, κατά κάποιον τρόπο, ζητώντας Του ακόμη το έλεός Του, Του υπενθυμίζει, του Θεού, το εξής: «Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην και εν αμαρτίαις εκίσσησέν με η μήτηρ μου». Τι περιμένεις δηλαδή, τι θα περίμενες, Κύριε, από έναν άνθρωπο ο οποίος έχει συλληφθεί εν ανομίαις και εν αμαρτίαις; Κατά συνέπεια, είμαι επιρρεπής προς την αμαρτία. Πως λέγει σε ένα άλλο μέρος: «Εμνήσθης, Κύριε, ότι χους εσμέν».

Τι μπορεί να περιμένεις από ένα χωματένιο άνθρωπο; Και ο Ιώβ, σε ένα άλλο μέρος, λέγει ο ίδιος: «Τις είναι ο άνθρωπος όστις δεν θα αμαρτήσει;» Ποιος είναι αναμάρτητος, γεννημένος από γυναίκα; Και ποιος είναι αναμάρτητος, φτιαγμένος από χώμα;

Χωματένιος είμαι. Τι περιμένεις από ένα χωματένιο άνθρωπο; Γήινα πράγματα, σαρκικά πράγματα, χωματένια πράγματα.

Πράγματι, η σάρκα μου με παρέσυρε και με έκανε να κάνω αυτά που έκανα. Γι' αυτό, εδώ λοιπόν υπενθυμίζει στον Θεό τον τρόπο της συλλήψεως και της κυήσεως και της γέννας του ανθρώπου. Ο άνθρωπος έρχεται επιρρεπής εις τον κόσμο. Στη γέννηση αναφέρει ότι η καρδία του ανθρώπου εκ νηπιότητος αυτού είναι σφόδρα διεφθαρμένη. Είδατε κάνα παιδί; Για τον εαυτό μας δεν τον είδαμε· οι άλλοι τον είδαν, το δικό μας να κάνει τίποτα;

Τίποτα από όλα αυτά καλό. Όλο σπάει, όλο γκρεμίζει, όλο μουτζρώνει, όλο ψεύδεται, όλο, όλο. Πού δεν τα βρήκε, πού δεν τα έμαθε, ποιος του τα είπε; Πώς ξέρει να μεταβιβάσει την ευθύνη και να σου λέει: «Γιατί το έκανες αυτό;» «Όχι εγώ, ο παππούς το έκανε».

Πού το έμαθε να μεταβιβάσει την ευθύνη; Ποιος του το είπε;

Είναι από εκεί. Αυτό, λοιπόν, το παίρνει ο Δαβίδ και το παρουσιάζει στα μάτια του. Και το λέει. Άλλωστε, πρόσεξε: «Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήμφθην καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέν με ἡ μήτηρ μου». Τι μπορεί, λοιπόν, να περιμένεις από μένα, έναν άνθρωπο ο οποίος είμαι χωματένιος;

Ναι, γι' αυτό ο Θεός δεν κατηγορεί τον άνθρωπο για την πτώση του. Τον κατηγορεί, όμως, γιατί μένει κάτω, γιατί επιμένει στην πτώση του. Αυτό είναι εκείνο που κλείνει τον Θεό έξω. Το έλεος του Θεού μάς καταδιώκει, όπως λέγει κάποιο προκείμενο ένα βράδυ στην εκκλησία μας.

Δεν θυμάμαι ποια μέρα το βράδυ που λέγει: «Τὸ ἔλεός σου καταδιώξεταί με πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου». Τι είναι αυτό; Ξέρετε τι θέλει να πει; Είναι αυτό· κάθε Τρίτη λένε εδώ. Το βράδυ, στον Εσπερινό, το ακούμε αυτό το πράγμα μετά το «Φως Ιλαρόν».

«Τὸ ἔλεός σου καταδιώξεταί με». Γιατί με καταδιώκει το έλεος; Ευαγγελίως τρέχει κοντά η αγάπη του, η καλοσύνη του, η πρόνοιά του, να με συλλάβει. «Στάσου, παιδί μου, να σου μιλήσω πώς έχουν τα πράγματα». Μα ο άνθρωπος δεν θέλει.

Και δεν κατηγορείται γιατί έπεσε και δεν κατηγορείται γιατί απεμακρύνθη. Γιατί δεν θέλει να γυρίσει. Και όταν ο άνθρωπος δεν θέλει, ο Θεός δεν μπορεί. Θεωρείται, προφανώς, βλασφημία να λέει κανείς ότι ο Θεός δεν μπορεί.

Ναι, αγαπητοί μου, νικάται από το αυτεξούσιον του ανθρώπου. Το αυτεξούσιο του ανθρώπου είναι μεγαλύτερο, δυνατότερο δηλαδή, σε δύναμη από τον Θεό, όταν ο άνθρωπος δεν θέλει. Πρέπει να συναντηθούν δύο θελήσεις για να αναφθεί ο σπινθήρ της σωτηρίας του ανθρώπου.

Η θέληση του ανθρώπου και η θέληση του Θεού. Ο άνθρωπος δεν θέλει, δεν μπορεί ο Θεός να βοηθήσει στην περίπτωση αυτή. Γι' αυτό τον Κύριό μας τον παρουσιάζει η παραβολή σαν έναν τσοπάνο που έχασε ένα πρόβατο και άφησε τα 99 και ήρθε να βρει το απολωλός.

Το απολωλός είναι ο άνθρωπος. Υπάρχουν δε κάτι εικόνες, καθολικές βέβαια είναι αυτές, που παρουσιάζουν τον Χριστό μας με ένα αρνί στην πλάτη, όπως ο τσοπάνος μεταφέρει το αρνί. Και το αρνί βρίσκεται μέσα σε ένα μέρος που είναι τυλιγμένο με αγκάθια.

Ο τσοπάνος, για να βρει ένα αρνί, πρέπει να βοηθηθεί από το αρνί.

Εάν το αρνί, εν τη κακία του, δεν θελήσει να βελάξει, ο τσοπάνος δεν μπορεί να το βρει. Κάθεται αυτός, μουλάζει σε ένα μέρος εκεί πέρα, φωνάζει αυτός, κράζει, τίποτα.

Όταν όμως το απομακρυσμένο, το αποκομμένο αυτό αρνί θέλει να επανεύρει τη μάντρα, τη μάνα του και λοιπά, φοβούμενο έξω τους κινδύνους και τα τοιαύτα, και βελάζει, εύκολα το βρίσκει ο τσοπάνος, το βάζει στον ώμο και το μεταφέρει εν ασφαλεία στη μάντρα.

Αν, λοιπόν, ο άνθρωπος δεν θέλει, ο Θεός δεν μπορεί. Όταν ο άνθρωπος, οπουδήποτε κι αν είναι, σε οποιαδήποτε πτώση κι αν είναι, που θεωρείται ανίατος, που θεωρείται αθεράπευτη η περίπτωσή του, όμως αν θέλει και φωνάζει «Κύριε, ελέησέ με τον αμαρτωλόν», θα βρει τρόπον, ως άλλον Ιωνά, να σε βγάλει από το κήτος.

Διότι δεν πιστεύω να πίστευε ο Θωμάς ή να πίστευε ο Ιωνάς ή να πιστεύει κανένας από μας ότι μπορούσε να γλιτώσει από την κοιλιά του κήτους, της φάλαινας, φερ' ειπείν, ο Ιωνάς. Και εντούτοις ο Ιωνάς έμεινε ακέραιος.

Όμως φώναζε μέσα από εκεί, που είπε την πιο θερμή του προσευχή ο Ιωνάς. Διαβάστε την· ως ωδή στις Εννέα Ωδές συγκαταλέγεται.

Την έκανε την προσευχή μέσα από το κήτος. Και ο Θεός, ο Κύριος και του κήτους, ειδοποίησε το κήτος να επιστρέψει στην ξηρά, να εμέσει αυτόν και να τον αφήσει εκεί πέρα ξανά σώο και αβλαβή. Έτσι είναι ο άνθρωπος ο οποίος είναι στην αμαρτία, σε οποιαδήποτε αμαρτία κι αν είναι.

Σε οποιαδήποτε αμαρτία κι αν είναι.

Γι' αυτό το έλεος του Θεού είναι έτοιμο να βοηθήσει τον άνθρωπο και καταδιώκει τον άνθρωπο με διαφόρους τρόπους, εάν ο άνθρωπος όμως θελήσει να τον ακούσει.

Γι' αυτό λέει, «Ἰδοὺ ἕστηκα ἐπὶ τὴν θύραν καὶ κρούω· ἐάν τις ἀκούσῃ καὶ ἀνοίξῃ, εἰσελεύσομαι εἰς αὐτόν». Πολλοί, παρότι ακούνε την αλήθεια κατά μυρίους τρόπους, εντούτοις όμως δεν θέλουν να ανοίξουν στον Χριστό και τον αφήνουν έξω τον Χριστό.

Είτε διότι έχουν δουλειές με τη σάρκα τους και με τον κόσμο, είτε διότι έχουν εγωισμό, είτε δεν ξέρω τι άλλα δικαιολογητικά βρίσκουν για τον εαυτόν τους. Στη συνέχεια του λέγει: «Ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας, τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι».

«Ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας». Αυτό είναι μέσα στην αληθή εξομολόγησή του. Ότι συγκινείσαι, αφοπλίζεσαι, παύεις να είσαι οργισμένος όταν σου πει την αλήθεια ο άλλος. Και αυτό συμβαίνει και σε πολλούς. Δεν λέμε πολλές φορές στο παιδί, στον υπάλληλο, στον υφιστάμενο, «Πες μου την αλήθεια και να έχεις τη διαβεβαίωσή μου ότι δεν θα σε τιμωρήσω, δεν θα ζητήσω εκδίκηση»; Δεν ζητάμε την αλήθεια;

Και όταν δούμε ότι λέγεται και αποκαλύπτεται η αλήθεια, συνεπείς στον λόγο μας, εμείς οι ατελείς άνθρωποι, εμείς οι εγωιστές, οι συμφεροντολόγοι, εμείς που θέλουμε να μας φιλήσουν τα πόδια και να τον εξευτελίσουμε τον άλλον για να ικανοποιηθούμε εμείς, και πάλι δεν τον τιμωρούμε.

Ιστάμεθα εις τον λόγο μας. Πολύ μάλλον ο Θεός. Διότι εμείς είμεθα ανειλικρινείς.

Εάν θελήσουμε να κάνουμε μια εξομολόγηση ειλικρινή, θα βγάλουμε πολλά πράγματα τα οποία δεν έχουμε πει και δεν τα είπαμε εν γνώσει μας, εκτός από εκείνα τα οποία δι’ αληθινήν άγνοιαν δεν είπαμε, αλλά πολλά πράγματα τα οποία ξέραμε και είχαν κάποια άλλη μορφή.

Τα είπαμε με μια άλλη μορφή, για να μπορέσουμε να υποκλέψουμε τη συγχώρηση. Και ο Θεός, ο οποίος βλέπει ότι είμεθα ανειλικρινείς στο σημείο αυτό, κρατάει κρατούμενο και περιορίζει τη χάρη και τιμωρεί τον άνθρωπο.

Δεν ξέρω, ίσως και να μην συγχωρεί και να βρεθούν ασυγχώρητα πράγματα, διότι δεν υπήρξε ειλικρινής εξομολόγηση. Η λαϊκή έκφραση λέγει «προσκυνημένο κεφάλι δεν κόβεται», δηλαδή κεφάλι που θα γονατίσει, θα πει «ήμαρτον», δεν κόβεται.

Ο Δεοίγελος ο Δαβίδ λέει κάπου πιο κάτω καρδίαν τεταπινομένη και στετριμένη κάπως λέει ο Θεός σου και ξουδενός παρηγορεί τους ανθρώπους όταν ο άνθρωπος είναι ειλικρινής και ταπεινωθεί και πει το και το.

Αυτό και αυτό έγινε. Εγώ το έκανα. Μην μεταβιβάζουμε την ευθύνη και βάζουμε άλλους να πάρουν βάρος και να έχουν βάρος οι άλλοι σε μια υπόθεση δικιά μας και να είναι συνυπεύθυνοι σε ένα ποσοστό, είτε μεγάλο είτε μικρό είτε εξίσου.

Θα είναι καλύτερο για το συμφέρον το δικό μας να παρουσιάσουμε στα μάτια του Θεού ότι είναι δικιά μας η αμαρτία. Ο Θεός θα μας σηκώσει εν καιρώ σε βαθμό που δεν μπορούμε να το καταλάβουμε εμείς. Έχετε διαβάσει ποτέ τον βίο του ποτέ Θεοδώρου, που παρουσιάζεται ως Θεοδώρα, και του φόρτωσαν παιδί το οποίον δεν είχε κάνει;

Τι είχε κάνει Θεοδώρα; Και παρουσιάζεται ο Θεόδωρος και του φόρτωσαν παιδί, το οποίο δεν είχε κάνει. Τι έγινε όταν απέθανε; Δαιμονίστηκε η άλλη που τον είχε κατηγορήσει, ότι αυτή είπε: «Ναι, εγώ το έκανα», είπε. Ναι, και ήταν κοπέλα και δεν ήταν Θεόδωρος, ήταν Θεοδώρα, κοπέλα. Μπορεί να αφήσει έγκυο κοπέλα; Δεν αφήνει έγκυο κοπέλα. Και το πήρε το παιδί και το ανέθρεψε, το παιδί, και την έδιωξε ο Ηγούμενος από το μοναστήρι και την έβγαλαν έξω και υπέφερε όλα τα χρόνια και το μεγάλωσε το παιδί. Αλλά ο άλλος γράφει επάνω. Ταχογράφος του Θεού γράφει, το ρολόι του Θεού γράφει την κακία των ανθρώπων. Και η κακία των ανθρώπων και η απάτη του ανθρώπου έχει όρια. Θα ξεσκεπαστεί μια ημέρα. Θα βγουν εις φως. Και θα δικαιωθεί τότε. Και το δίκαιο θα πάει εκεί που πρέπει. Εμείς όμως, στον εγωισμό μας, μη δεχόμενοι τέτοια, ψευδόμεθα πολλές φορές. Όχι.

Θα πεις την αλήθεια. «Ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας». Το ξέρω, λέει, αυτό. Και εφόσον ξέρω ότι εσύ αγαπάς την αλήθεια, βλέπεις ότι εγώ σου λέγω τώρα την αλήθεια, ότι έτσι έγινε, και κατά συνέπεια, αναγνωρίζοντας το έλεός σου, θα είναι το ανάλογο.

Ανάλογο, γιατί αναγνωρίζει ότι το σφάλμα του είναι τόσο μεγάλο, που με μια απλή απάντηση, «Παρεβίβασε ο Κύριος το αμάρτημά σου», νομίζω ότι δεν ετακτοποιήθηκαν ακόμα, και βγάζει όλες τις πτυχές τώρα της καρδιάς σου στην επιφάνεια, για να μπορέσει να βοηθήσει. Γι' αυτό προσέξετε κι εσείς, κι εγώ στον εαυτό μου, να είμαι ειλικρινής. Αν μπορούμε να σκεπάσουμε κάποιον στην πτώση του, να τον σκεπάσουμε.

Να μην ξεσκεπάσουμε ανθρώπου την πτώση, προκειμένου να ικανοποιηθούμε εμείς.

Όποιος σκεπάζει άνθρωπο, όποιος σκεπάζει πτώση του άλλου, θα του σκεπάσει και ο Θεός αυτού. Όπως όταν καλύψεις την ανάγκη του άλλου, όπως όταν παρασταθείς, χείρα βοηθείας, στην ανάγκη του άλλου, ο Θεός θα σε βοηθήσει. Αυτό τούτο συμβαίνει και στην περίπτωση αυτή.

Η αλήθεια είναι αυτή η οποία συγκινεί τον Θεό, διότι ο άνθρωπος της αληθείας, ο φιλαλήθης, ομοιάζει του Χριστού. «Εγώ είμαι η αλήθεια». Κάθε ένας έξω του Ιησού. «Ἐγὼ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου· πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης».

Είτε λίγο είτε πολύ, είτε δίκαια είτε άδικα, ψεύδεται ο άνθρωπος. Είναι ψεύτης. Είναι ανακόλουθος. Και αυτός ο Αβραάμ εψεύσθη ότι η γυναίκα του δεν είναι γυναίκα του. Καταλάβατε; Μόνο ο Θεός είναι η αυτοαλήθεια. Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή.

Γι' αυτό λέει η Δούγαρ, αλήθεια είναι η γάπη σας τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι». Τα άδηλα και τα κρύφια, ξέρετε ποια είναι, τι λέει εδώ;

Είναι το χάρισμα που του είχε δώσει. Ήτο και βασιλιάς, χρισμένος, ήτο και προφήτης. Και το προφητικό χάρισμα δεν του το αφαίρεσε, παρά την πτώση του. Γιατί δεν είναι ένα μεγάλο πράγμα. Όπως βλέπουμε και εμείς, άνθρωποι βαφτισμένοι, κάνουμε εγκλήματα και αμαρτίες που ούτε τα κτήνη, ούτε οι υπάνθρωποι, δεν ξέρω τι, και εντούτοις το χάρισμα του βαπτίσματος δεν μας το αίρει, το αφήνει.

Μένει πάντοτε ως άνθραξ μέσα σε στάχτη. Έτσι είναι η ψυχή αμαρτωλού, του βαφτισμένου ανθρώπου. Είναι μέσα σε στάχτη. Όταν όμως μετανοήσει και εξομολογηθεί, τι γίνεται; Διώχνεται η στάχτη και βρίσκεται μέσα ο άνθραξ, ο οποίος υπάρχει.

Πώς κάνανε παλιά οι γιαγές στο χωριό, που δεν είχαν ούτε σπίρτο για να ανάψουν τη φωτιά; Από βραδύ στο τζάκι τους έθαπτον μέσα σε στάχτη κάρβουνα, τα οποία διατηρούνται μέχρι το πρωί. Το πρωί πήγαιναν, έδιωχναν τη στάχτη, έβρισκαν τον άνθρακα, έναν-δύο.

Βάζαν λίγα ξερά ξυλάκια, φυσούσαν και αναζωπυρούσαν και έκαναν φωτιά. Και έτσι εγλίτωναν ένα σπίρτο, γιατί δεν είχανε ούτε ένα σπίρτο να πάρουνε να ανάψουν τη φωτιά. Αυτό τούτο συμβαίνει στην αμαρτήσασα ψυχή του ανθρώπου.

Οι αμαρτίες επισωρεύουν κάρβουνα, στάχτες, ξύλα, πράγματα επάνω. Δηλαδή η ψυχή του ανθρώπου η βαφτισμένη, ο άνθραξ αυτός, δέχεται προσχώσεις.

Όπως ένα ωραίο μωσαϊκό, να κατέβει ένα ποτάμι και να φέρει ύλη και να το χώσει. Τι χρειάζεται; Να πάρουμε τα φτυάρια και να πετάξουμε την ύλη που ήρθε, την άμμο που ήρθε, τη λάσπη που ήρθε, και να βγάλουμε και να βρούμε από κάτω τα μωσαϊκά. Να τα καθαρίσουμε και να τα δούμε να είναι απαστράπτοντα και ωραιότατα. Όπως γίνονται άλλωστε και οι διάφορες αυτές ανασκαφές, όπως ξέρετε.

Ευχαριστώ. Ανασκαφές που γίνονται. Έτσι είναι η ψυχή του ανθρώπου. Εδώ λέγει: «Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι». Τη σοφία σου εδήλωσάς μοι. Τα άδηλα και τα κρύφια. Ποιος ξέρει πώς σκέπτεται ο Θεός, τι κάνει ο Θεός;

Εάν εσείς συλλέξετε μέσα στους ψαλμούς μόνον του Δαβίδ τα εδάφια που ομιλούν περί Μεσσίου, θα φρίξετε.

Ομιλούν ότι θα έρθει ο Χριστός μέχρι της ημέρας της Κρίσεως. Ομιλούν το πώς θα έρθει, ομιλούν το ότι θα τον σταυρώσουν. Ομιλούν ότι θα βάλουν σε κλήρο τα ιμάτιά του. Ομιλούν ότι θα τον ποτίσουν όξος και χολή στη δίψα του και στην πείνα του.

Ομιλούν τι είναι κατά την τάξη μελχισεδέκ ως αρχιερεύς Τι δεν ομιλούν; Όλα αυτά είναι πράγματα κρυφά. Είναι πράγματα της σοφίας του Θεού. Και εντούτοις, του Δαβίδ τού τα είχε αποκαλύψει. Και του λέει: «Εμένα, του αμαρτωλού, του ελεεινού, του τρισαθλίου, μου απεκάλυψες εσύ τα άδυλα και τα κρύφια, αυτά που δεν μπορεί να τα καταλάβει ο άνθρωπος, αυτά που δεν μπορεί να γνωρίσει ο άνθρωπος Και είναι κεκριμένα μόνο στη σοφία τη δικιά Έχετε διαβάσει ποτέ τον Σολομώντα;

Σολομώντα που κάνει προσευχή και ομιλεί στο Θεό γύρω από το θέμα της σοφίας, να ιδείτε τι είναι ο Θεός και τι μπορεί να αποκαλύψει στον άνθρωπο. Αυτό αναγνωρίζει εδώ. Αυτά τα μυστικά, λέει, που μου τα είπες εμένα. Τα αποκάλυψες, λέει, σε μένα, διότι τόσο με ηγάπησες, τα της σοφίας σου, διαμέσου του Αγίου Πνεύματος. Όμως, την τόσο μεγάλη χάρη που μου έκανες εμένα, εφάνηκα τόσο μεγάλος αχάριστος.

Τόσο μεγάλος αχάριστος, και σε προσέβαλα και σε εξευτέλισα, και τώρα έρχεται με τη σειρά του και τα γνωρίζει. Αλλά «εν αγνοία ήμαρτον» λένε ορισμένοι. Ο Δαβίδ λέει: «Οὐκ ἐν ἀγνοίᾳ ἥμαρτον· ἐν γνώσει ἥμαρτον. Εν γνώσει ήμαρτον, τα έκανα ενώπιόν σου. Ναι, εγώ φταίω, διότι δεν έκανα ό,τι έπρεπε να κάνω, διότι είχα και του νόμου σου τη γνώση».

Ο Δαβίδ είχε και τη γνώση του νόμου, διότι ο Δαβίδ έζησε χίλια χρόνια π.Χ. Ο νόμος εγγράφηκε 1500 π.Χ. Τον είχε, λοιπόν, τον νόμο. Το μη μοιχεύσης, το μη κλέψης, το μη ψευδομαρτυρήσης, το μη, το μη, το μη.

Το είχε, το γνώριζε αυτό το πράγμα. Εν πάση περιπτώσει, στη συνέχεια ζητάει να τον καθαρίσει και υπενθυμίζει τον τρόπο τον παλιό που καθάριζαν αυτοί: «Ραντιείς με υσσώπω και καθαρισθήσομαι». Ύσσωπος είναι ένα φυτό, ένα κόκκινο δέντρο, με το οποίο εράντιζαν με τον Αγιασμό εκεί που φτιάχναν στην Εκκλησία τους ανθρώπους από τις σωματικές αμαρτίες τότε, και θεωρούνται οι άνθρωποι καθαρισμένοι.

Παραδείγματι, ένας πήγαινε να θάψει τον πατέρα του ή κάποιος άλλος βοήθαγε να ετοιμαστεί κάποιος νεκρός. Εφόσον ήπτετο νεκρού, εθεωρείτο μεμολυσμένος. Θα έπρεπε να περάσει από το ναόν, έπειτα να καθαριστεί διά του υσσώπου, να ραντιστεί με το κόκκινο αυτό ξύλο και με το υγρό εκείνο, και έτσι θα εθεωρείτο καθαρός.

Το κόκκινο αυτό ξύλο δεν είναι για τίποτα άλλο, μόνο τύπος του σταυρού, ο οποίος εποτίσθη με το κόκκινο αίμα του Χριστού μας. Ήτανε τύπος, γιατί όλα αυτά τα της Παλαιάς Διαθήκης είναι τύποι της Καινής Διαθήκης.

Βέβαια, σήμερα δεν καθαριζόμαστε μόνο με αγιασμό, παρότι ο αγιασμός χρησιμοποιείται. Σήμερα ήρθε το αίμα του Κυρίου και καθαρίζει. Σήμερα ο Δαβίδ θα έλεγε όχι «ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με» μόνον· δεν ξέρω τι θα έλεγε. Διότι σήμερα εμείς καθαριζόμεθα από πάσης αμαρτίας.

Καθαριζόμαστε από τις αμαρτίες διά του αίματος του Κυρίου. Το αίμα του Ιησού Χριστού καθαρίζει εμάς από πάσα αμαρτία. Αυτό βέβαια είναι ένα θέμα το οποίο πρέπει να μας απασχολήσει σε μια ξεχωριστή ομιλία, διότι αυτό το αίμα που καθαρίζει εμάς σήμερα, που έχει αντικαταστήσει τον ύσσωπον και το ύδωρ της Παλαιάς Διαθήκης, είναι διαφορετικό σήμερα και μένει δυστυχώς για πολλούς άγνωστο και καλυμμένο.

Και σε αυτόν τον κλήρο πολλάκις δεν είμεθα καθαροί, παρότι μπορούσαμε να καθαριστούμε, ώστε να έχουμε κάποια μικρή παρρησία, αν ποτέ μας καλέσει εκτάκτως ή κανονικά εκεί. Εύχομαι πάντως στον Άγιο Θεό, διά των πρεσβειών του μεγάλου προφήτου αυτού, του προφητάνακτος Δαβίδ, να καταλάβουμε μερικά από αυτά, από τη ζωή του, τα ωφελήματα και να προσέξουμε κι εμείς στις πτώσεις μας και στις ανορθώσεις μας. Αμήν.