On Vocal Prayer

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

A homily on oral prayer, given at the Holy Monastery of Philotheou.

A married man with children, living in the world, told me that he had experienced a few minutes of such divine joy that he was amazed and kept asking, ‘What is happening to me now?’ His faith in God grew greatly.

Truly I can say that it became a strong divine reproof to my conscience, that we ought to be far more advanced spiritually. He told me that he avoids every idle conversation, about worldly matters, about idle thoughts, and is given wholly to prayer. I sat and listened to him and I say to myself: where did this man come from now? And what is more, he even tries to honor his wife, to teach her prayer and the life of stillness.

Because, on account of the world, and perhaps because he could not say it inwardly with his nous, he would say it with his mouth, at his desk where he was, in a whisper, on the road, in the car, and everywhere he would say the prayer. And we too here, with the freedom we have and with our abundant time as well, can pray very effectively. How shall we justify ourselves,

I think, before God, when God will tell us that He gave us so many things here that help us to advance in prayer above all? We have one single care, the one that rests upon our task, our obedience, whatever it may be, and in that very task we can say the prayer very well.

We have come to know, in our small praxis (our active ascetic life) and in our small first steps, that oral prayer too brings very good fruit.

When God loosens the tongue, man can be united not only with creation, to come to know it, to hear its voice that speaks to man about the purpose for which God made it and what its destiny is. And by the mere fact that when one says the prayer, he redeems the time, he does not waste the time;

then the devil hears the prayer and certainly does not draw near so easily. The one who prays avoids idle talk, chatter, and the like. But as he prays aloud, the brother beside him also hears him, who perhaps is being distracted, and at once his conscience reproves him and he says,

'But this man came here only to be saved and to pray; what am I doing, for what purpose did I come here?' and so he is prompted by his conscience and by the illumination of God, and he too begins to whisper the prayer.

As he prays aloud, in the same way a man hears him, a visitor who comes to the monastery, and he too is illumined and says, 'See, the monks who dwell here do not waste their time. Just so, they do not live a merely formal monasticism, but they put into practice what the Apostle Paul says: Pray without ceasing, in everything give thanks.' This is the will of God.

But it is chiefly through prayer that the real work is done within us.

It is not possible; indeed by nature impossible, I can say; that this man who prays continually, even if only with his mouth, should fail to bear fruit. First, that by praying aloud a mental pathway is opened for him, so that he can, so that he may afterward be able to say the prayer noetically as well. The spoken prayer greatly

assists the nous in prayer.

The Apostles, after the Ascension of the Lord, began to preach the Gospel of Christ in His name. The Jews there seized them and ordered them not to preach Christ as God, and so on. And the Apostle Peter raised his voice and said: we cannot keep silent about the things we have seen,

but we will preach our Teacher as the true God.

The devil comes and brings us a thousand and one obstacles to prayer,

with one aim: to hinder it, so that a person may never come to know the Kingdom of God that lies within his own heart, buried and hidden away. Prayer illumines a person, draws him near to God, and he begins to know Him. Prayer draws him near and

gives him the power to love God, even though it is God who first loves us, and only then do we love in return. Prayer bestows the peace of God within the soul. It brings peace to the inner man and quiets his conscience. It gives him courage to press on. The fathers in the desert,

in the early days, did not have many books. They had nature itself as an inexhaustible book, and prayer, once it had cleansed them within, gave them the power to read this book rightly. And so the desert fathers became philosophers.

As for us, because we do not have this prayer, we have not yet learned to read this book of nature, and so we need books to help us come to know something about God.

This prayer, small as it is, holds such great power. The demons themselves reveal this to us by the difficulties they raise whenever someone prays, and very plainly through people who have a demon. These demons that dwell within a person cry out and bear witness to the power of this small prayer.

Take a monk from a monastery in our own day. Because he had abandoned his spiritual duties, he was living away from the monastery, and being outside it he would seize the chance to neglect his rule of prayer, his services, and the rest.

His life, too, had little watchfulness in it. The result was that the devil pushed him, saying: now you are doing nothing, you are not going to be saved, you are never going to be freed from these evils that have now grown so great. Get up, go out into the world, and at least live out the rest of your years enjoying yourself. The years you have left can still be a pleasure to you in this life here below, since you are going to lose the other one anyway. He had no strength to set against this logismos, this intrusive thought. So one day he got up and went.

He went to Kefalonia, there to Saint Gerasimos, for that was his homeland, and when he came to the monastery there, a man possessed by a demon said to him: 'Listen, monk, and know well what it is you are holding in your hands.' The monk was holding his prayer rope. 'You hold it,' the demon said, 'with no purpose at all, yet it does me enormous harm.

It puts fire inside me.' The moment the monk heard this, at once God found him, God remembered him, and he said within himself: What am I about to do? To hold in my hands so powerful a weapon, one that this very devil bears witness to, and I am about to throw it away, throw away the habit too and change my whole life? Since I can see that the devil himself, who knows these things, will carry me off the day after tomorrow and condemn me to Hell,

knowing that I hold this only outwardly and want nothing within me. And so he returned with a different purpose: to struggle, and to beg the abbot to take him back into the monastery. And so it happened; the elder took him in. He also saw one more thing, which I will mention as well, for it teaches the same lesson. Once in his sleep, which was not exactly sleep, he saw himself high up in the heavens, hanging in the void, held by a single thread with both his hands,

and beneath him a vast, gaping abyss. Imagine the terror he felt. He kept saying: if the thread should snap now, what will become of me? And he hears a voice that says to him: Monk, monk, take heed: by a single thread your life hangs, both this life and the other. And out of his fear he came to himself. This too helped him, and he went into the monastery. I myself was in time to know him.

And after he entered the monastery, you could see him constantly saying, 'Lord have mercy,' aloud and without stopping. In fact the elder had placed him in the task there of the bread and the wine, to distribute them. He kept saying it over and over, 'Lord have mercy, ' and he would sigh, sighing from time to time. One day when I went there myself, I was a deacon then, to have him give me a rusk and so on, as we newcomers usually did, he said to me:

'Deacon, look here at this icon.' It was of Saint Theodora, the toll-houses through which the soul passes. He said: down here this woman, Theodora, is breathing her last, and see how she will ascend through the toll-houses, and how they appear before her and say, 'here is this sin, here is that,' and try to stop her. You see the angels accompanying her, and that she has reached the throne, and now she bows in prostration and awaits the verdict. That is why he said to me, be attentive, deacon:

Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy. That is what he told me. And he began the prayer: Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy. Oh, Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy. Without ceasing, he never stopped. It never left him until his soul departed.

How much reproof will conscience leave me with, I keep thinking, at the hour of death, at that fearful hour when the soul thinks of a thousand and one things, a thousand and one truths, because the mind becomes so clear, the soul is set free, it escapes from its cares and all the rest, because it senses that in a little while it is leaving.

It goes to meet the Judge, it is illumined that everything is ending now, it sets out to pass through the toll-houses, it feels that reality in that hour: everything falls away, the difficulties, the delusions, the faithlessness. The passions withdraw; they have no place in that hour. And in the soul it believes with all

its being that it does not die as a soul, but departs, exactly as the fathers say.

That is why many times many people, worldly people especially, have told their loved ones that they are leaving in a little while, at such-and-such an hour. They want to see their own people, to bid them farewell as if they were leaving on a journey. These are people of little faith and piety, yet then the soul speaks to them in an entirely different way.

Many times people who are stirred with emotion disturb them; what the dying one wanted was stillness, hesychia. For they feel and see and ponder what is about to happen now. Now they feel that life was false, that it was a game that was played, and that the people here too are in a way deluded, because they do not know what will happen to them, just as it now happens to me. But the one who is departing cannot say these things. Who is it that does not permit this?

And the soul ponders all these things in that hour, and especially when it is a monk, who has a keener conscience and knows more, and it says: what is happening now, where is my time? It begs for the time to come back so that it might pray. Just as the elder who read the books used to speak to him, so his conscience now spoke to him. Conscience says to it again: the festival is over. Now you are setting out for the other world, and what happened, happened.

What you gained and what you lost. Time never comes back. You do not take back even one minute from the years that have passed. Then the reproof of conscience begins: time is gone, it has left. The prayer I could have made can no longer be made. And so each one of us will set out for the other world with the reproof of conscience. And blessed is that person who was able, first by the illumination and grace of

God and then by his own small effort, to bring peace to his conscience by rendering it obedience.

We hear a brother praying, and although we hear him and know and feel that I too, each one of us separately, ought to say the prayer, yet I do not have the strength, I do not press myself. I say the words slowly, I think of one thing instead of another, and I make no headway toward it. Ah, all these things will come at the hour of death; conscience will speak them, and so many other things it may tell us.

You did not do this, you did not do the other. There you grew proud, there you grieved someone, there you judged, there you told lies. Here, negligence in your duty, all of it. Our consciences will tell us these things very clearly, and so will the demons there, who have them written down with every exactness. We will be terrified when we see what they will present to us. We have forgotten these things out of human weakness, out of forgetfulness, out of many things.

Though we have forgotten them, they nonetheless have them all written down there, and as our soul ascends, we will meet them before us, and then the mind will come to its senses, but it will be too late. Now, while we hear the Word of God, while we hear the things that will happen to us, we must grasp these things well and lay them out before us,

each of us separately, and I first of all, and say that it cannot be otherwise. I must hurry, I must struggle, I must bring peace to my conscience. One of the fathers says there is nothing more tormenting than the conscience when it accuses a person. It is a hard foretaste of what is coming. That is why, if we press ourselves toward prayer, many things will fall into place.

Prayer will draw us out from all the obstacles of the devil, and little by little it will free us from the filthy passions, it will grant us divine illumination, and we will see clearly the way we must walk.

Let us always commemorate, always remember death. The benefit from this remembrance is very great, and prayer too becomes more full of compunction, more fruitful. When the soul mourns within, prayer begins on its own, spontaneously. For example, if death were now at hand or drawing near, the soul would pray at once, it would beg for mercy: Lord Jesus Christ,

have mercy on me, save me, do not condemn me, be merciful to my sins, and with such joy as that hour itself dictates.

Let this example of the worldly man help us too, we monks, we who have received such great mercy from God. That we came here is not our own work, but purely the work of God. The mercy of God brought us here. So many millions of people are out there in the world,

with all that the world puts before them. And us He brought here; He chose us and brought us to this holy place.

He presses us, He urges us on so that we may reach up above, and with the mouth let us say the prayer. Many things will be set in order, just as in a beehive the bees go in and out, and by the noise they make they show that they are at work making the honey.

So too we monks, here in this beehive of the monastery, and in each little cell, let us say the prayer continually, so that we may work the honey of virtue that sweetens a person and fills him with fragrance, both the one who prays and those who hear this prayer and see this man. The very sight of a man at prayer, its theoria, bestows something within the one who hears and sees him, and the pilgrims who come feel this especially. They come from the world,

thirsting to see in the monks something otherworldly, something supernatural, something that will help them too, so that God may speak something to them within, and they may go back out into the world stronger. This is what we will give them here, if we press ourselves. But when they see us idly chattering, shouting, laughing, and even carelessly carrying on, what will they say within themselves? How are they any better than us? I say this because sometimes the devil deceives us,

whether at our tasks, or at our workbenches, or when sometimes you sit and eat outside the common table, where there is no reading, and, when all is said and done, even with the elder present, somehow a noisy sort of situation arises there, and when someone sees us like that, he surely will not be edified. Something like this is what

Saint Theodore the Studite says. He admonished his children about this too and told them: Did you see how those visitors came and saw you there at the workbench, praying and chanting? What beautiful words they spoke! And yet we speak in a different way when they see us not praying and not chanting. Let us watch over our

life more carefully, and among us let there be no scandal, no temptation, no misunderstanding, no cause of stumbling, but let us cover everything with love.

It is well known that the man who has real love within him for the brothers, whatever he may see, is not scandalized and is not offended, because love does not permit this; it does not let him be scandalized. For love always shelters, always endures with patience. It does not reckon the evil, and even when it sees evil it turns it toward the good and finds an excuse for the case.

The one who does the evil work in us is egoism; it tolerates nothing.

That is why prayer is needed, to cauterize it and to put it to death.

What we must again pay attention to, the most fundamental thing for the disciple under obedience, is obedience itself. We must not slip away, not do our own will, for that self-will is the poison of the soul. The first thing we will give account for as disciples is whether we kept obedience, because we carry

egotism within us: when the elder wants to cut off a self-will, at once the ego reacts.

It protests; it does not want to bow its head.

It begins at once to whisper twisted things inside the person. And if the person does not manage to shut its mouth and kill it with prayer, it will drag him off the right road. Barsanuphius calls the monk who disobeys a son of the devil.

Because the obedience of Christ brought salvation to man, so too the disobedience of the first-created human beings condemned him, both to this exile where he now finds himself and afterward to eternal condemnation. The whole task of the disciple under obedience is perfect obedience.

How could a good disciple be hindered by the aerial toll-houses? How could such a man lose the eternal goal and fail in his salvation? It is impossible. What good disciple was ever cast into Hell, or was not crowned before God?

The disciple who kept obedience will see this very thing in practice. He will know it within himself; that is, his deliverance from the passions will be a living proof that he kept the obedience that was needed. Why should we waste

this precious time, when we have such freedom to struggle? What makes it hard for us now to say the prayer, and to refuse what the intrusive thought (logismos) tells us, when we are able to go forward in obedience, asking about the things we need to do?

In a few words, as I have done another time in another homily, let me pin down the matter, or rather focus the struggle onto just a few things:

confessing everything, all the logismoi and whatever happens within us. This monk will surely go forward and reach the goal he seeks. Prayer, nepsis (watchfulness), obedience, and spiritual study help a person find his goal, not only to make a good beginning but to attain the best of ends as well. It is upon these things that we will walk.

And because the time has drawn near again for me to go out, as I usually do, into the world, I beg you to have greater attention in everything and to struggle harder, so that the grace of God may keep you safe. You will pray also for me, the wretched one, who goes out and meets a thousand and one things, that God may shelter me too in a special way, for no one should rely on whatever he thinks he has.

Everything belongs to God, and nothing at all is our own. And I, according to the duty I carry, always pray for you, and especially when I go out. I thank you; wherever I find myself, I do not stop the prayer. May God shelter you and help you in the struggle.

And I pray that the grace of God may preserve you, and that from whatever it illumines in you, I may find you better when I see you again.

Ομιλία περί προφορικής ευχής έγινε στην Ιερά Μονή Φιλοθέου

Έτσι του είχε γίνει και βέβαια κράτησε την περίπτωση αυτή λίγα λεπτά μόνο αλλά ένιωσε τέτοια χαρά, ένιωσε κάτι το θεϊκό μέσα του και απορούσε και έλεγε μα τι μου γίνεται τώρα και

εκείνη την ώρα που μου τα έλεγε σκεφτόμουν και έλεγα μα εμείς οι μοναχοί που μας έχει χαρίσει ο Θεός τόση ελευθερία

Αυτός ο άνθρωπος με οικογένεια και μέλη και μέσα στον κόσμο γνώρισε τέτοια πράγματα μέσα στην ψυχή του και το έγινε τόσο πολύ μεγάλη η πίστη στο Θεό.

Πραγματικά μπορώ να πω ότι μου έγινε πολύ θεέλεχος στη συνείδηση ότι εμείς έπρεπε να είμαστε πολύ περισσότερο προχωρημένοι πνευματικώς. Μου έλεγε ότι αποφεύγει κάθε συνανταστροφή, περί τα πράγματα, περί τέσκεψης και είναι δοσμένος όλος την προσευχή. Καθόμουν και τον άκουγα και λέω που βρέθηκε τώρα αυτός ο άνθρωπος

και μάλιστα προσπαθεί και τη γυναίκα του να τιμήσει, να διδάξει την προσευχή, την ανερημία.

γιατί λόγω του κόσμου και μήπως δεν μπορούσε να τη λέει έτσι με το νου του, αλλά την έλεγε με το στόμα και στο γραφείο του εκεί που ήταν ψευδεριστά, στον δρόμο, στο αυτοκίνητο και παντού την έλεγε την ευχή. Και μπορούμε κι εμείς εδώ με την ελευθερία που έχουμε, με τον πλούσιο χρόνο επίσης να προσευχόμαστε πολύ αποτελεσματικά Πώς

θα δικαιολογηθούμε σκέπτομε ενώπιο του Θεού που ο Θεός θα μας πει ότι μας έδωσε τόσα πράγματα εδώ που

μας βοηθούν να προχωρέσουμε στην προσευχή ιδιαίτερα. Έχουμε μία μέρημνα αυτή στο διακόνημα επάνω, όποιο και να είναι αυτό και

σε αυτή τη μέρημνα μπορούμε πολύ καλά να λέμε την προσευχή.

Γνωρίσαμε στη μικρή πράξη και στη μικρή θύρα ότι και η προφορική προσευχή φέρνει πολύ καλά αποτελέσματα.

Όταν ο Θεός τη λύσει, ο άνθρωπος όχι μόνο με την κτίση μπορεί να ενωθεί, να τη γνωρίσει, να ακούσει τη φωνή της που μιλάει στον άνθρωπο για ποιο σκοπό την έκανε ο Θεός και ποιος είναι ο προορισμός της. Και

μόνον ότι όταν κανείς λέει την προσευχή, κερδίζει τον χρόνο, με σπαταλάει τον χρόνο,

τότε την ακούει ο διάβολος την προσευχή και οπωσδήποτε δεν πλησιάζει τόσον εύκολα. Ο προσευχόμενος αποφεύγει την αργολογία, την πολυλογία κλπ. Μα, ως ευχόμενος τον ακούει και ο διπλανός αδερφός, ο οποίος ενδεχομένως να μετεωρίζεται και αμέσως τον ελέγχει η συνείδηση και λέει «Μα, αυτός μόνον ήρθε εδώ για να σωθεί και να προσεύχεται, εγώ τι κάνω, για ποιον σκοπό ήρθα εδώ» και έτσι παρακινείται από τη συνείδηση και από τη φώτιση του Θεού και αρχίζει κι αυτός να ψιθυρίζει την προσευχή.

Ως ευχόμενος, έτσι τον ακούει κι ένας άνθρωπος, ένας επισκέπτης που έρχεται στο μοναστήρι και φωτίζεται κι αυτός και λέει «Να, οι μοναχοί εδώ που κάθονται δεν σπαταλάν το χρόνο Ή έτσι ακριβώς, δεν ζουν έναν τυπικό μοναχισμό, αλλά εφαρμόζουν αυτό που λέει ο Απόστολος Παύλος, Ανδιαλείπτος προσευχός, εν παντή ευχαριστώ. Αυτό είναι το θέλημα του Θεού.

Αλλά κυρίως με την προσευχή γίνεται δουλειά μέσα μας.

Δεν είναι δυνατόν, φύση αδύνατον μπορώ να πω, ότι να μην πετύχει αυτός ο άνθρωπος που προσεύχεται συνέχεια έστω με το στόμα. Πρώτον, ότι προσευχόμενος προφορικά του ανοίγεται δρόμος διανοητικός ώστε να μπορεί, να μπορέσει κατόπιν να τη λέγει την προσευχή και νοερός. Διευκολύνει τον νου πάρα πολύ στην προσευχή η προφορική επιθυμία

Οι Απόστολοι μετά από την Ανάληψη του Κυρίου άρχισαν να κηρύττουν το Ευαγγέλιο του Χριστού με το όνομα τους έπιασαν οι Εβραίοι εκεί και τους επέκλεξαν να μην κηρύττουν τον Χριστό ως Θεό και λοιπά. και παίρνει φωνή ο Απόστολος Πέτρος και λέει δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτά που είδαμε, αλλά ότι θα κηρύξουμε τον διδάσκαλό μας ως αληθινών Θεών.

Έρχεται ο διάβολος και μας φέρνει χίλια δυο εμπόδια για τη μορσευχία,

με έναν σκοπό να την εμπορήσει για να μην γνωρίσει ο άνθρωπος την Βασιλεία του Θεού που είναι μέσα στην καρδιά του, χωσμένη και σκεπασμένη. Η

προσευχή φωτίζει τον άνθρωπο, τον πλησιάζει προς τον Θεό και

αρχίζει να τον γνωρίζει. Η προσευχή τον πλησιάζει και του δίνει την δυνατότητα να τον αγαπήσει Αν και ο Θεός πρώτος αγαπά τον άνθρωπο και μετά ο άνθρωπος Η

προσευχή χαρίζει την ειρήνη του Θεού μέσα στην ψυχή Ειρηνεύει τον εσωτερικό άνθρωπο, του

καθησυχάζει την συνείδηση Του δίνει θάρρος να προχωρέσει Οι πατέρες μέσα στην έρημο πρώτα δεν είχαν πολλά βιβλία Είχαν

σαν ένα ανεξάμπλητο βιβλίο την φύση και η προσευχή αφού τους καθάριζε εσωτερικά, τους έδινε τη δυνατότητα να μελετούν αυτό το βιβλίο σωστά. Και έτσι οι πατέρες της Ρήμου γινόντουσαν φιλόσοφοι.

Εμείς επειδή δεν έχουμε αυτή την προσευχή, δεν

έχουμε μάθει ακόμη να διαβάζουμε αυτό το βιβλίο της φύσης, Είμαστε ανάγκοι από τα βιβλία να μας βοηθήσουν για να γνωρίσουμε κάτι περί Θεού.

Τότε η προσευχή αυτή που είναι τόσο μικρή έχει τόση μεγάλη δύναμη, μας το φανερώνουν και αυτοί οι δαίμονες όταν κανείς προσεύχεται με τις δυσκολίες που παρουσιάζουν, Αλλά και πολύ φανερά από τους ανθρώπους που έχουν δαιμόνιο. Τα δαιμόνια αυτά που βρίσκονται μέσα στον άνθρωπο φωνάζουν και μαρτυρούν την δύναμη αυτής της μικρής προσευχής.

Όπως ένας μοναχός μιας μονής στα χρόνια μας, επειδή είχε εγκαταλείψει τα πνευματικά του καθήκοντα, Ήταν εκτός μονής και έβρισκε την ευκαιρία, επειδή ήταν έξω από το μοναστήρι, να μιλεί τον κανόνα του, την ακολουθία του κλπ.

Είχε και λίγο προσεκτική ζωή. Το αποτέλεσμα ήταν να τον σβρώξει ο διάβολος, να του πει τώρα δεν κάνεις εσύ τίποτε, δεν πρόκειται να σωθείς, δεν πρόκειται να παραγείς από αυτά τα κακά τα οποία τώρα έχουν μεγαλώσει. Ανάσταση, πήγαινε στον κόσμο τουλάχιστον τα υπόλοιπα σου χρόνια να τα ζήσεις απολαυστικά, τώρα έχεις να σου μείνουν αυτά τα χρόνια σαν μια απόλαυση σε αυτή τη ζωή σου εδώ κάτω. Μια και θα χάσεις την άλλη. Δεν έχει καμιά δύναμη να αντιτάξει στο λογισμό αυτό. Σηκώθηκε κάποια μέρα και πήγε. και πήγε

στην Κεφαλημία, εκεί στον Άγιο Γεράθενο, γιατί από εκεί ήταν η πατρίδα του και

όταν πήγε στην Εκκληστό Μοναστήριο της Παγίας, εκεί κάποιος δαιμονισμένος του λέει «Άχλε να ξέρεις καλόγηρε αυτό που κρατάς στα χέρια σου τι είναι». Κρατούσε ο μοναχός το κουμποσχύμι του. «Εσύ το κρατάς λέει έτσι, χωρίς κανένα σκοπό, αλλά αυτό μου κάνει πολύ μεγάλη δουλειά». Φωτιά λέει μου βάζει μέσα μου,

μόλις τα άκουσε αυτά ο Μοναχός, αμέσως ο Θεός τον βρήκε, τον θυμήθηκε ο Θεός και λέει μέσα του τι πάω να κάνω, να κρατάω τόσο δυνατό όπλο στα χέρια που το μαρτυρίχει αυτός ο Διάβολος και εγώ πάω να το πετάξω και πάω να πετάξω και τη φορεσιά και να αλλάξω ζωή, αφού βλέπω διάβολος ο ίδιος που τα ξέρει αυτά αυτός θα με πάρει και μεθαύριο, τώρα θα με πάει και στην κόλαση θα στα με καταδικάσει, αφού ξέρει και ότι το κρατώ έτσι τυπικός και δεν θέλω τίποτε μέσα μου. Και έτσι γύρισε πίσω με άλλο σκοπό να αγωνιστεί και να παρακαλέσει τον Υγούμενο να τον πάρει μέσα στο μοναστήρι.

Και όπως και έγινε, τον πήρε μέσα ο Γέρονας και ακόμα ένα είδε, το οποίο θα τον αφαίρω και αυτό, που λέει το ίδιο πράγμα. Κάποτε στον ύπνο του, που δεν ήταν ούτε οπωσδήποτε ύπνος, είδε ότι βρέθηκε επάνω στον ουρανό πολύ ψηλά και ότι κρατιόταν στο κενό, κρατιόταν από μία κλωστή με τα δυο του χέρια και κάτω αχανές άβυζος και σκεφτείτε την τρομάρα που είχε και έλεγε Άνκου πει τώρα η κλωστή τι γίνεται και ακούει φωνή και του λέει

Μοναχέ, μοναχέ πρόσεχε σε μια κλωστή κρέμεται η ζωή σου και αυτή και η άλλη και από τον φόβο του ήρθε στον εαυτό του. Τον βοήθησε κι αυτό και πήγε μέσα στο μοναστήρι και τον πρόλαβα κι εγώ αυτό. Και τον έβλεπε κανείς μετά που μπήκε στο μοναστήρι μέσα να λέει συνέχεια το Κύριε Λέσου, ασταμάτητα με το στόμα. Μάλιστα τον είχε βάλει ο Γιάντος στο διακόνημα εκεί στο ψωμί και στο κρασί να μοιράζει. και έλεγε συνέχεια, Κύριε Λαϊσούν, Κύριε Λαϊσούν, Κύριε Λαϊσούν, Κύριε Λαϊσούν,

Κύριε Λαϊσούν, συνέχεια και αναστέναζε, αναστέναζε κατά διαστήματα και κάποια μέρα που πήγα κι εγώ εκεί ήμουνα διάκος τότε να μου δώσει παξιμάτ και λοιπά όπως συνήθως που είμαστε αρχές μου λέει, Διάκο για κοίταξε εδώ, λέει, αυτή την εικόνα και ήτανε της Αγίας Θεοδόρας, τα τελώνια που περνάει η ψυχή Λέει εδώ κάτω που ξεψυχάει αυτή η γυναίκα εδώ η Θεοτόρα και πώς θα ανεβαίνει τα τελώνια και πώς τις παρουσιάζονται και τις λένε που άφατο β' αμάρτημα εδώ και προσπαθούν να τις σταματήσουν. Βλέπεις τους αγγέλους που την συνοδεύουν και ότι έφτασε στο θρόνο και τώρα βάζει μετάνοια και περιμένει την απόφαση.

Γι' αυτό πρόσαχε διάκομου, Κύριε Λαϊσον, Κύριε Λαϊσον, Κύριε Λαϊσον, αυτό μου είπε. Κι άρχισε την προσευχή. Κύριε Αλέσον, Κύριε Αλέσον, Κύριε Αλέσον, Κύριε Αλέσον. Ω, Κύριε Αλέσον, Κύριε Αλέσον, Κύριε Αλέσον. Συνέχεια δεν σταμάτησε. Δεν έκλειπε που βγήκε η ψυχή του.

Πόσος έλεγχος θα με αφήνει σκέπτομαι στην ώρα του θανάτου, στη φοβερά εκείνη ώρα που η ψυχή σκέφτεται χίλια δυο πράγματα, Χίλες δυο αλήθειες,

διότι τόσον

ξεκαθαρίζει το μυαλό, η ψυχή απαλλάσσεται, γλιτώνει από τις μέρημες και λοιπά, διότι νιώθει ότι φεύγει σε λίγη ώρα. Πηγαίνει να συναντήσει τον Κρητή,

φωτίζεται ότι όλα τελειώνουν τώρα,

ξεκινάει να περάσει τα τελώνια, νιώθει την πραγματικότητα εκείνη την ώρα, όλα φεύγουν, οι δυσκολίες, οι πλάνες, οι απιστίες, οι δυσκολίες, το πάθη υποχωρούν, έχουν καμιά θέση εκείνη την ώρα και ψυχικά πιστεύει απόλυτα ότι δεν πεθαίνει σαν ψυχή, αλλά φεύγει όπως ακριβώς το λένε οι πατέρες.

Γι' αυτό και πολλές φορές πολλοί άνθρωποι έχουν, κοσμικοί άνθρωποι κυρίως, έχουν μιλήσει στους ανθρώπους των ότι φεύγουν σε λίγη ώρα, την τάδε ώρα. Θέλουν να τους δουν τους δικούς τους, να τους χαιρετήσουν όπως φεύγανε για κάποιο ταξίδι Άνθρωποι με λίγη πίστη και ευσέριο, αλλά τότε τους μιλάει η ψυχή πολύ δεύτερα

Πολλές φορές οι άνθρωποι συγκινείς τους ενοχλούν, αυτής ήταν η ησυχία Γιατί νιώθουν και βλέπουν και σκέπτονται τι μέλι γενέστε τώρα Τώρα νιώθουν ότι ήταν ψεύτικη η ζωή, ότι ήταν ένα ταιχνίδι που παίχτηκε και οι άνθρωποι τώρα εδώ κι αυτοί κατά κάποιο τρόπο είναι πλανεμένοι γιατί δεν ξέρουν τι θα τους συμβεί κι αυτούς όπως και εμένα τώρα. Αλλά δεν μπορεί ο άνθρωπος που φεύγει να τα πει αυτά τα πράγματα. Ποιος δεν το επιτρέπει αυτό.

Και σκέφτεται η ψυχή εκείνη την ώρα όλα αυτά και ιδιαίτερα όταν είναι μοναχός, που έχει περισσότερη συνείδηση, γνωρίζει περισσότερα πράγματα και λέει τι γίνεται τώρα, που είναι ο χρόνος μου, τον

ζητάει να ξαναγυρίσει ο χρόνος για να μπορέσει να προσευχηθεί. Όπως ακριβώς του μιλούσε ο Γέροντας που διάβαζε τα βιβλία που του έλεγε η Συμίδηση Του λέει πάλι η Συμίδηση τελείωσε το πανηγύρι Τώρα ξεκινάς για τον άλλον κόσμο και ό,τι έγινε έγινε Ό,τι κέρδισες και ό,τι έχασες Ο χρόνος δεν ξαναγερνάει Δεν παίρνεις ούτε ένα λεπτό από τα χρόνια που πέρασαν Τότε αρχίζει ο έλεγχος της συλλήψης, πάει ο χρόνος, έφυγε. Η προσευχή που μπορούσα να κάνω τώρα δεν γίνεται. Και

έτσι ο καθένας μας θα ξεκινήσει για τον άλλον κόσμο με τον έλεγχο της συλλήψης. Και μακάριος εκείνος ο άνθρωπος που μπόρεσε με τη φώτιση και τη χάρη του Θεού πρώτον και με τη μικρή του προσπάθεια και τη συνείδησή του την ειρήνευσε με το να της κάνει υπακοή.

Ακούμε έναν αδελφό να προσεύχεται, παρότι τον ακούμε και ξέρουμε και νιώθουμε ότι πρέπει και εγώ ο καθένας, ξεχωριστά ο καθένας να λέω την προσευχή και δεν έχω τη δύναμη, δεν βιάζομαι. Λέω αργά λόγια, σκέπτομαι άλλαν τ' άλλα και δεν χρειάζομαι προς τα εκεί. Ε, όλα αυτά στην ώρα των θανάτων θα έρθουνε, θα τα πει η συνείδηση και τόσα άλλα που μπορεί να μας πει. Δεν έκαμε σε εκείνο, δεν έκανες το άλλο. Εκεί παρήφουσες,

εκεί λύπησες, εκεί κατέκρινες, εκεί είπες ψέματα. Εδώ αμέληση στο καθήκος, όλα αυτά. Θα μας τα πει πολύ καθαρά οι συνείδησεις και οι δαίμονες εκεί που τα έχουν εγραμμένα με κάθε ακρίβεια. Θα τρομάξουμε όταν θα δούμε τι θα μας παρουσιάσουν. Εμείς τα έχουμε ξεχάσει από ανθρώπινη αδυναμία, από λύση, από

πολλά πράγματα. Όταν τα έχουμε ξεχάσει, κι

όμως αυτοί τα έχουν όλα γραμμένα εκεί, κι όταν θα αναβαίνει η ψυχή μας, θα τα συναντούμε μπροστά, και τότε θα μπει το μυαλό στη θέση τους, αλλά θα είναι αργά. Τώρα που ακούμε το Λόγο του Θεού, που ακούμε τα όσα θα μας συμβούν, πρέπει να πιάσουμε καλά τα πράγματα, να τα βάλουμε κάτω, ο καθένας μας ξεχωριστά και πρώτος εγώ και

να πούμε ότι δεν γίνεται διαφορετικά. Πρέπει να βιαστώ, πρέπει να αγωνιστώ, πρέπει να καθυσυχάσω τη συνείδησή μου. Ένας πατέρας λέει, δεν είναι βασαμιστικότερο από τη συνείδηση όταν τον ελέγχει τον άνθρωπο. Είναι μια πρόγευση δυσκολά. Γι' αυτό, εάν βιαστούμε στην προσευχή, πολλά πράγματα θα πάνε στη θέση τους. Η προσευχή θα μας ξεβγάλει από όλα τα εμπόδια του διαβόλου, σιγά-σιγά θα μας απαλλάξει από τα

βρωμερά πάθη, θα μας χαρίσει θείον φωτισμό και θα βλέπουμε σωστά τον τρόπο που πρέπει να βραδίσουμε.

Πάντα να μνημονεύουμε, να ενθυμούμεθα τον θάνατο. Η ωφέλεια είναι πολύ μεγάλη από τη μνήμη, αλλά και η προσευχή γίνεται πιο κατανυπτική, πιο αποδοτική. Όταν η ψυχή πενθεί μέσα, έχει αθόρμητα ξεκινάει η προσευχή. Επί παραδείγμα ότι εάν τώρα μεσολοβούσε ή πλησίαζε ο θάνατος, αμέσως η ψυχή θα προσευχότανε, θα ζητούσε το έλεος, Κύριε Ιησού Χριστέ, Ελέη Σου, σώψε με, μη με κολάβεις, ήλαιος γεννούς, στις αμαρτίες μου και τόσο χαρά, που υπαγορεύει

εκείνη η ώρα και το πέμπτος.

Αυτό το παράδειγμα του κοσμικού ανθρώπου, ας μας βοηθήσει κι εμείς οι μοναχοί, εμείς οι τόσο ελεημένοι από τον Θεό. Το να έρθουμε εδώ δεν είναι έργο δικό μας, αλλά είναι καθαρός του Θεού. Το έλεος του Θεού μας έφερε εδώ. Τόσα εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται έξω εκεί στον κόσμο, με ό,τι παρουσιάζει ο κόσμος.

Εκεί εμάς μας έφερε εδώ, μας διάλεξε και μας έφερε σε αυτόν τον Άγιον τόπον εδώ.

Μας

βιάζει, μας προτρέπει για να φτάσουμε επάνω και με το στόμα ας λέμε την ευχή. Πολλά πράγματα θα τακτοποιήσουν όπως μέσα σε μια κυψέλη μπαίνουν και βγαίνουν οι μέλισεις και με τον θόρυμπο που κάνουν φανερώνουν ότι αργάζονται το μέλι.

Έτσι κι εμείς οι μοναχοί στην κυψέλη εδώ του μοναστηριού Και στο κάθε κελάκι εδώ που είναι ας λέμε συνέχεια την προσευχή για να εργαζόμαστε το μέλι της αρετής που γλυκύνει και ευωδιάζει τον άνθρωπο, τόσον αυτόν που προσεύχεται αλλά και όσοι ακούν αυτή την προσευχή και βλέπουν αυτόν τον άνθρωπο και μόνο η θεωρία του προσευχουμένου ανθρώπου χαρίζει κάτι μέσα στον άνθρωπο που τον ακούει και τον βλέπει και ιδιαίτερα αυτό το νιώθουν οι προσκυνητές που έρχονται, έρχονται από τον κόσμο δεναγωμένοι να δουν στους μοναχούς κάτι το ξένο, κάτι το υπερφυσικό, κάτι που θα τους βοηθήσει και αυτούς

κάτι να τους μιλήσει ο Θεός μέσα τους και να βγουν στον κόσμο πιο δυνατοί. Αυτό θα τους το δώσουμε εμείς εδώ, εάν διαστούμε. Όταν όμως μας δούνε να αργολογούμε, να φωνάζουμε, να γελούμε, ακόμα και απρόσεκτα ανακοινούμε τι θα πουν μέσα τους, τι διαφέρουν κι αυτοί περισσότερο από εμάς. Αυτό

το λέω διότι μερικές φορές μας ξεγυλάει ο διάβολος και είτε πάνω στις δουλειές μας, είτε στις παγκινιές μας, είτε όταν μερικές φορές κάθεστε και τρώτε εκτός βέβαια της κοινής τραπέζης και δεν υπάρχει εκεί ανάγνωσης, δεν είναι Τέλος πάντων, ο Γέροντας μπροστά γίνεται κάπως εκεί μια οχλώδης έτσι, μια τόσο κατάσταση και όταν κανείς θα μας δει έτσι, οπωσδήποτε δεν θα ωφεληθεί. Κάτι

τέτοιο λέγει ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης Μου θετούσε και αυτό στα παιδιά του και τους έλεγε Είδατε που ήρθαν εκείνοι οι ξένοι και σας είδαν εκεί στην Παγκενιά Να προσεύχεστε και να ψάλλετε Τι ωραία λόγια που είπαν Έτσι

και διαφορετικά μιλάμε όταν σας βλέπουν Να μην προσεύχεστε και να μην ψάλλετε Ας

προσέξουμε καλύτερα τη ζωή μας και ανάμεσά μας να μην υπάρχει σκάνδαλο, πειρασμός, παρεξήχηση, σκανδαλισμός, αλλά με την αγάπη όλα να τα χτωποιούμε.

Είναι γνωστό ότι εκείνος ο άνθρωπος που έχει πραγματική αγάπη μέσα του για τους αδελφούς, Ό ,τι και αν δει δεν σκανδαλίζεται, δεν παραξηγείται, διότι η αγάπη δεν το επιτρέπει αυτό, δεν τον αφήνει να σκανδαλιστεί. Γιατί η αγάπη πάντα στέγει, πάντα υπομένει. Δεν λογίζεται το κακό και κακό να δει το στρέφει στο αγαθό, δικαιολογεί την περίπτωση. Εκείνος που μας κάνει την κακή δουλειά είναι ο εγχωρισμός,

εκείνος δεν ανέχεται τίποτα.

Γι' αυτό χρειάζεται η προσευχή να τον καυτηριάσει, να τον νεκρώσει.

Εκείνο που πρέπει και πάλι να προσέξουμε που είναι το βασικότερο για τον υποταπτικό είναι η υπακροή. Να μην ξεφεύγουμε, να μην κάνουμε το δικό μας θέλημα που το ίδιο θέλημα είναι ο δηλητηριασμός της ψυχής. Στο πρώτο που θα δώσουμε ακολουγία σαν υποτακτική είναι εάν φυλάξαμε υπακοή

επειδή έχουμε εγωισμό όταν ο γέροντας θέλει να κόψει ένα θέλημα αμέσως ο εγωισμός αντιδρά. Διαμαρτύρεται, δεν θέλει να σκύψει το κεφάλι

Αρχίζει αμέσως να μιλάει διαστραμμένα στον άνθρωπο Και αν δεν προλάβει ο

άνθρωπος να του κλείσει το στόμα και να τον σκοτώσει με την προσευχή Έχει να τον βγάλει έξω από τον σωστό τρόμο Ο Βασβασανούφιος, τον μοναχό που παρακούει, τον λέει Ιών Διαβόλο

Επειδή η υπακοή του Χριστού έφερε την σωτηρία στον άνθρωπο, έτσι και η παραγωγή που έκαναν οι πρωτόπλαυτοι των άνθρωπων τον καταδίκασαν εδώ που βρίσκεται σε αυτή την εξορία αλλά και στη συνέχεια στην αιώνια καταδίκη. Η

αρμηνία του υποτακτικού είναι η τελεία υπακοή. Πώς είναι δυνατόν ένας καλός υποτακτικός να εμποδιστεί από τα εναέρια τελώνια, πώς μπορεί αυτός ο άνθρωπος να χάσει τον αιώνιο σκοπό, να αποτύχει στη σωτηρία του, αποκλείεται. Ποιος

καλός υποτακτικός κολάστηκε ή δεν στεφανώθηκε ενώπιον του Θεού, ο

υποτακτικός που φύλαξε υπακοή θα το δει στην πράξη αυτό το πράγμα. Θα το γνωρίσει μέσα του, δηλαδή η απαλλαγή από τα πάθη θα είναι μια έμπρακτη φανέρωση Το ότι τήρησε την υπακοή που χρειαζόταν,

γιατί να χάνουμε αυτόν τον πολύτιμο χρόνο που έχουμε τόση ευχέρεια να αγωνιστούμε Τι μας δυσκολεύει τώρα να λέμε την προσευχή, να μην κάνουμε εκείνο που μας λέει ο λογισμός,

εφόσον μπορούμε να προχωρέσουμε στην υπακοή, ρωτώντας εκείνα που χρειάζονται να κάνουν.

Με λίγα λόγια, όπως και άλλη φορά σε άλλη ομιλία, να εντοπίσω το πράγμα ή μάλλον να συντονίσω τον αγώνα σε λίγα πράγματα μέσα,

Εξομολογούμενος τα πάντα, όλους τους λογισμούς και ό,τι συμβαίνει Αυτός ο μοναχός θα προχωρήσει ασφαλώς στην επιτυχία του σκοπό Προσευχή, νύψη, υπακοή και μελέτη πνευματική

βοηθούν τον άνθρωπο να βρει το σκοπό του Όχι μόνο να βάλει καλή αρχή, αλλά να πετύχει και το κάλλιστο τέλος

επάνω σε αυτά τα πράγματα θα βαδίσουμε.

Και επειδή πλησίασε πάλι ο καιρός έτσι για ένα άνθρωπο προς τα έξω, όπως συνήθως, θα

σας παρακαλέσω να έχετε περισσότερη προσοχή σε όλα και

να αγωνιστείτε περισσότερο για να σας φυλάξει η Χάρις του Θεού. Θα

προσεύχεστε και για μένα τον ταλέφωνο που βγαίνω έξω και χίλια δυο πράγματα συναντώ, να με σκεπάσει και εμένα ο Θεός ιδιαίτερα, διότι

κανείς δεν πρέπει να βασίζεται σε ό,τι έχει. Όλα είναι του Θεού και δικό Του τίποτε απολύτως. Και εγώ κατά το καθήκον μου που έχω πάντα σας προσεύχομαι και ιδιαίτερα όταν βγαίνω έξω Ευχαριστώ, όπου κι αν βρεθώ δεν σταματώ την προσευχή και

να σας σκεφάζει ο Θεός και να σας βοηθεί στον αγώνα.

Και εύχομαι να σας διατηρήσει η χάρη του Θεού και από ό,τι σας φωτεί να σας δω καλύτερα.