Η Μητέρα

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Since evening has come, allow me to say something arising from this day, and specifically from the feast of this day, because it is a great event bound up with a great person, the Most Holy Theotokos, and I think it should not pass unnoticed.

Today our holy Church celebrated what is called the Presentation of the Lord, the Hypapante. It is one of the feasts of the Mother of God, and specifically it is the day when our All-Holy Lady, so to speak, completed her forty days: the forty-day churching of the Theotokos.

We saw our Christ born, we saw Him receive circumcision on the eighth day, and afterwards we saw Him at thirty years old at His Baptism, though of course I am not holding strictly to dates, and now today we have seen Him again in the Temple, where His mother receives a blessing of a kind, just as mothers today receive it on the day of the forty-day churching.

I do not know whether this matter has ever occupied your thoughts, and specifically the connection between the events of the Old Testament and the events of the New Testament.

There was in the Old Testament a commandment from God, specifically in Leviticus, in the twelfth chapter; those of you who read will find it there.

When a woman gives birth to a male child, on the fortieth day you are to go to the temple and offer a sacrifice as well. This rite, this obligation, was called the rite of purification.

The woman was considered unclean for forty days if she had borne a male child. But when she bore a female child, she would be unclean for eighty days.

Every male child, and the reason goes back to the saving of all the males. Now, down there in Egypt, if you remember, a lamb was slain and with its blood the doorposts of the houses were marked, and all the firstborn were spared. So one can imagine that in a certain way they owed their very existence to that lamb, to the blood of that lamb, and that is why they were not destroyed then.

And so every male that opens the womb had to be given to the Temple, given to God.

This, as you understand, was not possible: that all the male children, all the firstborn, should be handed over there. And so afterwards a commandment came from God. If a man was well off, he was to buy a lamb, spotless and a year old, because it was a type of Christ, and a turtledove or a pigeon, and to go to the temple so that a sacrifice might be offered for the purification of the mother and for the redemption of her firstborn child, who had to be dedicated to God and given to God.

If the parents were poor and did not have the means to buy a lamb, then they would bring a pair of turtledoves or a pair of pigeons.

This is what happened with our Lord as well: that pair, Joseph and Mary, being poor, brought pigeons; they did not bring a lamb with a turtledove or a pigeon. The sacrifice was performed like this. They would slay the lamb, and with the blood of the lamb they would sprinkle the pigeon or the turtledove, which they then released to fly away free.

It was a type, showing that the Lamb of God would one day be sacrificed so that the soul of man might be set free. In this case they slew the one turtledove and let the other fly away anointed with the blood, or they slew the one pigeon and let the other fly away anointed with the blood.

You will find these things in Numbers 3:13.

And in Leviticus you will find the other thing I told you about, the commandment concerning purification: after how many days if the child is male, and after how many days the woman is to go to the temple if the child is female. So according to the commandment God had given then, which we read in Leviticus 12:6-8, this is what they had to do.

Just as our Lord at His Baptism fulfilled all righteousness, and those reckoned as His parents brought Him to receive circumcision, took Him to the Temple, and here too performed the purification for Him, all this proves that we too must carry out whatever is commanded in the law of the Church.

Not for each person to make up a religion of his own and say, this might be needed, or this is needed, or this is not needed. Our Christ said that we must fulfill all righteousness. Everything that is a commandment must take place.

This was the event that took place today, quite apart from the fact that another person also appears there, Simeon, the one called the God-receiver, who likewise played a role and revealed certain things, making prophecies as well.

He spoke both about the person of our Christ in general, and about what His All-Holy Mother was in a certain way going to suffer, when he told her that a sword would pass through your own heart, and that this Child is set for the fall and rising of many and for a sign that is spoken against.

So I say, apart from all of this, it is a feast of the Mother of God and it is in honour of the All-Holy Mother, who, according to God's commandment, went with her child to the temple herself, regardless of the fact that at the same time He was also God.

Now imagine what responsibility rests on us, and how much we need to keep always to what has been commanded.

It is a sad thing to hear people today inventing a religion of their own and finding their own private way of salvation or sanctification.

There is no salvation, my beloved, as we have said before, outside of Jesus and outside the Church of Jesus.

The inn, with its innkeepers and all that goes with it — that is where a person is saved. If someone invents a religion of his own, if in his own way he manufactures a kind of self-made salvation and all the rest of it, he will find himself deceived on that Day.

For the dove to go free, blood had to be shed and the bird had to be marked with that blood. And for the Hebrew children to be spared back then — the male children and the firstborn of the animals as well, all the males — again, blood was shed.

And for our own soul to be set free, ready and able to fly to its place of rest, blood must be shed. Blood. No other way — none at all, however holy it may look to the world and in the eyes of the world — is able to save a soul.

A soul is saved only through the blood of Jesus Christ, and by no other means.

So let each of us consider where he stands, how he approaches this, how he has arranged the matter of salvation within himself. And let him never be deceived into thinking that by some way of his own he will be able to save himself.

A person does not save himself. He will be saved only if Christ gives His blood for him too — and He does give His blood, if the person is willing to receive it. The ocean never comes to put out our fire, to quench our burning coals.

But our coals are quenched if we throw them into the ocean. God wills that all be saved, but man does not will it. And when man does not will it, God cannot. The Almighty God cannot. Joy to those who are willing, who ask Him to be their ally, and who make use of what He tells them.

This is what I want to insist on, as I always do. And be careful, because there are many Christians who go to church, who do good works, who pray — and they will still be left outside. Why? Because they do not commune. Holy Communion can be a daily thing.

But it is because we do not want to stop our sins, and we do not want to live a Christian life — because that is the life Christ gave, not the one we have manufactured for ourselves, not the one our flesh has made, or our ego, and so on, and the theories, and on and on.

Only through His body and His blood is there salvation. And if it were possible for a person to commune once a day, every day, then he would have created the conditions for being saved — not that he would automatically be saved, but that he could be.

Because again it depends on whether he comes forward, and how he comes forward, and in what spirit he comes forward: knowing that though I commune, I commune unworthily, and if You will, You save me.

You save me, because unless we cast aside this mindset—that I do everything rightly and will be saved, unlike the one who does not and will not be saved—no one will be saved. Our mindset must be the one expressed by both John Chrysostom and Saint Basil the Great in the service for the receiving of the Holy Gifts.

If I take the courage and come, it is because You said: he who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him.

And that I may not be seized as prey by the spiritual wolf. That the devil may not devour me — that is why I come, he says. Not because I am worthy, but because my house is bare and fallen. If that spirit is missing — the spirit the holy ones had who communed every day — then even Holy Communion cannot bear its fruit and save a person.

Do priests not commune every day? Most of them are in Hell. It profited them nothing that they communed daily, because the conditions were not there for Holy Communion to bear fruit within them. So two things are needed: yes, to receive — but also to receive rightly.

For if we use again that line of Saint Basil the Great, the one quoted over and over: the good is not good, if it is not done well. The good, he says, does not even count as good, unless it is done in the right way.

Let us not deceive ourselves. And it is sadder still that not only do we so-called grown-ups fail to commune, but we deprive our little children of Holy Communion as well.

Holy Communion... Naturally, if we ourselves remain outside the Church and live in sin, how can we take our child to receive Holy Communion, when it is through our own faith that Holy Communion bears fruit in the child? If a mother has stained her hands with blood by killing her other children, how can she take this child and bring it to Holy Communion? What kind of Holy Communion will it be from God, who sees both the wicked mother bringing the child and the child there before Him? Do you understand? We do not think about these things. We look at them superficially, from above, and so on. These are fundamental matters. They are not incidental events. Did you go to Church today? Did you go last night? Did you hear the prophecy of Isaiah read at Vespers? Why was the prophecy from the sixth chapter appointed there—the passage that spoke of the table, the burning coal, and the tongs? “Behold, this has touched my lips, and it shall take away my iniquities and cleanse my sins.” What did that have to do with Christ being brought to the Temple on the fortieth day? It was appointed because Christ Himself is the burning coal, the Most Holy Theotokos (All-Holy) is the tongs, and there is also the table, and so forth. And only His blood cleanses man from sins. That is why the prophecy was appointed. But it remained merely words. The chanters and the priests read it, and that was the end of it. We were present, but it meant nothing to us. Yet these things are written down. A person ought to have them, read them, study them, and put them into practice, so that, if he desires, he may be saved. Otherwise, there is no salvation. Do not take encouragement from the wickedness of others and imagine that you stand well in relation to what God desires. We do not stand well. Let us not compare ourselves with the wicked.

Let us not measure ourselves against the blind and come out thinking that we are the ones with our eyes open. It is not so. So the feast has a particular message, and it deserves close attention, especially when it brings forward the prophecies as well — and if you read the hymns of the Church for today, they teach a great many things about Christ and all of this.

Simeon the God-receiver put it beautifully today. Do you see this Child, he says, here in my arms? He is set for the fall and the rising of many. Many will be cast down into Hell, and many will be saved. It depends on how each one receives Him. Christ is a two-edged sword. Even though He is love, even though He is salvation, even though He is mercy, He is a two-edged sword.

So receive Him as the Orthodox Church gives Him to you. Do not invent a religion of your own; follow the Church. If you want to be saved, do it with humility. He Himself is the very truth. It is not your works, and it is not mine. "I did good." And who told you that you had any right to do evil?

And even if you did do something good, does that entitle you to a reward? "When you have done everything you were commanded to do, say: We are unprofitable servants."

Let me press it further: all my righteousness is as a filthy rag. Whatever good you may do, he says, it is nothing but a soiled, blood-stained cloth, nothing more. My righteousness is as a filthy rag. So where do we take refuge? Only behind the Cross of Christ, only behind the blood of the Lord, only behind the Mysteries, behind the compassionate Mystery of metanoia, of repentance, in Holy Confession, behind the clergy, behind Orthodoxy. From there comes salvation, mercy — not that we are already saved. Has anyone ever crossed over into the next life certain that he is saved? People say such things, the Protestants and the others; they say, we are saved. Really? Paul says: if the righteous are scarcely saved, where shall we appear? And who dares to call himself righteous, in the full sense of that word—

And righteousness? Who can say such things about himself? Because I justify myself and you justify yourself, mum justifies her boy and the boy justifies his mum, the husband justifies his dear wife and the wife justifies her dear husband, the girlfriend justifies her boyfriend and the boyfriend his girlfriend. We declare ourselves righteous, that we are good people and holy people, at least in our own opinion, and that with these certificates we will of course pass straight into the Kingdom of Heaven. Well, the examination up there is going to be a hard one.

I am not mistaken about this.

So this feast carries a real and serious lesson. It is not just an occasion for everyone named Panagiota or Panagiotis to celebrate a name day. Its purpose is to teach us how a person must take care, and that he must fulfill all righteousness.

Now, in connection with this, I wanted to extend it a little tonight and take up the person of the mother, prompted by this Mother who holds her Child in her arms and offers Him too in the temple, that is, to God. Has anyone ever stopped to consider whether he is acting rightly, as a husband beside his wife, or she as a wife beside her husband?

We have a man whose wife, in her relationship with her husband, should be a mother; the wife, once again, should be a mother to her husband. Has anyone ever given thought to this? For, you know, we have reached the point of worshipping our Most Holy Theotokos, not merely venerating her—and rightly so. Although worship belongs to God alone, nevertheless, because of the great good she has done for us, because she brought us Christ, we cannot help but go so far as to worship her; and Christ does not take offense at us for this. For example, if you go to the Holy Mountain, you will see that the Athonite Fathers do and undertake everything in the name of the Most Holy Theotokos: ‘If the Most Holy Theotokos wills it and we live to see the morning,’ ‘If the Most Holy Theotokos permits,’ ‘What will the Most Holy Theotokos say?’ You hardly hear Christ mentioned at all. Not because Christ is rejected, but because that name is so sweet. It is always, ‘My mother.’ I have never heard anyone say, ‘My father.’

Everything depends on the mother. So the mother is a blessed name, a blessed person, a blessed being within the human race. That is, if she truly is a mother. Because there is even a feast day for the mother, and not a local one either, an international day of the mother; though if a hundred mothers celebrate it, it is doubtful whether even one of them is worthy for such a feast to be held, while the others, who fall short, still have to be called mothers.

Mothers—for becoming a mother is a serious matter. A mother is a person who stands between God and the world; she is a co-creator with God, and you can understand what that means. Most so-called mothers have made no preparation whatsoever to become mothers. They become mothers by accident, and many become mothers outside lawful wedlock. Even prostitutes become mothers biologically, but they are not truly mothers.

This is a blessed thing, and God wants it to be blessed, just as He gave it from the moment He made the woman and brought her to the man. He Himself led the bride, and He spoke to them, and having blessed them He said: increase and multiply.

So there are few mothers, I say, and few parents, few men, who ever think about this great dignity, the great honour God does them by using them as co-creators with Him. God has not stopped creating. He goes on creating, just as He created the first man, and today God Himself creates through man.

It is a law of God that when the ovum and the sperm come together, a human being comes into existence. It is God's doing. God Himself creates today. And He is not only Creator in this one case.

It is true more widely as well. A surgeon takes hold, cuts, throws away, and God goes on creating there, healing the wound. He supplies the material, He does the work, all through nature, which has no reason of its own. God has His law. And if a person wants to have clear eyes, he sees these things.

If he has no eyes, he does not see them. I think that he came from his father and his mother. But his father and mother are instruments of God, and they stand under the law of God, the law He gave from the moment He blessed them and said to them: increase and multiply.

He too came into being, or is coming into being. And he too becomes a creator together with God. This great honour, which God gave above all to the woman, has been thrown away by many so-called mothers. Many have been led astray by ignorance, others by unbelief, and so on.

There are, of course, very few cases where childbearing is genuinely difficult, apart from those cases where God has closed the womb, and when God closes it no one can open it. But there are cases where God has left it open and it is the human being who closes it.

In the case where God has closed it, you are not accountable. But in the case where you closed it, where I closed it, we are accountable and we will give an account, because it is an insult to God that you refuse to become His partner and to bring forth human beings, living souls, things that are eternal, since everything else has only a temporary character.

One day an earthquake will come and all of it will be swept up like old paper and be gone. But the souls remain in eternity, and, as Solomon says, wise is the one who saves souls. So this great honour, I say, many mothers never thought about, mothers who were blessed by Christ and who heard on their wedding day that they would see their children's children around their table, and so on.

And it is very sad, because there is an agreement made beforehand: let the priest say what he likes, let God say what He likes — we know when we will have children, and whether we will have them at all. Just imagine how God will deal with us when His justice begins to act.

Because today, as you know, the justice of God is not acting. If the justice of God were acting today in full, not one of us should be standing here at this hour. But it is the mercy of God: He waits for a person to repent, to return.

Today's mothers, with certain exceptions, do not live up to their calling — unlike the one unique Mother, the one we honour today, who remained a virgin before, during, and after giving birth, the Ever-Virgin. And I say this because many of them are not in a position to name the father of their own child.

They are not in a position to name the father of their own child.

And that is exactly why they could not have such a person standing at the head of their association, we might say. They could not have such a person there. The honour of the mother is great, and the responsibility of the mother is just as great.

If she took her honour into account and thought about her responsibility, things would be different — her whole way of life would be different. From the most ancient times, that is, going all the way back to the Old Testament, back to those old days, there are many persons set before us to imitate — many mothers whom mothers today ought to be imitating.

But they do not imitate these mothers. Those mothers, however, will remain as witnesses for the prosecution. Because at the judgment, our Lord Christ says, "The men of Nineveh shall rise in the judgment with this generation, and shall condemn it." In other words, the Ninevites, who repented and turned back at a single sermon, will be witnesses for the prosecution against these people, the ones who saw so many miracles and yet did not turn back, did not repent.

If you will allow me, let me bring a few more mothers before you. Besides the mothers we spoke about the day before yesterday, the mothers of the Three Hierarchs — Anthousa, Emmeleia and Nonna — let us also call to mind the mothers of those saints of our own times whom we commemorated together; and it is in their honour that this Foundation exists, the very place where we are speaking now.

If you go back to the first of August, you will find a mother with seven children. She is the mother of the Maccabees. I do not know whether you have ever read their story. She is Saint Solomone, whose body lies whole and entire in Constantinople, together with the relic of Saint Euphemia of the Fourth Ecumenical Council, and others; in the church of the Holy Apostles the relic of Saint Solomone is also there, the mother of those seven children, the ones we call the Maccabees.

Open the Synaxarion, if you have one, at the first of August, and look at what took place there. It is very moving and very instructive. A mother has responsibilities for the upbringing of her child. The mother must be the first one to form the child, and indeed at the same time she must see to finding a teacher who is pious, as we would put it. We have to be selective about our child's education; we have to pay attention to exactly what our children are being taught, and what our children ought to learn first — something that does not happen among us, and God will call us to account for it one day.

This mother had entrusted her children to a teacher, Eleazar. And do you know why those children were all sacrificed, one after another? Because they refused to eat pork.

Do you hear that? And who tells you that?

To take something like that in and never let go of it — that is no simple undertaking, that is not book-learning. It comes from someone who put it inside me both by his deeds and by his words. That is why those children sacrificed everything. And the last of them, the youngest, went to his martyrdom on his own.

No one had to hold him back; he walked up to it the way lambs go. And when they burned all seven of them in the furnace, the mother threw herself into the blazing fire as well and was burned with them. It was the law back then, in the Old Testament: pork is forbidden, because the pig is an unclean animal, since it does not chew the cud — that is exactly the reason.

Where do you find such a sacrifice today, when the mothers themselves do not even have their children keep the fast? If the doctor tells them to, they will fast the children a whole month on rice water. But if Christ says it — Christ? I don't know any Christ. So if a person wanted to keep her from standing as a witness for the prosecution against him, he ought to go and take her advice.

But we do not keep any of this in mind.

Another one. Take Sarah. One child. And God asks, in a strange way, for that child to be sacrificed. And her husband takes him and goes off to sacrifice him. Have you ever found anywhere in Scripture that she resisted the will of God and said to her husband, have you lost your mind?

You have grown old, we have one child, and we are going to sacrifice him? She did not resist the will of God. So how is it that you resist the will of God? How many men are there who do not want children and do not want a wife? Why do you set yourself against the will of God? Is this not your calling? Are you not a fellow worker with God? Why do you do this?

And another mother — go and find her among the mothers of the Forty Holy Martyrs who suffered in the lake of Sebaste. She is the mother of one of the saints, a little boy; they called him Melito.

As they were being led away, the poor child lost heart. And she took him up on her shoulder and ran along beside them. And she went and threw him up onto a cart just as he was, and he died there, so that he too might be sacrificed, so that they would burn him too.

And he died right there, up where she had thrown him. His mother brought him along; she did not go and hide him, she did not go and keep him safe. We imagine our children are our own. Really? Where did you get him? Who gave him to you, who governs him, who made him — did you make him?

Did you hear hammering inside your womb — anything at all — for that child to be made? Who gave it life? Who put blood in it? Who made its spirit, who made its heart, who made its lungs, who made its tongue, who made the sockets that hold its teeth, who made its teeth, who carved the ridges into those teeth, who made the eyelashes up here, who made its hair, who made its nails, who set them out at the fingertips, who divided the fingers into joints? Who made all of that — you, or your husband, or the two of you together? So how can you call yourself a mother, then, with so much indifference? How — if you will not acknowledge the Father, and I do not mean the father you can see, I mean the other Father, the One who is Father to both of you — how is it even possible for you to see it? The mother does not obey; she does not want to. And these mothers, the ones who have come to see things a little differently, do not want to see it the way they should.

Take the mother of our Most Holy Theotokos. "Give me a child, whether male or female, and I will give it back to you." Then why do you want it, if you are only going to give it to me? Wouldn't you rather I gave you one to care for you in your old age? One to carry on your name, so that your property stays in the family, and so on?

No! "Take away the reproach that lies on me, that I am childless. Take away the curse that lies on me, that I am childless. That is what I want You to give me."

Today a woman makes herself sterile by her own will. By her own will she does not become childless; by her own will she becomes cursed. It is one thing for God not to give you a child; it is another thing for God not to permit it. And it is something else again to be able to bring human beings into existence, scientists, inventors, saints, and to refuse to do it.

To be unwilling — that is something else entirely; the one is quite different from the other. And what does this mother have to say? When she had given birth and the midwife took the child in her hands, she asked, "What happened? What have I brought into the world?" The midwife said, "A girl." And she said, "Blessed be the name of God."

And according to her vow she took the child to the Church and gave her over. Why did she take her and give her to the Church? Because she had made a vow.

And God takes this strange offering and makes of her the Most Holy Theotokos. He had given her no assurance of any kind, nothing to stand on, no promise that "I will do this for you." Nothing at all.

No standing, no substance at all. And yet God did it. He took that child, the vow of Anna, and made it into the Panagia, the All-Holy Theotokos. «Give away a child? Us? To be a nun? To be a priest? To the Church? Have you lost your mind?» Some people make a vow, and afterwards they go back on it. They go hunting for a spiritual father who will absolve them, who will adjust the vow for them, so that they don't have to keep it. And then we get madness, and we get demonic possession, and we get this and this and this. Because once a person has made a vow, they cannot un-make it. Have you ever read the prayer of...

Then there is the prayer of Anna, the mother of Samuel, who was barren and bore no children. Open First Samuel and find that passage there.

There is a beautiful prayer there, which says this: "And she vowed a vow to the Lord, saying." Adonai, Lord, Eloe, Sabaoth, that is, Lord of hosts, this is the Hebrew form. "If You will indeed look upon me" — if You who look at me, who see from above, will look upon me too — "upon the humility of Your handmaid, and remember me," remember me as well, who remain here childless, "and give to Your handmaid the seed of men," give me a male child, "then I will give him before You as a gift." I make this a vow; I will give him to You as a gift. You will not have to take him from me; I will give him to You myself. "All the days of his life" — I vow it, and he will remain there with You.

And God gave her Samuel. And five more children after that. This woman who bore no children at all then had five more. If you have your book, First Kingdoms, or First Samuel if you have the other edition from the Bible Society, look in the first chapter, verse eleven, and you will find this.

But you need the mother, and you also need a teacher who is in accord with her. Because if the teacher, or if Satan, using Judaism as his instrument, sets himself against our Orthodox upbringing, then the parent wears himself out at home trying to keep the child standing firm in the faith, only to find the teacher working against him.

And the child will have every reason to say, "Mother, father, if what you tell me is true, then why do you send me to the teacher to learn?" Of course there will be a conflict. These two have to be partners. That is why the Church prays for parents and for teachers.

The Church places teachers in the position of a spiritual parent. And they truly are. Alexander the Great was once asked, "Whom do you love more, your father Philip, or Aristotle your teacher?"

Aristotle was his teacher, and Philip was his father. He answered: "Both alike."

“I love both fathers,” he says, and he explains why: “The one was the cause of my coming into being, and the other of my coming to be good.” One, he says, begot me, formed me, and brought me into the world; the other helped me to become good. And for me to be good, both of these are necessary. But how can an Orthodox mother who has sent her child to a Catholic school expect the child to become good? She is looking at worldly and material things, not spiritual ones. One child goes to the German school, another somewhere else, and another elsewhere.

How can such things come about? You will say, we were born here, we are where we are. If I told you it would have been better for us never to have learned our letters, what would you say to me? A hard saying, of course. Because an unlettered man is a rough piece of timber, unhewn.

But letters without God are a double-edged knife. An unlettered man cuts on one side only. But an educated man without God cuts on every side, and you see what comes of it, because we read about it every day.

So I say, each of us ought to stop and dwell on these thoughts. And besides all that, consider also the mother of those three girls, Faith, Hope and Love — consider Sophia, whose name means Wisdom: she was sacrificed along with them. Consider Saint Julitta with little Cyricus. Read the life of Perpetua, read others as well — women of the old days.

See what a real mother has to say. The real mother — God covers her from above. And the spiritual father, God covers him from above like an umbrella. But there are few such people, and that is why humanity is in danger.

Because the family came into danger, and it began with the individual. When the individual is not in order, the family does not stand well, and society is unstable. It is not society's fault, it is the individual's, since individuals make up families, and families in turn make up society.

Now when we speak of the mother, of course it is no easy thing to accuse her. It should not be an easy thing to accuse her. We must take seriously into account everything else she carries on her shoulders in that great role, and for that too we must give her the honour and respect that belong to her, and all these things must be attended to.

But they are not attended to. Allow me to say that this above all has been on my mind, and I looked up whatever I could gather on these matters. So give me your attention for what I am about to tell you.

Listen to a definition of what a mother is.

A mother, he says, means a lifetime. From the moment she feels that first stirring in her womb, that life, there is a life inside her beating within her — from that moment on, until either her child dies or she does, she is a mother without ceasing.

Do not listen to those who say it was small, it was this and that, it hadn't been born yet, and so on. None of that. It is a life from the moment it is conceived, and you are a murderer from the moment it is conceived.

Let no one be deceived and say, it wasn't born yet, and things like that. The other day I was speaking with a lady who was telling me her pain. And among other things she told me this, about an abortion she had had. She saw her elderly father in her sleep, and he said to her:

"My child," he says, "what have you done to me? Why did you send that child to me here? It gives me no rest, day or night." And at the same time she could hear crying — the way a little baby cries, mewling like a kitten, screaming its heart out in the cradle.

“Can’t you hear it?” she said, reproaching me. “What have you done to me? Why did you send it here? Look at the child you have killed.”

I understood. The day before yesterday — a matter of three days ago.

A mother's term of service never ends. It is for life.

It is lifelong, and only death can dissolve these bonds—only death. Otherwise, a mother is always a mother. So motherhood means a lifelong calling. And it is true: like ships returning to harbor, all children come into their mother’s embrace. If you have noticed, both grown children and little ones often turn to her; they all find comfort there. A mother, if she is a Christian mother, sets things in their proper place.

From where she sits in the living room, the moment she hears a dry cough and the like, she immediately becomes involved in their concerns. In just a few words, she will say, “You must not do that, my George. You must not bring ruin upon your household; you must not do such a thing.”

She gives direction, and what she says is blessed. What a mother says carries the weight of a patriarch's charge. The Christian mother, that is. We are not talking about the showy mothers, the ones busy getting their nails done.

They look at their nails and stare at that idiot box over there. We are not talking about such women. We are speaking of Christian mothers who understand their calling and know that they must truly know their child. A person can change friends, and often does. One may even have another wife or husband if one’s spouse dies. But no one can change mothers. A person will always have the same mother. Yet, as I have told you, there are mistaken ways of thinking about this, as we discussed in our first talk after the New Year’s feast.

You ought to remember the pains of childbirth that your mother went through. That is why, if you would like to, read the Wisdom of Sirach, chapter seven, verse twenty-seven. It says: do not forget the pains your mother suffered when she gave birth to you. Because we forget everything that our mother has done for us.

We act as if she never did a thing for us. "Do not despise your mother when she has grown old." That is Proverbs 23:22. And in Sirach as well, at 3:4, I find it says: "Whoever honors his mother is like a man who lays up treasure" — a man who is storing up her blessings, saving them up.

Her prayers. To receive your parent's blessing is another thing altogether. It is a great thing.

There is one more thing you must hear. Whoever strikes his mother — because there are cursed hands of children who have dared to strike their mother — God commanded that he be put to death. Whoever speaks evil of his mother shall die.

Exodus 21:15-16. And cursed is anyone who dishonours his mother. Deuteronomy 27:16. Now listen to a few thoughts about the mother. The behaviour — it says here, some opinions about the mother. Napoleon the Great says this.

The conduct of a child is always the work of his mother — that is the part a mother plays in shaping a child's character.

We are right, he says, to call the earth our mother, mother earth — since we trample her underfoot and still she does not stop giving us her fruit. That is what a mother is like. Napoleon the Great also said: mothers do not shape only the present of their children, but their future as well.

Motherhood is the only employer that asks of a mother — the real one, the Christian one — at least eighteen hours of work out of every twenty-four. We may put in five hours; we do not work Saturday, we do not work Sunday, we take three afternoons off.

Motherhood, he says, is an employer that asks of a mother at least eighteen hours out of every twenty-four, working for her children. Nine out of ten of the men who have distinguished themselves owe the very core of their greatness to their mother.

One good Christian mother is worth a hundred teachers.

Because she goes beyond what the teacher can do. She gets inside the child. Often she is far closer to him. And she can bring better results. For however hard the teacher works, if he has no mother working with him at home, if there is no one to keep from tearing down what he says, then even a good teacher will not manage it.

Often the teacher cannot tear down what the right hand of a Christian mother has planted, with her prayer and with the illumination of the Most Holy Theotokos, as she speaks to her children. The Christian mother holds in her hands the present and the future of peoples and of individuals.

The Christian mother, however.

Christian hands that rock the cradle of an infant are rocking the cradle of heaven and earth.

There, you do not know what it is you are shaping, what it is you are rocking. One person may shake the earth and cause heaven itself to be summoned to receive him above, as happened with Paul. The mother always stands at the center of God’s creation, as I told you earlier.

She is the connecting link, because within the mother, through the father, God creates, and He makes human beings for eternity.

And angels watch the mother as she labours, and they record every burden she carries.

All the burdens she bears each day. If a mother knew this, she would receive comfort and strength, so that she would not cast aside her cross and her calling. Before a child is born, it lives through its mother’s heart; and after it is born, it lives through the hands that guide it—the hands of a Christian mother who goes to Holy Confession and receives Holy Communion, not only for herself but also for the fruit of her womb. What a profound influence this has.

To be born of a Christian mother, of a mother who prays, of a mother who receives Holy Communion, of a mother who goes to church, who is not a vessel of Satan, who is not a plaything in the hands of the world —

that is a great thing.

The earth will never send heaven anything more precious than a Christian mother,

who gave her whole life to nourish her children. As Paul said: «Bring them up in the nurture and admonition of the Lord.»

Among the things I was reading I also found an exhortation of the elder Tobit to his son Tobias. If you want to look it up, it is chapter four, verses three and four. In simple translation — I am showing it to you — it says: Do not neglect your mother; honour her all the days of your life, and do whatever is pleasing to her, and never grieve her.

Remember, my child, that she faced many dangers for your sake while you were still in her womb. And there is another exhortation a little further down that instructs him as well. My dear ones, if mothers today do not succeed and complain about it, it is not so much that their words are wrong, but that their lives are not right.

And children, as you know, imitate. They see more than they hear. And things that children should not do, the mothers do. Is it possible then, when the child sees you doing one thing and hears you saying another — is it ever possible for your words to find an answering echo in his soul? It is not possible.

Saint Basil the Great says: "For a lesson learned by force is not the kind of thing that stays with us" — what is forced on a child does not naturally last. So you tell him, "You're going to do this." But don't expect much from that, he says. He'll do it now, while he depends on you; he won't do it tomorrow, when he no longer depends on you. That is no success — getting him to learn it by force.

What is learned by force is not in its nature to remain — it does not stay. But what is turned into something pleasant and gracious, he says, put into him in a good and enlightening way, that settles more permanently into our souls. Take care to do that: not to order him to do it, but to persuade him to do it.

Then, he says, it will stay inside him. And notice what comes next: "Do not seek to become a teacher." You pick up the rod and play the schoolmaster: "You're going to do this, little Eleni; you're going to go and pray; you're going to do that," and so on. No, he says.

Otherwise, he says, you fall short of the thing itself, of virtue. If you don't do the very things you're telling that person to do, or if you go and do other things that are even worse, then there's no virtue there at all.

But if you are being dragged toward it, leap away — run. For it is dangerous to attempt to teach when you have not first been led upward through the practical life — the life of active struggle, of actually doing the commandments. It is very dangerous, he says, for a person whose own life does not match the words to want to teach and to hand down precepts to everyone else.

"Nothing is colder than a teacher who plays the philosopher only in words" — meaning it is all talk, and there are no deeds to match it. "For lessons are not planted in the soul by words," he says, "the way they are planted by deeds." Words, he says, do not stay with a person the way actions do. Let him see your life.

If you see your little girl coming to you with a cigarette in her hand, and you, the lady of the house, have already smoked three packs since morning, you will correct her. Tell her to give it up, and she will not. Then why do you smoke? You tell her not to go off to the card table — then why do you play?

You tell her not to paint her face, not to do this or that — well, then why do you do it? Do you see? The child is waiting, looking for the person who will first do himself what he tells the child to do. That is what is meant by "to do and to teach."

Saint Isidore of Pelusium says: "A life without words is by nature more beneficial than words without a life." A life lived without speech brings better results than speech without a life behind it.

A person learns more from someone's example than from the words of someone who does not do what he says. "For the one benefits even while keeping silent" — the man who acts but does not speak, who does not know how to teach, yet does these things in practice, he benefits others.

But the man who only shouts is a nuisance; he brings about no results at all. "And if word and life run together, they complete the statue of philosophy entire" — that is, of the whole spiritual life. If the things you say are there, he says, then you must be doing them as well; let people see your life too, let them see your example. That, he says, is what is perfect; that is the greatness a person is capable of.

And let me tell you one thing: it is true that many of us forget. Many even disown their own mother. I once read something that deeply saddened me and brought me to tears. There was a poor widow—I do not know all that she did or how greatly she sacrificed, but she put her beloved son through school. He was her only child, and all her hopes rested on him.

So one day this gentleman was passing by outside, along the narrow lane, down the street. His mother was inside, in the yard, washing other people's laundry. He was walking past with some friends of his. And she called out to him by name.

He turned at once and came over to the fence. She said something to him, and off he went. Then the others asked him, "Who is that woman? What is she to you?" And he was ashamed to say, "She is my mother." So he said, "She is my washerwoman."

The poor woman heard this and was so overcome that she suffered a stroke. She froze where she stood, collapsed, and died at the courtyard gate. So she too was a victim of children like these—who are, as you know... but I had better say no more about that. In any case, let me close this subject. If mothers choose to remain close to Christ, to struggle with Christ at their side, with the grace of Christ and the guidance of this Mother whose feast we celebrate today, then they must keep this in mind from now on: there are not enough demons in Hell to tear a child from the embrace of a devout mother.

If children are lost, it is because their mothers do not kneel in prayer. And if a mother wants her children to remain standing—to keep from falling and being destroyed—then she herself must remain on her knees. That is all for this evening.

Thank you.

Αφού ήρθε το βράδυ, να μου επιτρέψετε να μιλήσω κάτι εξ αφορμής της ημέρας και συγκεκριμένως της εορτής της ημέρας, λόγω ότι είναι ένα μεγάλο γεγονός συνδεδεμένο με ένα μεγάλο πρόσωπο, την Υπεραγία Θεοτόκο, και νομίζω ότι δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο.

Σήμερα η Αγία μας Εκκλησία εόρτασε τη λεγομένη Υπαπαντή του Κυρίου. Είναι μία από τις θεομητορικές εορτές και συγκεκριμένως η μέρα που σαράντισε, ούτως ειπείν, η Παναγία μας, ο σαραντισμός δηλαδή της Θεοτόκου.

Είδαμε τον Χριστό μας να γεννάται, είδαμε να δέχεται περιτομή στις 8 μέρες και στη συνέχεια τον είδαμε, χωρίς βέβαια να κρατώ χρονολογικές διατυπώσεις, τριάντα ετών στη Βάπτιση, και τώρα σήμερα ξανά τον είδαμε στο Ναό να δέχεται η μητέρα του την ευλογία κατά κάποιον τρόπο, όπως δέχονται και οι σημερινές μητέρες κατά την ημέρα του Σαραντισμού.

Δεν ξέρω αν σας έχει απασχολήσει ποτέ το θέμα αυτό και συγκεκριμένως η συσχέτιση των γεγονότων της Παλαιάς Διαθήκης με τα γεγονότα της Καινής Διαθήκης.

Υπήρχε στην Παλιά Διαθήκη μια εντολή από το Θεό και συγκεκριμένως το Λεβιτικό, στο δωδέκατο κεφάλαιο, θα το βρείτε όσοι διαβάζετε.

Όταν η γυναίκα γεννήσει αρσενικό, στις 40 μέρες να πηγαίνεις στην εκκλησία και να κάνεις και μια θυσία. Ελέγετο η τελετή αυτή, υποχρέωση αυτή, τελετή του καθαρισμού.

Εθεωρείτο η γυναίκα ακάθαρτος επί 40 μέρες εφόσον έτεκεν άρρεν. Τώρα που όταν θα έτεκε θήλυ θα ήτο ακάθαρτος 80 μέρες.

Κάθε αρσενικό με αφορμή την σωτηρία όλων των αρσενικών. Λοιπόν, κάτω εκεί στην Αίγυπτο, αν ενθυμείστε, που εσφάγη κάποιο αρνί και με το αίμα εκτυπήθησαν οι παραστάτες των οικιών και γλύτωσαν όλα τα πρωτότοκα, θα φανταστεί ο άνθρωπος ότι κατά κάποιον τρόπο όφειλαν την ύπαρξή των σε αυτό το αρνί, σε αυτό το αίμα εκείνου του αμνού, και δεν απωλέσθησαν τότε.

Και έτσι κάθε διανοίγων μήτραν άρσεν έπρεπε να δίδεται στο Ναό, να δίδεται στο Θεό.

Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, δεν ήταν δυνατόν, όλα τα παιδιά, τα αρσενικά, τα πρωτότοκα να δωρίζονται εκεί, και υπήρξε εκ των υστέρων μια εντολή εκ μέρους του Θεού. Εάν ήταν εύπορος ο άνθρωπος, να αγόραζε ένα αρνί, άμωμο ενιαύσιο, γιατί ήταν τύπος του Χριστού, και μία τρυγόνα ή μία περιστερά και να πήγαινε στην Εκκλησία, να γίνει μία θυσία για τον καθαρισμό της μητρός και για την εξαγόραση του παιδιού του Πρωτοτόκου, το οποίο έπρεπε να είναι αφιερωμένο στο Θεό και δοσμένο στο Θεό.

Εάν οι γονείς ήσανε πτωχοί και δεν είχαν την δύναμη να αγοράσουν αρνί, Αρνί, τότε θα πήγαιναν ένα ζεύγος τρυγόνων ή ένα ζεύγος περιστερών.

Έγινε και στον Κύριό μας το ζεύγος αυτό, ο Ιωσήφ και η Μαρία, πτωχοί όντες, πήγανε περιστέρια, δεν πήγανε αρνί με τρυγόνι ή περιστέρα. Η θυσία εγίνετο ως εξής. Έσφαζαν το αρνί και με το αίμα του αμνού ερράντιζαν το περιστέρι ή το τρυγόνι, το οποίο το άφηναν και πετούσε ελεύθερο.

Ήτανε τύπος το ότι ο αμνός του Θεού θα θυσιάζεται κάποια μέρα για να απελευθερωθεί η ψυχή του ανθρώπου. Στην περίπτωση αυτή έσφαξαν το ένα τρυγόνι και άφησαν το άλλο να πετάξει χρισμένο με το αίμα, ή έσφαξαν το ένα περιστέρι και άφησαν το άλλο να πετάξει χρισμένο με το αίμα.

Αυτά θα τα βρείτε στους Αριθμούς, στο γάμμα 13.

Επίσης στο Λευιτικό θα βρείτε το άλλο που σας είπα, την εντολή αναφορικώς με τον καθαρισμό. Πόσων ημερών αν είναι αρσενικό και πόσων ημερών η γυναίκα θα πάει στην εκκλησία εάν είναι θηλυκό. Κατά την εντολή λοιπόν που είχε δώσει τότε ο Θεός, που διαβάζουμε στο 6-8 του Λευιτικού, θα έπρεπε να κάνουν αυτά.

Όπως ο Κύριός μας στη βάπτισή Του εποίησε πάσα δικαιοσύνη και οι φερόμενοι γονείς Του τον έφεραν να δεχτεί περιτομή, τον επήγαν στο ναό και εδώ ακόμη του κάνουνε τον καθαρισμό, αποδεικνύουν ότι και εμείς θα πρέπει ό,τι είναι εντεταλμένο εις το νόμο της Εκκλησίας να το εφαρμόζουμε.

Όχι ο καθένας να φτιάχνει μια θρησκεία δικιά του και να λέει αυτό μπορεί να χρειαστεί ή αυτό χρειάζεται ή αυτό δεν χρειάζεται. Ο Χριστός μας είπε ότι πρέπει να ποιήσουμε πάσα δικαιοσύνη. Κάθε τι που είναι εντολή θα πρέπει να λαμβάνει χώρα.

Αυτό ήταν το σημερινό γεγονός το οποίο έλαβε χώρα, ανεξαρτήτως αν εκεί παρουσιάζεται και ένα άλλο πρόσωπο, του Συμεών, του λεγομένου, του Θεοδόχου, ο οποίος και αυτός έπαιξε ένα ρόλο και απεκάλυψε ορισμένα πράγματα, κάνοντας και προφητείες.

Τόσο γενικά για το πρόσωπο του Χριστού μας, όσο και για το τι επρόκειτο να υποστεί κατά κάποιον τρόπο η Παναγία Μητέρα Του, με εκείνο που της είπε ότι ρομφαία θα περάσει την καρδιά τη δικιά σου και ούτος κείται εις πτώσιν και εις ανάστασιν πολλών και εις σημείον αντιλεγόμενον.

Λέγω λοιπόν, ανεξαρτήτως όλων αυτών, είναι μια εορτή θεομητορική και είναι προς τιμήν της Παναγίας Μητέρας, η οποία βέβαια και αυτή σύμφωνα με την εντολή του Θεού πήγε με το παιδί της στην εκκλησία, αδιαφόρως αν ταυτοχρόνως ήτο και Θεός.

Φανταστείτε τώρα ποια ευθύνη έχουμε εμείς και πόση ανάγκη είναι για μας να εφαρμόζουμε πάντα τα διατεταγμένα.

Είναι λυπηρό να ακούγονται άνθρωποι σήμερα να φτιάχνουν θρησκεία δικιά τους και να βρίσκουν έναν τρόπο δικό τους σωτηρίας ή αγιασμού.

Δεν υπάρχει, αγαπητοί μου, όπως έχουμε πει και άλλοτε, σωτηρία έξω του Ιησού και της εκκλησίας του Ιησού.

Πανδοχείον, με τους πανδοχείς και τα τέτοια αυτά, αυτό είναι εκείνο που θα σωθεί ο άνθρωπος. Εάν με τον τρόπο του αυτός φτιάχνει κάποια θρησκεία δικιά του, αν με τον τρόπο του κάνει μια εγωσωτηρία και τα τέτοια αυτά, θα βρεθεί γελασμένος σε εκείνη την ημέρα.

Για να μείνει ελευθέρα η περιστερά έπρεπε να χυθεί αίμα και να βαφεί με το αίμα. Για να γλιτώσουν τα Εβραιόπουλα τότε, τόσο τα αρσενικά παιδιά όσο και τα κτήνη τα πρωτότοκα, γενικά τα αρσενικά, εχύθηκε πάλι το αίμα.

Για να ελευθερωθεί και η δικιά μας ψυχή και να είναι έτοιμη και εύκολη να πετάξει στην κατάπαυσή της, θα πρέπει να χυθεί αίμα. Αίμα. Κανένας τρόπος, μα κανένας, όσο Άγιος κι αν φαίνεται εις τον κόσμο από τον κόσμο, είναι ικανός να σώσει μια ψυχή.

Ψυχή σώζεται μόνον δια του αίματος του Ιησού Χριστού, με κανέναν άλλον τρόπο.

Γι' αυτό ο καθένας ας αναλογιστεί πώς έχει, πώς αντιμετωπίζει, πώς έχει ταξινομήσει μέσα του το θέμα της σωτηρίας. και μην πλανηθεί ποτέ του ότι με έναν τρόπο δικό του αυτός θα μπορέσει να σώσει τον εαυτόν του.

Δεν σώζεται ο εαυτός του. Θα σωθεί μόνο εάν ο Χριστός δώσει το αίμα του και για αυτόν και το δίνει το αίμα του, αν αυτός θελήσει να το πάρει. Ποτέ ο ωκεανός δεν έρχεται να σβήσει τη φωτιά τη δικιά μας, τα κάρβουνα τα δικά μας.

Όμως σβήνουν τα κάρβουνά μας εάν τα ρίξουμε στον ωκεανό. Ο Θεός θέλει πάντας σωθήναι, αλλά ο άνθρωπος δεν θέλει. Και όταν ο άνθρωπος δεν θέλει, ο Θεός δεν μπορεί. Ο Παντοδύναμος Θεός δεν μπορεί. Χαρά στους ανθρώπους που θα θελήσουν και θα τον ζητήσουν ως σύμμαχο και θα χρησιμοποιήσουν αυτό που αυτός λέγει.

Αυτό θέλω να επιμείνω, όπως πάντοτε. Και προσέξετε, διότι υπάρχουν πολλοί χριστιανοί οι οποίοι και εκκλησιάζονται, και αγαθοεργούν και προσεύχονται και έξω θα μείνουν. Γιατί; Διότι δεν κοινωνούν. Η Θεία Κοινωνία είναι δυνατό να είναι καθημερινή.

Αλλά διότι δεν θέλουμε να σταματήσουμε τις αμαρτίες μας και δεν θέλουμε να ζήσουμε ζωή χριστιανική, διότι έτσι την έδωσε ο Χριστός τη ζωή, όχι όπως την φτιάξαμε εμείς, όχι όπως την έφτιαξε η σάρκα μας, όπως το εγώ μας και τα λοιπά και οι θεωρίες και και.

Μόνο δια του σώματός του και του αίματός του υπάρχει σωτηρία. Και αν ήταν δυνατόν ο άνθρωπος να κοινωνεί μια φορά την ημέρα, κάθε ημέρα, τότε θα είχε δημιουργήσει προϋποθέσεις να σωθεί, όχι ότι θα εσώζετο, να σωθεί.

Διότι εξαρτάται πάλι αν προσέρχεται, πώς θα προσέρχεται και με τι φρόνημα θα προσέρχεται, ότι παρότι κοινωνώ, αναξίως κοινωνώ, και αν θέλεις με σώζεις.

Με σώζεις, διότι αν δεν φύγει αυτό το φρόνημα από τη μέση, ότι εγώ τα κάνω καλά και θα σωθώ εν σχέσει με εκείνον που δεν τα κάνει καλά και δεν θα σωθεί, δεν πρόκειται να σωθεί κανένας. Το φρόνημα θα είναι εκείνο που λέγει τόσο ο θείος Χρυσόστομος όσο και ο Μέγας Βασίλειος στην ακολουθία της Θείας Μεταλήψεως.

Αν παίρνω το θάρρος και έρχομαι, είναι διότι είπες, ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει, καγώ εν αυτώ.

Και να μη θηριάλωτος υπό του νοητού λύκου γένωμαι. Να μη με φάει ο διάβολος, γι' αυτό έρχομαι, λέει. Όχι ότι είμαι άξιος, αλλά έρημος και καταπεσούσα εστί. Αν δεν υπάρχει αυτό το φρόνημα που υπήρχε στους Αγίους ανθρώπους οι οποίοι κοινωνούσαν κάθε μέρα, δεν μπορεί και αυτή η Θεία Κοινωνία να αξιοποιήσει και να σώσει τον άνθρωπο.

Οι ιερείς δεν κοινωνούν κάθε μέρα; Οι περισσότεροι στην κόλαση. Δεν τους ωφέλησε τίποτα που κοινωνούσαν κάθε μέρα, διότι δεν υπήρχαν οι προϋποθέσεις να αξιοποιείται η Θεία Κοινωνία μέσα. Χρειάζεται λοιπόν δύο, ναι μεν να παίρνω, αλλά και καλώς να παίρνω.

Διότι αν χρησιμοποιήσουμε πάλι αυτό το εδάφιο του Μεγάλου Βασιλείου, το κατά κόρον χρησιμοποιούμενον, το καλόν ου καλόν, εάν μη καλώς γίνεται. Το καλό, λέει, δεν γίνεται καν καλό, εάν καλώς δεν γίνεται.

Μην πλανώμεθα. Και είναι λυπηρό ακόμη που όχι εμείς οι λεγόμενοι μεγάλοι δεν κοινωνούμε, αλλά στερούμε και τα παιδάκια μας από τη Θεία Κοινωνία.

Η Θεία Κοινωνία... Φυσικό είναι, εφόσον εμείς μένουμε έξω και εν αμαρτία, πώς είναι δυνατόν να πάμε το παιδί μας, το οποίο διά της πίστεως της δικής μας αξιοποιείται η Θεία Κοινωνία; Πώς η μάνα έχει βρέξει στα χέρια της το αίμα, που έχει σκοτώσει τα άλλα, πώς θα το πάρει αυτό, να πάρει να το κοινωνήσει; Τι Θεία Κοινωνία θα είναι εκ μέρους του Θεού, ο οποίος βλέπει την κακούργα τη μάνα που το πηγαίνει, και το παιδί εκεί πέρα; Καταλάβατε; Αυτά δεν τα σκεπτόμεθα εμείς. Τα βλέπουμε ψηλά ψηλά, από πάνω και λοιπά. Είναι βασικά θέματα αυτά. Δεν είναι τυχαία γεγονότα. Πήγατε στην εκκλησία σήμερα; Χθες το βράδυ πήγατε; Ακούσατε την προφητεία που είχε, του Ισαΐου, στον Εσπερινό; Γιατί είχε βάλει την προφητεία από το έκτο κεφάλαιο εκεί πέρα, που μιλούσε περί τραπέζης, περί άνθρακος, περί λαβίδος; «Ιδού ήψατο τούτο των χειλέων μου και αφελεί τας ανομίας μου και τας αμαρτίας μου περικαθαριεί». Τι δουλειά είχαν με τον σαραντισμό του Χριστού; Διότι αυτός είναι ο άνθραξ, η Παναγία είναι η λαβίδα, η τράπεζα κ.λπ. Και μόνο το αίμα αυτού είναι που καθαρίζει τον άνθρωπο από τις αμαρτίες. Γι' αυτό το είχαν βάλει. Έμεινε όμως. Το διάβασαν οι ψάλτες, οι παπάδες, και έμεινε. Εμείς παρευρεθήκαμε· για μας δεν είχε τίποτα. Είναι γραμμένα όμως. Και έπρεπε ο άνθρωπος να τα έχει και να τα διαβάζει, να τα μελετά και να τα εφαρμόζει, για να μπορέσει, αν θέλει, να σωθεί. Διαφορετικά δεν υπάρχει σωτηρία. Μην ενθαρρύνεστε με την κακία των άλλων και βρίσκετε ότι στεκόσαστε καλά εν σχέσει με εκείνο που θέλει ο Θεός. Δεν στεκόμαστε καλά. Μην παραλληλίζουμε τον εαυτό μας με τους κακούς.

Μην παραβάλλουμε τον εαυτό μας με τους στραβούς και βγαίνουμε ότι είμαστε εμείς οι ανοιχτομάτες. Δεν είναι έτσι. Έχει λοιπόν λόγον ειδικόν και πρέπει να προσεχθεί όταν ανασύρει και με τις προφητείες, και αν διαβάζετε μάλιστα και τα τροπάρια εκεί της Εκκλησίας σήμερα, πολλά πράγματα διδάσκουν γύρω από τον Χριστό και τα τέτοια αυτά.

Ωραιότατα το είπε ο ιερός σήμερα ο Συμεών. Τον βλέπεις αυτόν, λέει, που είναι στην αγκαλιά εδώ; Κείται εις πτώσιν και εις ανάστασιν πολλών. Πολλοί θα ταρταρωθούν και πολλοί θα σωθούν. Εξαρτάται πώς θα τον πάρω κατένας. Είναι δίκοπο μαχαίρι ο Χριστός. Παρότι είναι αγάπη, παρότι είναι σωτηρία, παρότι είναι έλεος, είναι δίκοπο μαχαίρι.

Πάρτο λοιπόν όπως τον δίδει η Ορθόδοξος Εκκλησία. Μη φτιάχνεις θρησκεία δικιά σου και ακολούθησε την Εκκλησία. Αν θέλεις να σωθείς, με ταπείνωση. Αυτός είναι η ίδια αλήθεια. Δεν είναι τα έργα σου ούτε τα έργα μου. Έκανα το καλό εγώ. Και ποιος σου είπε ότι έχεις δικαίωμα να κάνεις το κακό;

Και άμα έκανες το καλό, δικαιούσαι αμοιβή; Όταν ποιήσητε πάντα τα διατεταγμένα, λέγετε: «Αχρείοι δούλοι εσμέν».

Στρατεύσω κι άλλο, πάσα η δικαιοσύνη μου ως ράκος αποκαθημένης. Ό,τι καλό κι αν κάνεις, λέει, ένα βρωμόπανο με αίμα είναι, τίποτα άλλο. Ως ράκος αποκαθημένης, η δικαιοσύνη μου. Πού λαμβούμε λοιπόν, μόνο πίσω από το σταυρό του Χριστού, μόνο πίσω από το αίμα του Κυρίου, μόνο πίσω από τα μυστήρια, από το φιλάνθρωπο μυστήριο της μετανοίας, στις εξομολογήσεις, πίσω από τον κλήρο, πίσω από την Ορθοδοξία, από εκεί υπάρχει η σωτηρία, έλεος, όχι ότι είμαστε σωσμένοι. Πέρασε κανένας από τον ούλο ότι είναι σωσμένος; Αυτά τα λένε οι άνθρωποι, οι προτεστάντες, οι άλλοι, λένε ότι είμαστε σωσμένοι. Σοβαρά; Ο Παύλος λέει, αν οι δίκαιοι μόλις σώζονται, λέει, εμείς πού θα πάμε; Και ποιος τολμά να πει ότι είναι δίκαιος, με ολόκληρον την έννοια της δικαι

Και η δικαιοσύνη; Ποιος μπορεί να τα πει αυτά τα πράγματα; Διότι δικαιώνω εγώ τον εαυτό μου και εσύ τον εαυτό σου, η μανούλα τον γιο, ο γιος τη μανούλα, ο ανδρούλης τη γυναικούλα και η γυναικούλα τον ανδρούλη, και η φιλενάδα τον φίλο της και ο φίλος τη φιλενάδα, διότι δικαιωνόμεθα εμείς ότι είμεθα καλοί και άγιοι, κατά τη γνώμη μας, και ότι με αυτά τα πιστοποιητικά βεβαίως περνούμε στη Βασιλεία των Ουρανών. Λοιπόν, θα είναι σκληρός ο έλεγχος εκεί επάνω.

Δεν κάνω λάθος σ’ αυτό.

Έχει λοιπόν μάθημα σωστό και σοβαρό. Δεν είναι να εορτάσουν οι Παναγιώτες ούτε οι Παναγιώτηδες. Έχει σκοπόν να διδάξει το πώς πρέπει να προσέξει ο άνθρωπος και ότι πρέπει να εφαρμόζει πάσα δικαιοσύνη.

Τώρα αναφορικώς με αυτό ήθελα απόψε έτσι κάτι επέκταση, να έπαιρνα το πρόσωπο της μητέρας, εξ αφορμής αυτής της μητέρας που στην αγκαλιά της προσφέρει και αυτή το παιδί της στο ναό, στο Θεό δηλαδή. Έχει κανένα σκεφτεί, εάν πράττει σωστά, σαν σύζυγος κοντά σε μια γυναίκα ή μια γυναίκα κοντά σε έναν άντρα.

Έχουμε έναν άντρα που η σύζυγος κοντά στον άντρα θα πρέπει να είναι μητέρα και η σύζυγος κοντά πάλι στον άντρα θα πρέπει πάλι να είναι μητέρα. Έχει απασχοληθεί ποτέ; Διότι, ξέρετε, την Παναγία μας έχουμε φτάσει σε σημείο να τη λατρεύουμε, όχι απλώς να την προσκυνούμε, και καλά κάνουμε. Παρότι η λατρεία είναι μόνο στον Θεό, εντούτοις όμως, γι' αυτό το καλό που μας έκανε εμάς, που μας έφερε τον Χριστό, δεν μπορούμε παρά να φτάσουμε μέχρι λατρείας, και δεν μας παρεξηγεί τότε ο Χριστός. Όπως, επί παραδείγματι, εάν πλησιάσετε στο Άγιον Όρος, Αγιορείτας Πατέρας θα δείτε εκεί ότι τα πάντα τα κάμνουν και τα ενεργούν στο όνομα της Παναγίας. Αν θέλει η Παναγία και ξημερώσουμε, αν επιτρέψει η Παναγία, τι θα πει η Παναγία. Δεν ακούγεται ο Χριστός καθόλου. Όχι ότι απορρίπτεται ο Χριστός, αλλά είναι το γλυκό αυτό όνομα. «Μάνα μου», πάντοτε. «Πατέρα μου», δεν άκουσα κανένα να πει ποτέ του.

Τα πάντα είναι κάτω από τη μητέρα. Είναι λοιπόν ευλογημένο όνομα, ευλογημένο πρόσωπο, ευλογημένο ον μέσα στην ανθρωπότητα η μητέρα. Τώρα βέβαια αν είναι μητέρα, γιατί βέβαια και εορτή γίνεται της μητέρας και όχι μάλιστα τοπική, διεθνής εορτή της μητέρας, που βέβαια αν εορτάζουν 100 μητέρες, ζήτημα αν αξίζουν η μία ώστε να γίνει η εορτή της μητέρας, και άλλοι δεν κάνουν, πρέπει να λέγονται μητέρες.

Μητέρες, διότι για να γίνει μητέρα, είναι σοβαρό το θέμα. Μητέρα είναι ένα πρόσωπο μεταξύ Θεού και κόσμου, είναι συνδημιουργός του Θεού, και μπορείτε να καταλάβετε τι πάει να πει αυτό το πράγμα. Οι περισσότερες λεγόμενες μητέρες ούτε καν έχουν κάνει καμιά προετοιμασία να γίνουν μητέρες. Γίνονται κατά λάθος μητέρες, πολλές δε παράνομα μητέρες. Εταίρες γίνονται μητέρες, αλλά δεν είναι.

Αυτό ευλογημένο, ο Θεός το θέλει να είναι ευλογημένο, όπως το έδωσε από τότε που έφτιαξε τη γυναίκα και την πήγε στον άντρα, έγινε νυμφαγωγός και της είπε και είπε, εφόσον ευλόγησε αυτούς, αυξάνεσθε και πληθύνεσθε.

Είναι λίγες λοιπόν, λέγω, οι μητέρες και λίγοι οι γονείς, οι άνδρες, οι οποίοι το σκέπτονται αυτό το μεγάλο αξίωμα, τη μεγάλη τιμή που τους κάνει ο Θεός να τους χρησιμοποιεί ως συνδημιουργούς. Ο Θεός δεν έπαυσε να δημιουργεί, συνεχίζει να δημιουργεί όπως δημιούργησε τον πρώτον άνθρωπο, και σήμερα ο ίδιος ο Θεός διά του ανθρώπου δημιουργεί.

Είναι νόμος του Θεού, όταν το ωάριον με το σπερματοζωάριον έρχεται εις επαφήν, να γίνεται άνθρωπος. Είναι του Θεού, ο ίδιος ο Θεός δημιουργεί σήμερα, και δεν είναι μόνο δημιουργός σε αυτή την περίπτωση.

Είναι και γενικότερα. Παρά ένα χειρουργό πιάνει, κόβει, πετάει, και ο Θεός συνεχίζει εκεί πέρα να δημιουργεί, να επουλώνει. Στέλνει υλικά, πράγματα, τα κάνει, η άλογος φύσις. Θεός έχει νόμο Και αν θέλει ο άνθρωπος να έχει μάτια καθαρά Τα βλέπει αυτά τα πράγματα.

Αν δεν έχει μάτια, δεν τα βλέπει. Νομίζω ότι ήρθε από τον πατέρα του και από τη μάνα του. Ο πατέρας και η μάνα του είναι όργανα του Θεού και κάτω από το νόμο του Θεού, που έδωσε από τότε που το ευλόγησε, το νόμο αυτόν, και τους είπε αυξάνεσθε και πληθύνεσθε.

Ήρθε και αυτός ή έρχεται. Ή και αυτός γίνεται δημιουργός του Θεού. Αυτή τη μεγάλη τιμή που έδωσε ο Θεός κατ' εξοχήν στη γυναίκα, απεμπολήθη αυτή η μεγάλη τιμή από πολλές λεγόμενες μητέρες, έχουν παρασυρθεί πολλές από άγνοια, άλλες από απιστία και ούτω καθεξής.

Είναι βέβαια ελάχιστες οι περιπτώσεις που μπορεί να δυσκολευτεί η τεκνοποιία, εκτός των περιπτώσεων που ο Θεός έκλεισε, και όταν ο Θεός κλείσει κανείς δεν ανοίγει, αλλά είναι περιπτώσεις που ο Θεός έχει ανοιχτά και κλείνει ο άνθρωπος.

Στην περίπτωση που ο Θεός έκλεισε δεν ευθύνεσαι, αλλά στην περίπτωση που εσύ, εγώ, εκλείσαμε, ευθυνόμεθα και θα δώσουμε λόγο, διότι είναι μια προσβολή στο Θεό ότι δεν δέχεσαι να συνεταιριστείς μαζί Του και να φτιάξεις ανθρώπους, πλάσματα, πράγματα αιώνια, διότι όλα τα άλλα έχουν πρόσκαιρο χαρακτήρα.

Κάποτε θα γίνει ένας σεισμός και θα μαζευτούν σαν παλιό χαρτί και θα φύγουν, οι ψυχές όμως θα μένουν στην αιωνιότητα και σοφός εστίν, κατά τον Σολομώντα, ο σώζων ψυχάς. Αυτή λοιπόν λέγω τη μεγάλη τιμή, δεν την εσκέφθησαν πολλές μητέρες, οι οποίες και ευλογήθησαν από τον Χριστό και ήκουσαν κατά την ημέρα του γάμου το να δούνε τέκνα τέκνων γύρω της τραπέζης αυτής κλπ κλπ.

και είναι πολύ λυπηρό διότι υπάρχει προσυνεννόηση: ας λέγει ο παπάς, ας λέγει ο Θεός, εμείς ξέρουμε πότε θα κάνουμε και αν θα κάνουμε. Φανταστείτε πώς θα πολιτευτεί ο Θεός όταν αρχίσει να ενεργεί η δικαιοσύνη Του.

Διότι σήμερα, όπως ξέρετε, δεν ενεργεί η δικαιοσύνη του Θεού. Αν ενεργούσε η δικαιοσύνη του Θεού σήμερα εξ ολοκλήρου, δεν έπρεπε να υπάρχει κανένας από εμάς αυτή την ώρα εδώ. Αλλά είναι το έλεος του Θεού, περιμένει τον άνθρωπο να μετανοήσει, να επιστρέψει.

Οι μανάδες οι σημερινές, εκτός ορισμένων, δεν στέκονται στον προορισμό τους και η μοναδική μητέρα, η σημερινή, η οποία εστάθη παρθένος προ, κατά και μετά. Και το λέγω αυτό διότι πολλές δεν είναι εις θέση να πουν τον πατέρα του παιδιού τους.

Δεν είναι εις θέση να πουν τον πατέρα του παιδιού τους.

Γι' αυτό ακριβώς δεν μπορούν να έχουν τέτοιο πρόσωπο επικεφαλής στον σύλλογό τους, θα μπορούσαμε να πούμε. Δεν θα μπορούν να έχουν τέτοιο πρόσωπο. Η τιμή της μητέρας είναι μεγάλη, όπως και η ευθύνη της μητέρας είναι μεγάλη.

Εάν την τιμή της υπελόγιζε και την ευθύνη σκέφτετο, θα ήταν διαφορετικά, διαφορετική η πολιτεία της. Η εποχή μέσα από αρχαιοτάτων χρόνων, δηλαδή από την Παλαιά Διαθήκη ακόμη, από την παλιά εποχή, έχει πολλά πρόσωπα προς μίμηση, δηλαδή πολλές μητέρες που θα έπρεπε οι μητέρες να τις μιμούνται.

Όμως δεν τις μιμούνται αυτές τις μητέρες. Θα μείνουν όμως μάρτυρες κατηγορίας. Διότι κατά την κρίση, λέγει ο Χριστός μας, «Ἄνδρες Νινευῖται ἀναστήσονται ἐν τῇ κρίσει μετὰ τῆς γενεᾶς ταύτης καὶ κατακρινοῦσιν αὐτήν». Δηλαδή θα είναι οι Νινευίτες, που με ένα κήρυγμα μετανόησαν και επέστρεψαν, μάρτυρες κατηγορίας των ανθρώπων αυτών, των άλλων που είδανε τόσα θαύματα και εν τούτοις όμως δεν επέστρεψαν, δεν μετανόησαν.

Αν μου επιτρέπετε να σας μεταφέρω μερικές μητέρες. Εκτός των μητέρων που είχαμε προχθές, των Τριών Ιεραρχών —την Ανθούσα, την Εμμέλεια, τη Νόννα—, ας θυμηθούμε αυτές τις μητέρες των συγχρόνων Αγίων που εορτάσαμε μαζί· και προς τιμήν αυτών υπάρχει το Ίδρυμα αυτό όπου μιλούμε.

Εάν πάει κανείς την πρώτη πίσω Αυγούστου, θα βρει μια μητέρα με 7 παιδιά. Είναι η μητέρα των Μακκαβαίων. Δεν ξέρω αν την έχετε διαβάσει ποτέ σας την ιστορία τους. Είναι η Αγία Σολομονή, της οποίας το σώμα υπάρχει ολόκληρο στην Κωνσταντινούπολη, μαζί με το λείψανο της Αγίας Τετάρτης Οικουμενικής, Ευφημίας, και άλλων, στο ναό των Αγίων Αποστόλων υπάρχει και το λείψανο της Αγίας Σολομονής, της μητρός των επτά παίδων αυτών, των Μακκαβαίων των λεγομένων.

Ανοίξατε, αν έχετε, στο Συναξάρι στην 1η Αυγούστου, να δείτε εκεί τα περιστατικά. Είναι πολύ συγκινητικά και πολύ διδακτικά. Η μητέρα έχει ευθύνες έναντι της διαπαιδαγωγήσεως του παιδιού. Το παιδί πρέπει η μητέρα το πρώτο να το μορφώσει και να ενδιαφερθεί μάλιστα ταυτόχρονα και για ένα δάσκαλο, όπως θα λέγαμε, ευσεβή· πρέπει να είμαστε εκλεκτικοί στην παιδεία του παιδιού, να προσέχουμε ακριβώς το τι τα διδάσκουν τα παιδιά μας, το τι πρέπει να μάθουν τα παιδιά μας πρώτα, ένα πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει σε εμάς και θα ζητηθεί λόγος από τον Θεό μίαν ημέρα.

Αυτή είχε εμπιστευτεί τα παιδιά της σε ένα δάσκαλο, τον Ελεάζαρο, και ξέρετε γιατί τα παιδιά αυτά εθυσιάστησαν όλα, το ένα κατόπιν του άλλου; Διότι ηρνήθησαν να φάνε χοίρειον κρέας.

Ακούτε; Ποιος σου το πει.

Να δεχτώ και αυτό να μην βγαίνει. Αυτό δεν είναι εργασία απλή, δεν είναι φιλολογία. Είναι κάποιου ανθρώπου που και με πράξη και με λόγο μου το έβαλε μέσα μου. Γι' αυτόν τον λόγο τα παιδιά αυτά εθυσιάστησαν όλα. Και το τελευταίο, το μικρότερο, επήγε μόνο του στο μαρτύριο.

Δεν το κρατούσανε, επήγαινε κοντά όπως πηγαίνουν τα αρνάκια. Και όταν τα κάψανε στο καμίνι και τα εφτά, μέσα στην αναμμένη φωτιά έπεσε και η μητέρα και κάηκε και αυτή. Ήταν νόμος τότε στην Παλιά Διαθήκη, το χοίρειον κρέας απαγορεύεται, διότι ο χοίρος είναι ακάθαρτον ζώον, διότι δεν μηρυκάζει, γι' αυτό ακριβώς.

Πού τέτοια θυσία σήμερα, που οι ίδιες οι μανάδες δεν τα νηστεύουν τα παιδιά; Αν τους το πει ο γιατρός θα τα νηστέψουν ένα μήνα με ριζόνερο. Αν το λέει ο Χριστός, δεν ξέρω ο Χριστός. Αν λοιπόν θα ήθελε ο άνθρωπος να την αποφύγει ως μάρτυρα κατηγορίας αυτή, έπρεπε να πάει να τη συμβουλευτεί.

Αλλά δεν το έχουμε υπόψη μας αυτό το πράγμα.

Άλλη. Πάρτε τη Σάρα. Ένα παιδί. Το ζητάει ο Θεός κατά παράξενο τρόπο να το θυσιάσει. Και το παίρνει ο άντρας να πάει να το θυσιάσει. Βρήκατε ποτέ στη γραφή μέσα να αντισταθεί αυτή στο θέλημα του Θεού και να πει στον άντρα της, τρελάθηκες;

Εγέρασες, ένα παιδί έχουμε, το κάνουμε να το θυσιάσουμε; Δεν αντιστάθηκες στο θέλημα του Θεού, εσύ πώς αντιστέκεσαι στο θέλημα του Θεού; Πόσοι άντρες δεν θέλουν παιδιά και δεν θέλουν γυναίκες; Γιατί αντιτάσσεσαι στο θέλημα του Θεού; Δεν είναι ο προορισμός σου αυτός; Δεν είσαι συνεργάτης του Θεού; Γιατί το κάνεις αυτό;

Μια άλλη μητέρα να πάτε να τη βρείτε μέσα στις μανάδες των Αγίων Τεσσαράκοντα των μαρτυρησάντων στη λίμνη της Σεβαστείας. Είναι η μητέρα του Αγίου ενός μικρού, το λέγαν Μελίτωνα.

Όταν τους πηγαίνανε, αυτό λιποψύχησε το καημένο. Και το πήρε στον ώμο της αυτή και έτρεχε κοντά. Και πήγε και το έριξε επάνω σε έναν αραμπά όπως ήταν, και πέθανε αυτό, για να θυσιαστεί και αυτό, να το κάψουνε.

Και πέθανε εκεί επάνω που το έριξε. Το πήγε κοντά η μάνα, δεν πήγε να το κρύψει, δεν πήγε να το φυλάξει. Εμείς νομίζουμε ότι είναι δικά μας. Σοβαρά, πού το βρήκες; Ποιος σου το έδωσε, ποιος το κυβερνά, ποιος το έφτιαξε, το έφτιαξες εσύ;

Άκουσες σφυριά μες στην κοιλιά σου, τίποτα, για να γίνεται; Ποιος το ζωντάνεψε, ποιος του έβαλε αίμα, ποιος του έφτιαξε πνεύμα, ποιος του έφτιαξε καρδιά, ποιος του έφτιαξε πνευμόνια, ποιος του έφτιαξε γλώσσα, ποιος του έφτιαξε φατνία, ποιος του έφτιαξε δόντια, ποιος χάραξε τα δόντια, ποιος του έφτιαξε τσίνορα εδώ από πάνω, ποιος του έφτιαξε μαλλιά, ποιος του έφτιαξε νύχια, ποιος τα έφτιαξε μπρος, ποιος τα χώρισε αρθρωτά; Ποιος τα έφτιαξε, εσύ ή ο άντρας σου, ή τα φτιάξατε οι δυο μαζί; Μα πώς μπορεί να λέγεσαι μητέρα, λοιπόν, με αδιαφορία τόση; Πώς, αν δεν παραδέχεσαι τον Πατέρα — όχι τον πατέρα αυτόν που βλέπεις, τον άλλο τον Πατέρα, που είναι και των δυονών σας Πατέρας — πώς είναι δυνατό να το δεις; Δεν υπακούει η μητέρα, δεν θέλει. Και αυτές οι μητέρες, οι οποίες τα είδαν τα πράγματα κάπως διαφορετικά, δεν θέλουν να το δουν όπως πρέπει.

Πάρτε τη μητέρα της Παναγίας μας. Δώσ' μου ένα παιδί, είτε άρσεν είναι, είτε θήλυ, και να σου το δώσω. Τότε τι το θέλεις, εφόσον θα μου το δώσεις εμένα; Δε θα ήθελα να σου δώσω ένα να σε γηροκομήσει; Ένα να αφήσει το όνομά σου, να μείνει περιουσία σου κ.λπ.

Όχι! Να φύγει το όνειδος από πάνω μου ότι είμαι άτεκνος. Να φύγει η κατάρα από πάνω μου ότι είμαι άτεκνος. Αυτό θέλω να μου δώσεις.

Σήμερα θεληματικά η γυναίκα στειρώνεται. Θεληματικά δεν γίνεται άτεκνος, θεληματικά γίνεται καταραμένη. Άλλο το να μη σου δίνει ο Θεός, άλλο το να μην επιτρέπει ο Θεός. Και το άλλο να είσαι εις θέση να φέρεις ανθρώπους εις το είναι, επιστήμονας, εφευρέτας, αγίους και να μην το κάνεις.

Να μην διατίθεσαι, διαφέρει το ένα από το άλλο. Τι έχει να πει η μητέρα αυτή; Και όταν εγέννησε και το έπιασε η μαία, λέει: «Τι έγινε; Τι εγέννησα;» Λέει: «Θήλυ». Λέει: «Ας είναι το όνομα του Θεού ευλογημένο».

Και σύμφωνα με το τάμα, το πήγε στην Εκκλησία και το έδωσε. Γιατί το πήγε, το έδωσε στην Εκκλησία; Το είχε τάμα.

Και το παίρνει ο Θεός αυτό το παράξενο πράγμα και το κάνει την Παναγία. Δεν της έχει δώσει καμιά υπόσταση, δώσανε και ξέρεις εγώ ότι θα στο κάμω, δεν έχει τίποτα υπόσταση.

Υπόσταση. Και το έκανε. Την Παναγία το έκανε αυτό το παιδί, το τάμα της Άννας. «Πού να δώσουμε παιδί εμείς; Για καλόγρια; Για παπά; Στην Εκκλησία; Τρελάθηκες;» Τάμα έχουν κάνει ορισμένοι και το αρνούνται εκ των υστέρων. Αναζητούν να βρουν πνευματικό να τους συγχωρήσει, να τους τροποποιήσει το τάμα, να μην το δώσουν. Και έχουμε τρέλες και έχουμε δαιμονίσματα, και έχουμε και έχουμε και έχουμε. Διότι, όταν ο άνθρωπος τάξει, δεν μπορεί να ξετάξει. Έχετε διαβάσει ποτέ σας την προσευχή της...

Ευχή της Άννας, της μητρός του Σαμουήλ, η οποία ήταν στείρα και δεν γεννούσε. Για ανοίξετε στην Α Σαμουήλ, να βρείτε εκεί πέρα την περίπτωση αυτή.

Έχει μια ωραία προσευχή, η οποία λέγει το εξής: «Και ηύξατο ευχήν Κυρίω λέγουσα». Αδωναή, Κύριε, Ελωέ, Σαβαώθ, δηλαδή κύριε των δυνάμεων, είναι κατά το Εβραϊκόν αυτός. Εάν επιβλέπων επιβλέψεις, εάν εσύ που με κοιτάζεις, βλέπεις από πάνω, με κοιτάξεις και εμένα επί την ταπείνωση της δούλης σου και μνησθείς μου και με θυμηθείς και εμένα που μένω εδώ άτεκνος και δώσ' τη δούλη σου σπέρμα ανδρών και μου δώσ' αρσενικό παιδί και δώσω αυτό ενώπιόν σου δοτόν, το κάνω τάμα θα στο δώσω δοτόν, δεν μου το πάρεις θα στο δώσω εγώ Έως ημέρας θανάτου αυτού, το τάζω και θα μείνει εκεί σε σένα.

Και της έδωσε τον Σαμουήλ. Και άλλα πέντε παιδιά έπειτα. Στη συνέχεια, αυτή που δεν γεννούσε, άλλα πέντε παιδιά έπειτα. Αν έχετε το βιβλίο σας, η Α΄ Βασιλειών, η Α΄ Σαμουήλ εάν έχετε το άλλο της βιβλικής εταιρείας, στο πρώτο κεφάλαιο στίχος 11 και θα το βρείτε αυτό το πράγμα.

Αλλά χρειάζεται και μητέρα, χρειάζεται και δάσκαλος σχετικός, διότι αν ο δάσκαλος ή αυτό και ο σατανάς με όργανα τον Εβραϊσμό βάλει εναντίον της παιδείας μας της Ορθοδόξου, ώστε να κουράζεται ο γονιός στο σπίτι, να κρατήσει το παιδί όρθιο θρησκευτικό, να βρει τον δάσκαλο αντιμέτωπον.

και θα μπορεί εύλογα να του πει, αν μάνα, αν πατέρα, ήσαν αυτά σωστά που μου λες, τότε τι με στέλνεις στον δάσκαλο να μάθω; Θα έρθει φυσικά σε σύγκρουση. Πρέπει αυτά τα δύο να είναι συνεταιρισμένοι. Γι' αυτό και η Εκκλησία εύχεται υπέρ γονέων και υπέρ διδασκάλων.

Τους διδασκάλους τους έχει η Εκκλησία σε θέση πνευματικού γονιού. Και είναι πραγματικά. Κάποτε ερωτήθη ο Μέγας Αλέξανδρος ως εξής: Τίνα μάλλον ποθείς; Ποιον αγαπάς, του λέει, περισσότερο, τον πατέρα Φίλιππον ή Αριστοτέλην τον διδάσκαλο;

Είχε διδάσκαλον τον Αριστοτέλη και πατέρα είχε τον Φίλιππον. Έφη αυτός: επίσης αμφοτέρους.

Τους πατέρους, τους αγαπώ, λέει, και τους δύο και το δικαιολογεί: «Ὁ μὲν γὰρ τοῦ γενέσθαι, ὁ δὲ τοῦ καλῶς γενέσθαι αἴτιος». Ο μεν ένας, λέει, με γέννησε, με έφτιαξε, με έφερε, και ο άλλος με βοήθησε να γίνω καλός. Και για να είμαι καλός χρειάζονται και τα δύο αυτά. Αλλά πώς μια μάνα ορθόδοξη, που το παιδί το έστειλε στο καθολικό σχολείο, περιμένει να γίνει καλό; Βλέποντας κοσμικά και υλικά και όχι πνευματικά. Άλλο πήγαινε στο γερμανικό σχολείο, άλλο, αλλού, αλλού, αλλού.

Πώς μπορεί να γίνουν αυτά τα πράγματα; Θα πεις, εδώ που γεννηθήκαμε, εδώ που είμαστε. Αν σας έλεγα, καλύτερα να μην τα μαθαίναμε τα γράμματα, τι ήθελα να μου πείτε; Σκληρός βέβαια ο λόγος. Γιατί άνθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο.

Αλλά και γράμματα χωρίς όμως Θεόν, είναι δίκοπο μαχαίρι. Ένας αγράμματος κόβει από τη μια μεριά. Ένας γραμματισμένος άθεος όμως, Κόβει έτσι κόβει από όλες τις μεριές και βλέπετε το τι γίνεται, γιατί διαβάζουμε καθημερινώς.

Θα πρέπει λοιπόν, λέγω, σε αυτές τις σκέψεις επάνω ο καθένας να σταθεί. Εκτός των άλλων, πάρτε τη μητέρα επίσης αυτών των τριών κοριτσιών, Πίστεως, Αγάπης και Ελπίδος, τη Σοφία· θυσιάστηκε μαζί τους. Πάρτε την Αγία Ιουλίττα με τον μικρό τον Κήρυκο, διαβάστε τον βίο της Περπέτουας, διαβάστε άλλα, γυναίκες της παλιάς εποχής.

Να δείτε τι έχει να πει η πραγματική μητέρα. Την πραγματική μητέρα τη σκεπάζει ο Θεός από πάνω. Και τον πνευματικό πατέρα τον σκεπάζει σαν ομπρέλα ο Θεός από πάνω. Αλλά είναι λίγοι, γι’ αυτό κινδυνεύει η ανθρωπότητα.

Διότι κινδύνεψε η οικογένεια, με αρχή το άτομο. Διότι όταν το άτομο δεν είναι εντάξει, η οικογένεια δεν στέκεται καλά, η κοινωνία είναι ασταθής. Δε φταίει η κοινωνία, φταίει το άτομο, που είναι σύνολον των οικογενειών τα άτομα και κατ' επέκταση της κοινωνίας οι οικογένειες.

Όταν λέμε τώρα μητέρα, βέβαια δεν είναι εύκολο πράγμα να την κατηγορούμε. Δεν θα πρέπει να είναι εύκολο πράγμα να την κατηγορούμε. Πρέπει να λάβουμε σοβαρώς υπόψη και τα άλλα που φέρει επάνω της με μεγάλο πρόσωπο και θα πρέπει και σε αυτά να δώσουμε την ανάλογο τιμή, σεβασμό, και όλα αυτά πρέπει να προσέχονται.

Όμως δεν προσέχονται. Να μου επιτρέψετε, αυτό πάνω πάνω με απασχολούσε και κοίταξα ό,τι μπορούσα να συλλέξω επάνω σε αυτά. Προσέξτε με λοιπόν σε αυτά που θα σας πω στη συνέχεια.

Ακούστε έναν ορισμό για τη μητέρα.

Μητέρα, μητέρα λέγει, σημαίνει ισοβιότητα. Από τότε που θα νιώσει το πρώτο σκίρτημα στα σπλάχνα της, τη ζωή, μέσα υπάρχει μια ζωή που κρούει μέσα της. Από τότε η μητέρα, μέχρι του θανάτου του παιδιού της ή του ιδικού της, είναι συνεχώς μητέρα.

Μην ακούτε αυτούς που λένε ότι είναι μικρό και ήταν τούτο και το άλλο και λοιπά και δεν είχε γεννηθεί και τίποτα. Τίποτα, είναι ζωή από τη στιγμή που θα συλληφθεί και είσαι φονιάς από τη στιγμή που θα συλληφθεί.

Πλανηθεί κανείς και πει ότι δεν γεννήθηκε, τέτοια αυτά. Μιλούσα προχτές με μία κυρία, μου έλεγε τον πόνο της. Και μέσα στα άλλα μου είπε το εξής για μία έκτρωση που είχε κάνει. Είδε τον γέροντα πατέρα της στον ύπνο της και της είπε.

Βρε παιδί μου, λέει, τι μου έκανες, τι μου το έστειλες εκεί το παιδί εδώ; Δεν μ' αφήνει ημέρα-νύχτα. Και άκουγε ταυτοχρόνως αυτή κλάματα, όπως κλαίει το μικρό παιδί που κλαίει, που νιαουρίζει, που σκάει μέσα στην κούνια.

Δεν τα ακούς λέει, με έψεγε λέει, τι μου κάνες λέει, τι μου τόστηλες εδώ. Κοίτα το παιδί που έχεις σκοτώσει.

Κατάλαβα. Προχθές, τριών ημερών υπόθεση.

Η θητεία της μητέρας δεν τελειώνει, είναι ισόβια.

Διαρκής, και μόνο ο θάνατος είναι ο λυσμός αυτός των δεσμών αυτών, μόνο ο θάνατος. Διαφορετικά η μητέρα είναι πάντα η μητέρα. Μητέρα λοιπόν σημαίνει ισοβιότητα, και στο λιμάνι, είναι αλήθεια αυτά, στην αγκαλιά της μητέρας καταφθάνουν όλα τα παιδιά. Αν θα έχετε προσέξει, πολλές φορές και οι μεγάλοι και οι μικροί φτάνουν εκεί, όλοι εκεί βρίσκουν την παρηγοριά τους. Μητέρα, άμα είναι χριστιανή μητέρα, τοποθετεί.

Από εκεί που κάθεται, από το σαλόνι, μόλις ακούει το ξεροβήχι και λοιπά, στα ζητήματά τους μπαίνει. Με δύο λέξεις θα πει: «Δεν θα το κάνεις, Γιώργο μου, αυτό. Δεν θα το χαλάς στο σπίτι σου, δεν θα κάνεις εκείνο».

Δίνει κατευθύνσεις, είναι ευλογημένα αυτά που λέει. Είναι πατριαρχικά παραγγέλματα αυτά που λέει η μητέρα. Η χριστιανή μητέρα όμως. Λέμε για τις φωτοκορόφτερες μητέρες. Κάνουν, φτιάχνουν τα νύχια τους.

Τα νύχια τους κοιτάζουν εκεί πέρα το χαζοκούτι. Δεν μιλάμε για αυτές. Λέμε για τις χριστιανές μητέρες που γνωρίζουν και έχουν τον προορισμό τους και πρέπει να γνωρίζουν το παιδί. Φίλους μπορεί να αλλάξει και αλλάζει. Γυναίκα μπορεί να αλλάξει ή άντρα, εφόσον πεθάνει. Μάνα δεν αλλάζει, όμως. Μάνα θα έχει πάντοτε την ίδια. Αλλά υπάρχουν, όπως σας έχω πει, σκέψεις όχι σωστές. Και όπως μιλούσαμε την πρώτη ομιλία μετά την εορτή της Πρωτοχρονιάς.

Τους πόνους της γέννας θα πρέπει να τους θυμόσαστε. Γι' αυτό να διαβάσετε, αν θέλετε, στη Σοφία Σειράχ, στο Ζ 27. Λέγει, μην λησμονείς τους πόνους της μητέρας όταν σε γέννησε. Γιατί εμείς τα ξεχνάμε όλα από τη μητέρα.

Δεν την έχουμε ότι έκαμε τίποτα για μας. Μην καταφρονείς τη μητέρα σου επειδή γέρασε η ίδια. Παροιμίες, ΚΓ΄ 22. Επίσης, στον Σειράχ, στο Γ΄ 4, βρίσκω ότι λέγει: «Αυτός που τιμά τη μητέρα του ομοιάζει με άνθρωπο που αποθησαυρίζει», που αποταμιεύει τις ευχές της.

Τις ευχές της. Άλλο πράγμα να πάρεις την ευχή του γονιού σου, είναι μεγάλο πράγμα.

Ένα κάποιος ακόμη πρέπει να ακούσει. Αυτός που κτυπά τη μητέρα, γιατί υπάρχουν και χέρια κατηραμένα παιδιών που απετόλμησαν να κτυπήσουν τη μητέρα, ήταν εντολή από το Θεό να θανατωθεί. Αυτός που κακολογεί τη μητέρα να πεθάνει.

Έξοδος ΚΑ 15-16. Και κατηραμένος όποιος ατιμάζει τη μητέρα αυτού. Δευτερονόμιο ΚΖ 16. Ακούστε τώρα μερικές σκέψεις για τη μητέρα. Η συμπεριφορά, λέγει, μερικές γνώμες για τη μητέρα. Ο Μέγας Ναπολέων λέει το εξής.

Η συμπεριφορά ενός παιδιού είναι πάντοτε έργο της μητέρας του, ρόλον που παίζει η μητέρα για να φτιάξει ένα χαρακτήρα παιδιού.

Δικαίως ονομάζουμε, λέγει, τη γη μητέρα, τη μητέρα γη, τη γη μητέρα, αφού την ποδοπατούμε και αυτή δεν παύει να αποδίδει και καρπούς. Έτσι είναι η μητέρα. Επίσης ο Ναπολέων ο Μεγάλος είπε, οι μητέρες δεν δημιουργούν το παρόν μόνον, αλλά και το μέλλον των παιδιών τους.

Η μητρότητα είναι ο μόνος εργοδότης που ζητάει από τη μητέρα, την πραγματική, τη χριστιανή, τουλάχιστον 18 ώρες το 24ωρο δουλειά. Ίσως κάμαμε 5 ώρες, Σάββατο δεν δουλεύουμε, την Κυριακή δεν δουλεύουμε, τρία απογεύματα δεν δουλεύουμε.

Η μητρότητα, λέγει, ως εργοδότης ζητάει από τη μητέρα 18 ώρες τουλάχιστον το 24ωρο δουλειά πάνω στα παιδιά της. Τα εννέα δέκατα των ανδρών που διέπρεψαν στη μητέρα τους οφείλουν τον πυρήνα του μεγαλείου των.

Μια καλή χριστιανή μητέρα αξίζει για εκατό διδασκάλους.

Διότι το ξεπερνά το δάσκαλο, μπαίνει μέσα στο παιδί, το έχει κοντύτερα πολλές φορές. Και μπορεί να φέρει καλύτερα αποτελέσματα, διότι όταν ο δάσκαλος όσο να κουραστεί, δεν έχει και μια μητέρα συνεργώς στο σπίτι, να μην του γκρεμίζει αυτά που λέει κι αυτός ο καλός, δεν θα μπορεί να κάνει.

Πολλές φορές ο δάσκαλος δεν μπορεί να γκρεμίσει εκείνα που εφύτευσε η δεξιά της μητέρας της χριστιανής, με την προσευχή και με τη φώτιση της Παναγίας, που μιλάει στα παιδιά της. Η χριστιανή μητέρα κρατεί στα χέρια της το παρόν και το μέλλον των λαών και των ατόμων.

Η χριστιανή μητέρα όμως.

Τα χριστιανικά χέρια που κινούν το λίκνο του βρέφους, κινούν το λίκνο του ουρανού και της γης.

Μέσα εκεί δεν ξέρεις τι είναι αυτό που φτιάχνεις, που κουνάς. Ένα πρόσωπο μπορεί να συνταράξει τη γη και να γίνει αιτία ο ουρανός να επιστρατευτεί, να τον υποδεχτεί επάνω, όπως έγινε με τον Παύλο. Η μητέρα στέκεται πάντοτε στο μέσο της δημιουργίας του Θεού, αυτό που σας είπα νωρίτερα.

Είναι ο συνδετικός κρίκος, διότι μέσα στη μητέρα διά του πατέρα δημιουργεί ο Θεός και φτιάχνει ανθρώπους για την αιωνιότητα.

Άγγελοι δε παρακολουθούν τη μητέρα που κοπιάζει και σημειώνουν όλα τα βάρη.

Όλα τα βάρη που σηκώνει κάθε μέρα. Και αυτό, αν το έξερε η μητέρα, θα έπαιρνε παρηγοριά και δύναμη να μην πετάει το σταυρό της και την αποστολή της. Πριν γεννηθεί το παιδί, ζει δια της καρδίας της μητέρας του, και αφού γεννηθεί, ζει δια των χειρών της που το οδηγούν, της χριστιανής μητέρας, η οποία εξομολογείται, η οποία κοινωνεί και δεν κοινωνεί μόνο για τον εαυτό της, αλλά και για τον καρπό της κοιλίας της. Μεγάλη επίδραση.

Να γεννηθεί κάποιος από χριστιανή μητέρα, από μητέρα που προσεύχεται, από μητέρα που κοινωνεί, από μητέρα που εκκλησιάζεται, που δεν είναι δοχείο του σατανά, που δεν είναι έρμαιον στα χέρια του κόσμου.

Μεγάλο πράγμα αυτό.

Η γη δεν θα στείλει στον ουρανό τίποτα πολυτιμότερο από τη χριστιανή μητέρα,

όπου έδωσε όλη τη ζωή της για να θρέψει τα παιδιά της. Όπως είπε ο Παύλος: «Εκτρέφετε αυτά εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου».

Βρήκα μέσα σε αυτά που διάβαζα και μια προτροπή του γέροντος προς τον Τωβία, το γιο του. Αν τη βρείτε, στο 4ο κεφάλαιο 3-4, λέει σε απλή μετάφραση, σας το δείχνω: Μη παραμελείς τη μητέρα σου, να την τιμάς όλες τις ημέρες της ζωής σου και να κάνεις ό,τι της είναι αρεστό και να μην τη λυπήσεις ποτέ.

Θυμήσου τέκνον μου ότι γνώρισε για σένα πολλούς κινδύνους όταν ήσουν ακόμη στην κοιλιά της. Και έχει και μια άλλη σειρά πιο κάτω προτρεπτική που τον διδάσκει. Αν αγαπητές μου και αγαπητοί μου δεν επιτυγχάνουν οι μητέρες σήμερα και παραπονούνται, είναι διότι όχι τα λόγια τους δεν είναι τόσο σωστά αλλά όσο η ζωή τους δεν είναι σωστή.

Και τα παιδιά, όπως ξέρετε, είναι μιμητικά. Περισσότερο βλέπουν και λιγότερο ακούουν. Και πράγματα που δεν πρέπει να κάνουν τα παιδιά, τα κάνουν οι μητέρες. Είναι δυνατόν τότε, εφόσον άλλα βλέπει το παιδί που κάνεις, κι άλλα του λες, είναι δυνατόν ποτέ να βρεις αντίκρισμα στην ψυχή του; Δεν είναι δυνατόν.

Ο Μέγας Βασίλειος λέει: «Βίαιον μὲν γὰρ μάθημα οὐ πέφυκε παραμένειν». Θα το κάνεις αυτό. Μην περιμένεις, λέει· θα το κάνει τώρα που εξαρτάται, δεν θα το κάνει αύριο που δεν θα εξαρτάται. Δεν είναι επιτυχία αυτή, με το ζόρι να το μάθεις.

Δίωμεν γάζημα, ου πέφηκε παραμένει, δε μένει. Το δε μετατέρψαι ως και χάρητος, εις διώμενον, με τρόπο καλό διαφωτιστικό να του το βάλεις μέσα του. Μονιμότερον πως τες φοιχές ημών ενιζάνει. Αφροντήσεις να το, όχι να το διατάξεις να το κάνει αυτό, να το πείσεις να το κάνει αυτό.

Τότε, λέει, θα μείνει μέσα του. Και πρόσεχε παρακάτω το εξής. «Μη ζήτει δάσκαλος γενέσθαι». Παίρνεις τη βέργα και κάνεις το δάσκαλο: «Θα κάνεις αυτό, Ελενίτσα, θα πας να προσευχηθείς, θα κάνεις το άλλο», κ.λπ. Όχι, λέει.

Ή του πράγματος αρετής απέχεις. Αν αυτά που λες εκείνο εσύ δεν τα κάνεις ή κάνεις και άλλα χειρότερα, δεν υπάρχει αρετή.

Ἀλλ’ ἑλκόμενος, ἀποπήδα, φεῦγε. Ἐπικίνδυνον γὰρ τὸ μὴ διὰ τοῦ πρακτικοῦ βίου ἀναχθέντα διδάσκειν ἐπιχειρεῖν. Είναι πολύ επικίνδυνο για έναν άνθρωπο ο οποίος δεν έχει τον ανάλογο βίο να θέλει να διδάξει και να δώσει παραγγέλματα, λέει, στους άλλους.

Οὐδὲν διδασκάλου ψυχρότερον λόγοις φιλοσοφοῦντος, μόνο που είναι μόνο λόγια και δεν έχει και έργα ανάλογα. Οὐχ οὕτω γάρ, ἔφη, ἐντίθεται τῇ ψυχῇ τὰ μαθήματα ὑπὸ τῶν ῥημάτων ὡς ἀπὸ τῶν πραγμάτων. Τα λόγια, λέει, δεν μένουν όσο μένουν τα πράγματα· να βλέπει τη ζωή σου.

Αν δεις τη μικρή και σου έρχεται με το τσιγάρο στο χέρι, η κυρία που έχεις τρία πακέτα από το πρωί καπνήσει, θα την παρατηρήσεις. Να το κόψει και δεν κάνει. Εσύ τότε γιατί καπνίζεις; Της πεις να μην πάει στα χαρτιά, εσύ γιατί παίζεις;

Ας πει να μην βαφτεί, να μην κάνεις, ή γιατί το κάνεις; Καταλάβατε; Το παιδί περιμένει και ζητάει να βρει τον άνθρωπο εκείνο που του λέει να το κάνει πρώτα αυτός. Αυτό είναι το ποιείν και διδάσκειν που είπε.

Βίος, λέγει ο Πηλουσιώτης ο Ισίδωρος, ο Άγιος, βίος άνευ λόγου μάλλον ωφελείν πέφυκεν ή λόγος άνευ βίου. Βίος άνευ λόγου φέρει καλύτερα αποτελέσματα παρά λόγος χωρίς βίο.

Ο άνθρωπος μαθαίνει περισσότερα πράγματα από έναν, από το παράδειγμά του, παρά από τα λόγια ενός ο οποίος δεν πράττει εκείνα τα οποία λέγει. Ο μεν γαρ και σιγών ωφελεί. Αυτός που πράττει, αλλά δεν μιλάει, δεν ξέρει να διδάξει, αλλά τα κάνει στην πράξη αυτά, ωφελεί.

Ο δε βοών ενοχλεί, δεν φέρει τίποτα αποτελέσματα. Εἰ δὲ καὶ λόγος καὶ βίος συνδράμοι, φιλοσοφίας ἁπάσης ἀποτελοῦσιν ἄγαλμα. Αν, λέει, υπάρχουν και αυτά που λες, να τα πράττεις κιόλας, να βλέπει και το βίο σου, να βλέπει το παράδειγμά σου· αυτό είναι, λέει, το τέλειο, αυτό είναι το μεγαλείο που μπορεί να κάνει ο άνθρωπος.

Και ένα να σας πω, ότι είναι αλήθεια ότι πολλοί μας ξεχνούμε. Αρνούνται πολύ τη μητέρα. Διάβαζα ένα πολύ, έτσι που με έκανε να στενοχωρηθώ και να κλάψω, ήταν μια χηρούλα η καημένη, η οποία δεν ξέρω τι έκανε, πώς εθυσιάστηκε, τον σπούδασε τον κανακάρη. Ένα τον είχε και σε αυτόν περιέβλεπε.

Κάποια μέρα λοιπόν αυτός ο κύριος περνούσε απ' έξω εκεί από το σοκάκι, από τον δρόμο και λοιπά. Η μητέρα μέσα έπλενε εκεί στην αυλή κάτι ξένες μπουγάδες. Και περνούσε με κάτι φίλους του άλλους. Και του φώναξε στο όνομά του.

Και αυτός γύρισε αμέσως και ήρθε εκεί στο φράχτη. Και κάτι του είπε. Ε, έφυγε. Τον ερώτησαν λοιπόν οι άλλοι λέει, ποια είναι αυτή, τι είναι αυτή; Αυτός ντράπηκε να πει ότι είναι η μητέρα μου. Και είπε, η πλύστρα μου λέει είναι.

Αυτή τα άκουσε η καημένη αυτή και της ήρθε ταμπλάς, στερεώθηκε εκεί και έπεσε και πέθανε στην αυλόπορτα. Είναι δηλαδή και αυτό ένα θύμα των παιδιών αυτών που είναι, όπως ξέρετε, να μην τα συζητήσω. Εν πάση περιπτώσει, να το κλείσω αυτό το θέμα, αν οι μητέρες θελήσουν να μείνουν κοντά στο Χριστό και να αγωνιστούν δίπλα με το Χριστό και με τη χάρη του Χριστού και με την καθοδήγηση της μητέρας αυτής που σήμερα εορτάζει, θα πρέπει να έχουν υπόψη στο εξής, ότι δεν υπάρχουν στην κόλαση αρκετοί δαίμονες για να αποσπάσουν ένα παιδί από την αγκαλιά μιας ευσεβούς μητέρας.

Αν τα παιδιά χάνονται, είναι γιατί οι μητέρες δεν γονατίζουν. Και αν η μητέρα θέλει τα παιδιά της να είναι όρθια, να μην πέσουν, να μην καταστραφούν, αυτή θα πρέπει να είναι γονατισμένη. Ταύτα και για απόψε.

Σας ευχαριστώ.