On Prayer

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This talk on prayer was given at the Holy Monastery of Philotheou.

When we were with our elder at Nea Skete, his constant counsel, exhortation, encouragement, and practice had one purpose: he continually and earnestly watched over us, urging us to say the Jesus Prayer and to keep vigil courageously.

He had implanted very deeply within us the meaning of prayer and nepsis—watchfulness—through vigil.

He would tell us, “When you see a monk keeping vigil and praying with nepsis, do not regard him as an earthly man, but as an angel of God. For the angels in Heaven ceaselessly and eternally sing the praises of the Thrice-Holy God, with boundless gladness and rejoicing and with theoria, the vision of God.”

“In the same way,” he told us, “monks must keep vigil, sing praises, practice nepsis, mourn for their sins, and weep by night as well as by day. But the night bears more fruit.”

This is because nature is still, and especially because, when a person rests from the cares of the day, the nous—the spiritual intellect—also rests from the distractions and toil of the day.

When you keep vigil rested and watchful, you get much more out of it. Our Elder used to keep an eye on us, to see whether we were praying unceasingly. He didn't give us a lot of theory — I mean long teachings, very beautiful ones. No, he spoke only for a short while, but his teaching had a sharp edge to it and drove straight at its target. Once, in those days, he said to one of the brothers of our community, 'Say the prayer out loud; I can't hear you.' And the brother said, 'Come now, Elder, are we really going to say it out loud, with our lips, at this point?'

“After so many years in the monastic life?”

“My child, if you are ashamed to say the Jesus Prayer because praying aloud seems like something for beginners, and you imagine yourself to be advanced, true shame lies in not saying the prayer, in letting our nous wander about in pride, and in allowing our mouths never to cease from talking. Is that not shameful? That is shameful both in the eyes of God and in the eyes of men.”

And in the end, they were not persuaded to say the prayer out loud.

One brother would say it without rest, unceasingly. And one day, even though grace came at intervals and in different ways, this is how the grace of the Holy Spirit made its visitation.

One day, after he had invoked the name of Christ aloud for a long time, the eyes both of his soul and of his body—his bodily eyes—were opened so fully that he began to see everything very differently. But he could not explain how this happened.

Everything he saw and heard seemed strange, touched by the supernatural: the little birds singing, the flowers in bloom, the trees with their blossoms and fragrance, the sun, the radiant day—everything spoke of the glory of God.

He saw all these things as though he were beholding Paradise.

It was a revelation, an uncovering, the manifestation of a Mystery so deeply hidden from us because we do not see with our spiritual eyes.

“Let everything that breathes praise the Lord”—both the animal kingdom and the whole realm of nature.

They spoke of the glory, the majesty, the greatness, the beauty, and the splendor of God.

He was so overwhelmed and beside himself that he could not speak.

Tears streamed from his eyes—not tears for his sins, but tears at the beauty of God.

How much of this revelation of the beauty of God could the human heart endure?

And Adam too, when he was in God’s Paradise, experienced the whole of Paradise as theoria, as a tangible divine vision of God. His spirit rejoiced and exulted whenever he entered deeply into each thing, into every created being, and heard within it the voice of his Creator. So it was once, when Saint Nektarios of Pentapolis was living on earth and had come to his monastery on Aegina...

The nuns asked him to explain to them what the words 'Let every breath praise the Lord' mean. He promised them, 'I will tell you — just wait.'

And one night, while they were keeping vigil outside, the Saint went a little farther away to offer his own prayer. Then, for a moment, the nuns, in a supernatural manner...

without being able to explain it, they heard it, they felt it, they sensed the whole creation as one breath, as a kind of humming, as something beyond nature. Only then were they assured that this is the explanation of the words, "Let every breath praise the Lord."

All of them, with one single breath, were praising the Lord — the Creator, the One who fashioned them.

Hello, everyone.

We read in the writings of our Fathers that they kept vigil throughout the night, and often continued throughout the whole day, without realizing how the night and the day had passed. Time was reduced to nothing, because their nous had undergone a displacement.

Their nous, the spiritual intellect, was moved: it broke free from earthly things and was carried into the other world.

And according to David, a thousand years are reckoned as one day and as a portion of the night.

A thousand years in this world are like a single moment in the other world. The angels offer praise without ceasing. They do not know what time means. When a person prays, prayer is the glory and the beauty of the Christian, and especially of the monk.

A monk who does not pray does not possess this beauty and loveliness in his soul and in his nous. What does the beauty of the nous mean? The beauty of the nous is revealed when, during vigil and prayer, it is transported toward God and toward the other world: the spiritual world, which has no affinity or connection with this material world.

When the Holy Spirit overshadows a person, this transposition of the nous, this shifting of the mind over to God, does not need years; it is not measured in years. The mind is in direct contact with the Divine Light and with the Divine Reality itself.

It journeys through supernatural and transcendent things; it dwells upon them and is nourished, made beautiful, filled with radiance, adorned, and fragrant, and it passes beyond itself.

Prayer accomplishes all these things. Blessed prayer is the foundation, the starting point, the place from which the soul is launched toward the other world.

What does this prayer not accomplish? What does it not set right? What does it not set in motion? The devil has singled out this prayer and seeks to make it cease. This is the battle cry of the legions of demons.

They all cry out with one voice: “We must put an end to the name of Jesus, so that it is no longer spoken or heard.”

“This name must not be heard; it must be reviled.”

But Christ, from the other side, cries out: “Therefore whoever confesses Me before men, I also will confess him before My Father who is in heaven.”

What a great thing this is, and what a great promise!

“Whoever calls upon Me now—and this is a confession of My divinity—I will acknowledge him and vindicate him before My Father and before My angels, and he will receive the crown.”

The triumphal hymns of the angels will resound for this victor who has kept the divine law. And you see how the demons suffer when the name of Christ is heard. They are thrown into turmoil and feel torment within their very being.

The devil rises up within them and throws them into turmoil, just as he does to us when he enters into a person—indeed, in his very hypostasis. He hurls the person to the ground; the person foams at the mouth, the eyes become distorted, and he grows wild. Many people together cannot restrain him, and not even iron chains can hold him.

He becomes one man, and all of them together cannot subdue him when the demon takes hold of him. And when the name of Christ takes hold of him, watch the tempter then, and see how it throws him into confusion.

This is the pain, this torment of possession, that the demon feels when the prayer of Christ is heard—especially when a person says it with longing, with love, and with the fervent confession that Christ must reign.

Why did He go up on the Cross? “When you have lifted up the Son of Man, then you will know that I AM — that I am He.”

This is what He said in His Holy Gospel. In a manner worthy of God, He made it known to us: “The time will come when you will crucify Me and raise Me upon the Cross; then you will know the power of My divinity and the power of My divine name.”

“At His name every knee shall bow, in heaven, on earth, and under the earth.” And then every tongue, every nation, and every person will worship and confess that Christ is the Judge of the living and the dead.

Blessed and truly happy is the person who confesses the name of Christ throughout his life,

whether he is sinful or not, however heavy the record of his offenses may be. When he confesses the name of Christ, Christ Himself will wipe away that burden and his guilt.

Blessed is the person whose sins have been forgiven, whose sins have been pardoned. And how are sins forgiven? Sins melt away when a person cries out for help to his Lord and God.

And when he calls on Him, Christ grants him metanoia, repentance; He grants him that regenerating and renewing repentance, with tears, with penthos, with mourning for sin. And after that state of mourning and tears, He leads him into joy, and after the joy, into the broad expanse of divine love. He moves from one state to the next, and all of this, and so much more, is born and produced by prayer, by nothing else, by the name of Christ.

What were the scribes and the Pharisees saying to the Apostles, when they arrested them and put them on trial and threatened them? "Do not speak in this name" — stop talking about this name.

“No,” the courageous Apostle Peter answers them. “We cannot obey you. We must obey God rather than men.”

We will go on confessing, we will go on preaching what we have seen and heard, and no one is going to shut our mouths. And that is exactly what came of it: the sons of the devil hung him upside down, head down and feet up.

To bear witness even to the point of martyrdom, as the Apostle Andrew did, and to endure a death like that.

And the rest of the Apostles and the martyrs died in other ways; for that name they suffered everything. And even now we call out the name of Christ. If we could see with our own eyes what happens invisibly, we would say truly and truly, both now and forever.

The name of Christ will throw Hell into turmoil.

‥

‥

This is what we preach, what we proclaim, and what we proclaim above all when we cry out the name of Christ. And this must be firmly established in our lives: the name of Christ, night and day—“Lord Jesus Christ…” Do you see?

It is a confession—that is all. What could be better than this? To confess our Christ, to proclaim Him, and to fill the air with the beauty of Christ’s divinity; and, in spirit, to cry: “Have mercy, Lord, upon my sin. Mercy and forgiveness, Lord. Lord Jesus Christ, save me.”

Well then, when a Christian cries out in this way—and especially a monk—how could Christ overlook that person and not send him His gifts? How could his nous not be transported? How could he fail to know His light, to swim in that light, in the dazzling darkness of divine radiance, and there behold Christ as He truly is? Of course, at the beginning of his confession and his journey,

At the beginning, as the name of God is being firmly established within us, there is toil, hardship, struggle, and resistance from legions of demons seeking to make us stop. The labor of prayer continues for a time, throughout the period of orally invoking the divine name.

Yet afterwards there comes a fullness of Christ, when prayer is accompanied successfully and comprehensively. The whole attentiveness of one's life will bring, in due time and when God visits, it will bring the benefit.

We do not yet know that benefit. But the eyes of the soul cannot fail to open. As we said at the beginning, prayer must be accompanied by vigil. We must keep watch and train ourselves through prayer and theoria, divine contemplation, together with restraint—complete and general restraint, including restraint of all five senses.

Let us practice self-control with the mouth as well, and there a twofold self-control; but above all, self-control in our thinking, so that we do not let the mind roam over the whole world.

When the tongue speaks excessively, how can the nous enter hesychia, inner stillness? And even when the mouth is closed, if the nous roams around the whole world, how can it possess the capacity and purity to be raised into theoria, the contemplation of God?

We need comprehensive restraint and general attentiveness. We must watch what we say, what we think, and how we conduct ourselves with one another. How do we keep our obedience? Do we possess the necessary fear of God? Do we attend to our conscience and examine it? Does our conscience rebuke us for our deeds and our logismoi, our intrusive thoughts? From time to time, do we take account of ourselves? What do we find? Are we saying the Jesus Prayer?

Where does the nous wander? How did I speak today? With whom did I converse? What escaped my lips? And wherever the pointer of this inner computer stops, it shows us: here you judged someone; here you engaged in idle talk; here you became angry; here you failed to perform your obedience properly.

Here you were careless, here you failed to keep watch, here your mind was on one thing when it should have been on another — I have sinned, forgive me; I have sinned, my Lord, forgive me; I won't do it again; help me; grant me attentiveness; I repent — and so many other things like that.

In this way, a person identifies what he must work on and receives strength to deal with things better. If he remains attentive, his response will certainly bring improvement the next day, then still further improvement, and so on, until eventually, in the natural course of things, a day comes when he is no longer at fault in anything so serious.

But first and foremost, we must examine with the greatest care whether we possess the virtue of humility. This is the principal point to which we must all give our attention. Egoism and pride corrupt everything that is called good and excellent.

Humility is the green light. The red light is pride, egoism, and vainglory. With these, we cannot advance. When the red light is removed and the green light is given, progress begins again.

And this is how we shall see that we have pride and egoism.

When a brother says something to you—whether it is contemptuous or corrective, and however it may be expressed—if you are disturbed within, if you become bitter, if the ego rises in revolt, and if you answer back either outwardly or inwardly, this is clear evidence that there is a wound of egoism and pride in your heart.

By God’s allowance, that word is medicine. It is the alcohol poured into the wound, and that is why it hurts. Yet the pain is beneficial. If we receive it with the right frame of mind, the wound is cauterized for our benefit.

Tomorrow that same alcohol, that same word, will hurt us less. It will hurt less and less; the day after that, less still, and little by little the wound is cauterized and healed. But when the pain makes us react, makes us answer back, makes us grow bitter, makes us feel wounded, makes us indignant, it means we have not accepted the medicine, we cannot bear the rebuke, and the condition only gets worse.

The next time something similar happens, the wound, the pain, will be even greater. It spreads, and so the whole condition grows sharper. And when it's left untreated, it reaches the point where a person can't bear anything at all — whatever comes their way, whatever stands in front of them.

Therefore, humility opens the door through which we may advance into the inner depths of God. Our prayer—the name of Christ—will flow and pour forth from us. Humility will support it, steer it rightly, and guide it without error, so that the prayer may bear fruit.

We invoke the name of Christ upon the foundation of humility: I am a sinful person; I am guilty, enslaved to the passions, wounded, a thief, unclean, and blind in soul. I cry out to my Christ so that I may see, so that my eyes may be illumined, my wound healed, and the sentence against me erased from my record; so that I may be made well, for I am sick; so that I may be cleansed of my filth and become fragrant. This is why I cry out—not because I am something important. And where did I get whatever I have? As the Apostle Paul says, “What do you have that you did not receive? And if you received it, why do you boast as though you had not received it?” If everything we possess comes from God, then our very being also comes from God.

It's not that we were something, some kind of pre-existent matter that God took and shaped, and out came human beings; we were nothing, if we're going to say it as it is. God, as Creator, made us into individuals very, very easily, and He did it out of nothing. Whatever we were, we were under obligation to serve the Lord.

I belong to God. With my hands I serve, I work, I minister to my brothers, I do a work of love — I am God's hands. I run to carry out the task I've been given, and I am God's feet. I speak a couple of words about God, and I am God's mouth. I think rightly about God and about my brothers — and even my mind is His creation.

Therefore, I have nothing of my own. I am a zero—a complete and perfect zero.

But if Christ places a one before this zero, we become a ten and receive the highest mark.

Zero becomes ten, and we excel as we walk along His path.

The zero acquires hypostasis, a real existence. And when God blesses it, it acquires a divine mode of existence. It receives grace and participation in God. What beauty, what splendor then fills the nous and heart of man! Christ reigns there, and God’s kindness, goodness, blessedness, and majesty spread throughout the human heart; and man becomes one with the Savior.

Everything else fades away; everything disappears, and he feels only the Lord within him.

But then, through carelessness or error, he may commit some fault, some transgression, some sin. Yet a fall does not happen unless pride has first entered in, unless a proud thought has risen within him.

When sin occurs, God withdraws His grace, and everything is shaken. The foundations of the soul tremble, and everything within becomes desolate. The person feels a complete collapse. But when he humbles himself again, recognizes his fall, repents, changes his ways, feels compunction, and weeps bitterly like Peter, the Lord once more looks upon him with merciful eyes. He sends His Spirit again, renewing and restoring him.

Everything is in the hands of Almighty God.

That is why, when we call upon the name of God and hold firmly to the foundation of humility, we walk straight toward the divine throne, toward that divine transferring of the nous, the spiritual intellect, and of the heart to the King. Let us watch the rudder carefully, so that it takes no damage, so that we do not slip away from humility. Let our mindset be humble, lowered, down low: I am earth and ashes, clay and nothing more.

And what value does clay have? Mud is trampled underfoot by people and crushed beneath wheels. From this mud I became a human being, this exalted creation of God, in whom the spiritual and material worlds are joined together. Through God I become great and glorious; without God, I am clay, trampled underfoot by men.

May the name of Christ reign within us—that blessed name, overflowing with grace. May it become our food and drink, our clothing and oxygen; may it become our life, our heart, our nous—may it become everything to us.

For when that Name becomes all things to us, then we will gain the One who created all things. And when Christ reigns over the heart through His divine Name, then peace reigns — the peace that surpasses all understanding. Christ reigns, and all things are made subject to Him.

Everything is subject to Him, the passions and our weakness. But this is a perfection, an unending perfection.

Yet we shall be more than content if we hold fast to the name of Christ,

that we keep a humble mind, that we mourn for our sins, and that we feel the peace of God in our soul. I am content; I am one of the nobodies, one of the least of the monks.

And that state of soul is more than enough, if the Lord grants it to us.

Let us struggle with all our strength. Only if Christ prevails in our life will things fall into place. Our thoughts, our works, our words, the company we keep, everything will settle into the right and saving rhythm.

If Christ is absent—if Christ is not in our life or in our disposition, and if He does not illumine us—everything will go astray.

Christ: either you are in the light or you are in the darkness, my beloved; there is nothing in between. This is the teaching we have received from Christ and from our Fathers, and let us pray that we may show it in our lives. Let us cry out the name of Christ our God; and when a monk cries out that name, the whole atmosphere and the whole place is filled with blessing.

It is not only that person who is personally benefited; as the name is heard, so the benefit spreads. My own nous may be occupied with sinful thoughts, but then I hear a brother calling upon Christ. What am I doing? Where is my nous going? Why is it wandering aimlessly here and there? He is striving with all his might for the Kingdom of Heaven, while my nous is idly wandering here and there.

I get caught up in idle talk, and then I hear the brother calling out. What am I doing? Have I come to my senses? For what purpose did I come here?

I came to confess Christ in deed and in word. So I begin to change, and I too begin to say the Jesus Prayer. To whom do I owe this change? Do I not owe it to that brother who helped me by saying the Jesus Prayer aloud?

When the cats are silent, the mice dance. When the name of Christ is not invoked aloud, the demons seize us and plant things in our minds. They put words into our mouths, making us engage in idle talk, tease one another, and laugh foolishly. They push us toward self-will and individualism, and make us cease to live as monks.

But when Christ is heard from here and from there, it is like dogs barking: when they bark, the wild beasts keep their distance and thieves do not draw near. And the stronger the dog is, and the more courageously it barks, the farther away the enemies remain.

The sheep graze wonderfully and without fear, while the shepherd plays his flute. None of this would be possible without those animals barking and driving the enemy away. In the same way, a monastery is a spiritual sheepfold, and the fathers are a flock. According to Abba Isaiah, zeal is the watchdog—the dogs that bark.

Zeal shows itself in putting into practice both the active ascetic life, praxis, and the contemplation, the theoria, of the name of Christ, and in keeping the thought and the vision of God alive within us. We will say the prayer; we do not waste time in idle talk. And if someone does want to chatter idly, how is he going to go and speak to a man who is praying? He thinks to himself and says: 'Ah, let me ruin his prayer now, let me disturb him.'

He regards that as a crime.

And so he himself is guarded from idle talk, while the other person is restrained as well. Each one helps the other. That is why we are called brothers, and that is why we have gathered here. Christ has brought us together so that we may help one another.

‘Bear one another’s burdens, and so fulfill the law of Christ.’ ‘A brother helped by a brother is like a fortified city.’ Thus, a monastery will become firm and strong when love reigns.

This happens when we have love in our souls. And when will this love come? When Christ, who is love, reigns within us. If Christ does not reign within us, we do not possess true love. True love is not merely liking one another because our ideas agree, or because we sit together talking about this and that.

People call that love because they share certain interests. No, that love is sickly; when a particular situation or circumstance arises, people quarrel and separate. But the love Christ grants is founded upon Christ.

Christ is the bond that unites the two persons.

The Jesus Prayer, then, will grant us every good thing, including humility and brotherly love. Therefore, night and day, from the moment our eyes open after sleep, we must confess Christ, breathe Christ, praise Christ—the name of Christ.

And when a person is nourished and given drink in this way, he can never die.

Ομιλία περί προσευχής έγινε στην Ιερά Μονή Φιλοθέου.

Με τον γέροντά μας στη Νέα Σκήτη, τον γέροντά μας, η συμβουλή, η παραίνεση, η προτροπή, η τακτική. Ο σκοπός ήταν να μας συμβουλεύει συνέχεια, επισταμένως, με άγρυπνη παρακολούθηση, το να λέμε την προσευχή του Χριστού μας και να αγρυπνούμε γενναία.

Μας είχε εμφυτεύσει πολύ βαθιά την έννοια της προσευχής και της νήψεως διά της αγρυπνίας.

Μας έλεγε ότι μοναχός που αγρυπνεί και προσεύχεται μετά νήψεως, μη τον ιδείτε ως γήινον άνθρωπο, αλλά ως άγγελον Θεού. Όπως οι άγγελοι εις τους ουρανούς υμνολογούν ακατάπαυστα, αέναα, την υμνολογία του Τρισαγίου Θεού, με απέραντη ευφροσύνη και αγαλλίαση και θεωρία Θεού.

Ούτω πως και οι μοναχοί, μας έλεγε, πρέπει να αγρυπνούν, να υμνολογούν, να νήφουν και να πενθούν και να κλαίνε τις νύχτες, αλλά και τις ημέρες. Αλλά η νύχτα είναι πιο αποδοτική.

Διά το ήσυχον της φύσεως και ιδιαίτερα τη στιγμή που ξεκουράζεται ο άνθρωπος από τη μέριμνα της ημέρας, ξεκουράζεται ο νους από την αδολεσχία και τον κόπο της ημέρας.

Αγρυπνώντας ξεκούραστος και νηφάλιος, έχει απόδοση περισσότερη. Μας παρακολουθούσε ο Γέροντάς μας, εάν αδιαλείπτως προσευχόμεθα. Δεν μας έλεγε πολλές θεωρίες, εννοώ μεγάλες διδασκαλίες, πολύ ωραίες. Όχι, ολίγη ώρα, αλλά διδασκαλία εστομωμένη και βίαιη στον σκοπό. Κάποτε, σε εκείνες τις ημέρες, έλεγε σε κάποιον αδελφό της συνοδείας μας: «Λέγε ψηλά την ευχή, δεν σε ακούω». Να πει: «Ε, τώρα, Γέροντα, προφορικά θα την πούμε τώρα;»

Μετά από τόσα χρόνια στην καλογερική;»

«Αν ντρέπεσαι, παιδί μου, να πεις την ευχή, επειδή φαίνεται ο τρόπος της προφορικής ευχής έτσι αρχαρίστικος και περνιέσαι ότι είσαι προχωρημένος, ντροπή είναι όταν δεν τη λέμε την προσευχή και όταν ο νους μας περιφέρεται εγωιστικά και όταν το στόμα μας δεν σταματά καθόλου από το να ομιλεί. Αυτό δεν είναι εντροπή; Αυτό είναι εντροπή και στα μάτια του Θεού και στα μάτια των ανθρώπων».

Και τελικά δεν επείσθη να τη λέγει προφορικά.

Κάποιος αδερφός την έλεγε χωρίς ανάπαυση, ακατάπαυστα. Και κάποια μέρα, αν και η Χάρις υπήρχε κατά διαστήματα, κατά διαφορετικό τρόπο, το πώς η Χάρις του Αγίου Πνεύματος έκανε την επίσκεψη.

Μια των ημερών, μετά από πολλή προφορική επίκληση του ονόματος του Χριστού μας, τόσο ανοίχθηκαν τα μάτια, τόσο της ψυχής αλλά και του σώματος, τα σάρκινα, ώστε να βλέπουν πολύ διαφορετικά. Μα το πώς, αυτός ο άνθρωπος δεν μπόρεσε να εξηγήσει.

Όλα όσα έβλεπε και άκουγε ήταν κάτι το ξένο, κάτι που είχε σχέση με το υπερφυσικό. Τα πουλάκια να κελαηδούν, τα άνθη ανθισμένα, τα δέντρα με το άνθος και την ευωδία του. Ο ήλιος, η λαμπερή μέρα, τα πάντα μιλούσαν για τη δόξα του Θεού.

Τα έβλεπε όπως τα έβλεπε και έναν παράδεισο.

Είχε γίνει μια αποκάλυψη, ένα ξεσκέπασμα, μια φανέρωση ενός μυστηρίου. Που είναι τόσο κρυμμένο από εμάς, που δεν βλέπουμε με αυτά τα μάτια τα πνευματικά.

Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν κύριον, τόσο το ζωικό όσο και το φυσικό βασίλειο.

Μιλούσανε για τη δόξα, για τη μεγαλοπρέπεια, για τη μεγαλοσύνη, για την ομορφιά και το κάλλος του Θεού.

Εθάρμωσε, ξύστατο, να δεν μπορούσε να μιλήσει.

Τα μάτια έτρεχαν δάκρυα, όχι δάκρυα για τις αμαρτίες, αλλά για την ομορφιά του Θεού.

Πόσο μπορούσε η καρδιά να αντέξει αυτή την αποκάλυψη του κάλλους του Θεού;

Μα και ο Αδάμ, όταν ήταν στον Παράδεισο του Θεού, όλος ο Παράδεισός του ήταν μία θεωρία, μία απτή θεωρία του Θεού. Του. Ευφραίνετο το πνεύμα του, αγαλλιούσε όταν έμπαινε στο κάθε τι, στο κάθε δημιούργημα, και άκουγε τη φωνή Του, του Δημιουργού του, σ’ αυτό. Όπως κάποτε, όταν ζούσε στη γη ο Άγιος Νεκτάριος ο Πενταπόλεως, όταν ήρθε στο μοναστήρι του στην Αίγινα, κάποτε οι...

Οι μοναχές του τού ζήτησαν να τους ερμηνεύσει τι θέλει να πει το «πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον». Τους υποσχέθηκε ότι «θα σας το πω, περιμένετε».

Και κάποια νύχτα που αγρυπνούσαν έξω και ο Άγιος πήγε πιο πέρα, και αυτός να κάνει την προσευχή του, για μια στιγμή οι μοναχές, κατά τρόπο υπερφυσικό,

χωρίς να μπορέσουν να το ερμηνεύσουν, άκουσαν, ένιωσαν, αισθάνθηκαν όλη την κτίση με μία πνοή, με ένα βούισμα, με κάτι το υπερφυσικό. Μόνο τότε πληροφορήθηκαν ότι αυτή είναι η ερμηνεία, το «πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον».

Όλοι οι πτυχοί με μία πνεύμη ενούσαν την Βίρια, τον πημιουργό, τον βλάχτη.

Γεια σας.

Διαβάζουμε στους Πατέρες μας ότι αγρυπνούσαν όλη τη νύχτα και πολλές φορές εν συνεχεία και όλη την ημέρα, και δεν καταλάβαιναν πώς πέρασε η νύχτα και η ημέρα. Ο χρόνος εκμηδενίστηκε, και τούτο οφείλεται στο ότι ο νους τους είχε πάθει μετάθεση.

Ο νους τους μετετέθη, ξεκόλλησε από τα γήινα και μεταφέρθηκε στον άλλον κόσμο.

Και κατά τον Δαβίδ, χίλια χρόνια ως μία ημέρα και ως ένα κομμάτι της νύχτας λογίζεται.

Χίλια χρόνια τούτου του κόσμου είναι σαν μια στιγμή του άλλου κόσμου. Οι άγγελοι υμνολογούν ακατάπαυστα. Δεν γνωρίζουν τι θα πει χρόνος. Όταν προσεύχεται ο άνθρωπος, η προσευχή είναι το καμάρι, είναι η ομορφιά του χριστιανού και ιδιαίτερα του μοναχού.

Μοναχός που δεν προσεύχεται δεν έχει αυτή την ομορφιά και το κάλλος στην ψυχή του, στον νου του. Τι θα πει ομορφιά νου; Η ομορφιά του νου γνωρίζεται όταν ο νους μετατίθεται κατά τον καιρό της αγρυπνίας και της προσευχής προς τον Θεό και προς τον άλλον κόσμο, τον κόσμο των πνευματικών, τον κόσμο που δεν έχει καμία συνάφεια και σχέση με τούτον τον κόσμο τον υλικόν.

Όταν επισκιάσει το Πνεύμα το Άγιο, η μετάθεση αυτού του νου δεν χρήζει χρόνια, δεν μετρά χρόνια. Ο νους βρίσκεται σε επαφή με το Θείο Φως και με το Θείον Πράγμα.

Περιπολεύει στα υπερφυσικά και στο υπερπέραν και αδολεσχεί και τρέφεται και ομορφαίνει και λαμπρύνεται και στολίζεται και ευωδιάζει και γίνεται εκτός του εαυτού.

Όλα αυτά τα κάνει η προσευχή. Η βάση, η αφετηρία, ο τόπος της εκτοξεύσεως προς τον άλλον κόσμο είναι η ευλογημένη προσευχή.

Και τι δεν κάνει αυτή η προσευχή, και τι δεν διορθώνει, και τι δεν βάζει σε κίνηση! Αυτήν την προσευχή ο Διάβολος την έχει επισημάνει, την προσευχή να σταματήσει. Αυτό είναι το σύνθημα των λεγεώνων των δαιμόνων.

Όλοι με μια φωνή: να σταματήσουμε το όνομα του Ιησού, να μη λαλείται στ' αυτιά.

Αυτό το όνομα να μην ακούγεται, πρέπει να κακοποιηθεί.

Ο Χριστός μας από την άλλη πλευρά φωνάζει: πας ουν όστις ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολογήσω καγώ εν αυτώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς.

Μεγάλη δουλειά, μεγάλη υπόσχεση.

Όποιος με φωνάζει τώρα, το οποίο είναι ομολογία στη θεότητά μου, θα τον ομολογήσω, θα τον δικαιώσω ενώπιον του Πατρός μου και ενώπιον των αγγέλων μου, με αποτέλεσμα να στεφανωθεί αυτός.

Τα εμβατήρια των αγγέλων θα παίξουν για αυτόν τον νικητή του θείου νόμου. Και βλέπετε τα δαιμόνια να πάσχουν όταν το όνομα του Χριστού ακούγεται. Αυτοί ανακατεύονται, δεν νιώθουν καλά μέσα στα σωθικά τους.

Θα αναμπαίνει μέσα τους ο διάβολος και τους κάνει άνω κάτω, όπως μας κάνει εμάς όταν μπαίνει μέσα μας, και δη υποστατικά, και κυλεί τον άνθρωπο κάτω και βγάζει αφρούς και στρεβλώνει τα μάτια του και αγριεύει, και άνθρωποι πολλοί δεν μπορούν να τον δεσμεύσουν, ούτε σίδερα τον πιάνουν.

Έναν άνθρωπο γίνεται, όλοι αυτοί δεν μπορούν να τον δαμάσουν όταν το δαιμόνιο τον περιλάβει. Και όταν περιλάβει το όνομα του Χριστού, να τον δεις, τον πειράζοντα, και δείτε πώς τον φέρνει άνω κάτω.

Αυτόν τον πόνο, αυτόν τον δαιμονισμό αισθάνεται όταν η προσευχή του Χριστού ακούγεται. Και όταν τη λέγει ο άνθρωπος με πόθο, με αγάπη, με την ομολογία του ζήλου, ότι ο Χριστός πρέπει να βασιλεύσει.

Γιατί ανέβηκε πάνω στον σταυρό; «Όταν υψώσητε τον Υιόν του Ανθρώπου, τότε γνώσεσθε ότι Εγώ ειμι».

Αυτό είπε στο ιερό Του Ευαγγέλιο. Θεοπρεπέστατα μας το πληροφόρησε, ότι θα έρθει καιρός όταν θα με σταυρώσετε και θα με σηκώσετε επάνω εις τον Σταυρόν, τότε θα γνωρίσετε τη δύναμη της Θεότητός μου και τη δύναμη του θείου ονόματός μου.

Παν γόνυ κάμψη επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων. Και τότε πάσα γλώσσα, πάσα φυλή και πας άνθρωπος θα προσκυνήσει και θα ομολογήσει ότι ο Χριστός είναι ο κριτής ζώντων και νεκρών.

Μακάριος ο άνθρωπος και ευτυχισμένος, αυτός που θα ομολογεί στη ζωή του το όνομα του Χριστού,

αμαρτωλός και μη, όσο και αν είναι βεβαρημένο το ποινικό του. Όταν θα ομολογεί το όνομα του Χριστού, Αυτός ο Χριστός θα εξαλείψει αυτό το βάρος και αυτή του την ενοχή.

Μακάριος ο άνθρωπος που του αφέθησαν οι αμαρτίες του Που του συγχωρεύτηκαν οι αμαρτίες του Πώς συγχωρούνται οι αμαρτίες; Οι αμαρτίες λιώνουν όταν ο άνθρωπος φωνάζει προς βοήθειάν του τον Κύριόν του και Θεόν του.

Και όταν Τον φωνάζει, ο Χριστός τού χαρίζει μετάνοια, του χαρίζει την αναγεννητική και ανακαινιστική μετάνοια με δάκρυα, με πένθος. Και μετά από την κατάσταση του πένθους και των δακρύων, τον οδηγεί στο χαροποιό και, μετά το χαροποιό, στον πλατυσμό της Θείας Αγάπης. Μετάβαση από τη μία κατάσταση στην άλλη, και όλα αυτά και τόσα άλλα τα γεννά, τα παράγει η προσευχή, τίποτε άλλο, το όνομα του Χριστού.

Τι έλεγαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι στους Αποστόλους, όταν τους συνέλαβαν και τους δίκαζαν και τους απειλούσαν; Μη φθέγγεσθαι επί τω ονόματι τούτω, σταματήστε να μιλάτε για αυτό το όνομα

Όχι, τους απαντά ο θαρραλέος Απόστολος Πέτρος. Ου δυνάμεθα πειθαρχείν· πειθαρχείν δει Θεώ μάλλον ή ανθρώποις.

Εμείς θα ομολογούμε, θα κηρύττουμε, αείδομεν και οικούσαμε και δεν θα μας κλείσει κανείς το στόμα. Και όπως και έτσι, με αποτέλεσμα να τον κρεμάσουν οι ιοί του διαβόλου ανάπολα, κάτω το κεφάλι και πάνω του.

Να μαρτυρήσουν όπως ο Απόστολος Ανδρέας, να υπομείνουν αυτόν τον θάνατον.

Και διαφορετικά οι υπόλοιποι Απόστολοι και οι μάρτυρες· γι' αυτό το όνομα έπαθαν τα πάντα. Και τώρα ακόμη φωνάζουμε το όνομα του Χριστού. Αν θα μπορούσαμε να δούμε με τα μάτια μας τι γίνεται αοράτως, θα λέγαμε όντως και όντως, και τώρα και πάντα.

Το όνομα του Χριστού θα ανακατεύει την κόλαση.

‥

‥

Αυτό κηρύττουμε, αυτό φωνάζουμε, αυτό πρωτοφωνούμε όταν φωνάζουμε το όνομα του Χριστού. Και αυτό πρέπει να θεμελιωθεί ακράδαντα στη ζωή μας. Το όνομα του Χριστού νύχτα μέρα, Κύριε Ιησού Χριστέ, δέντε.

Ομολογία, τέλος. Τι καλύτερο από τούτο; Να ομολογούμε τον Χριστό μας, να Τον κηρύττουμε, να γεμίζει η ατμόσφαιρα με την ομορφιά της Θεότητας του Χριστού. Και εν πνεύματι, έλεος Κύριε επί της αμαρτίας. Έλεος και συγγνώμη, Κύριε. Κύριε Ιησού Χριστέ, σώσε με.

Ε, όταν έτσι φωνάζει ο Χριστιανός, και δη ο μοναχός, πώς ο Χριστός να παραβλέψει αυτόν τον άνθρωπο και να μην του στείλει τα χαρίσματά Του; Πώς να μην πάθει μετάθεση νου, πώς να μη γνωρίσει το φως Του, πώς να μην πλέει μέσα στο φως, μέσα στον υπέρφωτο γνόφο της Θείας Λαμπρότητας, να μην πλέει, να μην ιδεί μέσα σε εκείνο το φως τον Χριστόν όπως έχει; Βέβαια, στην αρχή της ομολογίας και της πορείας.

Και της θεμελιώσεως του Ονόματος του Θεού, αν θέλετε, είναι ο κόπος, είναι ο μόχθος, είναι ο αγώνας, είναι η αντίδραση των λεγεώνων των δαιμόνων, για να σταματήσει. Ο κόπος της προσευχής θα παρέχει και κατά τον χρόνο και τη διάρκεια της προφορικής επικλήσεως του Θεονόματος.

Υπάρχει πλησμονή Χριστού στη συνέχεια, όμως, όταν επιτυχώς και όταν περιεκτικώς συνοδεύσει την προσευχή. Η όλη προσοχή της ζωής θα φέρει, εν καιρώ ευθέτω και σε επισκοπή Θεού, θα φέρει την ωφέλεια.

Την οποία τώρα δεν γνωρίζουμε. Δεν είναι δυνατόν να μην ανοιχθούν τα μάτια της ψυχής. Πρέπει την προσευχή να τη συνοδεύσει, όπως είπαμε και στην αρχή του λόγου, η αγρυπνία· να αγρυπνούμε, να ασκούμεθα εν προσευχή και θεωρία, με εγκράτηση, με περιεκτική και γενική εγκράτηση, εγκράτηση στις πέντε αισθήσεις.

Να εγκρατευόμεθα και στο στόμα διπλά Θεέ, εγκράτεια κυρίως στη σκέψη να μην αφήνουμε το νου να περιέχεται όλον τον κόσμο.

Όταν η γλώσσα ομιλεί πολλά, πώς ο νους θα ησυχάσει; Και όταν κλείνει το στόμα και ο νους γυρίζει όλη την υφήλιον, πώς θα έχει τη δυνατότητα και την καθαρότητα να μεταφερθεί στη θεωρία Του;

Εγκράτεια περιεκτική και γενική προσοχή· να προσέχουμε το τι λέμε, το τι σκεπτόμεθα, πώς συναναστρεφόμεθα ανάμεσά μας. Πώς τηρούμε την υπακοή μας; Έχουμε τον απαιτούμενο φόβον Θεού; Προσέχουμε τη συνείδησή μας, την ελέγχουμε; Μας ελέγχει η συνείδηση πάνω στα έργα και στους λογισμούς μας; Κάνουμε ταμείο κάθε τόσο να δούμε τι; Λέμε την ευχή;

Ο νους πού πηγαίνει; Πώς τα είπα σήμερα, με ποιον συζήτησα, τι μου ξέφυγε; Κι όπου ο δείκτης του κομπιούτερ πέσει και δείξει: εδώ κατέκρινες, εδώ αργολόγησες, εδώ θύμωσες, εδώ δεν έκανες καλά το διακόνημά σου.

Εδώ έδειξες αμέλεια, εδώ δεν αγρύπνησες, εδώ σκέφτηκες άλλα αντί άλλων, ήμαρτον, συγχώρησέ με, ήμαρτον, Κύριέ μου, συγχώρησέ με, δεν θα το ξανακάνω, βοήθησέ με, δώσ' μου προσοχή, μετανοώ και τόσα άλλα.

Και έτσι ανακαλύπτει στόχους, παίρνει δύναμη για να αντιμετωπίσει τα πράγματα καλύτερα. Εάν έχει προσοχή, η αντιμετώπιση θα φέρει οπωσδήποτε καλυτέρευση την άλλη μέρα. Ακόμη καλυτέρευση, έτσι και έτσι η καλυτέρευση, έως ότου κάποτε, κάποια μέρα, φυσιολογικά, δεν θα φταίει σε τίποτε τόσο σοβαρό.

Αλλά πρωτίστως θα ελέγχουμε ακριβέστατα την αρετή της ταπεινότητας. Αν έχουμε ταπείνωση. Εδώ είναι το κύριο σημείο που θα δώσουμε όλοι μας την προσοχή. Ο εγωισμός και η υπερηφάνεια σε καθετί που λέγεται καλό και πρώτο.

Η ταπεινοφροσύνη είναι το πράσινο φως. Το κόκκινο είναι υπερηφάνεια, εγωισμός και κενοδοξία. Εδώ δεν προχωρούμε. Όταν σηκώσουμε το κόκκινο και δώσουμε πράσινο, αρχίζει πάλι η προχώρηση.

Θα δούμε πως έχουμε υπερηφάνεια, εγωισμό.

Όταν ένας αδελφός σου πει έναν λόγο, μα καταφρονητικό, μα ελεγκτικό, ο λόγος, μα οπωσδήποτε κι αν ειπωθεί, όταν εσύ μέσα σου ανακατευθείς, όταν πικραθείς, όταν επαναστατήσει το εγώ, όταν αντιλέξεις είτε έξωθεν είτε έσωθεν, αυτό είναι μια εναργής μαρτυρία ότι υπάρχει στην καρδιά πληγή εγωισμού και υπερηφάνεια.

Αυτός ο λόγος, κατά παραχώρηση του Θεού, είναι το φάρμακο, είναι το οινόπνευμα που μπήκε στην πληγή αυτή και πόνεσε. Πόνεσε ευεργετικά, όμως. Εάν το δεχτούμε με τον σωστό λογισμό αντιμετωπίσεως, ευεργετικά καυτηριάζεται η πληγή.

Αύριο αυτό το οινόπνευμα, αυτός ο λόγος, λιγότερο θα μας πονά. Όλο λιγότερο θα πονέσει, την άλλη όλο λιγότερο, και σιγά σιγά καυτηριάζεται και θεραπεύεται. Όταν όμως ο πόνος μας κάνει να αντιδράσουμε, να αντιμιλήσω, να αντιμιλήσουμε, να πικραθούμε, να πονέσουμε, να αγανακτήσουμε, σημαίνει ότι δεν δεχθήκαμε το φάρμακο, δεν βαστάζεται η επίπληξη, και χειροτερεύει η κατάσταση.

Σε άλλη περίπτωση, παρόμοια, η πληγή, ο πόνος θα είναι μεγαλύτερος, επεκτείνεται και έτσι οξύνεται μια κατάσταση· και όταν μείνει αθεράπευτη, φτάνει στα σημεία, ο άνθρωπος δεν υποφέρει τίποτε σε ό,τι του σταθεί.

Λοιπόν, η ταπεινοφροσύνη είναι το άνοιγμα της πόρτας για να προχωρήσουμε στα ενδότερα του Θεού. Η προσευχή μας, το όνομα του Χριστού, θα τρέχει, θα προχέεται, θα βγαίνει προς τα έξω. Η ταπεινοφροσύνη θα σιγοντάρει, θα τιμονάρει σωστά, θα οδηγεί απταίστως, ώστε η προσευχή να αποβεί καρποφόρα.

Το όνομα του Χριστού, με βάση την ταπείνωση ότι εγώ είμαι ένας αμαρτωλός άνθρωπος, είμαι ένας ένοχος, είμαι ένας εμπαθής, είμαι ένας πληγωμένος, είμαι ένας ληστής, είμαι ένας βρόμικος άνθρωπος, είμαι ένας τυφλός στην ψυχή, και φωνάζω τον Χριστό μου για να δω, να φωτιστούν τα μάτια μου, να γιάνει η πληγή μου, να σβήσει από το ποινικό μου η ποινή μου, να γίνω καλά γιατί είμαι άρρωστος, να ξεβρομίσω και να ευωδιάζω. Γι' αυτό φωνάζω, όχι γιατί είμαι κάτι. Και από πού το έχω αυτό το κάτι; Τι έχεις όπερ ουκ έλαβες; Κατά τον Απόστολο Παύλο. Ει δε και έλαβες, τι καυχάσαι ως μη λαβών; Εάν όλα τα έχουμε από τον Θεό, αυτό το είναι μας είναι από τον Θεό.

Εμείς δεν ήμασταν κάτι και μας πήρε ο Θεός σαν μια ύλη και βγήκαμε άνθρωποι, αλλά ήμασταν μηδέν, αν είναι να πούμε το πράγμα. Ο Θεός, σαν δημιουργός, πάρα πολύ εύκολα μας έκανε άτομα και από το μηδέν. Ό,τι ήμασταν, ήμασταν υπόχρεοι να υπηρετήσουμε τον Κύριο.

Του Θεού είμαι, με τα χέρια μου εξυπηρετώ, εργάζομαι, διακονώ τους αδελφούς, κάνω έργο αγάπης, του Θεού είμαι. Τρέχω στο διακόνημά μου, τα πόδια του Θεού είμαι. Λέω δύο κουβέντες του Θεού, το στόμα του Θεού είμαι. Σκέφτομαι σωστά για τον Θεό, για τους αδελφούς, και ο νους δημιούργημά Του.

Επομένως, δεν έχω τίποτε δικό μου. Είμαι ένα στρογγυλό, ολοστρόγγυλο μηδενικό.

Εάν ο Χριστός σε αυτό το μηδενικό βάλει μπροστά του ένα ένα, βγαίνουμε και παίρνουμε άριστα.

Από μηδέν γίνεται δέκα. Αριστεύουμε στον δρόμο Του.

Το μηδενικό παίρνει υπόσταση. Και όταν το ευλογήσει ο Θεός, παίρνει θεϊκή υπόσταση. Παίρνει χάρη και μέθεξη Θεού. Τι ομορφιά, τι κάλλος γίνεται στον νου και στην καρδιά του ανθρώπου! Χριστός βασιλεύει, η χρηστότητα, η καλοσύνη, η ευτυχία, η μεγαλοσύνη του Θεού απλώνεται μέσα στην καρδιά του ανθρώπου και ο άνθρωπος γίνεται ένα με τον Σωτήρα.

Τα πάντα σβήνουν, όλα χάνονται και νιώθει μόνο τον Κύριο μέσα του.

Αλλά όταν από απροσεξία, όταν από λάθος κάνει κανένα λάθος, κανένα πταίσμα, κανένα αμάρτημα, Δεν γίνεται εάν μη υπερεφανιστιώνται, εάν δεν ψηλώσει ο λογισμός πτώσης δεν γίνεται

Όταν γίνει αμάρτημα, σηκώνει ο Θεός τη χάρη Του και γίνεται ταρακούνημα, σαλεύονται τα θεμέλια της ψυχής και τα πάντα εσωτερικά ερημώνουν. Νιώθει κατάρρευση γενική και, όταν πάλι ταπεινωθεί και γνωρίσει την πτώση του ο άνθρωπος και μετανοήσει και αλλάξει και μεταμεληθεί και πικρώς κλάψει σαν τον Πέτρο, πάλι ιλέω όμματι ο Κύριος επιβλέπει, στέλνει πάλι το πνεύμα Του και ανακαινίζει και διορθώνει.

Όλα στο χέρι του Παντοδυνάμου Θεού.

Γι' αυτό, όταν μνημονεύουμε το όνομα του Θεού και κρατάμε γερά το θεμέλιο της ταπεινώσεως, βαδίζουμε ίσια προς τον Θείο θρόνο και προς τη Θεία μετάθεση του νου και της καρδιάς προς τον Άνακτα. Να προσέξουμε το τιμόνι, να μην πάθει βλάβη, να μην ξεφύγουμε από την ταπεινοφροσύνη. Το φρόνημά μας να είναι ταπεινό, χαμηλωμένο, κάτω: είμαι γη και σποδός, πηλός και τίποτα άλλο.

Και ποια αξία έχει ο πηλός; Η λάσπη, την πατάνε άνθρωποι και τροχοί. Από αυτή τη λάσπη έγινα άνθρωπος, έγινα αυτό το υψηλό δημιούργημα του Θεού που συνθέτει, που είναι η σύνθεση του πνευματικού και υλικού κόσμου. Γίνομαι μέγας και τρανός διά του Θεού και άνευ του Θεού είμαι πηλός και πατιέμαι από ανθρώπους.

Ας βασιλεύσει το όνομα του Χριστού σε μας, αυτό το ευλογημένο και υπερχαριτωμένο όνομα. Ας γίνει τροφή, ας γίνει ποτό, ας γίνει ένδυμα, ας γίνει οξυγόνο, ας γίνει ζωή, ας γίνει καρδιά, ας γίνει νους, ας γίνει τα πάντα.

Διότι, όταν γίνει τα πάντα, τότε θα κερδίσουμε τον τα πάντα δημιουργήσαντα. Και όταν ο Χριστός βασιλεύσει την καρδιά δια του Θείου ονόματός Του, βασιλεύει η ειρήνη, η πάντα νουν υπερέχουσα. Βασιλεύει ο Χριστός και τα πάντα υποτέτακται.

Όλα είναι υποταγμένα, πάθη και αδυναμία. Αλλά αυτή είναι μία τελείωση, ατέλεστη τελείωση.

Αλλά εμείς θα είμαστε πολύ ευχαριστημένοι, εάν κρατήσουμε του Χριστού το όνομα,

κρατήσουμε ταπεινό φρόνημα και πενθούμε για τις αμαρτίες μας και νιώθουμε ειρήνη Θεού στην ψυχή μας. Είμαι ευχαριστημένος, είμαι από τους ουδενούς, είμαι από τους τελευταίους μοναχούς.

Και αυτή η κατάσταση είναι υπεραρκετή, αν μας την χαρίσει ο Κύριος.

Ας αγωνιστούμε με όλη μας τη δύναμη. Εάν επικρατήσει στη ζωή μας ο Χριστός, τότε μόνο τα πράγματα θα πάνε στη θέση τους. Και οι σκέψεις, και τα έργα, και τα λόγια, και η συναναστροφή μας, και τα πάντα θα μπουν στον σωστό και σωτήριο ρυθμό.

Εάν ο Χριστός απουσιάσει, εάν ο Χριστός δεν είναι στη ζωή μας, δεν είναι στο φρόνημά μας, δεν μας φωτίζει, όλα θα πάνε στραβά.

Χριστός: ή εις το φως ή εις το σκότος, αγαπητοί· ενδιάμεσα δεν υπάρχει τι, έχουμε αυτήν την διδασκαλία του Χριστού και των Πατέρων μας, αυτήν ας ευχηθούμε να δείξουμε, ας φωνάζουμε το όνομα του Χριστού του Θεού, και όταν το φωνάζει ο μοναχός, γεμίζει ευλογία η ατμόσφαιρα και ο χώρος.

Δεν είναι μόνο η προσωπική ωφέλεια αυτού του ανθρώπου, αλλά η ωφέλεια, όπως ακούγεται το όνομα, έτσι και η ωφέλεια σκορπάει. Μπορεί το μυαλό μου εμένα να σκέφτεται αμαρτωλά. Ακούω τον αδελφό να φωνάζει τον Χριστό. Εγώ τι κάνω; Πού πορεύεται ο νους μου; Τι χάσκει εδώ και εκεί; Αυτός βιάζεται για τη Βασιλεία των Ουρανών και εγώ χασκομιλώ με το μυαλό μου εδώ και εκεί.

Πιάνομαι στην αργολογία και ακούω τον αδελφό να φωνάζει. Τι κάνω; Είμαι στα καλά μου; Για ποιον σκοπό ήρθα εδώ;

Ήρθα να ομολογήσω Χριστόν, πράξει και λόγω, και αρχίζω να μεταβάλλομαι και αρχίζω κι εγώ να λέγω την προσευχή. Αυτή η αλλαγή μου σε ποιον οφείλεται; Δεν οφείλεται σε αυτόν τον αδελφό που με βοήθησε με την προφορική ευχή που φωνάζει;

Όταν σιγούν οι γάτες, οι ποντικοί χορεύουν. Όταν το όνομα «Χριστός» δεν φωνάζεται, τα δαιμόνια μάς πιάνουν και μας βάζουν στο μυαλό μας, και αυτοί μας βάζουν λόγια στο στόμα, να αργολογούμε, να πειράζουμε ο ένας τον άλλον, να χασκογελούμε, να μας σπρώχνουν στο θέλημα, να μας σπρώχνουν στην ιδιορρυθμία, να μας κάνουν αμόναχους.

Αλλά όταν ο Χριστός ακούγεται από εδώ, από εκεί, σαν τα σκυλιά που φωνάζουν, και όταν φωνάζουν, τα θηρία πάνε μακριά, οι κλέφτες δεν ζυγώνουν. Και όσο πιο γερό είναι το σκυλί και φωνάζει με γενναιότητα, τόσο και μακρύνονται οι εχθροί.

Τα πρόβατα βόσκουν άφοβα και θαυμάσια, ο τσομπάνος παίζει τη φλογέρα του. Όλα αυτά δεν θα γίνουν, εάν δεν υπάρχουν αυτά τα ζώα να φωνάζουν και να απομακρύνουν τον εχθρό. Έτσι και ένα μοναστήρι είναι ένα πνευματικό μαντρί, οι πατέρες είναι ένα κοπάδι, ο ζήλος είναι, κατά τον Αββά Ησαΐα, ο κύων, είναι τα σκυλιά που γαυγίζουν.

Ο ζήλος φαίνεται στην εφαρμογή της πράξεως και της θεωρίας του ονόματος του Χριστού και η σκέψη και η θεωρία του Θεού μέσα μας. Θα λέμε την προσευχή, δεν αργολογούμε. Και αν κανείς θέλει να αργολογήσει, πώς θα πάει να μιλήσει σ' αυτόν τον άνθρωπο που προσεύχεται; Σκέφτεται και λέει: «Α, για να του χαλάσω τώρα την προσευχή, να τον διαταράξω τώρα».

Το θεωρεί εγκληματικό.

Να που και ο ίδιος φυλάγεται από την αργολογία και ο άλλος επίσης περιορίζεται. Ο ένας με τον άλλον βοηθείται. Γι' αυτό λεγόμεθα αδελφοί, γι' αυτό και εδώ μαζευτήκαμε. Μας μάζεψε ο Χριστός μας για να βοηθεί ο ένας τον άλλον.

Αλληλων τα βαρη βασταζετε, και ουτως αναπληρωσατε τον νομον του χριστου. Ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρά. Και έτσι ένα μοναστήρι θα γίνει γερό και δυνατό όταν βασιλεύει η αγάπη.

Όταν έχουμε αγάπη στην ψυχή μας. Και πότε θα γίνει αυτή η αγάπη; Όταν ο Χριστός της αγάπης βασιλεύσει. Αν ο Χριστός δεν βασιλεύσει μέσα μας, αγάπη σωστή δεν έχουμε. Όχι την αγάπη γιατί ταιριάζουν οι ιδέες μας ή γιατί καθόμαστε και μιλάμε για ανέμους και ύδατα κλπ.

Για ορισμένα πράγματα, γι' αυτό λέγεται αγάπη. Όχι, αυτή η αγάπη είναι άρρωστη και με δεδομένη περίπτωση και περίσταση οι άνθρωποι μαλώνουν και διαλύονται. Αλλά η αγάπη που χαρίζει ο Χριστός είναι θεμελιωμένη στον Χριστό.

Ο Χριστός είναι ο συνδετικός κρίκος που ενώνει τα δύο πρόσωπα.

Λοιπόν, η προσευχή θα μας χαρίσει όλα τα καλά, την ταπείνωση και την αδελφική αγάπη. Γι' αυτό θα πρέπει νύχτα μέρα, από τη στιγμή που ανοίγουν τα μάτια μας από τον ύπνο, τον Χριστό να ομολογούμε, Χριστό να αναπνέουμε, Χριστό να ευφημούμε, το όνομα του Χριστού.

Και όταν τρέφεται και ποτίζεται ο άνθρωπος, δεν μπορεί ποτέ να πεθάνει.