Without Christ, Chaos and Ruin: On Egotism and Humility

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

A talk entitled “Without Christ: Chaos and Destruction,” on egoism and humility, was given abroad. As I was passing through a certain city, I saw these words written on a wall:

Christ or Chaos

It must surely have been written by Orthodox young people of faith. In this way, they wanted to show that without Christ, man moves toward chaos, destruction, and perdition. We know very well that Christ unites people and their hearts, while the devil divides, separates, and destroys.

He turns away.

We see that evil began in heaven—that is, with the division of the angelic ranks. Lucifer, the foremost of the angels, who held the highest place in the angelic world and who, as it is said, stood near the divine throne, imagined in his pride and egoism that he could become equal to God.

This was the first transgression to arise beneath God.

This rupture divided the ranks of angels into two opposing camps. Then this poison of pride and egoism was passed on to man through the devil himself. And man—the first-created man—also imagined that he could become like God, knowing good and evil.

Christ came down to earth to unite into one those who had been divided.

Through sin, man became separated from God and was heading into the chaos of destruction and perdition. Christ came and was crucified in order to unite man with his heavenly Father, so that man might attain his supreme salvation.

Division occurs everywhere. It has occurred even within the Church of Christ.

We see the so-called founders of heresies separating themselves from the Orthodox Church. They imagined that they could define the dogmas more correctly than the Holy Fathers had done through the Seven Ecumenical Councils.

And so they separated themselves, took a portion of the people with them, and little by little were cut off from the living body of Orthodoxy. They were deprived of the Holy Spirit and of the salvation of their souls. It is spiritual unity that truly unites people.

The same is true within the family and between husband and wife. If they are not united in soul, if spiritual love does not bind them together, then everything else is temporary and fleeting. In time, it collapses, and the family is divided and broken apart.

This also happens within brotherhoods, among spiritual people who are striving for Christ.

And we want to discover the cause of all this—that is, the cause of the breaking of unity.

The cause is pride and egoism. Egoism is a spiritual cancer that produces terrible pain; and from a spiritual perspective, that pain consists of the various sins arising from man’s ego and from his unhumble disposition.

If Lucifer had thought rightly, rationally, and truthfully—if he had understood that he was a created being, a creature made by God—he would not have desired, attempted, or imagined equality with God. Man then inherited this pride and egoism like a filthy inheritance.

It is an inheritance received by all of us, by every person born into this world. This egoism is the cause of all suffering and sin. By His coming—by becoming man in such humility—Christ came to earth so quietly. He was born in a cave, in a manger, from a virgin unknown to the world. From the very first moment, He taught us humility.

He lived with such humility among men and sought to teach them their true purpose. He also taught humility by speaking of Himself: “You must know that I am humble in heart.”

And since He is humble, man’s salvation can come in no other way than through humility.

As the Apostle Paul says, He humbled Himself unto death, even death on the Cross.

Let me find them.

God humbled Himself, and can man not humble himself? God was reviled so greatly by thousands of people, yet He did not open His divine mouth to defend Himself. And there upon the Cross, amid all the sufferings of the Cross,

And even more deeply, He suffered the pain of being abandoned by His own disciples. Yet even then, He allowed only one human cry of anguish to pass from His all-holy lips: “My God, My God, why have You forsaken Me?” This means that a person may come to the point where, out of necessity, he cries out in anguish to God.

But that does not mean he steps off the road of patient endurance. Christ showed us this by his own patience upon the cross. After a whole flood of insults and mockery from thousands of evil men, he did not open his mouth to condemn, to answer back, or to defend himself.

He did absolutely none of these things. Such patient endurance and forbearance reveal infinite humility. There, through that humility, the devil was crushed.

Unfortunately, none of us human beings has the humility we need in order to advance spiritually and acquire the grace of God. Egoism is the obstacle, the wall between God and man, between us and God.

We cannot enter into communion with God, because that wall stands in our way.

In one of the Fathers’ sketes in ancient times, a brother committed a fault, and the assembly of the Fathers was going to judge him.

They also summoned Abba Moses the Ethiopian, as a member of that skete, so that he too might give his opinion about the brother’s fault.

So this man got up as well, and he took two bags, one small and one large. He filled them both with sand and tied them together like a saddlebag — you know the kind. Then he slung the big bag behind him, on his back, and the small one he hung in front of him.

Thus he set out and entered the cell where the Fathers had assembled. As soon as the Fathers saw Abba Moses carrying those saddlebags,

they understood that something was going on, that this holy man wished to say something. So they asked him, “Abba, what is this that you are carrying on your shoulders?” “It is nothing remarkable,” he replied.

“I wish to say that this large sack with all its sand represents my own sins, while this small one before me represents the brother’s sins. And now I have come to take part in judging his few sins while overlooking my own many sins.”

When the Fathers heard this, they dissolved the assembly. For he had taught them that they could not judge their brother when we are all sinners and all stand under the judgment of God.

It is the video.

This egoism is a fearsome beast rooted in the human heart. It grows according to how each person has fed it throughout his life, and the form and shape it takes produce terrible consequences.

If we wish to see whether we have egoism, and how much of it we have, we will see it when someone corrects us, reproves us, or offers us guidance. Then we observe the rebellion in our heart and the rush to justify ourselves: “Why did he speak to me like that? I was not at fault. That is not what really happened. He is wrong,” and so much more. Through all the excuses he offers at such a moment, a person shows very clearly and openly how much egoism he has within his heart.

It is this egoism that prevents us from being united and becoming one body, so that we may face the various problems together.

Problems of the Church, of the family, and even our personal problems. So now we must ask—and each one of us must ask ourselves—how we can fight against egoism. What medicine can we apply to this cancer, which brings death to the soul? And to understand what death of the soul means, let us take just one example: a man who is at the point of death. Thank you.

A person is told about Holy Confession, but he refuses to go. Why does he refuse? He thinks that if he confesses, he will disgrace himself and lose the respect of his spiritual father or of someone else.

Here this cancer, egoism, shuts the person out from salvation. He dies and departs for the next world entirely uncorrected.

The Mystery of Holy Confession contains humility in a hidden and mystical way. By humbling himself before God and before God’s representative, a person tramples down his egoism and applies powerful medicine to it. He then receives absolution from his sins—that is, from all that egoism has heaped up over the years within the Christian’s soul.

In a single moment, through this first act of humility, he receives forgiveness. His egoism falls, he is humbled, and the healing begins. If he continues to receive Holy Confession regularly, then, as a repentant person continually taking this medicine, the moment and the hour will come when his egoism will be greatly diminished and this grave illness will be healed.

The Desert Fathers teach us something deeper: self-reproach, self-accusation, and taking the blame upon ourselves are a more powerful medicine against pride. Saint Anthony the Great said, “Whenever I laid the blame upon myself, my heart found peace; but whenever I blamed my brother, my heart was thrown into turmoil by sorrow and the reproach of my conscience.”

Therefore, when we receive admonitions and rebukes,

You see, even something harsher than an insult is a very great and powerful medicine. Yes, a person’s heart will ache; it will feel as though it has been blown apart, as we say. But the stronger the medicine, the greater the healing of our egoism. And since we all suffer from this sickness—we all have egoism—I am the first among us.

we must strive continually to reproach ourselves—not only when others correct us, but also when we are alone and engaged in our spiritual struggle, examining our logismoi, our intrusive thoughts.

Are they going astray? Then we must strike at our egoism with self-reproach. We must lay our faults and sins before it. This is not a lie; it is the truth. At the beginning of the healing process, the inner man resists and does not believe what self-reproach is trying to accomplish.

The heart protests and says, “It is not so; that is not what I am.” For when a person struggles against egoism and says, “I am impatient; I am foolish; I am senseless,” the heart reacts and says, “I am not! I am intelligent; I am this or that; I am righteous; I have done nothing wrong.”

The Fathers say that this is what happens, but a person must persevere. In other words, he builds a framework of self-reproach and self-accusation. The Fathers tell us to struggle within this framework of self-reproach.

God will see the effort, the good intention, and the struggle, and He will grant illumination so that you come to believe these things. The heart will believe that they are true—that this is indeed what I am. And when a person feels in his heart that he truly is a wretched man,

then, when another person humiliates him, he will already have humbled himself beforehand. He will therefore not be disturbed and will overcome the temptation to take offense. This means that he has ascended one or two steps on the ladder of humility.

Abba Moses the Ethiopian, as you know, had been a notorious robber, a terrifying robber. The grace of God seized him and brought him to faith in God and to the Orthodox faith. God even counted him worthy to become a monk and, afterward, a saint.

He was also counted worthy to become a priest. To test the depth of his humility, the Fathers put him to the test. When the time came and he entered the sanctuary to put on his priestly vestments, they said to him, “What are you doing in here?

You are black,” they told him. “As you are outwardly, so you are inwardly. Get out.” The man went out and took no offense. The Fathers met him again and, a second time, rebuked him even more harshly.

Again, he said nothing at all, but inwardly he practiced profound self-reproach. They met him once more and asked, “Abba Moses, were you not troubled at all? Did no logismoi, no intrusive thoughts, arise within you?” He answered, “The first time, logismoi began to arise, but I smothered them and did not become angry.

The second time, I accused myself, saying that what you had said was very little compared with my sinfulness and my spiritual condition, and therefore you were entirely right.” This incident from the life of Abba Moses reveals holiness.

Abba Isaac the Syrian tells us something similar: true humility is holiness. But for someone to attain this holiness of heart,

he must undertake an exceedingly great struggle—a most painful struggle—because the heart is entangled in all the roots of the passions, and especially, as we have said, in egoism and pride.

When a rebuke comes, it comes from God to heal the heart of the person who seeks metanoia, repentance, and humility. We pray to God and say, “My God, grant me humility.”

God will not give you humility without cost.

Do you want humility?

Since you want humility, I will place you in the school of humility, and if you pass the lesson, you will receive a good grade. And the lesson is that God permits a temptation.

He will permit something that wounds and provokes a person’s egoism. If, at that moment, the person acts wisely, as we say, and patiently endures the bitter word, and then takes the burden upon himself and says, “My brother spoke rightly to me; he is right,

I am the one at fault. If I had humility, I would not be hurt. I am hurt because I have egoism, and so there is a wound within me. The words are not to blame; the wound is. If I had no wound, I would feel no pain.

Therefore, I must heal my wound.

And so, when a person approaches the matter with this discernment, he certainly takes the right stance in his struggle against egoism. For example, in one monastery there were two brothers who had great love for one another.

One of them was a deacon, and one day the deacon seemed downcast, as though something had offended him. His brother said to him: «Deacon, your face isn't the same with me as it was yesterday and the day before.

“What is the matter?” “Yes,” he said, “it is true. You committed such-and-such a sin, and I was grieved with you.”

The brother thought for a moment and said, “I did not do that.” “No,” the deacon replied, “you did.” “But I am not conscious of having committed this wrong. I have no inner assurance that I did it.” So they parted. The brother thought it over again by himself: “Could the deacon be right?” Yet once more, he saw that he had not done it, and he went back to the deacon.

But the deacon said, “No, I am certain. You did it.”

The brother returned to his cell once again and reconsidered the matter.

He prayed to God and said to himself, “Wretched man, you have committed so many sins against God, and you have forgotten them; time has carried them away. It seems that the same wind has carried this sin away as well, and you can no longer see it or recognize it.

Therefore, the deacon is right. Go and ask his forgiveness. You did it and then forgot it.” He rose, went to the deacon’s little cell, and knocked at the door, saying, “Through the prayers of our Holy Fathers,” and so forth. As soon as the deacon opened the door, the brother fell at his feet. “Deacon,” he said, “it seems that I did it and have forgotten, for I have forgotten so many other sins as well.

Therefore, forgive me; you are right.” Then the deacon said, “My brother, I was wrong. You did not do it; I was mistaken.” What does this teach us? The moment the brother humbled himself and took the blame upon himself, the other was illumined and acknowledged his own fault.

Another brother was reading Holy Scripture, and he came upon a certain verse, and he couldn't explain it, he couldn't interpret it. So he began to fast. He kept a vigil, and he pleaded with the grace of God: enlighten me, my God — what does this passage mean? I don't understand it.

But no answer came from God. And when he saw that this too was getting him nowhere, he said to himself, "Let me go and ask my brother; maybe he knows what it means." And the moment he stepped out of his cell to go and ask the brother, the Angel of God met him and told him that verse, what its meaning was.

“Why,” the monk asked, “did I receive no assurance through my prayer?” The angel replied, “The moment you humbled yourself and resolved to ask your brother, God sent me to give you the answer.”

There are very many examples from the Holy Fathers concerning humility and the struggle against egoism. Indeed, all ascesis, the whole ascetic tradition, aims at nothing other than humbling a person’s way of thinking, because without a humble mind a person cannot advance spiritually.

The reason we lack a true spiritual state is that we do not possess the humility required

that is needed. The wall of egotism standing between our soul and God must be torn down completely. We should pray to God to grant us the spirit of humility, while at the same time preparing ourselves for the test that God will give us. And we should expect temptation. And when we are corrected or admonished, we should

to receive a word of correction or admonition with an awareness of our sinfulness, saying, “I am a sinner. He is right. I deserve this. It comes from God.” Indeed, the Fathers say that the person who speaks this bitter word of correction is the cauterizing instrument of Jesus.

He is the one who cauterizes the passion of egoism. When we have a wound and apply medicine or alcohol to it, it stings. Yet we endure it because we believe it will do us good, and both the wound and the inflammation will subside. In the same way, when we are corrected and feel pain, let us show patient endurance and accept the word.

And let us remember that Christ, our true God, became man and, being found in human form, humbled Himself and became obedient unto death, even death on the Cross. He was without sin, being God in His very existence and nature. How much more, then, must we humble ourselves, since we are sinners, responsible and guilty?

We should keep the image of Christ before us. When the Israelites set out from Egypt, they crossed the Red Sea dry-shod, as we know from Holy Scripture — that is, without their feet getting wet at all — because God divided the Red Sea and the waters became a wall on this side and on that. And so the people of Israel, led by Moses, made their way toward the Promised Land. On that journey through the wilderness God wanted to test them, to see how much they really loved Him; and He did test them, as we know.

They sinned in many ways, and at one point they sinned very grievously. So God permitted countless serpents to enter the camp, biting the people and causing them to die.

The people were being punished. Moses, the man of God, raised his hands and implored God to forgive their transgression and remove the snakes from their midst, so that the people would not die. And God said to him, “Make a bronze serpent and set it upon a high pole.” Then Moses called out and told the people to look at it.

The people were told to look upon that bronze serpent, and whoever looked upon it would be healed from the deadly bites of the serpents. And so it happened.

Christ also said in the Gospel, “When you lift up the Son of Man,” as Moses lifted up the serpent in the wilderness, “then you will know that I am.” This means that Christ is the spiritual Serpent, who was raised upon the wood of the Cross.

And every Christian who has been wounded by the serpents of sin should look upon the Crucified One. By looking upon Him, he will be healed of the wounds of sin.

How is a person healed by looking upon the Crucified One? Suppose we are being attacked by pride, egoism, vainglory, and all those filthy passions that defile a person why do you go before God haughty and impure?.

When we look upon the Crucified One, we see Him naked, wounded, and crowned with a crown of thorns. When I see that He is God, without sin, and yet was crucified, what then should I, a sinner, suffer for my sins?

When I have been insulted, mocked, and humiliated, let me look upon the Crucified One and listen carefully to what He will say to me. He will say: “Thousands of people reviled Me with so many bitter words, although, as God, I was not at fault in the slightest.”

“Yet I showed such patient endurance and did not speak; and like an innocent lamb, I was crucified here. You, who are sinful and guilty, what should you do? Should you not show patient endurance and forbearance? Look at the wounds I received from the malice of men.”

“And yet you cannot endure a single word, a certain manner of behavior, or some treatment that is a little humiliating?”

It is highly plausible that when a person does this, he immediately takes the right stance toward the temptation. At once he is illumined and says, “My Christ, if You, as God, endured so much, then I ought to bear the insults of the whole world, and even then I would still be guilty.”

I will still be a hypocrite. And so, in every temptation, when a Christian looks upon Christ crucified, he will be healed of the many wounds inflicted by sin.

Another sin that afflicts humanity, and Christians in particular, is blasphemy. What person who blasphemes could look upon the Crucified One and continue to wound Him, crown Him with thorns, lie in wait for Him, and nail Him to the Cross?

Thank you.

Therefore, let us make this the purpose of our life: always to bring the image of the Crucified One before our mind’s eye. Whenever temptation comes upon us, let us turn our attention to our Crucified Lord, to this crucified love of God. Let us receive the lesson and the medicine, and apply that medicine to the wound.

And so, little by little, we will reach the point of acquiring perfect health of soul. This means that, humanly speaking, we have received our justification and our passage into the Kingdom of God.

Ομιλία «Χωρίς Χριστό, χάος, καταστροφή», περί εγωισμού, ταπεινώσεως, έγινε στο εξωτερικό. Σε κάποια πόλη που περνούσα, είδα στον τοίχο να είναι γραμμένα τα εξής:

Χριστός ή Χάος

Οπωσδήποτε θα το είχαν γράψει παιδιά της θρησκείας, ορθόδοξα. Θέλοντας έτσι να φανερώσουν αυτά τα παιδιά ότι χωρίς Χριστό ο άνθρωπος βαδίζει προς το χάος, προς την καταστροφή και την απώλεια. Πολύ καλά γνωρίζουμε ότι ο Χριστός ενώνει τους ανθρώπους, τις καρδιές, και ο διάβολος διαιρεί, χωρίζει, καταστρέφει.

Στρέφει.

Βλέπουμε ότι το ξεκίνημα του κακού έγινε από τον ουρανό, εννοώ, έγινε από τη διάσπαση των αγγελικών ταγμάτων. Ο Εωσφόρος, ο πρώτος των αγγέλων, αυτός που είχε τα πρωτεία στον αγγελικό κόσμο, αυτός που ήταν πλησίον, όπως λέγεται, εις τον θείο θρόνο, από υπερηφάνεια και εγωισμό φαντάστηκε ισοθεΐα.

Αυτό ήταν το πρώτο σφάλμα που ξεκίνησε κάτω από τον Θεό.

Αυτή η διάσπαση διαχώρισε, εξεχώρισε τα τάγματα των αγγέλων σε δύο παρατάξεις. Αυτό το δηλητήριο της υπερηφανίας και του εγωισμού διοχετεύτηκε μέσω του ιδίου διαβόλου και στον άνθρωπο, και ο άνθρωπος, ο πρωτόπλαστος άνθρωπος, φαντάστηκε κι αυτός ότι μπορεί να γίνει σαν τον Θεό, να γνωρίζει το καλό και το κακό.

Ο Χριστός ήρθε κάτω εις τη γη να ενώσει τα διεστώτα εις εν.

Ο άνθρωπος ξεχώρισε από τον Θεό διά της αμαρτίας και βάδιζε στο χάος της καταστροφής και της απώλειας. Ο Χριστός ήρθε και σταυρώθηκε για να ενώσει τον άνθρωπο με τον ουράνιο Πατέρα του και έτσι να εύρει τη μεγίστη σωτηρία του.

Η διάσταση γίνεται παντού. Έγινε και στην Εκκλησία του Χριστού.

Βλέπουμε να ξεχωρίζουν από την Ορθόδοξη Εκκλησία οι λεγόμενοι αιρεσιάρχες. Αυτοί εφαντάστηκαν ότι μπορούν να δογματίσουν πιο σωστά από ό,τι εδογμάτισαν οι Άγιοι Πατέρες διά των επτά Οικουμενικών Συνόδων.

Και έτσι ξεχώρισαν, πήραν μια μερίδα ανθρώπων μαζί τους και σιγά-σιγά απεκόπησαν από τον κορμό της Ορθοδοξίας και εστερήθησαν το Άγιο Πνεύμα, εστερήθησαν τη σωτηρία της ψυχής των. Η ενότης, η ψυχική, είναι εκείνη που ενώνει τους ανθρώπους σωστά.

Και μέσα στην οικογένεια, μέσα στα ανδρόγυνα, αν δεν τους ενώνει ο ψυχικός παράγων, αν δεν τους ενώνει η ψυχική αγάπη, όλα τα άλλα είναι προσωρινά και εφήμερα και σε κάποιο διάστημα χρόνου καταρρέουν, και έτσι γίνεται η διάσπασις και η διάλυση της οικογενείας.

Αυτό συμβαίνει και μέσα στις αδελφότητες, μέσα σε πνευματικούς ανθρώπους που αγωνίζονται για τον Χριστό.

Και θέλουμε να βρούμε την αιτία όλων αυτών, δηλαδή την αιτία της διασπάσεως της ενότητος.

Η αιτία είναι η περηφάνεια και ο εγωισμός. Ο εγωισμός είναι ο πνευματικός καρκίνος που δημιουργεί τους τρομερούς πόνους, και οι πόνοι από πνευματικής σκοπιάς είναι οι διάφορες αμαρτίες που ξεκινούν από το εγώ του ανθρώπου, από το αταπείνωτο του φρονήματος.

Ο Εωσφόρος, εάν σκέπτετο σωστά, λογικά και αληθινά, ότι ήταν δημιούργημα και πλάσμα, δημιούργημα του Θεού, δεν θα ήθελε, δεν θα προσπαθούσε, δεν θα φανταζόταν ισοθεΐα. Και έτσι, στη συνέχεια, ο άνθρωπος κληρονόμησε αυτή την υπερηφάνεια και τον εγωισμό σαν μια βρώμικη κληρονομιά.

και την οποία την κληρονομούμε όλοι μας και κάθε άνθρωπος που γεννιέται επάνω στον κόσμο. Και αυτός ο εγωισμός είναι η αιτία όλων των πόνων και της αμαρτίας. Ο Χριστός με την έλευσή Του, το ότι έγινε άνθρωπος τόσο ταπεινός, ήρθε τόσο αθόρυβα επάνω στη γη, εγεννήθηκε μέσα σε ένα σπήλαιο, μέσα σε μία φάτνη, για τον τότε καιρό, από μία άσημη παρθένον, από την πρώτη στιγμή μας δίδαξε την ταπείνωση.

Έζησε τόσο ταπεινά ανάμεσα στους ανθρώπους και προσπάθησε να διδάξει τον προορισμό του ανθρώπου. και να διδάξει την ταπείνωση με το να ομιλεί από τον εαυτό του, ότι πρέπει να γνωρίζετε ότι είμαι ταπεινός τη καρδία.

Και ως ταπεινός, δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά η σωτηρία του ανθρώπου.

Εταπείνωσε τον εαυτόν, το λέει ο Απόστολος Παύλος, μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού.

Ας τα βρω.

Ταπεινώθηκε ένας Θεός και ένας άνθρωπος δεν μπορεί να ταπεινωθεί; Ο Θεός υβρίστηκε τόσο πολύ από χιλιάδες ανθρώπους και δεν άνοιξε το στόμα του το θεϊκό να απολογηθεί. Και επάνω στο Σταυρό, σε όλους εκείνους τους πόνους του Σταυρού.

και περισσότερον στον πόνο της εγκαταλείψεως και από αυτούς τους ιδίους μαθητάς του. και πάλι απλώς ένα ανθρώπινο παράπονο άφησε να φύγει από το Πανάγιον Στόμα του: Θεέ μου, Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες; που σημαίνει ότι ο άνθρωπος έρχεται στο σημείο και στην ανάγκη να παραπονηθεί στο Θεό.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ξεφεύγει από τον δρόμο της υπομονής· ο Χριστός το έδειξε με την υπομονή του επάνω στον σταυρό. Μετά από μια σωρεία από ύβρεις και χλευασμούς από χιλιάδες κακούς ανθρώπους, δεν άνοιξε το στόμα του να κατακρίνει, να αντιλογήσει, να απολογηθεί.

Απολύτως δεν έκαμε τίποτα από όλα αυτά. Και η υπομονή αυτή και η μακροθυμία σημαίνει μία άπειρη ταπείνωση. Εκεί, σε αυτή την ταπείνωση, διαλύθηκε ο διάβολος.

Εμείς οι άνθρωποι, δυστυχώς, μηδενός εξαιρουμένου, δεν έχουμε την ταπείνωση που μας χρειάζεται για να προχωρήσουμε πνευματικά και να αποκτήσουμε τη Χάρη του Θεού. Ο εγωισμός είναι το εμπόδιο, είναι το τείχος ανάμεσα Θεού και ανθρώπου, ανάμεσα από εμάς και του Θεού.

Δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε με τον Θεό, διότι το τείχος μας εμποδίζει.

Σε κάποια σκήτη των πατέρων, στα παλαιά χρόνια, κάποιος αδελφός είχε σφάλει και επρόκειτο να τον δικάσει η σύναξη των πατέρων.

Ειδοποίησαν και τον Αββά Μωυσή τον Αιθίοπα να έρθει κι αυτός, σαν μέλος εκεί της Σκήτεως, να πει κι αυτός τη γνώμη του πάνω στο σφάλμα του αδελφού.

Σηκώθηκε κι αυτός ο άνθρωπος και πήρε δύο σακούλες, μία μικρή, μία μεγάλη. Και στις δύο έβαλε άμμο και τις έδεσε σαν δισάκι, όπως θα ξέρετε. Και το μεγάλο σακούλι το έβαλε στο πίσω μέρος του και το μικρό το έβαλε μπροστά του.

Και έτσι ξεκίνησε και μπήκε μέσα στο κελί της συνάξεως των πατέρων. Οι πατέρες, μόλις είδαν τον Αββά Μωυσή να σηκώνει αυτό το δισάκι.

Εννόησαν ότι κάτι συμβαίνει, κάτι θέλει να πει ο Άγιος αυτός άνθρωπος, και του λέγουν: «Αββά μου, εσύ τι είναι αυτό που κρατάς στους ώμους;» «Δεν είναι τίποτε σπουδαίο», λέει.

Θέλω να πω ότι αυτή τη μεγάλη σακούλα που έχω, την πολλή άμμο, είναι τα δικά μου αμαρτήματα, και αυτό το μικρό που έχω μπροστά μου είναι του αδελφού. Και ήρθα τώρα να πάρω μέρος, να δικάσω τα ολίγα, παραβλέποντας τα πολλά τα δικά μου.

Και με αυτό που άκουσαν οι πατέρες, διέλυσαν τη σύναξη. Διότι τους έδωσε το μάθημα ότι δεν μπορούν να κρίνουν τον αδελφό, τη στιγμή που όλοι μας είμεθα αμαρτωλοί και είμεθα υπό την κρίση του Θεού.

Είναι το βίντεο.

Αυτός ο εγωισμός, που είναι το φοβερό θηρίο, που είναι ριζωμένο μέσα στην καρδιά του ανθρώπου, είναι μεγαλωμένος ανάλογα με το πώς τον έθρεψε κάθε άνθρωπος στη ζωή του και ανάλογα τι μορφή και σχήμα πήρε, δημιουργεί τα άσχημα επακόλουθα.

Και αν θέλουμε να δούμε αν έχουμε εγωισμό και πόσον έχουμε, θα τον δούμε όταν κάποιος μας κάνει κάποιο έλεγχο, μια παρατήρηση, μια υπόδειξη και όταν δούμε την επανάσταση της καρδιάς μας, την επανάσταση της δικαιολογίας: «Γιατί να μου πει έτσι, ενώ δεν έφταιξα, ενώ δεν είναι έτσι η αλήθεια, δεν έχει δίκιο», και τόσα άλλα, που στο σημείο αυτό φανερώνει αυτός ο άνθρωπος με ό,τι παρουσιάζει σαν δικαιολογία, φανερώνει πολύ έκδηλα και φανερά το πόσον εγωισμό έχει μέσα στην καρδιά του.

Και αυτός είναι ο εγωισμός ο οποίος δεν μας εφήνει να ενωθούμε, να γίνουμε ένα σώμα, για να αντιμετωπίσουμε τα διάφορα προβλήματα.

Προβλήματα είτε της Εκκλησίας, είτε της οικογενείας, είτε και τα προσωπικά. Θα πούμε τώρα, ή θα γίνει το ερώτημα στον καθένα μας, το πώς μπορούμε να καταπολεμήσουμε τον εγωισμό. Τι φάρμακο θα βάλουμε σε αυτόν τον καρκίνο, ο οποίος φέρνει θάνατον στην ψυχή; Και θάνατος στην ψυχή είναι ότι, να πάρουμε μόνο μια περίπτωση, ότι είναι ένας ετοιμοθάνατος. Σας ευχαριστώ.

Είναι ένας άνθρωπος και του γίνεται λόγος για εξομολόγηση και δεν δέχεται. Γιατί δεν δέχεται; Νομίζει ότι με το να εξομολογηθεί θα ρεζιλευτεί, θα πέσει στα μάτια του πνευματικού ή κάποιου άλλου ανθρώπου.

Εδώ ο καρκίνος αυτός, ο εγωισμός, αποκλείει τη σωτηρία του ανθρώπου. Πεθαίνει και φεύγει για τον άλλον κόσμο εντελώς αδιόρθωτος.

Το μυστήριο της Ιεράς Εξομολογήσεως κρύβει κατά μυστικό και μυστηριώδη τρόπο την ταπείνωση και, ταπεινούμενος ο άνθρωπος μπροστά στον Θεό, μπροστά στον αντιπρόσωπο του Θεού, καταπατεί τον εγωισμό, βάζει ισχυρό φάρμακο πάνω στον εγωισμό και έτσι δέχεται τη λύση των αμαρτημάτων, δηλαδή τα όσα ο εγωισμός επισώρευσε επί χρόνια μέσα στην ψυχή του χριστιανού.

Για μια στιγμή, με την πρώτη ταπείνωση, δέχεται τη συγχώρηση και ο εγωισμός του ανθρώπου πέφτει, ταπεινώνεται ο άνθρωπος, αρχίζει η θεραπεία. Και αν συνεχίσει την ιερά εξομολόγηση κατά διαστήματα, έτσι και το φάρμακο, συνεχώς παίρνοντάς το ο μετανιωμένος άνθρωπος, θα έρθει σε κάποια στιγμή και σε κάποια ώρα που θα δεχτεί μία τεράστια μείωση του εγωισμού και τη θεραπεία αυτής της μεγάλης ασθένειας.

Διδάσκουν οι πατέρες της ερήμου πιο βαθιά τα πράγματα, στο ότι η αυτομεμψία, η αυτοκατηγορία, το να ρίχνουμε το σφάλμα επάνω μας είναι ισχυρότερο φάρμακο κατά του εγωισμού. Ο Μέγας Αντώνιος είπε ότι: «Οσάκις έριξα το σφάλμα επάνω μου, ειρήνευσε η καρδιά μου, και οσάκις ενοχοποίησα τον αδελφό, η καρδιά μου έγινε άνω κάτω από στεναχώρια και έλεγχο».

Επομένως, όταν δεχόμεθα τις παρατηρήσεις, τους ελέγχους,

Βλέπεις, ακόμα και περισσότερον της ύβρης, είναι κάτι πολύ μεγάλο, πολύ ισχυρό φάρμακο. Ναι, θα πονέσει η καρδιά του ανθρώπου, θα τιναχθεί στον αέρα, που λέμε, αλλά όσο πιο ισχυρό το φάρμακο, τόσο και μεγαλύτερη η θεραπεία επί του εγωισμού. Και επειδή αυτή την αρρώστια την έχουμε όλοι, όλοι έχουμε εγωισμό, και πρώτος εγώ.

έτσι και θα πρέπει να προσπαθήσουμε να κατηγορούμε τον εαυτό μας συνέχεια, όχι μόνο όταν γίνεται ο έλεγχος από τους άλλους, αλλά και όταν είμεθα μόνοι μας να κάνουμε κάποιον αγώνα, δηλαδή βλέπουμε τους λογισμούς.

Δεν πάνε καλά; Τότε θα πρέπει να χτυπήσουμε τον εγωισμό με την αυτομεμψία. Να του ρίξουμε σφάλματα του εαυτού μας, αμαρτήματα. Και δεν είναι ψέμα αυτό, είναι αλήθεια. Στην αρχή της θεραπείας ο εσωτερικός άνθρωπος αντιδρά και δεν πιστεύει τα όσα η αυτομεμψία προσπαθεί να κατορθώσει.

Και διαμαρτύρεται η καρδιά και λέει: «Δεν είναι έτσι, δεν είμαι αυτός». Διότι όταν κανείς καταπολεμεί και λέει «είμαι ανυπόμονος, είμαι κουτός, είμαι ηλίθιος», η καρδιά αντιδρά και λέει: «Δεν είμαι, είμαι έξυπνος, είμαι τάδε, είμαι δίκαιος, δεν έκανα κακό».

Και λένε οι πατέρες ότι έτσι συμβαίνει, αλλά ο άνθρωπος πρέπει να επιμείνει. Δηλαδή δημιουργεί ένα σκελετό από αυτομεμψία, από αυτοκατηγορία. Και λένε οι πατέρες ότι αγωνίσου κατ’ αυτήν την έννοια του σκελετού, της αυτομεμψίας.

Και ο Θεός θα δει την προσπάθεια, θα δει την καλή προαίρεση, θα δει τον αγώνα και θα δώσει φωτισμό και θα πιστέψεις σε αυτά τα πράγματα. Η καρδιά θα τα πιστέψει ότι είναι αλήθεια, ότι είμαι έτσι. Και όταν νιώθει με την καρδιά του ο άνθρωπος ότι είναι πράγματι ένας ελεεινός άνθρωπος,

όταν του γίνει μία ταπείνωση από τον άλλον, όταν τον ταπεινώσει, αυτός ήδη θα έχει κάνει προηγουμένως αυτή την ταπείνωση, οπότε δεν θα διαταραχθεί και έτσι θα ξεπεράσει τον σκανδαλισμό, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι έχει ανεβεί ένα ή δύο σκαλοπάτια ταπεινώσεως.

Ο Αββάς Μωυσής, όπως θα ξέρετε, ήταν ληστής πολύ μεγάλος, τρομακτικός ληστής. Η Χάρις του Θεού τον συνέλαβε και τον έφερε στην πίστη του Θεού και στην Ορθόδοξη πίστη και τον αξίωσε μάλιστα να γίνει και μοναχός και στη συνέχεια άγιος.

Αξιώθηκε να γίνει και ιερεύς. Οι πατέρες, για να τον δοκιμάσουν κατά πόσον είναι ταπεινός, του κάνανε ένα τεστ και όταν ήρθε η ώρα Και ήρθε στο ιερό για να ενδυθεί την ιερατική του στολή, του λένε «Τι γυρεύεις εσύ εδώ μέσα;

Είσαι μαύρος», του λένε, «όπως είσαι εξωτερικά, είσαι και εσωτερικά. Βγες έξω». Βγήκε έξω ο άνθρωπος, δεν θίχτηκε. Οι πατέρες πάλι τον συναντούν και του λένε. Και μια δεύτερη φορά του κάνουν ένα πιο δριμύτερο έλεγχο.

Και πάλι δεν μίλησε καθόλου, αλλά από μέσα του έκανε μεγάλη αυτομεμψία. Τον συναντούν ξανά και του λένε: «Αββά Μωυσή, δεν ταράχτηκες καθόλου, δεν έβαλες λογισμούς;» Λέει: «Την πρώτη φορά πήγαν να γεννηθούν λογισμοί, αλλά τους έπνιξα και δεν οργίστηκα.

Στη δεύτερη φορά κατηγόρησα τον εαυτό μου ότι είναι πολύ λίγα αυτά που είπατε εν σχέσει με την αμαρτωλότητά μου και την πνευματική μου κατάσταση και επομένως είχατε πάρα πολύ μεγάλο δίκαιο». Η περίπτωση αυτή, αυτή του Αββά Μωυσέως, φανερώνει αγιότητα.

Κάτι τέτοιο μας λέει και ο Αββάς Ισαάκ ο Σύρος, ότι η αληθινή ταπεινοφροσύνη εστί αγιότης. Αλλά για να φτάσει κανείς σε αυτή την αγιότητα της καρδιάς του,

προϋποθέτει ότι πρέπει να κάνει πάρα πολύ μεγάλο αγώνα. Αγώνα οδυνηρότατον, γιατί η καρδιά είναι περιπεπλεγμένη με όλες τις ρίζες των παθών και ιδιαίτερα, όπως είπαμε, του εγωισμού και της υπερηφανίας.

Όταν γίνεται ένας έλεγχος, και αυτός γίνεται από Θεού για να θεραπεύσει την καρδιά του ανθρώπου που ζητεί μετάνοια, που ζητεί ταπείνωση, παρακαλάμε στον Θεό και λέμε: «Θεέ μου, χάρισέ μου ταπεινοφροσύνη».

Ο Θεός δεν θα σου δώσει την ταπεινοφροσύνη δωρεάν.

Θέλεις ταπείνωση;

Εφόσον θέλεις ταπείνωση, θα σε βάλω στο μάθημα της ταπεινώσεως και αν το περάσεις, θα βαθμολογηθείς σωστά. Και το μάθημα είναι να επιτρέψει πειρασμό.

Θα επιτρέψει κάτι που θα θίξει τον εγωισμό, θα τον τσιγκλώσει, τον εγωισμό του ανθρώπου. Και αν εκεί ο άνθρωπος φανεί έξυπνος, που λέμε, και υπομείνει τον λόγο τον πικρό, και στη συνέχεια ρίξει επάνω του το βάρος και πει ότι «Καλά μου είπε ο αδελφός, έχει δίκιο,

ότι εγώ έχω άδικο, ότι αν είχα ταπείνωση δεν θα πικραινόμουνα. Πικραίνομαι γιατί έχω εγωισμό, άρα έχω πληγή μέσα μου. Δεν φταίει ο λόγος, φταίει η πληγή. Αν δεν είχα πληγή, δεν θα πονούσα.

Λοιπόν, πρέπει να θεραπεύσω την πληγή μου».

Και έτσι λοιπόν, παίρνοντας με τη διάκριση αυτή το πράγμα, οπωσδήποτε παίρνει μια θέση σωστή στην αντιμετώπιση του εγωισμού. Επί παραδείγματι, ήτανε σε ένα μοναστήρι δύο αδελφοί που είχαν πολύ αγάπη μεταξύ τους.

Ο ένας ήταν διάκονος και κάποια μέρα ο διάκονος φάνηκε σκυθρωπός και σκανδαλισμένος. Του λέγει ο αδερφός: «Διάκονε, δεν είναι το πρόσωπό σου όπως χθες και προχθές μαζί μου.

«Τι συμβαίνει;» «Ναι», λέει, «έτσι είναι. Διότι εσύ έκανες την άλφα αμαρτία και πικράθηκα μαζί σου.»

Σκέφτηκε εκείνη την ώρα και είπε: «Δεν το έκανα εγώ αυτό το πράγμα». «Όχι», λέει, «το έκανες». «Μα δεν έχω συνείδηση ότι διέπραξα αυτό το αδίκημα. Δεν πληροφορούμαι», λέει. Ε, ξεχώρισα. Ο αδερφός ξανασκέφτεται και μόνος του: «Μήπως έχει αλήθεια ο διάκονος;» Και πάλι είδε ότι δεν το είχε κάνει. Και ξανά ενοχλεί τον διάκονο.

Και λέει ο διάκονος ότι «Όχι, δεν πληροφορούμαι. Το έκανες».

Ξαναγυρίζει πάλι στο κελί του και ξανασκέφτεται.

Εύχεται στον Θεό και λέει μόνος του: «Ταλαίπωρε άνθρωπε, έχεις κάνει τόσα στον Θεό, τόσα αμαρτήματα, και τα έχεις ξεχάσει, τα πήρε ο χρόνος. Ήλθε, φαίνεται, ο άνεμος αυτός, πήρε και αυτό το αμάρτημα, δεν το βλέπεις για να το καταλάβεις.

Και επομένως ο διάκονος έχει δίκιο. Πήγαινε να ζητήσεις συγγνώμη. Το έκανες και το ξέχασες». Σηκώνεται και πηγαίνει στο κελάκι του διακόνου και χτυπά την πόρτα, «Δι’ ευχών» και λοιπά. Μόλις ανοίγει, πέφτει στα πόδια του. «Διάκονε», του λέει, «φαίνεται ότι το έχω κάνει και το έχω ξεχάσει, γιατί έχω ξεχάσει και τόσα άλλα αμαρτήματα.

Και επομένως, συγγνώμη, έχεις δίκιο». Τότε ο διάκονος λέει: «Αδελφέ μου, εγώ έκανα λάθος. Εσύ δεν το έκανες, αλλά πλανέθηκα». Τι θέλει να πει εδώ; Από τη στιγμή που ο αδελφός εταπείνωσε τον εαυτό του και έριξε το βάρος επάνω του, ο άλλος φωτίστηκε και αναγνώρισε το δικό του σφάλμα.

Ένας άλλος αδελφός διάβασε την Αγία Γραφή και δείχνει κάποιο ρητό και δεν μπορούσε να το εξηγήσει, δεν μπορούσε να το ερμηνεύσει. Και άρχισε να κάνει νηστεία. Έκανε μια αγρυπνία, παρακαλούσε τη χάρη του Θεού, φώτισέ με Θεέ μου, τι θα πει εδώ, δεν το καταλαβαίνω.

Καμιά απάντηση από τον Θεό δεν γινόταν. Αφού είδε και απ' αυτό ότι δεν γίνεται τίποτα, «πάω να ρωτήσω και τον αδερφό, να δούμε μήπως αυτός το ξέρει». Και μόλις βγήκε από το κελί του να ρωτήσει τον αδερφό, τον συναντάει ο Άγγελος του Θεού και του λέει το ρητό αυτό, τι έννοια έχει.

Και γιατί, λέει, από την προσευχή μου δεν πληροφορούμαι αυτό; Λέει ότι τη στιγμή που ταπείνωσες τον εαυτό σου να ρωτήσεις τον αδελφό, με έστειλε ο Θεός να σε πληροφορήσω.

Είναι πάρα πολλά τα παραδείγματα των Αγίων Πατέρων πάνω στο θέμα της ταπεινώσεως και της καταπολεμήσεως του εγωισμού. Αν και όλη η άσκηση, η ασκητική παράδοση, σε τίποτα άλλο δεν αποβλέπει, στο πώς να ταπεινώσει το φρόνημα του ανθρώπου, διότι χωρίς το ταπεινό φρόνημα ο άνθρωπος πνευματικά δεν προχωρεί.

Το ότι στερούμεθα πνευματικής καταστάσεως είναι το ότι δεν έχουμε την ανάλογη ταπείνωση που χρειάζεται,

που χρειάζεται. Πρέπει οπωσδήποτε να καταρρεύσει το τείχος του εγωισμού που στέκει ανάμεσα της ψυχής μας και του Θεού. Θα δεόμεθα του Θεού να μας χαρίσει το πνεύμα της ταπεινοφροσύνης, αλλά συγχρόνως θα προετοιμαζόμεθα και για το τεστ το οποίο θα μας δοθεί από το Θεό. Και θα περιμένουμε πειρασμό. Και όταν μας γίνεται ένας έλεγχος, μια παρατήρηση, να

να δεχόμεθα τον λόγο, την παρατήρηση, με την έννοια της αμαρτωλότητος, ότι είμαι αμαρτωλός, ότι έχει δίκαιο, μου πρέπει, από τον Θεό είναι. Και μάλιστα οι Πατέρες λένε για τον άνθρωπο που δέχεται αυτόν τον πικρό λόγο, ότι αυτός που προφέρει τον πικρό λόγο, τον έλεγχο, είναι ο καυτήρας του Ιησού.

Είναι αυτός που καυτηριάζει το πάθος του εγωισμού. Όταν έχουμε μία πληγή και βάλουμε επάνω το φάρμακο, το οινόπνευμα, τσούζει. Κάνουμε υπομονή όμως, γιατί πιστεύουμε ότι θα μας κάνει καλό και η πληγή και το ερέθισμα θα υποχωρήσει. Έτσι και όταν μας γίνει ο έλεγχος και πονούμε, να κάνουμε υπομονή και να δεχόμεθα τον λόγο.

και να σκεπτόμεθα ότι ο Χριστός, ο αληθινός Θεός ημών, γενόμενος άνθρωπος, και σχήματι ευρεθείς ως άνθρωπος εταπείνωσεν εαυτόν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού, αναμάρτητος σαν Θεός στην ύπαρξή Του και στη φύση Του, πόσο μάλλον πρέπει εμείς να ταπεινώσουμε τον εαυτό μας σαν αμαρτωλοί, σαν υπεύθυνοι, σαν ένοχοι.

Θα πρέπει να έχουμε την εικόνα του Χριστού μπροστά μας. Οι Ισραηλίτες, όταν ξεκίνησαν από την Αίγυπτο και, όπως ξέρουμε από την Αγία Γραφή, πέρασαν την Ερυθρά Θάλασσα αβρόχοις ποσί, δηλαδή χωρίς να βραχούν καθόλου τα πόδια τους, γιατί ο Θεός διαχώρισε την Ερυθρά Θάλασσα και τα ύδατα έγιναν τείχος εντεύθεν και εντεύθεν, και ο ισραηλιτικός λαός, με οδηγία του Μωυσέως, βάδιζε προς τη Γη της Επαγγελίας, ο Θεός ήθελε να τους δοκιμάσει στην πορεία της ερήμου κατά πόσον Τον αγαπούν και τους δοκίμασε, όπως ξέρουμε.

Έσφαλαν σε πολλά σημεία και κάποτε έσφαλαν πολύ δυνατά και ο Θεός παραχώρησε να έρθουν στην παρεμβολή αμέτρητα φίδια και να δαγκώνουν και να πεθαίνουν οι άνθρωποι.

Οι άνθρωποι, σαν τιμωρία τους. Ο Μωυσής, ο άνθρωπος του Θεού, σήκωσε τα χέρια του και παρακάλεσε τον Θεό να συγχωρήσει το σφάλμα και να σηκώσει τα φίδια από τη μέση, να μην πεθαίνουν οι άνθρωποι. Και ο Θεός τού είπε: «Κάνε ένα χάλκινο φίδι και στήριξέ το σε μια κολόνα υψηλή», και φώναξε και είπε στο λαό να κοιτάξει.

Λαό να κοιτάζουν όλοι αυτό το φίδι, το χάλκινο, και όποιος το κοιτάζει θα θεραπεύεται από τα δαγκώματα, τα θανατηφόρα, των φιδιών, όπως και έγινε.

Είπε και ο Χριστός στο Ευαγγέλιο: «Όταν υψώσητε τον υιόν του ανθρώπου», όπως ο Μωυσής τον όφη εν τη ερήμω, «τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμί». Αυτό θέλει να πει ότι ο Χριστός είναι ο Νοητός Όφης, ο οποίος ανηρτήθη επάνω στο ξύλο του Σταυρού.

Και όποιον χριστιανό τον έχουν πληγώσει τα φίδια της αμαρτίας, ας κοιτάζει τον Εσταυρωμένο. Και κοιτάζοντάς Τον θα θεραπεύεται από τις πληγές της αμαρτίας.

Πώς κανείς θεραπεύεται κοιτάζοντας τον Εσταυρωμένο; Εάν μας πολεμάει η περηφάνεια, ο εγωισμός, η κενοδοξία, όλα αυτά τα βρώμικα πάθη που βρωμίζουν τον άνθρωπο, γιατί πας υψηλοκάρδιος, ακάθαρτος ενώπιον Θεού.

Όταν κοιτάζει κανείς τον Εσταυρωμένο, Τον βλέπει γυμνό, πληγωμένο, εστεφανωμένο με το αγκάθινο στεφάνι. Όταν βλέπει ότι Αυτός είναι Θεός, αναμάρτητος, και εσταυρώθηκε, εγώ, αμαρτωλός, τι πρέπει να πάθω για τις αμαρτίες μου;

Όταν με έχουν υβρίσει, με έχουν χλευάσει, με έχουν ταπεινώσει, ας κοιτάξω τον Εσταυρωμένο και ας προσέξουμε να δούμε τι θα μου πει. Και αυτό που θα μου πει είναι ότι εμένα με ύβρισαν χιλιάδες άνθρωποι με τόσα πικρά λόγια, τη στιγμή που δεν έφταιξα ούτε στο ελάχιστον, σαν Θεός.

Και έκανα τόση υπομονή και δεν μίλησα και, σαν άκακο πρόβατο, με σταύρωσαν εδώ επάνω. Εσύ, σαν αμαρτωλός, σαν ένοχος, τι πρέπει να κάνεις; Δεν πρέπει να κάνεις υπομονή και μακροθυμία; Για δες τις πληγές τις οποίες δέχθηκα από την κακία των ανθρώπων.

Και εσύ έναν λόγο, ένα φέρσιμο, έναν τρόπο κάπως ταπεινωτικό δεν μπορείς να υπομείνεις;

Είναι πάρα πολύ πιστευτό ότι, όταν το κάνει αυτό ο άνθρωπος, αμέσως παίρνει απέναντι στον πειρασμό την πιο σωστότερη θέση. Αμέσως φωτίζεται και λέει: «Χριστέ μου, εάν Εσύ σαν Θεός υπέμεινες τόσα, εγώ πρέπει να σηκώσω όλου του κόσμου τις ύβρεις και πάλι θα είμαι ένοχος.

Και πάλι θα είμαι υποκριτής. Και έτσι, σε κάθε πειρασμό, όταν ο άνθρωπος, ο χριστιανός, ενατενίζει στον Εσταυρωμένο, θα θεραπεύεται από τα διάφορα πληγώματα της αμαρτίας.

Επίσης, ένα αμάρτημα που απασχολεί την ανθρωπότητα και ιδιαίτερα τους χριστιανούς είναι το θέμα της βλασφημίας. Ποιος άνθρωπος που βλασφημεί και κοιτάξει τον Εσταυρωμένο Θα μπορέσει να συνεχίσει να τον πληγώνει, να τον στεφανώνει, να τον λοχεύει, να τον καρφώνει κανένας.

Ευχαριστώ.

Γι’ αυτό, στην περίπτωση αυτή, ας το θέσουμε σαν σκοπό της ζωής μας, πάντοτε στη φαντασία μας, την εικόνα μας να φέρνουμε τον Εσταυρωμένο και, οσάκις μας γίνεται πειρασμός, ας προσέχουμε τον Εσταυρωμένο μας, την εσταυρωμένη αυτή αγάπη του Θεού, και ας παίρνουμε το μάθημα, ας παίρνουμε το φάρμακο, ας το βάζουμε πάνω στην πληγή.

Και έτσι, σιγά σιγά, θα φτάσουμε στο σημείο να αποκτήσουμε την τελεία υγεία της ψυχής, που σημαίνει ότι, ανθρωπίνως, πήραμε τη δικαίωση, πήραμε το εισιτήριο για τη Βασιλεία του Θεού.