Resolution of Questions 115

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Well, let's turn to our questions. You brought something to my attention, a newspaper clipping. It says: a bar served drug-laced drinks to its customers. The owner is from Larissa, so aren't we proud of him. Now, pay attention to something about this.

I won't read it out; I read it to myself. It's that well-known case that caused such a great stir over this whole matter. The idea of someone going out to have a drink.

And, what's more, going to drink the so-called smart drink, that's what they'd call it, the smart one, that makes your anxiety vanish and I don't know what else. Quite simply, it had a drug in it. Bear in mind that drugs circulate in the cafes as well.

And there's a special name for it: how would you like your lemonade? There's a coded way of speaking. They ask you, open or closed. When the lemonade is 'open' it means something has been put into it; when it's 'closed' it means nothing has been added. It's a coded way of arranging things.

My children, let me say something. However the matter actually stands, let's not be surprised by this establishment that served drinks with drugs in them. More or less this exists everywhere, and there are spiritual drugs as well as physical ones.

Don't go to those haunts they call cafes. How can I put it to you: the spiritual person, the spiritual child, the spiritual young man, the spiritual young woman does not go to such places. They don't go, they must not go. Discos and the like: these are no place for a person who listens to the word of God to be.

That is all I'll say, nothing more, about the clipping you handed me. And now I move on to our other questions.

It says: I know that consistently keeping the law of God grants a person true freedom. Why is it, then, that in many places, in worship and in Holy Scripture, I would add, we find the term used, the servants of God, or the servant of God?

What is the meaning of human freedom in the Orthodox life?

My children, here we see that people find it strange, why do we say "the servant of God, the handmaid of God." The Apostle Paul does not hesitate to call himself a servant of God, a servant of Christ. The Apostle Peter, Saint James the Brother of God, and the others among those who are the authors of the books of the New Testament.

And in the Old Testament it's just the same. Of course, you can see that we, as time goes on, as the generations go on, imagine ourselves to have advanced. You know, we're becoming cleverer. Oh, we're becoming cleverer. In quotation marks, clever, of course.

And we start raising certain matters. It wasn't many years ago, only a few years. Say a couple of decades, or even less. A question was raised, would you believe it, in Parliament. Over such a thing as this: why do we say that the servant of God, so-and-so, weds and marries the handmaid of God, so-and-so, or that the servant of God, so-and-so, is baptized, and so forth. And the matter went before Parliament to strike out this 'the servant,' 'the servants.' Do you know why? Because we have democracy.

And this business of a servant and a handmaid doesn't fit; it doesn't sit well. How could it fit? We have democracy. You see what democracy has come to. You see it in these very days, you see the sorry state of it. This is not democracy, it is lawlessness. This is not political talk, it is simply the reality, and it bothers us when we say the servant of God and the servants of God.

For I remember once, during the Occupation in fact, my sister and I were taking English lessons from a Russian, a Russian, a Russian. He was one of those who had fled at the time of the Russian Revolution from that land, after they had suffered greatly at the hands of Russia.

And he was a very learned man, and he taught us English, even with Germans present. We would go there to the house, and so on and so forth. And he used to tell us: the person who is 'free' from God, in the sense that he is not a servant of God, automatically becomes a servant of the devil.

That is why we are seeing these results, because people want to free themselves, supposedly, from servitude to God, and they automatically become servants of the devil, of Satan. You see, people go off and fall away from Christ, and they fall into Satanism. It doesn't take much philosophizing to grasp the matter.

But consider this case as well. What does it mean, I am a servant of God? To be a servant of God means I am free. I am not playing with words. Let me prove it to you at once. At any moment I can walk away from keeping the commandments of God and cease to be a servant of God. If this shocks me, I can leave.

It's my right, is it not? So then, I am not a servant in the way we usually understand the word. But try leaving, if you can, the chains of slavery when your master is the devil. If you can, leave; but from there you cannot leave. The devil has you bound, and he chases after you to drag you back again into his chains.

Supposing you do at some point get away. Accordingly, Saint Cyril of Jerusalem says, in his Catecheses: notice now, through Baptism you become a freed man. Not free, mind you, that distinction matters, but let us not linger over it.

Take care: the devil will come to reconquer you. Something all too common after our Baptism: we become wretched. And then the devil, it says, will return to you more embittered than before, because the devil is a terrible master.

That true servitude, being called a servant of God, a servant of Christ, is exactly what makes me truly free. And do you want to see it? Listen, then.

Out of humility I call myself a servant of Christ. Why? Because Christ took on our human form, and he is said to have taken the form of a servant. It is in the Epistle to the Philippians, where the Apostle Paul says this.

This Word of God, the Logos, became man, taking the form of a servant. Having taken the form of a servant, and so on. This is kenosis, self-emptying: taking the form of a servant, and so on. What does this mean? If God himself takes the form of a servant, then who am I to insist that I am whatever I imagine myself to be? No, this shows that the freedom of man is real.

Hear it from another saying of Christ. Christ says that the children of the household are the ones who know what their father is doing, and they are the ones who inherit. The servant in the house, he says, does not know what his master is thinking, and of course he does not inherit from his master.

And he says: you are sons, sons of the Kingdom, sons of the bridal chamber, which means that we know what Christ wants for us, we know what he will give us. And we are heirs of God, joint-heirs with Christ. I say it again: does the servant inherit? No, the son inherits. So if I am an heir of the Kingdom of God, in what sense am I a servant?

I would want to call myself a servant because I am a debtor. That would be the answer. Only be careful, because this age of ours is a strange one; it goes digging into certain things that then lead to a dead end, especially when we do not know the Word of God well enough to give a right answer.

This one is signed too; no matter, I will not say the name. The question: please, can you tell us what the differences are between the Orthodox and the Roman Catholics? Here we would have to sit for hours upon hours to set out what these differences might be.

But very briefly and in summary we would say this. First of all, there are dogmatic differences. There is that most well-known one, which perhaps you even learn at school: when we speak about the Holy Spirit in the Creed.

We say that the Holy Spirit proceeds from the Father. Here the Latins say that he proceeds both from the Father and from the Son. This is the well-known filioque, a Latin word, filioque, which means 'and from the Son.'

We do not have this, although of course it is a later addition, much later, from the tenth century. When the Creed of Nicaea was drawn up, the Westerners had it correctly, just as we have it; but afterwards the Franks brought it into Rome and the rest, and the opinion of the Franks prevailed. There are many, many historical reasons for this.

And they inserted this as well. Now, why they inserted it and how, that is a whole literature, a whole history. In any case, it is a dogmatic difference. But it is not only that.

Here in the West we have a different understanding of spirituality.

The Catholics understand the spiritual life, spirituality, in one way; the Easterners understand it in another. If you ever read, say, the Philokalia, the ascetic Fathers, and so on, you will see there, and once you also have some knowledge of the West...

you will see that there is a tremendous difference in the understanding of the spiritual life. And a third point, and let me not say more than that.

Western Christianity, for it is called Eastern and Western Christianity, Western Christianity, centered on Rome, is a secularized Christianity.

The clearest example is that the Pope is the head of the Church, but also the head of a state. If he wishes to go anywhere, wherever he goes in the whole world, they render him the honors of a head of state. Because he is a head of state.

Another matter, let me anticipate a thought you may have: that our own Patriarch can go somewhere, and though he is not a head of state, be given the honors of a head of state. That depends on the country he visits and on whether that country wishes to render him the honors of a head of state. Whereas he is not one. He is not. And is it merely that he might be a head of state?

That is, with all those appurtenances that a state has: ministries with ministers, banks with deposits and withdrawals and bankers. All these are utterly worldly things, yet they exist, unfortunately, within Western Christianity.

Remember there, where Christ faced the temptation, when the devil says to him: 'All the kingdoms are mine; if you worship me, I will give them to you.' And the Lord said, 'Get behind me, Satan.' The Church has no need of the kingdoms of this world.

Neither their gold, nor deposits, nor this, nor that, nor anything at all. So here we have a secularized Christianity. But this is not the only point of secularization. There are other points as well, drawn from life itself.

Of course, sadly, in theory the Eastern Christians are supposed not to be secularized. But the way we live, and the closeness we have as neighbors with Rome and with this and that, means that, sadly, we too in practice, not in theory, in practice have become fairly secularized ourselves.

We are secularized Christians. Yet apart from that, to the question of what the difference is, we would say that the spirituality of the East differs by leagues from the spirituality of the West, and that the Eastern Church is not officially secularized,

It belongs to the group of the so-called wisdom books, like the book of Proverbs, the book of Ecclesiastes, the book of the Wisdom of Solomon, and so on. As for the form in which it is written, like the other wisdom books,

I say it again: fate, that is, chance. I ask, what does chance mean? It means that which happens outside of any mind that might be directing everything. Instead, everything then happens in a random way.

Once I accept chance, I cannot accept God, and much less God as Creator and as the One who provides for all. How could it be possible? So, can we say that Christianity accepts fate? That is, chance? It is impossible. It is a self-contradictory thing.

It just can't be done. Let me not stay on this any longer.

Concerning the five-day school trip that takes place in the high schools: there are disagreements between parents and children, the parents are hesitant, and so on. Here is what happened, you see. I cut these out from a large sheet of paper, and the rest of it was on the back.

I cut it with the scissors, and the back was lost, it fell down the well, as it were. That is why you should not write on the back, and above all, there should be only one question per sheet of paper. Only one question per sheet. If you want to ask another question, put it on another sheet.

Now, here I could tell you, children, that a school trip is at least meant to be formative and educational. Both the one and the other; we learn a few things wherever we go, near or far, and it also has a character that shapes and forms us. But today, just as the schools themselves no longer are, they are no longer a place that forms character, do not argue with me on this, the schools are no longer a place of formation. And so, all the more, a school trip today is not formative either.

The worst possible things can happen on such a trip. Ninety-nine point nine percent of those who go on a trip somewhat far away, and I do not mean here to the Alkazar in our own city, I mean going by car somewhere far off, to Volos, to Thessaloniki, ninety-nine point nine percent of them will end up at a cafe to dance.

And I ask: what formative character can a school trip still have? So, without saying more, and I could say a great deal, be persuaded by your parents, or better still, be persuaded by reality yourselves, and, without your parents having to stop you, say: I will not go on this trip. And if you are told that it is compulsory, what does that word 'compulsory' really mean?

It's "mandatory," in quotation marks. They only say that so no child is left out and they all go together on the excursion. No! Don't go on the excursion. No! And if they ever say to you, "And how can our catechist be telling you such things?"

Tell them: go and find our catechist, and he will give you a fuller answer. And then they will see what they hear. To tell the truth, the teachers are not to blame either. A certain climate has taken shape, a certain situation has formed. Well, this situation has to be broken at some point. It should not exist. Something else. It says: please explain this question. Since God made the first-formed human beings immortal, why did He place the tree of life in Paradise? And who told you that human beings absolutely had to fall in order for the tree of life not to be there? The tree of life had to be there as well.

Without a doubt. But because they fell, they were prevented from tasting the fruit of the tree of life. 'Wood' means 'tree', the wood of life. Notice here and see: God even brings the first-formed out, and He set, it says, as a guard the cherubim angels with the flaming sword that turns every way,

to guard the entrance of Paradise, so that Adam would not eat from the fruit of the tree of life. There are, then, the two trees: the tree of life and the tree of the knowledge of good and evil. Why did God do this? Out of love for mankind.

Why? Because if Adam had tasted of the tree of life, he would have become immortal. But then evil would have become immortal, evil itself. For precisely this reason man is prevented from eating from the tree of life.

Here let me ask a question too, so that I am not the only one speaking and you just a passive audience. Can you tell me: where does this tree of life exist today? And indeed we are urged to eat of its fruits so that we may have eternal life.

Can you tell me quickly, quickly, so the time passes? Come, tell me, tell me. It is the Mystery of the Holy Eucharist. It is the Body and Blood of Christ. Christ says: Take, eat.

If a person does not receive and eat the Body of Christ and drink His Blood, then he transgresses a commandment. And this breaking of the commandment is worse than the one God gave when He said: Do not taste of the fruit of this tree, the knowledge of good and evil, yes.

Consequently, we now have a duty to taste of these fruits in order to live. 'He who eats My flesh and drinks My blood has eternal life.' This is what eternal life is now; this is what the fruit is: it is the Body and Blood of Christ.

If you want something more on this. The tree of knowledge was not a trap. No. The first-formed ones would indeed have eaten from the tree of the knowledge of good and evil as well. When? When they had matured. Because otherwise, if it were a trap and they could do nothing else, then they would also have had to be kept from eating from the tree of life.

In that case we would have to say that what we have here is a piece of theater, and if you like, a theater of the absurd. Away with that. We have nothing of the sort. We have things placed as they are and rightly so. They would have eaten from that tree too. There are some things a person must mature before he can taste them. Just as we do not put medicines into the hands of a small child to play with.

Every medicine has a note at the bottom that says: keep your children away from medicines. So put them in a high cupboard, on a shelf, whatever, so they are out of the children's reach, because the child does not know and will swallow it and be poisoned; and all the more so if the medicine is sugar-coated, that is, sweet on the outside.

Take a syrup that might be around, one of those cough syrups and the like. And suppose the child starts tipping the whole bottle into himself; what will happen? So then, a person has to mature. Adam and Eve had not yet matured.

Otherwise, of course, they would have known good and evil. But at that point they were meant to know only the good. To remain within the commandment: we must not eat from there. And this, especially in matters of upbringing, do you know what it means?

The small child must not learn the things it ought not to learn. But when the mother, in order to get her work done at the sink and about the house, the sweeping and the kneading and I do not know what else and the cooking, switches on the television, and the little one goes and presses its nose against the glass of the screen.

And then, of course, then there is plenty of quiet. No, poor mother, if you only knew what ruin you are causing. It is then that the little child begins to learn the things it ought not to learn.

Who says that at a certain point in adolescence the young man and the young woman should not come to know a few things about the sexual sphere? Of course they should, because otherwise they do not know and they will be led astray. But if we give this same information to an infant, to a small child who does not understand, it will suffer very great harm.

Who does not use matches? But put into the hands of a five-year-old child, give him a box of matches. And say, little one, I am leaving, I am going to the market, I will be back in an hour. You will come back and see your house going up in flames.

Why? Because the small child wants to try it out. You know, all children are little arsonists. Watch out for that urge to set fires: he will light a fire to see how the house burns. But this does not mean that I will not use medicines, that I will not use the sexual faculty, that I will not use matches. When? When I have matured.

So much for these things, we might say, on the occasion of this question. Let us look at one more.

It says: please answer me. Why, in your opinion, do all people, even the poorest and the most religious, buy and watch television? Who compels them? The answer: their desire. Their desire will choose to go without bread, to eat poorer food, so long as it can buy a television. Who sets this in motion? Desire. So let us know this: that when desire prevails over us, it draws us. The verb says it, elko, I draw, I pull. It is mentioned by Saint James the Brother of the Lord, if I remember rightly; drawn away, he says, drawn away, I recall now, drawn away by his own desire.

and so on and so forth. And a person does the thing he does. And let him not say that he is tempted by God, but he is tempted by his own self. So then, let us take care: it is our own desire that makes us do, that makes us carry out, not only the television but many other things as well, and to our own great harm. Thank you for listening to me.

A first question says: we believe in the Resurrection of Christ, yes, but the body of our Christ did not have time to be altered, to decay, as happens with human bodies. How will the resurrection of bodies take place at the Second Coming, when their very bones do not even exist any longer, because they have decayed or have been burned?

Very good. Of course it is a question that is full of rationalism. There is no real understanding in it, because quite simply the question is posed apart from the knowledge, the power, the wisdom, and the love of God.

For God there is no difficulty at all, nor is it an argument that the body of Christ did not see corruption while our own bodies do see corruption. Nothing remains. Indeed, how many people, how great a multitude, how many human beings have passed over this earth of ours.

What is preserved? Almost nothing. That word: you are earth and to earth you shall return, or to dust; by dust are meant material elements, and to the material elements of creation you shall return again. Elements that will be scattered in parts, that is, dissolved.

But this is no argument for saying that Christ saw corruption. Indeed, the non-corruption of the body of Christ is especially stressed by the prophets, in what the Psalm says there. And his body, it says, did not see corruption. Here the body of David did see corruption; he is not speaking about himself, says the Apostle Peter.

in a discourse there at Pentecost, but he is referring to the body of Christ. It is no argument, it is no argument. So take note: we said that here there is an ignorance of the power, the wisdom, and the love of God.

On this very question the Corinthians began to waver. How, after all, will anyone rise again, since he sees corruption? And then the Apostle Paul writes that some have an ignorance of God, and he even adds, I say this to your shame. Some of you Christians have an ignorance of God. What is this ignorance of God? It means, of course, ignorance of the possibilities, of the divine uncreated energies of God; it is an ignorance of the power of God.

And he says it, he says that this is to your shame. "I say this to your shame": you are ignorant of the power of God. God made us out of non-being. So now, when we already exist, would He find it hard? The case is like a building that has collapsed. We gather up the stones again, the bricks, whatever there is, and we rebuild the building.

Is this not made from what already exists, from what is already there? So it makes no difference, each body in its components, in its elements: how it dissolved, where those components now are. And I will tell you something even beyond what you could imagine.

That one person circulates within another person. How does this happen? Let me take a man to the cemetery. His whole frame, all that enriches the ground, brings up some lovely greens, some sow-thistles; you see them, you gather them, you eat them.

But those sow-thistles, those greens you gathered from the cemetery, come from the substance of the people who have been buried there. And now the substance of those bodies, of strangers' bodies, passes into your own body. I read this in a good book, by, I don't quite remember, a Russian author; it was Lossky, I don't quite remember.

So one person circulates within another. But beyond that, there is also the case where the fish eat us in a shipwreck. We catch the fish, we eat the fish, and so the drowned man passes over, passes into our own existence, if you like.

But consider, too, what he says here: or the bodies have been burned, yes, reduced to ash. And in that ash, as we have all come to see, there is still substance, you know. Again there is production, and so on. A recycling, the familiar recycling that goes on within Creation.

But listen to what the Evangelist John says here; it is telling, and this one thing alone covers all the rest: "and the sea," he says, "will give up its dead." That is to say, even if you drowned, or were burned, or a bomb fell and reduced you to pulp, or, or, or, whatever happened, however your life ended, whatever the course of your body may have been, we will all be found risen before the judgment seat of Christ.

To what is this due? To the power of God. God made the whole universe out of nothing; will He then find it hard to gather together each person's material elements? Indeed, if you like, He is speaking of the very same body. When the Apostle Paul emphasizes this, he emphasizes that 'this corruptible must put on incorruption, and this mortal must put on immortality.' It is as though, by his very words, he is pointing with one finger to his other hand.

This here, when Christ says "this same body," because the Apostle Paul says that we will all stand before the judgment seat of Christ and give account with our bodies, the bodies with which we committed some sin.

Notice: we committed fornication, adultery, immoralities, filthy things, and so on and so on. Above all the sins of the flesh, because the Apostle Paul says, "Every sin that a man commits is outside the body; but he who commits fornication sins against his own body." I would be glad if one day I could make this understood, if it could be understood by all the young people, by you the young, understood why I must avoid the sins of the flesh, for what reason. Then you grasp that the body too will be found giving account, for what it committed together with the soul. So it is, when Christ said, "Do not be afraid; not even a single hair will be lost from your heads."

"But how, Lord?" He said this for those who were to bear witness, to become martyrs. Yes, because there is a resurrection of the dead, and I will take back again what I was. Notice it: the very same person will exist again, incorruptible and immortal.

To what is this due? To the power of God, to the wisdom of God, and to the knowledge of God. Forgive me, to the love of God: to the power, the wisdom, and the love of God. So let us not busy ourselves in rationalistic ways with how and why; this is the answer.

Another question says, and I told you, please do not put two questions on the same paper, I beg you. Each question should have its own little sheet. So it says here: when and by whom was the Temple of Solomon torn down? Indeed, twice, three times it was rebuilt; three times it was rebuilt and torn down, as follows.

It was torn down first of all by Nebuchadnezzar, when he seized Judea in the sixth century, and he truly destroyed the Temple and plundered it.

Seventy years later, when the Hebrews returned from the Captivity, Zerubbabel rebuilt it.

This temple that he rebuilt did not, of course, have the dazzling glory of the first temple; it certainly did not. That is why Herod the Great rebuilt this temple, the third rebuilding, and made it a splendid temple; this temple lasted about forty years.

Imagine, it lasted only a few years before the destruction of Jerusalem; the rebuilding had continued until just a few years before, not even ten, fewer. Forty years before the destruction of Jerusalem. It was at that time that Christ said, though He meant something else, "Destroy this temple," and He meant His own body.

That is, a gesture pointing to Himself, to His body: "and I will raise it up again in three days." And of course He meant His Resurrection. And the Hebrews said to Him, for forty years they had been building the temple, and all this is around the year 33.

The year 33 after Christ, forty years, because the rebuilding had begun before Christ under Herod and still was not finished; and you say that you will rebuild the temple in three days once it is torn down? Is that ever possible?

So Herod made this temple very splendid, as I told you, splendid buildings, so beautiful that the disciples, when they were on the Mount of Olives, that is, a small hill, this little hill lies to the east of Jerusalem, and Jerusalem is seen beautifully below, the disciples said to the Lord, "Lord, see what wonderful stones!", and "stone" here means a building, "see how beautiful the buildings are."

And there Christ said that not one stone would be left upon another. And so indeed, after about one generation, some thirty years and a little more, in the year 70 after Christ, the Romans came and destroyed the Temple of God. So there are three destructions in all. The first is by Nebuchadnezzar.

Let me put it better. The temple was built the first time by Solomon, a second time by Zerubbabel, and a third time by Herod the Great, who was an Idumean, not a Judean.

He is called the Great not because he was a great man. Herod the Great was a criminal, a copy of Nero. He is the one who wanted to kill the Lord while He was still an infant. But he was called the Great because he built the temple.

It was a truly important and difficult work. And when the temple is destroyed once more by the Romans, it was destroyed to the utmost degree.

Today we do not even know where the foundations of the temple were. And on top of that, on the very site where the temple stood, the Mosque of Omar has been built. It is a mosque, that is to say a temple again, but an Arab one, a Muslim one, which the Arab Omar built.

And today this mosque still stands. ‥ Christ means Messiah. And then, of course, he will demand whatever he demands, he will have himself worshipped, and he will ask for whatever else.

And this will be the last word of human history, of the whole history of the world, because that is where the history of humanity ends. Jesus Christ comes, as the Apostle Paul says to the Thessalonians, and He will strike down the Antichrist. How will He strike him down? While he is still alive. Because listen, let me tell you this too so that you know it: the Antichrist and the false prophet, Scripture says, will be cast into the lake that burns with fire and brimstone, that is, into Hell, and pay attention, alive, do you see, alive.

They will not have tasted death. But these are human beings, so it means that when Christ comes, those who are alive will not taste death; rather, as the Apostle Paul says, they will pass from corruption to incorruption and from mortality to immortality, without dying.

Two of these, of the people living at that time, will be the Antichrist, one hundred percent human, and the false prophet, one hundred percent human. And so we can understand this saying, that alive they will be cast into the lake of fire, without tasting, I say again, death.

And so this will be that fourth temple: of Solomon, of Zerubbabel, of Herod, and of the Antichrist. And there the whole of history ends. I think we should take note of this, because it is a telling sign. For it is not only a piece of the history that has passed, but also of the history that is yet to come.

Because it concerns us very much. If you see the Temple being rebuilt, then you may say that the end of history is somewhere near at hand. Indeed it is said that this Temple that will be built will be built of stone. And because this was a command of God to Moses.

This command was kept: that it should not be heard within the city.

Chisel and hammer. That is, hammer and chisel to carve the stones, so that these stones might be built into the temple. But outside the city. So it is said that even the stones of the temple soon to be built in the name of the Antichrist.

‥ Do not be surprised. But surely, does the land of Israel not have stones there, do we not have cement? It will not be built with cement; it will be built with stone.

For reasons of tradition, that is the reason, that is the explanation. It is written that chisel and hammer, the mallet, shall not be heard within the city. ‥

‥

When our Messiah comes, in which temple will he be placed, where will he enter, since we have no temple? Do you see? This is what the Apostle Paul says, that the Antichrist will be worshipped, that he will take his seat, he says, as God. It is in his Second Epistle to the Thessalonians, as God. It is astonishing, and it is true. Holy Scripture says it, and it is written in the New Testament itself. That is why, if you ever see it in your own days, and I say this because we are old and will depart, if you see that the Temple of Solomon is being built, you will say to yourselves.

That this is one of the many signs Christ gave us. This too is one of them: that the end is near. The Antichrist is coming. Only take care that you have no sorrow. You are to have no fear. You are to have no terror. None of that terror which people fall into.

At the sight of the coming of the Antichrist. You must have joy. Christ Himself says so. When you see these signs, lift up your head, He says, lift up your heads, for your redemption draws near.

I am coming. And when the Lord comes, of course Christians, true Christians, must have joy. And that is why the Lord comes immediately after the Antichrist, while the Antichrist is still alive. I underline this: while he is still alive.

Whom the Lord will consume, as the Apostle Paul says to the Thessalonians, while the Antichrist is still living. Therefore we must have joy. Not sorrow, not fear. Our only fear will be the fear of God: that we not sin, and that we not stray from the commandments of Christ.

On these same two little notes we have a second question. What is your opinion about the Holy Epistle? Should we read it, and what does it actually contain? Of course we know the Holy Epistle; I personally, as a child, read it countless times.

For there is an instruction that says whoever reads it every day, when the hour comes for him to die, the day of his death is revealed to him. And so on, and so on, and so on. But this little booklet, which I do not know why some publishing house keeps reprinting, reprinting for purely, purely commercial reasons, this ought not to be happening.

This is called a pseudepigraphal book.

Pseudepigraphal means it is not a genuine book of our Church. Quite simply. Now, from what I remember when I read it as a child, it even sets dates: it puts down something about February, something or other, that it will rain fire and brimstone, that this will happen, that it will bring that.

These things, and especially the fixing of a time, are found nowhere in Holy Scripture, nor in the Fathers. And right here one sees at once that it is not a book of our Church. That is, it is pseudepigraphal: that this letter fell from Heaven inside a stone, that they broke the stone and found the letter.

This whole thing is a bit like a fable. Holy Scripture is one, the Old Testament and the New Testament; whatever there is to tell us, Holy Scripture will tell us, and nothing else. Everything else, of course, is not true. So that is what I would have to say.

If, of course, someone has read it, or reads it. Do you know what argument I have, so that you can say this to people who are of little learning? It is this: suppose someone were to see you walking with a little candle, a lit one, walking down the street in the middle of the day.

And he would say to you, why do you have a candle? So that I can see to walk.

The answer would be: with a whole sun over your head, you cannot manage to see and walk without the little candle? Why, that is foolish. Well then, my dear friend, listen to this: the sun is Holy Scripture.

Once you have Holy Scripture, why read the Holy Epistle? Give this answer, because there are naive souls, not simple but naive, who often cannot grasp something and may be scandalized.

So in this way we make a comparison between the Holy Epistle and Holy Scripture, and we help the other person to understand these things.

So much for that, those two questions. It also asks here: why do the clergy wear black cassocks and not some other color? Because black is cheaper. Well, my friends, the vestment, the priestly vestment, that is, the cassock and so on, comes from the clothing, the garb, the attire of the monks, who of course wore black garments, that is, dark ones, that is, black.

And in this way they wanted to express their mourning, their penthos. For to be a monk means to mourn always. But it does not mean that I will not be joyful. We were saying earlier, in the Beatitude, blessed are those who mourn, and so on,

but they mourn for their own sins, and for the sins of the whole world. Yes, so this is a mourning color, in a visible way. But it passed over from the monks, it passed over to the clergy who lived out in the world.

So great was the influence, the impact of the monks at a certain time, that they could shape the clergy of their day. And still further, if you like, we also have the epanokalimavkion, the one worn by the celibate clergy, the epanokalimavkion.

It is the one we place on the kalimavki, and it falls down over our back from behind. This, of course, we treat as an ornament, we treat it also as a mark of rank; it is worn by hieromonks, by archimandrites, and by bishops, of course, because they too are promoted from that same order.

And we boast, we even put on golden crosses, and we take pride and show ourselves off, and yet do you know what the epanokalimavkion is? If you take it in your hands, drawn off the hat, the head covering, you will see that it is a long, narrow sack, that is, a coffin, a coffin, to remind the monks of death. And yet we turned it into an ornament. Just imagine. And it is the same with the Cross. What is the Cross? When we put on the cross we say. It is a little prayer: the Lord said, whoever wishes to come after Me, let him deny himself and take up his cross and follow Me, which means martyrdom, the Cross.

And yet we made it studded with diamonds and gold, and we wear it with pride, just imagine. In this same case, this is the color, to come back to the question and finish. This is the color that became established for the clergy through the influence of the monks.

Is there something more? According to Holy Scripture, what should the conduct of children toward their parents be? Are children obliged to put up with the faults of their parents, or do they have the possibility to "rebel," the word in quotation marks?

Can obedience to parents have serious consequences in the life of a small child? Look, obedience is a commandment of God, the obedience of children toward their parents; there is no argument about it. Everything else, that the child develops complexes and so on, these are theories of the twentieth century, of the first half of the twentieth century.

When the Apostle Paul says to Timothy that times will come, this is what he says: know that children will rebel against their parents. "Disobedient to parents," he says; they will be disobedient and they will rebel. Obedience to parents can do no harm at all.

But suppose the parents are harsh, I don't know, I don't quite understand this last part. "Obedience to parents can have serious consequences in the life of a small child" - in what sense? In the sense that the parents will tell the child things that will put the child in a bad position? Or is it that obedience in itself, as we might say, obedience in and of itself would harm the child?

If it is the second, God forbid.

You see where we have come to; we have put everything up for auction. And suppose the child should not listen to its parents. That is only in one case: when the parents tell the child things that Christ does not want.

And Christ said it in this way: "He who loves father or mother more than me is not worthy of me." The one who loves his father and his mother - notice, "more than me," not "above mine," "more than me" - it is not in the genitive, it is in the accusative.

"Above me," he is not worthy of me. So if my father or my mother tell me not to go to church - because, they say, I'm tired, or for whatever reason - or not to fast, then: "Ah, father, mother, Christ says this, the Church says this"; only then will I not obey my parents, when it turns against Christ. In everything else I will render obedience. As man, Jesus Christ - as man, it says - the second chapter of Luke ends by telling us that he was under the obedience of his mother and of Joseph; he who is God the Word (Logos), who became man.

Thank you for listening to me.

Λοιπόν, για να δούμε τις απορίες μας. Μου θέσατε υπόψη, είναι ένα απόκομμα εφημερίδος. Λέγει: μπαρ σέρβιρε ναρκωτικά ποτά στους πελάτες του. Λαρισαίος ο ιδιοκτήτης, να τον χαιρόμαστε. Λοιπόν, προσέξτε κάτι πάνω σε αυτό.

Δεν το διαβάσω, το διάβασε ο μόνος μου Το γνωστό, που έγινε πολύς ντόρος πάνω στο θέμα αυτό. Να πηγαίνει κανείς να πιει ένα ποτό.

Και μάλιστα να πάει να πιει το έξυπνο ποτό, έτσι θα λέγανε, το έξυπνο, που εξαφανίζει το άγχος και δεν ξέρω τι άλλο. Απλούστατα είχε μέσα ναρκωτικό. Έχετε υπόψη σας ότι και στις καφετέριες κυκλοφορούν τα ναρκωτικά.

Και υπάρχει η ειδική ονομασία, πώς τη θέλεις τη λεμονάδα. Υπάρχει συνθηματική συνεννόησης. Σου λέει ανοιχτή ή κλειστή, όταν είναι ανοιχτή η λεμονάδα σημαίνει κάτι μπήκε μέσα, όταν είναι κλειστή σημαίνει δεν μπήκε τίποτα, είναι συνθηματική αυτή η τοποθέτηση των πραγμάτων.

Παιδιά, να πω κάτι, όπως και αν έχει το πράγμα μην μας παραξενεύει αυτό το κέντρο που σερβίριζε ποτά με ναρκωτικά μέσα. Λίγο ή πολύ αυτό υπάρχει παντού και υπάρχουν και τα πνευματικά ναρκωτικά και τα αισθητά ναρκωτικά.

Μη πηγαίνετε στις πόρτες που λέγονται καφετέριες, πώς να σας το πω, ο πνευματικός άνθρωπος, το πνευματικό παιδί, ο πνευματικός νέος, η πνευματική νέα δεν πηγαίνει σε αυτές τις πόρτες, δεν πηγαίνει, δεν πρέπει να πηγαίνει, δίσκο και τέτοια, δεν είναι οι θέσεις ενός ανθρώπου που ακούει λόγο Θεού να πάει εκεί.

Μόνον αυτά θα πω, τίποτε άλλο σχετικά με το απόκομμα που μου εθέσατε. Και τώρα πηγαίνω στις άλλες απορίες μας.

Λέγει: γνωρίζομαι ότι η συνεπής τήρηση του νόμου του Θεού χαρίζει την πραγματική ελευθερία στον άνθρωπο. Γιατί σε πολλά σημεία, στη λατρεία και στην Αγία Γραφή συμπληρώνω εγώ. Αναφέρεται ο όρος, οι δούλοι ή ο δούλος του Θεού.

Ποια είναι η έννοια της ελευθερίας του ανθρώπου στην Ορθόδοξη Ζωή;

Παιδιά, εδώ βλέπουμε ότι παραξενεύει γιατί να λέγουμε ο δούλος του Θεού, η δούλη του Θεού. Ο πόστολος Παύλος δεν διστάζει να πει δούλο του Θεού, τον εαυτό του δούλο του Χριστού. Πόστολος Πέτρος, ο Άγιος Ιάκωβος Αδερφόδεως και ή της Έτερος, από αυτούς που είναι συγγραφείς των βιβλίων της Καινής Διαθήκης.

Και στην Παλαιά Διαθήκη το ίδιο. Βέβαια βλέπετε ότι εμείς που όσο προχωράει, προχωράνε οι γενεές, έχουμε μια ανέλιξη, ξέρετε γινόμαστε πιο έξυπνοι. Ω, γινόμαστε πιο έξυπνοι. Εντός εισαγωγικών έξυπνοι εννοείται.

Και αρχίζουμε να αναφέρουμε μερικά πράγματα. Δεν είναι πολλά χρόνια, λίγα χρόνια είναι. Ας πούμε κάνα δύο δεκαετίες και λιγότερο. Ετέθη θέμα, που λέτε, στη Βουλή. Για τέτοιο θέμα, το γιατί να λέμε νυμφεύεται, παντρεύεται ο δούλος του Θεού τάδε την δούλη του Θεού τάδε ή βαπτίζεται ο δούλος του Θεού τάδε και λοιπά, και πήγε το θέμα εις την Βουλή για να βγάλουν αυτό το ο δούλος, οι δούλοι, ξέρετε γιατί; Γιατί έχουμε δημοκρατία.

Και δεν πηγαίνει το θέμα δούλος και δούλη, δεν ταιριάζει, πως να ταιριάξει. Έχουμε δημοκρατία. Βλέπετε το κατάντημα της δημοκρατίας. Το βλέπετε αυτές τις μέρες, το βλέπετε το κατάντημα. Δεν είναι δημοκρατία αυτό, είναι ασυδοσία. Δεν είναι πολιτικός λόγος, αλλά είναι η πραγματικότητα αυτή και μας πειράζει όταν λέμε ο δούλος του Θεού και οι δούλοι του Θεού.

Γιατί θυμάμαι κάποτε κάναμε στην κατοχή μέσα μάλιστα, Αγγλικά, με την αδερφή μου σε έναν Ρώσο, Ρώσο, Ρώσο. Ήτανε που είχαν φύγει τότε με την Επανάσταση τη Ρωσική από την... Αφού πολλά κακοπάθανε από τη Ρωσία.

Και ήταν πολύ μορφωμένος άνθρωπος και μας έκανε Αγγλικά, με την παρουσία Γερμανών μάλιστα. Πηγαίναμε εκεί στο σπίτι και λοιπά και λοιπά. Και μας έλεγε εκείνος που είναι ελεύθερος από το Θεό με την έννοια δεν είναι δούλος του Θεού, αυτομάτως γίνεται δούλος του διαβόλου.

Γι' αυτό έχουμε αυτά τα αποτελέσματα, γιατί οι άνθρωποι θέλουν να ελευθερωθούν τάχα δήθεν από τη δουλεία του Θεού και γίνονται αυτόματα δούλοι του διαβόλου, του σατανά. Βλέπετε φεύγουν οι άνθρωποι και πέφτουν από τον Χριστό και πέφτουν εις τον σατανισμό. Δεν θέλει πολλή φιλοσοφία για το πράγμα.

Αλλά και αυτή η περίπτωση. Τι θα πει είμαι δούλος του Θεού; Δούλος του Θεού θα πει είμαι ελεύθερος. Δεν παίζω με τις λέξεις. Να σας το αποδείξω αμέσως. Ανά πάσα στιγμή μπορώ να φύγω από την τήρηση των εντολών του Θεού και να μην είμαι δούλος του Θεού. Εάν αυτό με σοκάρει, μπορώ να φύγω.

Δικαίωμά μου δεν είναι; Άρα λοιπόν, δεν είμαι δούλος όπως το εννοούμε. Φύγε αν μπορείς από τα δεσμά της δουλείας, όταν είσαι και έχεις αφεντικό το διάβολο. Αν μπορείς φύγε από το, από εκεί δεν μπορείς να φυγείς, σε έχει δεμένο ο διάβολος και σε κυνηγά υποπίσω για να σε ξαναγυρίσει πάλι στα δεσμά του.

Αν υποτεθεί ότι κάποτε φεύγεις. Συνεπώς, μάλιστα λέει ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, στις κατηχήσεις του, πρόσεξε τώρα με το βάπτισμα, γίνεσαι απελεύθερος. Όχι ελεύθερος, έχει σημασία αυτό, αλλά για να μην αργήσουμε.

Πρόσεξε, θα έρθει ο διάβολος να σε ξανακατακτήσει. Κάτι συνηθέστατο μετά το βάπτισμά μας, γινόμαστε αχρείοι γινόμαστε. Και τότε ο διάβολος λέγει θα επιστρέψει σε σένα πικρότερος, γιατί είναι φοβερό αφεντικό ο διάβολος.

Εκείνη η δουλεία η πραγματική, το να λέγομαι ότι είμαι δούλος του Θεού, δούλος του Χριστού, αυτό με καθιστά όντως ελεύθερον. Και θέλετε να το δείτε, ακούσατε έτοι

Από ταπείνωση λέω τον εαυτό μου ότι είμαι δούλος του Χριστού, γιατί; Γιατί ο Χριστός έλαβε την ανθρωπίνη μορφή και ονομάζεται ότι έλαβε δούλου μορφή. Είναι στην επιστολή προς Φιλιππησίους, του Αποστόλου Παύλου που λέγει εκεί.

Ο οποίος Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, μορφή δούλου λαβών. Αφού έλαβε δούλου μορφή και λοιπά και λοιπά. Αυτό είναι κένωση, μορφή δούλου λαβών και λοιπά και λοιπά. Τι σημαίνει αυτό; Εάν ο Θεός ο ίδιος παίρνει μορφή δούλου, εγώ ποιος είμαι που θα πω ότι είμαι ό,τι είμαι, αλλά ότι είναι πραγματική η ελευθερία του ανθρώπου.

Ακούσατε το από έναν άλλο λόγο του Χριστού, λέγει ο Χριστός ότι τα παιδιά του σπιτιού είναι εκείνα που ξέρουν τι κάνει ο πατέρας τους. και το οποίο βεβαίως και κληρονομούν. Ο δούλος, λέει στο σπίτι μέσα, δεν ξέρει τι σκέφτεται το αφεντικό του, ούτε φυσικά κληρονομεί το αφεντικό του.

Και λέει εσείς είσαστε υιοί, υιοί της Βασιλείας, υιοί του νυμφώνος, που σημαίνει ότι ξέρουμε τι θέλει ο Χριστός για μας, ξέρουμε τι θα μας δώσει. και είμεθα κληρονόμοι Θεού, συγκληρονόμοι Χριστού. Ξαναλέγω, ο δούλος κληρονομεί; Όχι, ο υιός κληρονομεί. Εάν λοιπόν είμαι κληρονόμος της Βασιλείας του Θεού, πού είμαι δούλος;

Εγώ θα ήθελα να λέγω τον εαυτό μου δούλο, γιατί είμαι χρεώστης. Αυτή θα ήταν η απάντηση, προσέξατε μόνο, γιατί αυτή η εποχή μας είναι περίεργη, πηγαίνει και σκαλίζει κάτι πράγματα, τα οποία μετά οδηγούν σε ένα αδιέξοδο, όταν μάλιστα δεν γνωρίζουμε το Λόγο του Θεού, για να δώσουμε μια σωστή απάντηση.

Είναι και επώνυμος, δεν πειράζει, δεν λέω το όνομα. Σας παρακαλούμε μπορείτε να μας πείτε ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στους Ορθοδόξους και τους Παπικούς; Εδώ θα έπρεπε να καθίσουμε ώρες των ωρών για να πούμε ποιες μπορεί να είναι αυτές οι διαφορές.

Αλλά πάρα πολύ περιληπτικά και συνοπτικά θα λέγαμε. Καταρχάς υπάρχουν δογματικές διαφορές. Εκείνη η γνωστοτάτη που ίσως τη μαθαίνετε και στο σχολείο σας, όταν εμείς λέμε για το Πνεύμα το Άγιο στο Σύμβολο της Πίστεως.

ότι το Πνεύμα το Άγιο εκπορεύεται εκ του Πατρός, εδώ λέγει, λένε οι Λατίνοι, εκπορεύεται και εκ του Πατρός και εκ του Υιού. Το γνωστό φιλιόκβε, λατινική λέξις, φιλιόκβε, θα πει από του Υιού.

Αυτό δεν το έχουμε εμείς, παρότι βέβαια αυτό είναι μεταγενέστερο, είναι πολύ μεταγενέστερο, είναι του δεκάτου αιώνος. Όταν έγινε το Σύμβολο της Πίστεως της Νικαίας. Το είχαν και οι Δυτικοί, σωστό όπως το έχουμε και εμείς, κατόπιν όμως τις έβαλαν οι Φράγκοι μέσα στην Ρώμη κλπ, επεκράτησε η γνώμη των Φράγκων, είναι ιστορικοί λόγοι πολλοί και πολλοί.

και έβαλαν και αυτό. Τώρα το γιατί το έβαλαν και πώς είναι ολόκληρη φιλολογία, ολόκληρη ιστορία. Πάντως είναι μία δογματική διαφορά. Αλλά δεν είναι μόνον αυτό.

Εδώ έχουμε μία στη Δύση διαφορετική αντίληψη περί πνευματικότητας.

Αλλιώτικα νοούν την πνευματική ζωή, την πνευματικότητα οι Καθολικοί, αλλιώτικα την εννοούν οι Ανατολικοί. Αν θα διαβάζετε ποτέ, ας πούμε, τη Φιλοκαλία, Ασκητικούς Πατέρες και λοιπά. Θα δείτε εκεί και έχετε και μια γνώση της Δύσεως.

Θα δείτε να υπάρχει μια τρομακτική διαφορά στην αντίληψη της πνευματικής ζωής. Και ένα τρίτο και να μην πω περισσότερα.

Ο Δυτικός Χριστιανισμός, έτσι λέγεται Ανατολικός και Δυτικός Χριστιανισμός. Ο Δυτικός Χριστιανισμός, με κέντρο τη Ρώμη, είναι ένας εκκοσμικευμένος.

Σαφέστατο παράδειγμα είναι ότι ο Πάπας είναι αρχηγός της Εκκλησίας, αλλά και αρχηγός κράτους. Αν κάπου θα ήθελε να πάει, όπου πάει στον κόσμο ολόκληρον, του αποδίδουν τιμή αρχηγού κράτους. Διότι είναι αρχηγός κράτους.

Άλλο θέμα, σας προλαβαίνω μια αντίληψή σας, ότι μπορεί να πάει ο δικός μας ο Πατριάρχης, δεν είναι Αρχηγός Κράτους και να του αποδώσουνε τιμές Αρχηγού Κράτους. Αυτό υπόκειται στη χώρα που θα πάει και θα επιθυμεί η χώρα αυτή να αποδώσει τιμές Αρχηγού Κράτους. Ενώ δεν είναι. Ενώ δεν είναι. Και μόνο γιατί μπορεί να είναι Αρχηγός Κράτους;

Δηλαδή με όλα εκείνα τα εξαρτήματα που έχει ένα κράτος, Υπουργεία με υπουργούς, τράπεζες με καταθέσεις και αναλήψεις και τραπεζίτες. Όλα αυτά τελείως κοσμικά πράγματα, όμως υπάρχουν δυστυχώς εις τον Δυτικόν Χριστιανισμό.

Θυμηθείτε εκεί που ο Χριστός δέχθηκε τον πειρασμό που του λέγει: Όλες οι βασιλείες είναι δικές μου, εάν με προσκυνήσεις θα σου τις δώσω. Και ο Κύριος είπε, Ύπαγε οπίσω μου, σατανά. Δεν έχει ανάγκη η Εκκλησία από τις βασιλείες του κόσμου τούτου.

Ούτε από τα χρυσάφια τους, ούτε από καταθέσεις, ούτε ούτε ούτε ούτε. Συνεπώς εδώ έχουμε έναν εκκοσμικευμένο χριστιανισμό. Δεν είναι όμως το μόνο σημείο εκκοσμικεύσεως. Είναι και άλλα σημεία από την ζωή.

Βέβαια δυστυχώς θεωρητικά οι ανατολικοί χριστιανοί υποτίθεται ότι δεν είναι εκκοσμικευμένοι, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ζούμε και οι γειτνιάσεις, τα γειτονέματα που έχουμε και με τη Ρώμη και με τούτο και με εκείνα, δυστυχώς και εμείς στην πράξη, όχι στη θεωρία, στην πράξη έχουμε αρκετά εκκοσμικευθεί.

Είμεθα εκκοσμικευμένοι χριστιανοί. Ανεξάρτητα όμως από αυτό, στην ερώτηση ποια η διαφορά, θα λέγαμε ότι η πνευματικότητα της Ανατολής διαφέρει παρασάγγες από την πνευματικότητα της Δύσεως και ότι η Ανατολική Εκκλησία δεν είναι εκκοσμικευμένη επισήμως.

Ανήκει στην ομάδα των λεγομένων σοφιολογικών βιβλίων. Όπως είναι το βιβλίο των Παροιμιών, το βιβλίο του Εκκλησιαστού, το βιβλίο του Σοφίας Σολομώντος κλπ. Η μορφή που είναι γραμμένο, όπως και τα άλλα τα σοφιολογικά.

Ξαναλέω, η μοίρα, όμικρον γιώτα, η μοίρα είναι η τύχη, ερωτώ, τι θα πει τύχη; Θα πει, εκείνο που γίνεται έξω από μια διάνοια που τυχόν διευθύνει τα πάντα. Αλλά τα πάντα μετά γίνονται κατά τρόπον τυχαίον.

Όταν δεχθώ τύχη δεν μπορώ να δεχθώ Θεό. Και μάλιστα Θεό δημιουργό και προνοητή. Πώς ήταν δυνατόν; Έτσι, μπορούμε να λένε ότι ο χριστιανισμός δέχεται τη μοίρα; Δηλαδή την τύχη. Αν είναι αδυνατό Είναι αντιφατικό πράγμα.

Δεν γίνεται. Να μην μείνω περισσότερο.

Σχετικά με την πενταήμερη εκδρομή που γίνεται στα Λύκεια. Υπάρχουν αντιθέσεις μεταξύ γονέων και παιδιών, οι γονείς είναι διστακτικοί και λοιπά. Εδώ τι έγινε, ξέρετε, αυτά τα έκοψα από μία μεγάλη κόλλα, η συνέχεια του πράγματος είναι από το πίσω μέρος.

Έκοψα εγώ με το ψαλίδι, χάθηκε το πίσω μέρος, έπεσε στο πηγάδι, γι' αυτό δεν θα γράφετε στο πίσω μέρος και προπαντός θα είναι μόνο μια απορία για το κάθε χαρτί. Μόνο μια απορία για το κάθε χαρτί. Θέλετε κι άλλη απορία, σε άλλο χαρτί.

Λοιπόν, εδώ θα μπορούσα να σας πω, παιδιά, ότι η εκδρομή στα σχολεία τουλάχιστον είναι παιδαγωγική και εκπαιδευτική. Και το ένα και το άλλο και θα μάθουμε μερικά πράγματα εκεί που θα πάμε κοντά ή μακριά, αλλά και έχει και παιδαγωγικό χαρακτήρα. Όμως σήμερα, όπως και τα σχολεία πια δεν έχουνε, δεν είναι παιδαγωγικός χώρος, μην μου το πείτε, δεν είναι πια παιδαγωγικός χώρος στα σχολεία. Έτσι βεβαίως και πολύ περισσότερο δεν είναι παιδαγωγική σήμερα μια εκδρομή.

Ό,τι χειρότερο μπορεί να συμβεί σε αυτή την εκδρομή. 99,9% εκείνοι που θα πάνε εκδρομή και λίγο μακριά, δεν εννοώ από την πόλη μας το Αλκαζάρ, εννοώ να πάνε με αυτοκίνητα κάπου μακριά, θα πάνε στο Βόλο, να πάνε στη Θεσσαλονίκη, 99,9% θα πάνε σε καφετέρια για να χορέψουν.

Και ρωτώ, τι παιδαγωγικό πλέον χαρακτήρα μπορεί να έχει μια σχολική εκδρομή; Γι' αυτό, χωρίς να πω περισσότερα πράγματα, μπορούσα πάρα πολλά να σας πω, πεισθείτε εις τους γονείς σας ή καλύτερα πεισθείτε στην πραγματικότητα και εσείς οι ίδιοι, χωρίς να σας εμποδίσουν οι γονείς σας, να πείτε δεν θα πάω στην εκδρομή αυτή. Και να σας ειπωθεί ότι είναι υποχρεωτική, τι έννοια έχει αυτό το υποχρεωτικό;

Είναι εντός εισαγωγικό υποχρεωτικό. Το λένε απλώς για να μην λείπει κανένα παιδί να πάνε όλοι μαζί στην εκδρομή. Όχι! Να μην πάτε στην εκδρομή. Όχι! Κι αν ποτέ σας πούν, και πώς θα στα λέει αυτά, ο κατηχητής μας.

Να τους πείτε πηγαίνετε να βρείτε τον κατηχητή μας και εκείνος θα σας απαντήσει περισσότερα. Και τότε θα δουν τι θα ακούσουν. Εδώ που τα λέμε δεν φταίνε και οι καθηγητές. Έχει διαμορφωθεί ένα κλίμα, έχει διαμορφωθεί μια κατάσταση. Ε, αυτή η κατάσταση πρέπει κάποτε να σπάσει. Δεν πρέπει να υπάρχει. Κάτι άλλο. Λέγει παρακαλώ να εξηγήσετε την απορία. Εφόσον ο Θεός έκανε τους πρωτοπλάστους αθάνατους, γιατί έβαλε στον Παράδεισο το δένδρο της ζωής; Και ποιος σας είπε ότι θα έπρεπε οπωσδήποτε να πέσουν οι άνθρωποι για να μην μπει το δένδρο της ζωής; Έπρεπε να είναι και το δένδρο της ζωής.

Αναμφισβήτητα, αλλά επειδή έπεσαν, εμποδίστηκαν να δοκιμάσουν τον καρπό του δέντρου της ζωής. Ξύλον θα πει δένδρον, το ξύλον της ζωής. Προσέξτε εδώ να δείτε, και μάλιστα ο Θεός βγάζει έξω τους πρωτοπλάστους και έβαλε, λέγει, φρουρά αγγέλους χερουβείμ με την ρομφαία την περιστρεφομένη.

Να φυλάτουν την είσοδο του Παραδείσου για να μην φάει ο Αδάμ από το καρπό του δένδρου της ζωής. Τότε είναι τα δύο τα δένδρα, το δένδρο της ζωής και το δένδρο της γνώσεως του καλού και του κακού. Γιατί το έκανε αυτό ο Θεός; Από φιλανθρωπία.

Γιατί; Διότι αν εδοκίμαζε ο Αδάμ το δένδρο της ζωής, δηλαδή θα γίνεται ο αθάνατος. Αλλά τότε το κακόν θα γίνεται αθάνατον, το κακόν. Γι' αυτό ακριβώς το λόγο εμποδίζεται ο άνθρωπος να φάγει από το δέντρο της ζωής.

Εδώ να έκανα και μια ερώτηση, να μην είμαι εγώ μόνο μιλών, κι εσείς ένα παθητικό ακροατήριο. Μπορείτε να μου πείτε αυτό το δέντρο της ζωής πού υπάρχει σήμερα; Και μάλιστα προτρεπόμεθα να φάμε των καρπών για να έχουμε την αιώνιον ζωή.

Μπορείτε να μου το πείτε γρήγορα γρήγορα, για να περνάει η ώρα; Για πέστε μου, για πέστε μου. Είναι το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού. Λέει ο Χριστός ότι λάβετε, φάγετε.

Εάν δεν λάβει ο άνθρωπος να φάγει το σώμα και το αίμα του Χριστού να πιεί, τότε παραβαίνει εντολή. Και είναι χειροτέρα αυτή η παράβαση της εντολής από εκείνη που είπε ο Θεός. Μη δοκιμάσετε από τον καρπό του δένδρου αυτού, της γνώσης του καλού και του κακού, ναι.

Συνεπώς έχουμε καθήκον να δοκιμάσουμε τώρα αυτών των καρπών για να ζήσουμε. Ο τρώγων μου τη σάρκα και πίνων μου το αίμα έχει ζωή αιώνια. Να πώς είναι τώρα η αιώνια ζωή, ποιος είναι ο καρπός, είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Αν θέλετε κάτι περισσότερο. Και το δένδρο της γνώσεως δεν ήταν μια παγίδα. Όχι, θα εδοκίμαζαν και από το δένδρο της γνώσεως του καλού και του κακού οι πρωτόπλαστοι. Πότε; Όταν θα ορίμαζαν. Γιατί αλλιώτικα, αν ήταν μια παγίδα και δεν μπορούσαν να κάνουν διαφορετικά, και τότε θα έπρεπε να μην δοκιμάσουν και το δένδρο της ζωής.

Τότε θα λέγαμε ότι έχουμε εδώ ένα θέατρο και μάλιστα, αν το θέλατε, θέατρο του παραλόγου. Άπαγε, δεν έχουμε τέτοιο πράγμα. Έχουμε τα πράγματα όπως είναι τοποθετημένα και σωστά. Θα δοκίμαζαν και από εκείνο το δένδρο. Είναι μερικά πράγματα που ο άνθρωπος, για να τα δοκιμάσει, πρέπει να οριμάσει. Όπως το μικρό παιδί δεν δίνουμε φάρμακα στα χέρια του να παίζει.

Όλα τα φάρμακα έχουν από κάτω μια υποσημείωση που λέει προφυλάξατε τα παιδιά σας από τα φάρμακα, έτσι βάλτε τα σε ένα ψηλό ντουλάπι, ράφι, τι ξέρω εγώ, να μην είναι στα χέρια των παιδιών, γιατί το παιδί δεν γνωρίζει και θα φάει και θα δηλητηριαστεί, και πολύ παραπάνω εάν το φάρμακο είναι ζαχαρόπηκτον, δηλαδή να είναι γλυκό απ' έξω.

Πάρτε ένα σιρόπι τώρα που μπορεί να υπάρχει, από εκείνα του βήχα και τα λοιπά. Και να αρχίσει να ανατρέπει το μπουκάλι στον εαυτό του, τι θα γίνει; Έτσι λοιπόν πρέπει να οριμάσει ο άνθρωπος. Ο Αδάμ και η Εύα δεν είχαν οριμάσει ακόμα.

Αλλιώτικα βεβαίως θα εγνώριζαν το καλό και το κακό. Τώρα όμως έπρεπε να γνωρίζουν μόνο το καλό. Να μείνουν στην εντολή. Δεν πρέπει από εκεί να φάμε. Αυτό δε, ειδικά στην παιδαγωγική, ξέρετε τι σημαίνει;

Το μικρό παιδί δεν πρέπει να μάθει εκείνα τα οποία δεν πρέπει να μάθει. Όταν όμως η μάνα για να κάνει τις δουλειές της στον νεροχύτη και στις δουλειές του σπιτιού, σκούπισμα και ζύμωμα και δεν ξέρω τι άλλα και μαγείρεμα, ανοίγει την τηλεόραση και πάει το πιτσιρικάκι και κολλάει τη μύτη του επάνω στο τζάμι της τηλεοράσεως.

Και τότε βέβαια, τότε υπάρχει πολλή ησυχία. Όχι, ταλαίπωρη μητέρα, αν ήξερες τι καταστροφή κάνεις. Τότε το παιδάκι αρχίζει να μαθαίνει εκείνα που δεν θα έπρεπε να μάθει.

Ποιος λέγει ότι σε κάποιο σημείο της εφηβικής ζωής δεν πρέπει ο νέος και η νέα να γνωρίζουν μερικά πράγματα Από τη γενετησία περιοχή Βεβαίως, γιατί αλλιώς δεν γνωρίζουν γιατί θα πλανηθούν. Αλλά αν αυτά τα ίδια πράγματα τα πληροφορήσουμε σε ένα νήπιο, σε ένα μικρό παιδάκι, το οποίο δεν καταλαβαίνει, θα πάθει πάρα πολύ κακό.

Ποιος δεν χρησιμοποιεί σπίρτα; Βάλτε όμως σε ένα παιδί, στα χέρια του 5 χρονών, δώσατέ του ένα κουτί σπίρτα. Και πείτε, παιδάκι, εγώ φεύγω, θα πάω στην αγορά, θα γυρίσω σε μια ώρα. Θα γυρίσετε και θα δείτε να μπουρλουτιάζει το σπίτι σας.

Γιατί; Γιατί το μικρό παιδί θέλει να δοκιμάσει. Ξέρετε όλα τα παιδιά είναι πυρομανείς. Προσέξτε την πυρομανία, θα βάλει φωτιά να δει πώς καίγεται το σπίτι. Δεν σημαίνει με αυτό όμως ότι δεν θα χρησιμοποιήσω τα φάρμακα, δεν θα χρησιμοποιήσω το γενετήσιο, δεν θα χρησιμοποιήσω τα σπίρτα. Πότε; Όταν οριμάσω.

Αυτά με την ευκαιρία, θα λέγαμε, της απορίας. Ας δούμε και κάτι ακόμα.

Λέγει, σας παρακαλώ απαντήστε με. Γιατί κατά τη γνώμη σας όλοι οι άνθρωποι και οι πιο φτωχοί και οι περισσότεροι θρησκευόμενοι αγοράζουν και βλέπουν τηλεόραση; Ποιος τους υποχρεώνει; Απάντησης: Η επιθυμία τους. Απάντησης: Η επιθυμία τους θα προτιμήσει να μην φάει ψωμί, να φάει φτωχότερο φαγητό, αρκεί να αγοράσει τηλεόραση. Ποιος θέτει; Η επιθυμία. Γι' αυτό λοιπόν ας το ξέρουμε ότι όταν η επιθυμία, η επιθυμία επικρατεί σε μας, μας έλκει, το λέει το ρήμα ελκείο, έλκω, τραβώ, αναφέρεται από τον Άγιο Ιάκωβο τον Αδελφό, θα θυμάμαι καλά, ελκόμενος λέει, ελκόμενος θυμήθηκα, ελκόμενος υπό της ιδίας επιθυμίας.

και λοιπά και λοιπά. Και κάνει εκείνο που κάνει. Και να μην λέει ότι πειράζεται από τον Θεό, αλλά πειράζεται από τον ίδιο τον εαυτό του. Γι' αυτό λοιπόν ας προσέξουμε, η ίδια μας επιθυμία είναι εκείνη η οποία όχι μόνο την τηλεόραση αλλά και πολλά άλλα πράγματα μας κάνουν να τα κάνουμε, να τα πραγματώνουμε, ενώ είναι προς μεγάλη μας ζημιά. Ευχαριστώ που με ακούσατε.

Μια πρώτη ερώτηση λέγει, πιστεύουμε στην Ανάσταση του Χριστού, ναι, αλλά το σώμα του Χριστού μας δεν πρόλαβε να αλλοιωθεί, να φθαρεί, όπως γίνεται με τα ανθρώπινα σώματα. Πώς θα γίνει η Ανάσταση σωμάτων στη Δευτέρα Παρουσία, που ούτε καν υπάρχουν τα οστά τους, γιατί έχουν φθαρεί ή έχουν καεί;

Πολύ ωραία. Βέβαια είναι μία ερώτηση η οποία είναι γεμάτη από ορθολογισμό. Δεν υπάρχει αντίληψη, γιατί απλούστατα τίθεται η ερώτηση ερήμην της γνώσεως, της δυνάμεως και της σοφίας και της αγάπης του Θεού.

Για τον Θεό δεν υπάρχει καμία δυσκολία, ούτε είναι επιχείρημα ότι το σώμα του Χριστού δεν είδε την φθοράν, ενώ τα δικά μας σώματα βλέπουν τη φθορά. Δεν μένει τίποτα. Μάλιστα πόσος κόσμος, πόσος λαός, πόσοι άνθρωποι έχουν περάσει πάνω από τη γη μας.

Τι διασώζεται; Σχεδόν τίποτα. Εκείνο το γη ει και εις γην απελεύσει, ή σε χώμα, χώμα εννοείται υλικά στοιχεία, και στα υλικά στοιχεία της δημιουργίας θα ξαναγυρίσεις. Στοιχεία τα οποία θα είναι επί μέρους, δηλαδή θα είναι διαλυμένα.

Αυτό όμως δεν είναι επιχείρημα να πούμε ότι ο Χριστός δεν είδε διαφθορά. και μάλιστα ιδιαιτέρως τονίζεται η μη διαφθορά του σώματος του Χριστού από τους προφήτες, μάλιστα που λέγει εκεί ο Ψαλμός. και το σώμα του λέει δεν είδε διαφθοράν. Εδώ το σώμα του Δαβίδ είδε διαφθοράν, δεν ομιλεί για τον εαυτό του, λέει ο Απόστολος Πέτρος.

σε μια ομιλία εκεί στην Πεντηκοστή, αλλά αναφέρεται στο σώμα του Χριστού. Δεν είναι επιχείρημα, δεν είναι επιχείρημα. Προσέξτε λοιπόν, είπαμε ότι υπάρχει μια άγνοια της δυνάμεως, της σοφίας, της αγάπης του Θεού.

Σε αυτό το ερώτημα οι Κορίνθιοι άρχισαν να ταλαντεύονται. Πώς δηλαδή επιτέλους θα αναστηθεί κανείς, αφού βλέπει την φθοράν; και τότε ο Απόστολος Παύλος γράφει ότι αγνωσίαν Θεού τινές έχουσιν και προσθέτει μάλιστα προς εντροπήν ημίν λέγω. Έχουν μερικοί από εσάς τους χριστιανούς άγνοια Θεού. Που είναι αυτή η άγνοια του Θεού; Εννοείται των δυνατοτήτων, των ενεργειών του Θεού, είναι άγνοια της δυνάμεως του Θεού.

και το λέγει και λέγει ότι αυτό είναι για ντροπή σας. Προς εντροπήν ημίν λέγω, αγνοείτε την δύναμη του Θεού. Ο Θεός μας έκανε εκ του μη όντος. Έτσι σήμερα που είμαστε εκ του όντος θα δυσκολευόταν; Μοιάζει η περίπτωση σαν μια οικοδομή η οποία διαλύσει. Ξαναμαζεύουμε τις πέτρες, τούβλα, ό,τι είναι, και ξαναχτίζουμε την οικοδομή.

Αυτή δεν είναι εκ του όντος, εκ του υπάρχοντος; Έτσι, δεν έχει σημασία το κάθε σώμα στα συστατικά του, στα στοιχεία του. Πώς διαλύθηκε, πού είναι τα συστατικά αυτά. Εγώ θα σας πω κάτι ακόμα περισσότερο από εκείνα τα οποία θα μπορούσατε να διανοηθείτε.

Ότι ο ένας άνθρωπος κυκλοφορεί μέσα στον άλλον άνθρωπο. Πώς γίνεται αυτό; Θα έρθω με έναν άνθρωπο στο νεκροταφείο, η όλη του δομή, η όλη λίπανσις βγάζει κάτι ωραία χόρτα, κάτι ζωχούς, τους βλέπεις εσύ, τους μαζεύεις, τους τρως.

Αλλά οι ζωχοί αυτοί, τα χόρτα, τα οποία μάζεψες από το νεκροταφείο, είναι από τις ουσίες των ανθρώπων που έχουν ταφεί. Και η ουσία τώρα των σωμάτων, των ξένων σωμάτων, περνάει στο δικό σου το σώμα. Διάβαζα σε ένα καλό βιβλίο, δηλαδή του, δεν θυμάμαι, ενός Ρώσου συγγραφέως, του Λόσκι ήταν, δεν θυμάμαι.

Ότι ο ένας κυκλοφορεί μέσα στον άλλον, αλλά εκτός αυτού, είναι και η περίπτωση που μας τρώνε τα ψάρια σε ένα ναυάγιο. Αλιεύουμε τα ψάρια, τρώμε τα ψάρια και έτσι λοιπόν περνάει ο πνιγμένος, περνά στη δική μας την ύπαρξη, αν το θέλετε.

Αλλά και αν θέλετε και που λέει εδώ, ή έχουν καεί, μάλιστα, γίνεται στάχτη, σε εκείνη τη στάχτη έχουμε θαυμάσει όλοι ουσία ξέρετε. Έχουμε πάλι παραγωγή κλπ. Μία ανακύκληση, η γνωστή ανακύκληση που υπάρχει μέσα στη Δημιουργία.

Τι λέγει όμως εδώ ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, ακούστε, είναι χαρακτηριστικό, μόνον αυτό καλύπτει όλα τα άλλα, και η θάλασσα λέγει θα δώσει τους νεκρούς αυτής. Δηλαδή θα πει και αν ακόμη πνίγηκες ή κάηκες ή έπεσε μια βόμβα και σε έκανε λιώμα ή ή ή ό,τι κι αν συνέβη όπως κι αν τελείωσε η ζωή σου, όποια ήταν, όποια κι αν ήταν θα λέγαμε η πορεία του σώματός σου, όλοι θα βρεθούμε αναστημένοι μπροστά στο βήμα του Χριστού.

Πού οφείλεται αυτό; Εις την δύναμη του Θεού. Ο Θεός εκ του μηδενός έκανε το σύμπαν και θα δυσκολευτεί να επισυνάξει του καθενός τα υλικά στοιχεία; Μάλιστα αν θέλετε λέγει το ίδιο σώμα. Όταν ο Απόστολος Παύλος τονίζει, τονίζει ότι δεῖ γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν. Είναι σαν να δείχνει με τα λόγια του όπως το λέγει, είναι σαν να δείχνει με το ένα του δάκτυλο να δείχνει το άλλο του χέρι.

Αυτό εδώ, όταν λέει ο Χριστός το ίδιο σώμα γιατί λέει Απόστολος Παύλος ότι θα σταθούμε όλοι μπροστά στο βήμα του Χριστού και να δώσουμε λόγο με τα σώματά μας, τα σώματα με τα οποία διαπράξαμε κάποιαν αμαρτία.

Προσέξτε, διαπράξαμε πορνεία, μοιχεία, ανηθικότητες, βρωμιές, άλλα πράγματα κλπ κλπ. Κυρίως τα σαρκικά αμαρτήματα γιατί λέει Απόστολος Παύλος, πᾶν ἁμάρτημα ἐκτὸς τοῦ σώματος. Εστις τι δεν πορνεύουν οι στο ίδιο σώμα αμαρτάνοι, θα ήμουν ευτυχείς αν κάποτε μπορούσε αυτό να κατανοήσω, θα κατανοηθεί από όλα τα παιδιά, εσάς τους νέους, θα κατανοηθεί γιατί πρέπει να αποφύγω τα σαρκικά αμαρτήματα, για ποιο λόγο, τότε αντιλαμβάνεστε ότι το σώμα θα βρεθεί να δώσει και αυτό λόγο, ότι διέπραξε μαζί με την ψυχή. Έτσι είναι, όταν ο Χριστός είπε ότι μην φοβηθείτε, ούτε μια τρίχα δεν θα χαθεί από τα κεφάλια σας.

Ε, μα πώς Κύριε; Το είπε αυτό δια τους μέλλοντες να μαρτυρήσουν, να γίνουν μάρτυρες. Ναι, διότι υπάρχει Ανάσταση των νεκρών και θα ξαναπάρω εκείνο που ήμουνα. Προσέξατε το, ο ίδιος θα είναι πάλι, άφθαρτος και αθάνατος.

Πού οφείλεται αυτό; Εις την δύναμη του Θεού, εις τη σοφία του Θεού και εις τη γνώση του Θεού. Συγγνώμη, στην αγάπη του Θεού, στη δύναμη, στη σοφία και στην αγάπη του Θεού. Έτσι μην πολυπραγμονούμε κατά ορθολογιστικών τρόπων πώς και γιατί, αυτή είναι η απάντηση.

Μια άλλη απορία λέγει, σας είπα μην μου βάζετε δύο απορίες το ίδιο χαρτί, παρακαλέσω πολύ. Κάθε απορία θα έχει το δικό της χαρτάκι. Λέει λοιπόν εδώ, πότε και από ποιους γκρεμίστηκε ο ναός του Σολομώντος. Μάλιστα, δύο φορές, τρεις φορές ανοικοδομήθη, τρεις φορές ανοικοδομήθη και γκρεμίστηκε ως εξής.

Γκρεμίστηκε πρώτα-πρώτα από τον Ναβουχοδονόσορα, όταν κατέλαβε την Ιουδαία τον έκτον αιώνα και πραγματικά κατέστρεψε τον ναόν, τον λεηλάτησε.

Ύστερα από 70 χρόνια που γύρισαν οι Εβραίοι από την Αιχμαλωσία, τον επανοικοδόμησε ο Ζοροβάβελ.

Αυτόν το ναό που επανοικοδόμησε, αυτός ο ναός δεν είχε βέβαια την έκπαγλη δόξα του πρώτου ναού, οπωσδήποτε δεν είχε. Γι' αυτό ο Ηρώδης ο Μέγας ξανάκτισε τον ναόν αυτόν, τρίτη ανοικοδόμησις, τον έκανε λαμπρόν ναόν, κράτησε κάπου 40 χρόνια ο ναός αυτός.

Φαντάζεστε ότι κράτησε λίγα χρόνια προ της καταστροφής της Ιερουσαλήμ, έως η ανοικοδόμηση, έως λίγα χρόνια, ούτε δέκα, λιγότερα. Προ της καταστροφής πάλι της Ιερουσαλήμ, 40 χρόνια. Τον καιρό εκείνο που ο Χριστός είπε, αλλά άλλο πράγμα εννοούσε, ότι γκρεμίστε τον ναό αυτόν και εννοούσε το σώμα του.

Δηλαδή μια χειρονομία που να δείχνει τον εαυτό του, το σώμα του, και εγώ θα τον ανοικοδομήσω σε τρεις μέρες. Και εννοούσε βέβαια την Ανάστασή του και του είπαν οι Εβραίοι, 40 χρόνια χτίζουν τον ναό, το 33 είναι αυτά όλα.

Το 33 μετά Χριστόν, 40 χρόνια, γιατί είχε αρχίσει από προ Χριστού η ανοικοδόμηση με τον Ηρώδη και ακόμη δεν τελείωσε και εσύ λες ότι θα ανοικοδομήσεις το ναό σε τρεις μέρες αφού γκρεμιστεί, είναι ποτέ δυνατόν αυτό;

Έτσι τον έκανε τον ναό αυτόν πολύ λαμπρό, ο Ηρώδης σας είπα, λαμπρά κτίσματα, τόσο ωραία ώστε οι μαθηταί όταν ήσαν στο όρος των Ελέων, δηλαδή Λοφύσκος, ανατολικά είναι αυτός ο Λοφύσκος της Ιερουσαλήμ και φαίνεται πολύ ωραία κάτω η Ιερουσαλήμ. Και είπαν οι μαθηταί στον Κύριον, Κύριε, ίδε ποταποί λίθοι, λίθος θα πει εδώ οικοδομή, δες πόσες ωραίες οικοδομές.

Και εκεί είπε ο Χριστός, δεν θα μείνει λίθος επί λίθον. Έτσι, πράγματι, ύστερα από μία περίπου γενεά, κάπου 30 χρόνια, κάτι λίγο, συγκεκριμένα το 70 μετά Χριστόν, ήρθαν οι Ρωμαίοι και κατέστρεψαν το Ναό του Θεού. Έχει λοιπόν τρεις καταστροφές. Η πρώτη είναι από τον Ναβουχοδονόσορα,

Ανοικοδόμησις δεύτερη φορά, συγγνώμη, καλύτερα, ανοικοδόμησις από τον Σολομώντα, πρώτη φορά, δεύτερη φορά από τον Ζωροβάβελ, τρίτη φορά από τον Ηρώδη, τον Μέγα, ο οποίος ήταν Ιδουμαίος, δεν ήταν Ιουδαίος.

Λέγεται Μέγας όχι γιατί ήταν σπουδαίος άνθρωπος. Ένας εγκληματίας, ένα αντίγραφο του Νέρονος ήταν ο Ηρώδης, ο Μέγας. Είναι αυτός που ήθελε να φονεύσει τον Κύριον νήπιον. Αλλά ονομάστηκε Μέγας γιατί έκτισε το ναό.

Ένα έργο πολύ βέβαια σπουδαίο και δύσκολο και ακόμη μία φορά που καταστρέφεται ο ναός από τους Ρωμαίους, καταστράφηκε σε υπερθετικόν βαθμόν.

Σήμερα ούτε καν ξέρουμε πού ήταν τα θεμέλια του ναού. Και επιπλέον στο χώρο που ήταν ο ναός έχει κτιστεί το τέμενος του Ομάρ. Είναι ένα τέμενος, ναός δηλαδή πάλι, αραβικός όμως, μουσουλμανικός, που έκτισε ο Άραβας Ομάρ.

Και σήμερα αυτό το τέμενος υπάρχει. ‥ Χριστός θα πει Μεσσίας και τότε βεβαίως θα ζητήσει ό,τι θα ζητήσει, θα προσκυνηθεί, θα ζητήσει και ό,τι άλλο.

Και θα είναι η τελευταία λέξη της ανθρωπίνης, παγκοσμίου ανθρωπίνης ιστορίας, γιατί εκεί τελειώνει η ιστορία της ανθρωπότητας, έρχεται ο Ιησούς Χριστός όπως λέει στους Θεσσαλονικείς ο Απόστολος Παύλος και θα πατάξει τον Αντίχριστο, πώς θα τον πατάξει, ενώ θα ζει, γιατί ακούστε, δεν το πω και αυτό να το ξέρετε, ότι ο Αντίχριστος και ο Ψευδοπροφήτης λέγει, θα ριφθούν εις τη λίμνη την καιομένη με πυρ και θείον, δηλαδή στην κόλαση, προσέξτε, ζώντες, είδατε, ζώντες.

Δεν θα έχουν δοκιμάσει θάνατον, αλλά άνθρωποι είναι αυτοί έτσι, σημαίνει ότι όταν θα έρθει ο Χριστός αυτοί που θα ζουν δεν θα δοκιμάσουν θάνατο, αλλά όπως λέει ο Απόστολος Παύλος θα περάσουν από την φθορά στην αφθαρσία και από την θνητότητα στην αθανασία χωρίς να πεθάνουν.

Δύο από αυτούς, τους τότε ανθρώπους, θα είναι και ο Αντίχριστος, 100% άνθρωπος, και ο Ψευδοπροφήτης, 100% άνθρωπος. Συνεπώς έτσι μπορούμε να καταλάβουμε αυτό το ζώντες θα βληθούν στην λίμνη του πυρός, χωρίς να δοκιμάσουν, ξαναλέγω, θάνατο.

Έτσι λοιπόν θα είναι ο τέταρτος αυτός ναός: Σολομώντος, Ζωροβάβελ, του Ηρώδου και του Αντιχρίστου. Και εκεί τελειώνει η όλη ιστορία. Νομίζω ας το προσέξουμε αυτό, γιατί είναι ένα σημαδιακό στοιχείο. Γιατί δεν αποτελεί μόνο στοιχείο της ιστορίας που πέρασε, αλλά και της ιστορίας που έρχεται.

Διότι μας ενδιαφέρει πολύ. Αν δείτε να ανοικοδομείται ο Ναός. Τότε να πείτε ότι κάπου εδώ κοντά είναι το τέλος της ιστορίας. Μάλιστα λέγεται ότι ο Ναός αυτός που θα χτιστεί με πέτρα. Και επειδή ήταν μια παραγγελία του Θεού προς τον Μωυσέα.

Που ετηρήθη αυτή η παραγγελία. Ότι δεν θα ακουστεί εις την πόλη.

Ζμήλι και σφυρί Έτσι, σφυρί και σμίλη για να λαξεύσουν τους λίθους, για να χτιστούν οι λίθοι αυτοί. Αλλά έξω από την πόλη λέγεται λοιπόν ότι και οι πέτρες του προσεχούς ναού που θα χτιστεί επ' ονόματι του Αντιχρίστου.

‥ Μην παραξενευθείτε. Μα καλά, δεν έχει πέτρες εκεί η γη του Ισραήλ, δεν έχουμε τσιμέντα; Δεν θα χτιστεί με τσιμέντο, θα χτιστεί με πέτρα.

Για λόγους παραδοσιακούς, αυτός είναι ο λόγος, αυτή είναι η εξήγηση. Είναι γραμμένο αυτό ότι σμίλη και σφυρί, σφύρα δεν θα ακουστούν στην πόλη. ‥

‥

Όταν ο Μεσσίας μας έλθει, σε ποιο ναό θα τοποθετηθεί, θα μπει, αφού δεν έχουμε ναό; Είδατε; Αυτό που λέει ο Απόστολος Παύλος, ότι θα προσκυνηθεί ο Αντίχριστος, θα καθίσει λέει ως Θεός, είναι στη Δευτέρα επιστολή του στους Θεσσαλονικείς, ως Θεός, είναι καταπληκτικό, είναι αλήθεια, η Αγία Γραφή το λέει και είναι η Διαθήκη, το αναφέρει. Γι' αυτό αν δείτε ποτέ στις μέρες σας, γιατί το λέω εγώ γιατί είμαι ηλικιωμένοι θα φύγουμε, Δείτε ότι κτίζεται ο Ναός Σολομώντος, θα πείτε.

Ένα από τα σημάδια τα πολλά που ο Χριστός μας είπε. Είναι και αυτό, ότι το τέλος είναι κοντά. Ο Αντίχριστος έρχεται. Προσέξτε μόνο ότι δεν θα έχετε λύπη. Δεν θα έχετε φόβο. Δεν θα έχετε τρομάρα. Από εκείνη την τρομάρα που αποκτούν οι άνθρωποι.

Εν όψει του ερχομού του Αντιχρίστου. Πρέπει να έχετε χαρά. Το λέει ο Χριστός. Τότε όταν δείτε αυτά τα σημάδια, σηκώσατε το κεφάλι σας, λέει, ανακύψατε τας κεφαλάς υμών, γιατί η απολύτρωσή σας πλησιάζει.

Έρχομαι και όταν έρχεται ο Κύριος βεβαίως οι χριστιανοί, οι σωστοί χριστιανοί πρέπει να έχουν χαρά. Γι' αυτό λοιπόν ο Κύριος έρχεται ευθύς μετά τον Αντίχριστο, ζώντος του Αντιχρίστου, το υπογραμμίζω αυτό, ζώντος.

Τον οποίο, λέει ο Κύριος, θα αναλώσει, λέει στους Θεσσαλονικείς, ο Απόστολος Παύλος, ζώντος. Συνεπώς, πρέπει να έχουμε χαρά. Όχι λύπη, όχι φόβο. Ο φόβος μας θα είναι μόνο ο φόβος του Θεού. Να μην αμαρτάνουμε και να μην παρεκκλίνουμε από τις εντολές του Χριστού.

Στην ίδια λοιπόν, στα δύο χαρτάκια έχουμε και μια δεύτερη ερώτηση. Τι γνώμη έχετε για την Αγία Επιστολή, πρέπει να τη διαβάζουμε και τι περιέχει μάλιστα; Βέβαια ξέρουμε την Αγία Επιστολή, βέβαια εγώ προσωπικά μικρός την έχω διαβάσει αναρίθμητες φορές.

Διότι υπάρχει μια παραγγελία που λέγει ότι εκείνος ο οποίος τη διαβάζει κάθε μέρα, όταν θα έρθει η ώρα να πεθάνει, του αποκαλύπτεται η ημέρα του θανάτου του. Ξέρω εγώ και λοιπά και λοιπά και λοιπά. Όμως αυτό το τευχιδιάκι, το οποίο δεν ξέρω γιατί κάποιος εκδοτικός οίκος επανεκδίδει, επανεκδίδει για λόγους καθαρά καθαρά εμπορικούς, θα έπρεπε αυτό να μην συνέβαινε.

Αυτό λέγεται ψευδεπίγραφο βιβλίο.

Ψευδεπίγραφο θα πει, δεν είναι αληθινό βιβλίο της Εκκλησίας μας. Απλούστατα. Βέβαια από ό,τι θυμάμαι όταν ήμουν μικρός που διάβαζα, θέτει και ημερομηνίες ότι κάτι Φλεβάρη βάζει, κάτι ξέρω εγώ, ότι θα βρέξει λέει πυρ και θείον, θα κάνει τούτο, θα φέρνει εκείνο.

Αυτά τα πράγματα και μάλιστα καθορισμός χρόνου δεν υπάρχει στην Αγία Γραφή, ούτε εις τους Πατέρες. Και αμέσως εδώ βλέπει κανείς ότι είναι όχι βιβλίο της Εκκλησίας μας. Δηλαδή ψευδεπίγραφο, ότι έπεσε η επιστολή αυτή από τον Ουρανό, μέσα σε μια πέτρα, έσπασαν την πέτρα, βρήκαν την επιστολή.

Είναι λίγο μυθώδες αυτό το πράγμα. Μία είναι η Αγία Γραφή, η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη, ό,τι έχουν να μας πουν θα μας το πει η Αγία Γραφή και τίποτε άλλο. Όλα τα άλλα βεβαίως δεν είναι αληθή. Αυτό λοιπόν θα είχα να πω.

Αν βέβαια κάποιος την διάβασε ή τη διαβάζει. Ξέρετε τι επιχείρημα έχω για να το λέτε αυτό σε ανθρώπους που είναι και ολίγων γραμμάτων; Το εξής, αν υποτεθεί ότι θα σε έβλεπε κάποιος με ένα κεράκι να περπατάς, αναμμένο, να περπατάς μεσημεριάτικα στον δρόμο.

Και σου έλεγε, γιατί έχεις κερί; Για να βλέπω να περπατώ.

Η απάντηση θα ήταν, ότι καλά ολόκληρος ήλιος από πάνω από το κεφάλι σου, να μην μπορέσεις να βλέπεις να περπατάς με το κεράκι; Μα είναι ανόητο. Ε, λοιπόν αγαπητέ άκουσέ το, ο ήλιος είναι η Αγία Γραφή.

Άμα έχεις την Αγία Γραφή, γιατί να διαβάζεις την Αγία Επιστολή; Αυτή την απάντηση δώσατε, γιατί υπάρχουν απλοϊκές ψυχές, όχι απλές, απλοϊκές, που δεν μπορούν πολλές φορές κάτι να καταλάβουν και μπορεί να σκανδαλιστούν.

Έτσι λοιπόν κάνουμε μια σύγκριση μεταξύ Αγίας Επιστολής και Αγίας Γραφής και βοηθάμε τον άλλον να κατανοήσει τα πράγματα.

Αυτά και για αυτήν, αυτές οι δύο απορίες. Ακόμη λέει εδώ, γιατί οι κληρικοί φοράνε μαύρα ράσα και όχι άλλο χρώμα; Γιατί είναι πιο φτηνά τα μαύρα. Λοιπόν παιδιά, η στολή, η ιερατική στολή, δηλαδή το ράσο και λοιπά, Προέρχεται από το ντύσιμο τη στολή την αμφίεση των μοναχών Οι οποίοι φορούσαν, βεβαίως, μέλανα ενδύματα, δηλαδή σκούρα, δηλαδή μαύρα.

Και ήθελαν να εκδηλώνουν με τον τρόπο αυτόν το πένθος τους. Διότι είμαι μοναχός σημαίνει αεί πενθώ. Δεν σημαίνει όμως ότι δεν θα είμαι χαρούμενος. Λέγαμε προηγουμένως στον μακαρισμό, μακάριοι πενθούντες και λοιπά,

αλλά πενθούν για τις αμαρτίες τους, για τις αμαρτίες του κόσμου ολοκλήρου. Ναι, είναι λοιπόν το πένθιμο αυτό χρώμα κατά τρόπο εμφανή. Πέρασε όμως από τους μοναχούς, πέρασε εις τους κληρικούς οι οποίοι ήσαν μέσα εις τον κόσμο.

Ήταν τόση η επιρροή, η επίδραση των μοναχών κάποια εποχή, ώστε μπορούσαν να επιδρούν εις τους κληρικούς της εποχής των. Και ακόμη αν θέλετε έχουμε και το επανωκαλύμμαυχο, εκείνο που έχουν οι άγαμοι κληρικοί, επανωκαλύμμαυχο.

Είναι αυτό που βάζουμε στο καλυμμαύχι και πέφτει επάνω στην πλάτη μας από πίσω. Αυτό βέβαια το έχουμε και σαν στολίδι, το έχουμε και σαν αξίωμα, το φοράνε οι ιερομόναχοι, οι αρχιμανδρίτες και οι επίσκοποι βεβαίως γιατί από την περιοχή τη δική τους προάγονται και αυτοί.

Και καυχόμαστε, βάζουμε και χρυσούς σταυρούς και καμαρώνουμε και δείχνουμε και όμως ξέρετε τι είναι το επανωκαλύμμαυχο; Αν το πάρετε και το, έτσι, στα χέρια σας, βγαλμένο από το καπέλο, το κάλυμμα της κεφαλής, θα δείτε ότι είναι μία σακούλα μακρόστενη, δηλαδή φέρετρον, δηλαδή φέρετρον, για να θυμίζει των μοναχών τον θάνατον. Κι όμως εμείς το κάναμε στολίδι. Για φαντάσου. Όπως ομοίως και ο σταυρός. Ο σταυρός τι είναι; Όταν βάζουμε το σταυρό λέμε μία Είναι ευχούλα, είπε ο Κύριος, όστις θέλει οπίσω μου ελθείν, απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι, που σημαίνει μαρτήριο, σταυρός.

Και όμως εμείς τον κάναμε αδαμαντοποίκιλτο και χρυσό και τον φοράμε με καμάρι, για φαντάσου. Εν τη αυτή περιπτώσει, αυτό είναι το χρώμα, για να ξαναγυρίσω στην απορία και να τελειώσω. Αυτό είναι το χρώμα το οποίο καθιερώθηκε να έχουν οι κληρικοί από επίδραση των μοναχών.

Κάτι έχουμε ακόμη; Σύμφωνα με την Αγία Γραφή, ποια πρέπει να είναι η συμπεριφορά των παιδιών απέναντι στους γονείς; Τα παιδιά είναι υποχρεωμένα να ανέχονται τα ελαττώματα των γονιών ή έχουν την δυνατότητα να επαναστατούν, εντός εισαγωγικών οι λέξεις;

Η υπακοή στους γονείς μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή ενός μικρού παιδιού; Κοιτάξτε, η υπακοή είναι εντολή του Θεού, η υπακοή των παιδιών προς τους γονείς, δεν υπάρχει αντίρρηση. Όλα τα άλλα, ότι το παιδί γίνεται κομπλεξικό και άλλα πολλά, είναι θεωρίες του 20ου αιώνος, του ημίσεως του 20ου αιώνος.

Όταν λέγει ο Απόστολος Παύλος στον Τιμόθεο θα έρθουν καιροί, τούτο λέει να γνωρίζεις ότι τα παιδιά θα επαναστατούν κατά των γονέων. Γονεύσι, λέει, απειθείς, θα απειθούν και θα επαναστατούν, δεν έχει τίποτα να βλάψει η υπακοή στους γονείς.

Μα αν οι γονείς υποτεθεί ότι είναι βάναυσοι, δεν ξέρω, δεν καταλαβαίνω αυτό το τελευταίο, η υπακοή στους γονείς μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή ενός μικρού παιδιού, με ποιαν έννοια, με την έννοια ότι οι γονείς θα του πουν πράγματα που θα το παιδί θα σταθεί άσχημα ή αυτή, καθε αυτήν θα λέγαμε, αυτή καθε αυτήν η υπακοή θα έβλαπε το παιδί.

Αν είναι το δεύτερον, ο Θεός να φυλάξει.

Βλέπετε που φτάσαμε, όλα τα βγάλαμε στο σφυρί. Και αν υποτεθεί ότι το παιδί δεν πρέπει να ακούσει τους γονείς του. Αυτό μόνο σε μια περίπτωση. Όταν οι γονείς λέγουν στο παιδί πράγματα τα οποία δεν θέλει ο Χριστός.

Και ο Χριστός το είπε ως εξής. Ο φιλών πατέρα ή μητέρα υπέρ με ουκ έστι μου άξιος. Εκείνος που αγαπάει τον πατέρα του και τη μητέρα του, προσέξτε, υπέρ με, όχι υπέρ μου, υπέρ με, δεν είναι με την γενική, με την αιτιατική.

Πάνω από μένα, δεν μου είναι άξιος, εάν λοιπόν ο πατέρας μου ή η μητέρα μου μου πουν να μην πάω στην εκκλησία. γιατί λέει είμαι κουρασμένος, γιατί ξέρω εγώ, ξέρω εγώ ή να μην νηστεύσω. Α, Πατέρα Μα Μητέρα Μου, ο Χριστός λέει αυτό, η Εκκλησία λέει αυτό, μόνο τότε δεν θα υπακούσω εις τους γονείς μου, ότι στρέφεται εναντίον του Χριστού, κατά τα άλλα θα έχω υπακοή, κατ' άνθρωπον ο Ιησούς Χριστός, κατ' άνθρωπον λέει, τελειώνει το δεύτερο κεφάλαιο του Λουκά, ότι ήταν λέγει κάτω από την υπακοή της μητέρας του και του Ιωσήφ, ποιος ο Θεός λόγος που ενηνθρώπησε.

Ευχαριστώ που με ακούσατε.