Ερωτήσεις και Απαντήσεις

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

This evening I will answer some more questions, continuing the series of questions we began three evenings ago.

If time permits, God willing, this will be the last in this series of questions. One question, which follows on from the others, is this:

Why do we worship facing east, while the Jews, as far as I have seen, worship facing south?

This is also connected with the way we lay our departed to rest. I do not know whether you have noticed, but Orthodox Christians are buried in the cemetery, in the place of repose, facing east.

Everything the Orthodox Church does, and everything she teaches her children to do, is intended to teach them and remind them of certain truths.

Thank you.

The light comes from the East. This is also why we worship facing east and why our holy places, our churches, are oriented toward the east, unlike those of the Jews, who have another reason for their orientation. Holy Scripture, as our Church knows, says: “Let us worship at the place where the feet of the Lord stood.”

Moses says in the Pentateuch, “Let us worship at the place where they stood,” meaning where the feet of our Lord stood. This question gives rise to another: Where did the feet of our Lord stand? The Prophet Zechariah answers: “And the feet of the Lord shall stand upon the Mount of Olives, east of Jerusalem.”

That is what is written. Because of these two sayings, one from Moses and the other from Zechariah, we turn toward Jerusalem, toward the east, and worship in that direction, because that is where the feet of our Lord stood.

The others, the Jews, the Israelites, worship facing south, he says. This, of course, refers to Israel in Jerusalem, and says that they worship toward the south. There is another saying in Holy Scripture concerning them: “God shall come from Teman.” Teman means the south: He shall come from the south. Where was Christ born? From where did He come? He came from Bethlehem.

Bethlehem lies south of Jerusalem. The Jews therefore face south because they are still waiting for Him to come. They do not accept that He has already come, that He stood upon the Mount of Olives, and that from there He ascended, leaving even the imprint of His foot behind.

You understand, of course; that is the reason. There is also another point connected with this. I do not know whether any of you has visited Constantinople and entered the Church of Hagia Sophia. You will see that the sanctuary of Hagia Sophia faces south, not east.

And this is why the Turks have not destroyed that church to this day. They destroyed other churches, such as the Church of the Holy Apostles and churches of the Most Holy Theotokos; they demolished them. But they spared this one because they believe it belongs to their forefathers, to the descendants of Ishmael, going back to Abraham, and because it faces south. So they have preserved this church to the present day.

I have not been there myself, but I have been told that it faces south. Gathering these points together and summing them up, I tell you that this is what has saved the Church of Hagia Sophia to this day and kept the Turks from destroying it.

Let us continue. Another question is this: Since no one had died before the death of Abel, how did Cain know that human beings could die, and how did he know how to kill his brother?

Today, in the cinema and on television, we hear and see all kinds of things: knives, scimitars, methods of killing, gallows, how a person’s entrails spill out, how blood is shed, and how one person devours another. And many times in court we hear this exchange: “My child, why did you do it?” “I saw it there.”

But where had Cain seen such a thing? As far as I know, no murder had yet taken place. He had never seen a human being like himself die. How, then, did he know that Abel could die, and how to strike him down? Tradition says that the devil appeared to Cain in a dream and taught him his wicked craft, showing him how to remove Abel from his path; Cain then carried it out.

This is also confirmed by Holy Scripture, though the passage also has a second, spiritual interpretation, in what our Lord says about Satan. Those of you who study the Gospel of John will find it in the eighth chapter: “He was a murderer from the beginning.”

In other words, the one who prompted Cain to raise his hand against Abel was the murderer from the beginning. Today, of course, he does not kill us only bodily; he also kills us spiritually. In today’s world, as people say, Satan plays a double game, and he wins on both fronts.

But if we succeed in remaining with Christ, Satan will not be able to harm or kill our soul. He may be granted permission to kill the body, but not the soul. “Do not fear those who kill the body but cannot kill the soul.”

So that is the answer to this question. I do not know whether it satisfies you.

Tonight, among the questions I have gathered, worked over in my own way, and put in order, I found two more with some real substance, as we might say. Since I may finish this series and return another time to a different series we left unfinished, allow me to answer this one as well.

Someone asks: Does magic really exist? If it does, and a spell is cast on a man so that he hates his wife and children—in a word, so that he becomes estranged from his family—is that man responsible? Does his soul sin? And should his family run to witches for help?

If they go to churches, have various Divine Liturgies served, and do other religious things, will the spells be broken, or must they run to someone who can “undo” them, as people say?

It is a fact that magic exists. Since our Church has prayers against magic, that means magic exists. The evil eye, what is called being bewitched by a glance, also exists. Since our Church has prayers for this, it means that it exists.

The question, then, is not whether magic exists. The question is why it can take hold of us.

Can magic take hold of anyone at all? No, it cannot—unless special permission is obtained from the great court above for particular reasons. But if no such permission is given, magic cannot take hold of us, provided certain conditions are met.

If you take the trouble to read about the great master of magic, Saint Cyprian, you will see that, despite all his knowledge and despite being aided not by some distant offspring or mere nephews of Satan, but by Beelzebub himself, who came to help him, he still could not get Justina into his power.

Read the life of Saint Cyprian and Saint Justina, and you will see that he could not get her into his power. That young woman, together with our Christ, became the cause of his defeat. He burned his books in the public square and, instead of remaining a magician, became a champion of the faith who continues to help people to this day.

There is a book written by Father Charalambos Vasilopoulos, entitled Does Magic Exist?, which sheds light on the subject. So none of these snares of Satan could take hold of this man—a husband, a father, or anyone else—unless he were spiritually unarmed.

These are people who remain far from the Church and are merely decent people; people who do not go to Holy Confession, do not receive Holy Communion, do not attend church, and blaspheme; people who refuse to have children, do not fast, and so forth.

What does it mean to say that magic has taken hold of them—or rather, that Satan’s magic had already taken hold of them? Were they not already heading for Hell? They were. Such a person therefore sins and bears responsibility, because he left his soul unguarded against another person’s malice.

He could have guarded it.

Of course, he must now come to understand this himself. But because he is under Satan’s influence, even if he understands it, he cannot act. That is why those around him are now called to help—not by having Divine Liturgies served while they themselves remain without Holy Confession. No.

Nor should they simply arrange for forty Divine Liturgies to be served for him, while through their own sins they have bound the hands of God. First they must unbind the hands of Christ, so to speak. Then they should pray, and then they will restrain Satan’s power over him.

Satan is afraid of certain people. This man, then, or any other person in such a condition, is under Satan’s influence because Satan found him unarmed. One person gave the command, another supplied the malice, and Satan seized him and brought him under his control.

He put a different pair of glasses on him, because Satan is a dealer in spectacles. He gives each person the particular glasses that suit them. He gives a young woman the kind that appeal to her.

One man went home and found that his wife had become—what do you think?—a mare, a female horse.

He made the sign of the Cross, but nothing changed. He still saw his wife as a mare, as we would say.

He called a priest to perform the Agiasmos, the blessing of water, and did various other things, but nothing changed. Then someone advised him, “Go to such-and-such an ascetic. He will tell you what is happening and whether he can help you.” So the man put a rope around her and led her there.

When he reached the place where the elder was, two of the elder’s disciples came up and said to him:

“Tie the animal up outside. Tie the horse up outside. Where are you taking it, in here?” The elder replied, “Let him bring her inside. Can’t you see that she is his wife?” The elder saw her as she truly was. “Can’t you see that she is his wife?” “What are you saying, Geronta? That is an animal!”

“Open the door.” So they opened the door. The elder read the prayers for the blessing of water and sprinkled the animal. Then this satanic illusion, which made her appear to be an animal, vanished, and there stood his poor wife just as she truly was. She had remained in that condition for eight, nine, perhaps ten days; I do not know exactly how many.

Then the elder said to him, “Do you know why this happened to you? Because you have gone forty days without receiving Holy Communion.” That was the elder’s answer. This is how each person leaves himself exposed when he remains far from Christ. As another contemporary elder described it, man is like a tin vessel: when it is close to the fire, it is hot and glowing red, and no one can touch it. When it moves away from the fire, it grows cold, and anyone can do whatever he wishes with it. That is what man is like.

So a man of this kind, who has no relationship with the Church, who kills his children, blasphemes, and does such things, may be an excellent provider, but he is still in the hands of the devil. This is how Satan finds his opportunity, and these things continue to happen even today.

The devil is not stronger than Christ, nor is another person’s malice stronger than a Christian’s goodness and life in Christ. But if the devil has taken hold of a man, so that he hates his wife, hates his children, and sees things falsely, then this is what has happened:

The man is wearing Satan’s spectacles. If those around him now help him, they must not turn to witches. A witch may be able to undo the spell, but in return she will take their soul.

“Come to me; sign yourself over, and I will undo the spell for you. But your soul will belong to me.” If instead he goes to the Church, where he must confess, fast, keep vigil, and do all that is required, the Church will heal both his soul and his body.

That is the difference. It is easy to pay two thousand or five thousand drachmas and go somewhere to have a spell undone. They may release your body from the spell, but they bind your soul. The Church, however, heals both your soul and your body without charge.

That is how matters stand. For more information, as I have said, read the booklet by Father Charalambos that is available there.

The other question concerns the prayer rope: what it means, what it offers us, and what we say with it: “Lord Jesus Christ, have mercy on us.”

Yes, we say, “Lord Jesus Christ, have mercy on us.” Of course, someone may ask, “Do you really need a prayer rope in order to say, ‘Lord Jesus Christ, have mercy on me’?” The prayer rope has its purpose too. I do not know whether you are familiar with its origin.

The monks wanted to be exact when saying their prayers. You have seen, for example, that when the service directs us to say “Lord have mercy” three times, the letter gamma is written there. When it is to be said twelve times, the letters iota and beta are written. When “Lord have mercy” is to be said forty times, the letter mu is written.

So a person begins saying, “Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy,” but he may say it eleven times instead of twelve, four times, forty-two times instead of forty, or perhaps only thirty-five.

I will not speak about the chanters who, though the service says forty times, say it only fifteen or twenty. May they settle the account when they stand before God. Then they will learn what they were doing here and what exactness means.

So the monks would gather pebbles and move them from one pocket to another, or from one hand to the other. How many groups of twelve had they completed? “Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy.” They did this so that they could be exact in their prayers.

It was not that saying more would cause any harm. They wanted to be exact, to remain obedient, and not to follow their own will, but to offer the number of prayers prescribed by the Fathers.

Later, someone devised a prayer rope. What did this mean? He took a cord and tied knot after knot in it: one, two, three, five, ten, twenty, a hundred. In this way he made a means of counting the prayers.

“Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy, Lord have mercy.” But Satan would come and unravel the cord, ruining it by loosening the knots. Satan did not want him to keep an exact count.

And so he kept untying the knots.

Then an angel appeared to Saint Pachomius and showed him how to make the prayer rope. Now, every knot in a prayer rope contains nine crosses. Since then, as far as I know, the devil has not tampered with the prayer rope. Every knot contains nine crosses. Today many people have one, including many here in the city. They keep it in their homes, by their icons, or on their beds. When they wake at night, they reach over and take it.

They begin praying with the prayer rope. Others carry a small thirty-three-knot rope with them as they walk along the street or through the marketplace. They move it through their fingers and pray as they go. The Jesus Prayer, “Lord Jesus Christ, have mercy on me,” is the most powerful prayer.

This is the prayer to which Paul alludes in his Epistle to the Corinthians. He speaks of saying five words, five words. Those five words are, “Lord Jesus Christ, have mercy on us.” These are the five words of which Paul speaks.

It is also the prayer of the publican: “God, be merciful to me, a sinner.” This is what “Lord Jesus Christ, have mercy on me” means. It is the same plea: “O Lord God, have mercy on me, a sinner.” This is the most powerful prayer.

It is a prayer that requires no great effort. You do not have to be in the Church, standing before your icons, or holding a book. When you have Christ in your nous and in your heart, Satan cannot approach you, because he sees that within yourself you are continually invoking the name of Christ.

For this reason, another Father says, “With the name of Jesus, scourge your enemies.” The devil cannot bear to hear the name of Christ. Some people cannot even say the whole phrase, “Lord Jesus Christ, have mercy on me,” while others say it in a more elaborate form.

They may say, “Lord Jesus Christ, Son of God, through the intercessions of the Theotokos, have mercy on me, a sinner.” If someone has the time and is accustomed to it, he may add, “Through the intercessions of the Saint, have mercy on me,” or, “Through the Archangels,” “through the Patriarch Abraham,” “through John,” or through whichever saint he wishes to invoke.

If he can do this readily and wishes to add these words, that is well. But if he cannot, let him say only these five words: “Lord Jesus Christ, have mercy on us,” not “have mercy on me.” You too are included in “us.” Do not leave everyone else outside and make the prayer entirely about yourself. The prayer should be, “Have mercy on us,” for the whole world, and you are included among them.

Do as Leo the Wise did. When he built a church for his wife Theophano, before our Holy Church had proclaimed her a saint, the Patriarch summoned him and said, “Emperor, the Church has not yet determined whether the Empress is a saint. You are therefore wrong to build a church and name it for Saint Theophano.” “Yes,” he replied, “you are right. Then we shall not give it that name. We shall call it the Church of All Saints.” From that time, we have also had the feast of All Saints. His reasoning was that if Theophano were numbered among the saints, she would be included among them. In the same way, say, “Have mercy on us.” You are included within that “us.” Do not let Satan deceive you into excluding everyone else.

This is the most powerful prayer, and it should be present in every person’s life. Someone may now say, “We cannot say all these things. Do we really need to have a prayer rope?” Listen: when you see it and hold it, it reminds you to pray.

Do you understand? It reminds you to pray. When you put your hand into your pocket and touch it, you immediately take hold of it and say, “Lord Jesus Christ.” It reminds you to pray. That is why Satan wants you to throw it away and not carry it.

For even if you say, “Lord Jesus Christ, have mercy on us,” one time less, that benefits him and pleases him. That is the reason. But if you are a layperson, do not take the prayer rope and display it so that everyone can see you carrying one.

Satan is not troubled by such outward displays. Keep it in your room, by your bed, or in your pocket. There is no need to show it. You are not a monk or a clergyman. In any case, whatever we do must not be done out of pride, in order to be seen by others.

Turn inward within yourself, and then move the prayer rope attentively through your fingers and say the prayer. So do not listen to those who ask, “What do you need that for?” Satan does not want you to have it. Everyone else who desires salvation wants it and needs it.

As for the departed, you ask, “Please forgive me, but what can we do for their souls? Can we use the prayer rope for their souls?” Yes, you can. It is prayer, and through it you beseech Christ to have mercy on that soul, just as you would in any other prayer.

Yet the greater help comes through the Church, as I have written in this book, Concerning the Departed, or Let Us Not Wrong Our Departed. Let me continue. Here is another question: What were the “sons of God” who, as Genesis says, saw and took the daughters of men? Many Jehovah’s Witnesses and Protestants raise this question.

Indeed, Genesis, chapter six, verses one and two, says that the sons of God saw the daughters of men, married them, and took them as wives.

I do not know how much you know about the children of Adam.

Many people repeatedly raise this question: since Adam had two children, Cain and Abel, and Cain murdered Abel, how did the rest of humanity come into being? Brothers and sisters, that claim is not true. It is true that Cain murdered Abel, but Adam did not have only two children, as these people claim.

They have not studied. A person who does not study Holy Scripture falls into error. A person who does not turn to the God-inspired Fathers who interpret Holy Scripture also falls into error, because he interprets it according to his own reasoning and whatever seems right to him.

The Holy Spirit inspired what was written, and enlightened holy men to interpret what the Holy Spirit Himself had written. So Adam later had a third child, and then a fourth. According to tradition, he had thirty-three sons and twenty-seven daughters.

This is mentioned, moreover, in the fifth chapter. What I have been telling you about the genealogy of Cain, Abel, and the others is found in the fourth chapter of Genesis. The fifth chapter gives us, in a sense, the conclusion of Adam’s life.

It also tells us how many years he lived: “And he begot sons and daughters. And all his years were nine hundred and thirty, and he died.”

So he did not have only the sons and daughters already named. But because the woman gives birth while the man begets, genealogies record only the men: Abraham begot Isaac, Isaac begot Jacob, and so forth, as we have said before. There was, then, a third child, and that third child was Seth.

The descendants of Seth, then, are called children of God in Holy Scripture. They were pure, chaste, faithful, and holy. These pure children of God saw the daughters of men, meaning the daughters of the ordinary people, the others, and they married those young women.

For, as Athanasius the Great says so beautifully, if the “sons of God” meant the angels of God, who are immaterial, and so forth, we would face a problem. Angels have no sex. How could they have relations with material human beings and beget children with them?

He gives a beautiful explanation: “Since the bodiless nature,” meaning the angelic or divine nature, “does not desire bodies.” It is not drawn toward them; it does not fall in love with human female flesh, for example, as a male human body does.

“Since the bodiless nature neither desires bodies nor joins itself to women.” The angels of God do not experience erotic desire, sexual union, or childbirth. Nor could the “children of God” do so if they were immaterial beings. They are, therefore, the descendants of Seth. These are the ones called “sons of God” here, though some people are troubled by the expression.

I said that Noah, forgive me, that Adam lived for nine hundred and thirty years. Among the other questions was this one: Apart from Methuselah, did others also live for many years? And why? Were years perhaps different then from what they are today?

The years were the same as they are today, and others also lived for a very long time. There were ten of them, with Methuselah, of course, at the head of the list.

At that time there was no writing, no television, and no means of mass communication. People remained together and recounted what they had received from the mouth of God, passing it from one person to another. They themselves were the books. In this way God’s commandment was passed down from Adam until the time when people began to learn the truth of God by other means.

For the sake of those who may be curious, I made a comparison and gathered the names of the others and the number of years they lived. Let me give them to you in order, from highest to lowest. First is Methuselah, who lived nine hundred and sixty-nine years.

Second is Noah, who lived nine hundred and fifty years. Third is Adam, who lived nine hundred and thirty years. Fourth is his son Seth, who lived nine hundred and twelve years. Fifth is Kenan, who lived nine hundred and ten years.

Sixth is Enosh, who lived nine hundred and five years. Seventh is Mahalalel, who lived eight hundred and ninety-five years. Eighth is Jared, who lived nine hundred and sixty-two years. Ninth is Lamech, the father of Noah, who lived seven hundred and seventy-seven years.

And tenth is Enoch, who was taken up and remains alive to this day, like the Prophet Elijah. He lived three hundred and sixty-five years. I mention this simply as a point of scriptural interest. If you wish to find the things I am telling you, read especially the fifth chapter of Genesis.

There you will find the whole account, except for Noah, whose story you must follow further, because Noah died after the Flood. All the others had departed before the Flood. Further on you will find the account of his death and how the days of his life came to nine hundred and fifty years.

Those years were the same as our years, just as the days of creation were the same as our days. Those days were not long periods of time, because God is almighty and had need of nothing. He did not need nature, or the waters, or the winds to blow and create the necessary conditions, to dry the earth, and then enable Him to complete the rest of His work.

Such claims are the words of unbelieving or skeptical people who knowingly oppose the almighty power of God.

For if that is how they understand the matter, allow me to put this humble question to them.

They acknowledge, because it was later demonstrated historically, that three million Israelites truly crossed through the Red Sea in a single night without getting their feet wet. Archaeological excavation later confirmed it. Do these same learned gentlemen not wonder how this happened?

How was it possible for no one’s feet to become dirty or wet, all in a single night? How did this happen? Read what it says there: an east wind blew, and that was all. It dried everything in a single moment, and they crossed to the other side.

Is God somehow different? Does He have less power? Yet in our unbelief, we turn these things into vast periods of time, into years and millions of years, so that whatever is supposed to happen can happen.

Let us move on.

A man inspired by God once said in a sermon that no one will escape Hades unless he enters into a marriage, either a spiritual marriage or a social one. The questioner then continues with these thoughts.

What is your opinion? If someone is religious, receives Holy Communion, goes to Holy Confession, and harms no one, but does not marry, will he be condemned to Hell? I do not know whether you understood the question. It arises from what this preacher said:

that a person must enter into some kind of marriage, either a spiritual marriage or a social one.

A spiritual marriage is when your soul enters into a relationship with Christ the Bridegroom. This is called spiritual marriage. A bodily, social, worldly marriage is Holy Matrimony, that great Mystery of which the Apostle Paul speaks, whose purpose includes the bearing of children.

Now consider the person asking this question. He is unmarried and says, “What, then, must I become, a monk or a nun? Must I marry Christ in order to be saved? If I do everything else, can I not be saved without becoming a monk or a nun, for example?” You can be saved.

You can be saved.

When that speaker put it this way, he spoke well and correctly. It is a strange thing for someone to refuse both marriage according to the world and marriage according to God. Such a person does not fulfil his calling in this world. The Church does not reject or drive him away, but the strict and proper path is this: if you do not marry, withdraw somewhere, live as a monk, and at least become sanctified. If you will not have children according to the flesh, fulfilling that ancient calling, “Be fruitful and multiply,” so that we may fill Paradise, then have spiritual children. Live spiritually and become a person of great spiritual stature.

Out of a thousand, perhaps one can endure it, become a monk, and pursue the higher life. Are we to remain crawling about down here among turtles, hedgehogs, and thorns? Must we keep wandering around here? Then marry, but live honorably and chastely.

Do not turn to corruption. Do not wander here and there, looking at someone else’s woman, or someone else’s man.

If there are reasons preventing both paths, I do not know what they may be. God knows, and a discerning spiritual father can answer in such a case. If you say, “I cannot enter into bodily marriage, but neither can I follow the other path; I am caught in the middle,” what can I tell you? Your spiritual father will tell you what you must do.

But do not let the evil one deceive you. Many times, when we cannot attain something ourselves, we become envious and condemn those who do attain it. That is not right. Once, a fox was caught in a trap, but the trap caught it by the tail.

It pulled and strained until its tail was severed. Then it began going around among the other foxes, saying that having no tail was fashionable and that they should cut off their tails too. It did not want to see the others with tails.

So it is with certain women and men. Because their own tail has been cut off, they do not want to see anyone else with a tail. The preacher was speaking about a priestly matter, and what he said was correct. But perhaps you cannot do it, and perhaps I cannot do it either.

Struggle, at any rate. If we manage to persevere in the state in which we find ourselves, then we have succeeded, for these things are difficult. But in either of the other two paths, will we succeed if we do not preserve spiritual marriage or bodily marriage according to its true purpose?

No, we will not succeed there either.

He is trying to protect people, those worldly “monks” and worldly “nuns” who imagine that they can correct human nature. One person will take one path, and another will take the other. There is no middle way.

There are exceptional cases, but they are exceedingly rare, and we should not manufacture them. It is another matter if such circumstances arise on their own, leaving you unable to follow either path. Every rule has its exceptions.

So let us not rush to conclusions here. As I have told you before, these matters should be resolved under the guidance of a discerning spiritual father and through prayer. You can be saved, provided that you remain in humility, repentance, and confession. Live humbly, since you cannot go any further.

What else can be done? That is the path you must follow.

The next question concerns the Old Testament. Somewhere in the Old Testament it says the following. The person does not tell me where he read it, and I did not have time to search the Old Testament and find the passage.

It says that someone who has died will be counted as having died three times. Does this refer to Christ, who rose on the third day? Clearly it does not refer to Christ; it speaks of Jonah. Jonah is said to have died three times, so it is about him.

Tradition says that Jonah was the son of the widow of Zarephath in Sidon, the woman who gave lodging to the Prophet Elijah. The child died, and the Prophet Elijah raised him from the dead. That was his first death. Later, Jonah was buried for three days inside the great fish. As far as we are concerned, he died a second time. His third death was his ordinary death, when he reposed.

Clearly, then, it refers to Jonah. It does not refer to our Lord or to the case they are suggesting.

Here is another saying that we also hear. It is not known only to those who wrote to me; we hear it too, and perhaps we even repeat it.

Does the saying, “The sins of the parents are visited upon the children to the third and fourth generation,” as written in the Old Testament, still apply today? No, it does not. It is true that Moses wrote, around 1500 BC, that sins are visited upon our children to the third and fourth generation.

Later, however, Jeremiah writes the following—or rather, forgive me, Ezekiel writes in chapter 18: “Whoever eats a sour, unripe grape, his own teeth will be set on edge.”

Do you remember what Christ said to His disciples when they asked Him, “Who sinned, this man or his parents, that he was born blind?”

That belief existed and was widespread at the time: that a person was paying for his father’s sin.

Our Lord replied, “Neither this man sinned nor his parents. Rather, God willed that he should stand before Me blind, so that I might work a miracle upon him and show that I am the Creator. When I make an eye with a little saliva and a little earth, this shows that I am your Creator.”

“You were not there at the beginning, but today I give you a demonstration and reveal My identity to you: I am your Creator.” The parallel passage is in Ezekiel, where God says, “Why do you repeat this proverb among yourselves? What is this you say about the sins of parents being visited upon their children?”

“No,” says God. “What does it mean to say that the fathers ate sour, unripe grapes and the children’s teeth were set on edge? No. The soul that sins shall itself die. Will the child pay Me for the father?”

The soul that sins—the person who commits the sin—will bear the responsibility. That is what was said there. And I do not know whether you remember that Christ also said something related to this. I will explain it to you. Those who remember the eight woes read on Great Tuesday will recall that, near the end, in Matthew chapter 23, He says: “Amen, I say to you: if you are like your fathers, all these things will come upon your heads, from the blood of righteous Abel to the blood of Zechariah, the son of Barachiah, whom you murdered between the temple and the altar.” This is written in Matthew, chapter 23, verse 35.

How, then, should this be understood? In the case of unbelievers and the unbaptized—those who remain outside, who have not accepted Christ, and who remain under the curse of the Law—the sins of the parents are visited upon their children.

This applies to their wicked children, but not to the baptized and faithful, not to us. Through Baptism, we who have been baptized are cleansed from every form of ancestral sin: from the sins of our immediate forebears, whether of the first, second, or third generation, and from the sin of our forefather Adam.

We who have been baptized are cleansed and therefore do not bear their guilt. But those who remain unbaptized and unbelieving, who remain outside, under the Law and under the curse of the Law, bear this burden to the third or fourth generation.

This applies to them, not to the rest of us.

Another question: Can someone who has denied Christ, and has therefore blasphemed the Holy Spirit, be saved? I do not know exactly where this question is leading.

Precisely. Blasphemy against the Holy Spirit has a different meaning and interpretation. Christ told us that those who blaspheme against the Holy Spirit will be forgiven neither in this age nor in the age to come. This means a person who witnesses a miracle and has every reason to know that Satan did not perform it.

God performed it, or a Saint, or the Most Holy Theotokos. Yet he still has the audacity to say, “No, Satan did it.” This shows that he has been seized and possessed by Satan, so that he will not say, “I have sinned,” either here or there.

But someone who has denied Christ is in a different position; there is still a way open to him. For Christ has left humanity three baptisms in this life: baptism by water, baptism by blood, and baptism by tears.

Baptism by water is our Baptism, when we are baptized in the baptismal font. Baptism by blood is martyrdom. Read especially the lives of the new martyrs. Under circumstances unknown to me, some of them denied their faith and Christ during the Ottoman period. Later, when they came to themselves, they returned to the very place where they had committed the sin of denial, shed their blood, and were martyred.

By that blood they washed away their former transgression. So there is still a way open, and there is also baptism by tears. Metanoia, repentance, together with Holy Confession, heals sins committed after Baptism; this too is a cleansing bath.

“Even a single falling tear,” says Saint Gregory of Nyssa, “is equal to a cleansing bath.” Therefore, whatever may happen in this world, as long as a person is still breathing, that breath is a pledge from Christ that He is waiting for us to be saved.

And we may choose one of these three: repentance, martyrdom, or Baptism, if we are unbaptized. The door is closed to no one who truly desires salvation. Yet Christ cannot save anyone against his will, because the saying we so often repeat always remains true:

“He who created you without you cannot save you without you.” The One who made you without first asking you cannot save you without your consent. Therefore, for the one who is willing, there is abundant light and salvation; for the one who is unwilling, there is deep darkness and Hell.

We shall stop here for tonight. Thank you. We shall continue at our next meeting.

Και απόψε το βράδυ θα απαντήσω σε ορισμένες ερωτήσεις, στη σειρά των ερωτήσεων αυτών που κάμαμε τρεις βραδιές γρηγορότερα.

Αν προλάβουμε, Θεού θέλοντος, θα είναι η τελευταία αυτή της σειράς των ερωτήσεων αυτών. Μια ερώτηση που είναι στη συνέχεια των άλλων έχει ως εξής:

Διατί εμείς προσκυνούμε προς Ανατολάς, ενώ οι Εβραίοι, όσο έχω δει, προσκυνούνε προς Νότον;

Βέβαια, είναι κάτι που έχει σχέση ακόμη αυτό και με την τοποθέτηση των κεκοιμημένων μας. Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, οι Ορθόδοξοι θάπτουνται στο νεκροταφείο, στο κοιμητήριο, και βλέπουν προς Ανατολάς.

Ό,τι κάνει η Ορθόδοξη Εκκλησία και ό,τι διδάσκει τα παιδιά της να κάνουν, έχει σκοπό να τους διδάσκει και να τους υπενθυμίζει ορισμένα πράγματα.

Ευχαριστώ.

Ανατολών το φως. Αυτόν τούτον τον λόγον έχει και ότι εμείς προσκυνούμε και τα ιερά μας, τον ναόν μας θα έχουμε προς Ανατολάς, εν αντιθέσει με τους Εβραίους που έχουν κάποιον άλλο λόγο. Στη Γραφή, και αυτό το ξέρει η Εκκλησία μας, αναφέρεται και λέγει: Προσκυνήσωμεν εις τον τόπον ού έστησαν οι πόδες του Κυρίου.

Λέγει ο Μωσής στην Πεντάτευχο, «προσκυνήσομεν εἰς τὸν τόπον οὗ ἔστησαν», εκεί που πάτησαν τα πόδια του Κυρίου μας. Και η ερώτηση γεννά άλλη ερώτηση: πού έστησαν οι πόδες του Κυρίου μας; Απαντά ο Προφήτης Ζαχαρίας και λέγει το εξής: και στήσονται οι πόδες Κυρίου εις το όρος των Ελαιών, κατά Ανατολάς, κατέναντι Ιερουσαλήμ.

Έτσι γράφει. Εξ αφορμής, λοιπόν, αυτών των δύο λόγων, τόσον του Μωσέως όσον και του Ζαχαρία, εμείς στρεφόμεθα προς τα Ιεροσόλυμα, προς τους Ανατολάς, και προσκυνούμε προς τα εκεί. Διότι εκεί έστησαν οι πόδες του Κυρίου μας.

Οι άλλοι, οι Εβραίοι, οι Ισραηλίτες, προσκυνούν και βλέπουν εις Νότον, λέγει. Αυτό, βέβαια, είχε υπόψη του το Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ και λέγει ότι αυτοί προσκυνούν εις Νότον. Υπάρχει μια άλλη ρήση της Γραφής για αυτούς, η οποία λέγει: Ο Θεός από Θεμάν Ήξη, Θεμάν είναι από Νότου, εκ Νότου Ήξη Πού εγενήθη ο Χριστός, από πού ήρθε; Ήρθε απ' τη Βηθλεέμ.

Η Βηθλεέμ, που είναι εν σχέσει με την Ιερουσαλήμ, είναι προς Νότον. Οι Εβραίοι, λοιπόν, βλέπουν προς Νότον, διότι τον περιμένουν ακόμη να έρθει. Δεν τον παραδέχονται ότι ήρθε και ήρθε στο όρος των Ελαιών και πάτησε και ανελήφθη και άφησε και το πέλμα του εκεί πέρα.

Βέβαια, το νιώθετε, αυτός είναι ο λόγος. Αυτό δε έχει και κάτι άλλο. Δεν ξέρω αν κανείς έχει πάει στην Κωνσταντινούπολη και έχει πάει στο ναό της Αγίας Σοφίας. Θα δει ότι το ιερό της Αγίας Σοφίας είναι προς Νότον, δεν είναι προς Ανατολάς.

Και αυτός είναι ο λόγος που οι Τούρκοι δεν τον χάλασαν, τον ναόν αυτόν, μέχρι της σήμερον. Άλλους ναούς τους χάλασαν, των Αγίων Αποστόλων, της Παναγίας μας, τους κατεδάφισαν· αυτόν τον άφησαν, γιατί πιστεύουν ότι είναι των πατέρων τους, των Τουρκαλάδων, του Ισμαήλ δηλαδή, του Αβραάμ πίσω, που βλέπει προς Νότον, και το διατηρούν μέχρι σήμερα, το ναό αυτό.

Εγώ δεν έχω πάει. Έχω πληροφορηθεί όμως ότι είναι προς Νότον, και τα συγκεντρώνω αυτά και τα συνοψίζω και σας λέγω: αυτό έχει γλιτώσει το ναό της Αγίας Σοφίας μέχρι σήμερα και δεν τον κατέστρεψαν οι Τούρκοι.

Προχωρώ. Μια άλλη ερώτηση είναι: εφόσον δεν είχε πεθάνει κανένας προ θανάτου του Άβελ, πώς ο Κάιν ήξερε ότι πεθαίνουν οι άνθρωποι και τον τρόπο να τον πεθάνει, τον αδερφό του;

Σήμερα βλέπουμε στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση, μα ακούμε, βλέπουμε μαχαίρια, γιαταγάνια, τρόπους, αγχόνες. Πώς βγαίνουν τα έντερα του άλλου, πώς χύνεται το αίμα, πώς τρώει ένας τον άλλον. Και ακούμε πολλές φορές στα δικαστήρια αυτά: «Γιατί το έκανες, παιδί μου;» «Το είδα εκεί».

Ο Κάιν που το είδε, δεν ξέρω να είχε γίνει φόνος, ούτε έχεις βλέπει σε έναν άνθρωπο σαν και εσένα Πού ξέρεις ότι πεθαίνει αυτός και με τι τρόπο θα τον βάλεις κάτω; Παράδοσις λέγει το εξής: ότι ο διάβολος κατ’ όναρ εδίδαξε τον Κάιν την κακία του, πώς θα τον βγάλει από τη μέση, και τον εξετέλεσε.

Και αυτό πιστοποιείται γραφικώς, που έχει βέβαια διττήν ερμηνείαν και πνευματικήν, από εκείνο που λέγει ο Κύριός μας για το σατανά. Και το αναφέρει, όσοι μελετάτε τον Ιωάννη, στο η΄ κεφάλαιό του. και λέγει εκείνος ανθρωποκτώνος είναι απαρχής

Δηλαδή, το ότι εκίνησε το χέρι του Κάιν εναντίον του Άβελ, αυτός το υπέδειξε, ο ανθρωποκτόνος απ’ αρχής. Βέβαια, σήμερα εμάς δεν μας φονεύει μόνον σωματικώς. Μας φονεύει και πνευματικώς. Σήμερα το έργο του σατανά είναι, όπως λέει ο κόσμος, ντουμπλοφάς. Και στις δυο του όψεις έχει νίκες.

Βέβαια, εάν κατορθώσουμε να είμαστε με τον Χριστό, δεν θα μπορέσει να μας κάνει ζημιά στην ψυχή, να μας φονεύσει την ψυχή. Το σώμα μπορεί να πάρει άδεια να μας το φονεύσει. Την ψυχή όμως όχι. Μη φοβηθητε απο των αποκτεννοντων το σωμα, την δε ψυχην μη δυναμενων αποκτειναι.

Στο ερώτημα λοιπόν αυτό είναι αυτή η απάντηση. Δεν ξέρω αν σας ικανοποιεί.

Απόψε, εδώ μέσα σε αυτά τα οποία εγώ συνάζω και τα επεξεργάζομαι κατά κάποιον τρόπο και τα έβαλα στη σειρά, είδα και δύο άλλα που έχουν ψαχνό, όπως θα λέγαμε. Και διότι υπάρχει εκδοχή να τελειώσω και στην άλλη να ξαναεπανέλθω, σε μια άλλη σειρά που έχουμε αφήσει, να μου επιτρέψετε να απαντήσω και σε αυτό.

Αυτό ερωτά μια ψυχή: υπάρχουν μάγια; Αν υπάρχουν και φτιάξουν σε κάποιον μάγια και μισήσει τη γυναίκα του, τα παιδιά του, με ένα λόγο να τον ξενέψουν από την οικογένειά του, αυτός ο άνθρωπος ευθύνεται; Η ψυχή του αμαρτάνει; Και οι δικοί του πρέπει να τρέχουν σε μάγισσες;

Και αν πηγαίνουν σε εκκλησίες, κάνουν διάφορες λειτουργίες και άλλα θρησκευτικά, διαλύονται ή πρέπει να τρέχουν να τα λύσουν, όπως λένε;

Ότι υπάρχουν μάγια είναι γεγονός. Εφόσον έχουμε την Εκκλησία μας, η οποία έχει ευχές για τα μάγια, πάει να πει ότι υπάρχουν μάγια. Ότι υπάρχει μάτιας μαμασκασμός που λέγεται υπάρχει. Εφόσον η Εκκλησία μας έχει ευχές γι' αυτό, πάει να πει ότι υπάρχουν.

Το θέμα τώρα δεν είναι ότι υπάρχουν μάγια. Γιατί μας πιάνουν τα μάγια είναι το θέμα.

Μπορεί τον καθένα να τον πιάσουν τα μάγια; Δεν μπορεί. Εκτός και παρθεί ειδική άδεια από το μεγάλο αυλαρχείο για ειδικών λόγων. Αν όμως δεν δοθεί ειδική άδεια, δεν μπορεί να μας πιάσουν τα μάγια. Αν υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις.

Αν κάνεις τον κόπο να διαβάσεις τον καθηγητή στα μάγια, τον Άγιο Κυπριανό, εκεί θα δεις ότι, παρά την επιστήμη του και παρότι επλαισιώθη όχι από εγγονάκια και από τρισεγγονάκια, από ανιψίδια του σατανά, ο ίδιος ο Βεελζεβούλ ήρθε να τον βοηθήσει, την Ιουστίνη δεν μπόρεσε να τη βάλει στο χέρι.

Διαβάστε το βίο του Αγίου Κυπριανού και της Αγίας Ιουστίνης και θα δείτε ότι δεν κατόρθωσε να τη βάλει στο χέρι και έγινε αιτία αυτή η κοπελίτσα, με τον Χριστό μας μαζί, ώστε αυτός να νικηθεί και να τα κάψει στην πλατεία τα βιβλία του και από μάγος να γίνει πλέον υπέρμαχος και να βοηθάει τους ανθρώπους μέχρι σήμερα.

Υπάρχει ένα ειδικό βιβλίο που έχει γράψει ο πατήρ Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, «Αν υπάρχουν μάγια», και διαφωτίζει το θέμα. Αυτόν λοιπόν τον κύριο, τον πατέρα ή τη μητέρα ή κάποιον άλλον, δεν θα μπορούσε να τον πιάσει κανένα από αυτά τα δίχτυα του σατανά, αν αυτός δεν είναι ο άοπλος.

Άνθρωποι που μένουν μακριά από την Εκκλησία και είναι μόνο καλοί άνθρωποι, άνθρωποι που δεν εξομολογούνται, άνθρωποι που δεν κοινωνούν, άνθρωποι που δεν εκκλησιάζονται, άνθρωποι που βλασφημούν, υπάρχουν άνθρωποι που δεν κάνουν παιδιά, που δεν νηστεύουν και λοιπά.

Τι πάει να πει αν τους έπιασαν τα μάγια; Ή, γρηγορότερα, αν τους είχαν πιάσει τα μάγια του σατανά. Δεν ήσαν καν για την κόλαση; Ήσαν για την κόλαση. Αμαρτάνει λοιπόν και ευθύνεται κι αυτός, Γιατί άφησε την ψυχή του αφρούρητη στην κακία του άλλου.

Θα μπορούσε να τη φρουρίσει.

Βέβαια, χρειάζεται τώρα ο ίδιος να το καταλάβει. Αλλά διότι είναι υπό την επήρεια του σατανά, και να το καταλάβει, δεν μπορεί να ενεργήσει. Γι' αυτό καλούνται οι απέξω τώρα. Όχι να κάνουν λειτουργίες ανεξομολόγητοι, όχι.

Ούτε να στείλουν να του κάνουν 40 λειτουργίες. Εφόσον αυτοί έχουν δέσει με τις αμαρτίες τους τα χέρια του Θεού. Θα λύσουν τα χέρια του Χριστού. Και τότε να παρακαλέσουν. Και τότε θα του περιορίσουν τη δύναμη του σατανά.

Κάποιον αυτούς τους φοβάται Ο άνθρωπος, λοιπόν, σήμερα, αυτός ή κάποιος άλλος, είναι υπό την επήρεια του Σατανά. Διότι ο Σατανάς πήγε και τον βρήκε άοπλο. Την εντολή του Α και την κακία του Β. Και τον έπιασε και τον έβαλε στο χέρι.

Του έβαλε γυαλιά διαφορετικά. Διότι ο Σατανάς είναι έμπορος οπτικών ειδών. Και βάζει τα ανάλογα γυαλιά στον καθένα. Στην κοπέλα τα δικά της, που της αρέσουν.

Ένας πήγε στο σπίτι του και βρήκε τη γυναίκα του, τι λέτε, φορβάδα, άλογο θηλυκό.

Έκανε το σταυρό του, τίποτα. Έβλεπε τη γυναίκα του φοράδα, που λέμε.

Κάλεσε να κάνουν αγιασμό, ο παπάς και τα λοιπά, τίποτα. Του υπέδειξε, λοιπόν, κάποιος: «Θα πας στον τάδε ασκητή, αυτός να σου πει τι γίνεται και αν μπορεί να σε βοηθήσει». Την πήρε, λοιπόν, με το σκοινί και την πήγαινε.

Όταν έφτασε εκεί που ήταν ο Γέροντας, ήρθανε δύο υποτακτικοί του και του λένε:

«Δέσε το ζώο απ' έξω, δέσε το άλογο απ' έξω. Πού το πας μέσα εδώ;» Απαντά ο Γέροντας και λέει: «Αφήστε τον να το φέρει μέσα. Δεν βλέπετε ότι είναι η γυναίκα του;» Ο Γέροντας την είδε. «Δεν βλέπετε ότι είναι η γυναίκα του;» Τι λες, Γέροντα; Λέει, αυτό είναι ζώο.

Ανοίχτε την πόρτα. Άνοιξε, λοιπόν, την πόρτα, διάβασε ο γέροντας αγιασμό, το ράντισε το ζώο, έφυγε η φαντασία αυτή του σατανά, που είναι το ζώο. Και έμεινε η γυναίκα του, η καημένη, όπως ήτανε, η οποία έμεινε 8-9 μέρες, 10, δεν ξέρω πόσες, κατά αυτή την έννοια.

Και έτσι λέγει: «Ξέρεις γιατί το έπαθες αυτό; Γιατί έχεις 40 μέρες να κοινωνήσεις». Αυτή είναι η απάντηση που έδωσε ο γέροντας. Έτσι εκθέτει ο καθένας τον εαυτό του όταν μένει μακριά από το Χριστό. Γιατί ο άνθρωπος είναι, κατά τον χαρακτηρισμόν ενός άλλου συγχρόνου γέροντος, ντενεκές, που όταν είναι κοντά στη φωτιά είναι ζεστός και κόκκινος και δεν μπορεί να τον πειράξει κανένας. Όταν μακρύνεται από τη φωτιά, παγώνει και μπορεί να τον κάνεις ό,τι θέλεις. Αυτός είναι ο άνθρωπος.

Έναν τέτοιο, λοιπόν, άνθρωπο που δεν έχει σχέση με την εκκλησία, που σκοτώνει τα παιδιά του, που βλασφημάει, που κάνει και λοιπά. Όσο καλός και αν είναι κουβαλητής, είναι στα χέρια του διαβόλου. Και έτσι ο σατανάς βρίσκει και γίνονται αυτά τα οποία γίνονται μέχρι σήμερα.

Δεν είναι δυνατότερος ο διάβολος από τον Χριστόν, ούτε δυνατότερη η κακία του ανθρώπου από την καλοσύνη και από τη χριστιανοσύνη του ανθρώπου. Γι' αυτό, εάν τον έβαλε στο χέρι και μισεί τη γυναίκα, μισεί τα παιδιά και βλέπει.

Ο άνθρωπος φοράει τα γυαλιά του σατανά. Αν, λοιπόν, τώρα οι απ' έξω τον βοηθήσουν, όχι οι μάγισσες. Μπορεί η μάγισσα να τα λύσει τα μάγια. Αλλά θα τους δώσει την ψυχή, όμως.

Έλα εδώ σε μένα, υπέγραψε να σου λύσω τα μάγια. Αλλά η ψυχή θα είναι δικιά μου. Αν πάει, όμως, στην εκκλησία, που πρέπει να εξομολογηθεί. Που πρέπει να νηστέψει, που πρέπει να αγρυπνήσει, που πρέπει και λοιπά, θα του θεραπεύσει και την ψυχή και το σώμα.

Αυτή είναι η διαφορά. Εύκολο είναι να δώσεις 2.000 δραχμές, 5.000 δραχμές και να πας κάπου να σου λύσουν τα μάγια. Σου λύνουν στο σώμα τα μάγια, σου δένουν την ψυχή, όμως. Εφόσον η εκκλησία δωρεάν σου θεραπεύει και την ψυχή και το σώμα.

Αυτή είναι η περίπτωση. Πάντως, για περισσότερα, σας λέγω, διαβάστε αυτό το βιβλιαράκι που έχει εκεί. Ο Πάτερ Χαράλαμπος.

Το άλλο είναι αναφορικό με το κομποσκοίνι, κάτι. Το κομποσκοίνι λέει τι εννοεί, τι προσφέρει, τι λέμε: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ, ελέησέ μας».

Ναι, λέμε Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησέ μας Βέβαια, θα πει κανείς: «Και χρειάζεται το κομποσκοίνι για να το πεις το “Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ, ελέησέ με”;» Έχει και αυτό το λόγο του. Δεν ξέρω αν ξέρετε την προέλευσή του.

Οι μοναχοί ήθελαν να είναι ακριβείς όταν κάνουν την προσευχή τους. Είδατε, λέει, εκεί πέρα να πει το «Κύριε ἐλέησον» τρεις φορές, έχει ένα γάμα. Το «Κύριε ἐλέησον» δώδεκα φορές, έχει ένα γιώτα βήτα. Το κύριε Λέσον σαράντα φορές, έχει ένα μη.

Αρχίζει ο άνθρωπος λοιπόν και λέγει τώρα, κύριε Λέσον, κύριε Λέσον, κύριε Λέσον, κύριε Λέσον, Το λέει έντεκα φορές, το λέει δώδεκα φορές, το λέει τέσσερις φορές, το λέει σαράντα δύο φορές το άλλο ή τριάντα πέντε φορές.

Δεν λέω για τις ψαλτάδες, παρότι λέει σαράντα, το λένε δεκαπέντε ή είκοσι. Να τα βρούνε πάνω όταν πάνε. Τότε θα τα μάθουν, τι ήταν αυτό που κάνανε εδώ και τι θα πει ακρίβεια.

Λοιπόν, μαζεύανε χαλίκια και τα βάζανε από τη μια τσέπη στην άλλη ή από το ένα χέρι στο άλλο. Πόσες δώδεκα, δώδεκα Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον. Κατά αυτήν την έννοια, για να είναι ακριβείς στην προσευχή τους.

Όχι ότι αν έλεγαν παραπάνω θα κάνανε καμιά ζημιά. Αλλά για να είναι ακριβείς, για να κάνουν υπακοή, να μη γίνει το δικό τους. Να γίνει εκείνο που λένε οι πατέρες: προσευχές.

Έπειτα ένας άλλος επενόησε να φτιάξει ένα κομποσκοίνι. Δηλαδή τι; Να πάρει έναν σπάγκο και να τον κάνει κόμπους κόμπους. Ένα, δύο, τρεις, πέντε, δέκα, είκοσι, εκατό. Έφτιαξε, λοιπόν, και έκανε κατά αυτή την έννοια μέτρα.

Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον. Πήγαινε όμως ο σατανάς και του το ξέπλεκε αυτό, του το χάλαγε. Του τους έλυνε τους κόμπους. Δεν ήθελε ο σατανάς να είναι ακριβής.

Και του τους έλυνε τους κόμπους.

Τότε παρουσιάστηκε άγγελος στον Άγιο Παχώμιο. Ο οποίος του υπέδειξε πώς να φτιάχνει το κομποσκοίνι. Και τώρα, για να γίνει ένας κόμπος ενός κομποσκοινιού, έχει μέσα εννέα σταυρούς. Από τότε δεν ξέρω να το πείραξε ο διάβολος το κομποσκοίνι. Κάθε κόμπος μέσα έχει εννέα σταυρούς. Και αυτό τώρα το έχουν, και το έχουν και πολλοί εδώ στην πόλη και στο σπίτι τους, στο προσκυνητάρι τους και στο κρεβάτι τους απάνω. Ξυπνάνε τη νύχτα, το τραβάνε στην άκρη.

Πάνε να κομποσκύνει, άλλοι δε έχουν και επάνω τους στο δρόμο τους στην αγορά κλπ ένα μικρό των 33 Και το τραβούνε μέσα στο χέρι τους και πηγαίνουν στον δρόμο προσευχόμενοι. Το «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με» είναι η δυνατοτέρα προσευχή.

Είναι η προσευχή εκείνη που αφήνει να εννοηθεί ο Παύλος προς Κορινθίους. Πέντε λέξεις λέει να ’χει, λέει. Πέντε λέξεις. Οι πέντε λέξεις αυτές είναι «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον ημάς». Αυτές είναι οι πέντε λέξεις που λέει ο Παύλος.

Είναι δε ακόμη η προσευχή του τελώνου. Κύριε ο Θεός υλά στη τίμη των αμαρτωλών Αυτό είναι το «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με». Είναι ο Θεός Κύριος ελέησέ με των αμαρτωλών Είναι η δυνατοτέρα προσευχή αυτή.

Είναι προσευχή που δεν χρειάζεται κόπο, που δεν είναι ανάγκη να είσαι στην εκκλησία, που δεν είναι ανάγκη να είσαι στο προσκυνητάρι, που δεν είναι ανάγκη να έχεις βιβλίο στο χέρι. Και όταν έχεις τον Χριστό στον νου σου, στην καρδιά σου, ο σατανάς δεν μπορεί να σε πλησιάσει, όταν σε βλέπει ότι εσύ μέσα ανακατεύεις το όνομα του Χριστού.

Γι’ αυτό άλλος πατήρ λέγει: «Ἰησοῦ ὀνόματι μάστιζε πολεμίους». Του Χριστού το όνομα δεν θέλει να το ακούει. Ορισμένοι δε που δεν μπορούνε αυτό να το πούνε, «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με». Που άλλοι το λένε με περισσότερη έτσι διανθίση.

Κύριε Ιησού Χριστέ η έτου Θεού Διά της Θεοτόκου ελέησέ με των αμαρτωλών Έχει ώρα, έχει συνηθίσει. «Διά του Αγίου, ελέησέ με». «Διά των Αρχαγγέλων». «Διά του Πατριάρχου Αβραάμ». Διά του Ιωάννου Διά του Αγίου Μνήστορος Σούριος Διά... δεν ξέρω ποιον θέλει να βάλει μέσα στη μέση.

Αν έχει ευχέρεια και βάλει, έχει καλώς. Όμως, αν δεν μπορεί, ούτε αυτές τις πέντε λέξεις να λέει: «Κύριε Ιησού Χριστέ», και όχι «ελέησόν με», «ἐλέησον ἡμᾶς», και μέσα στο «ημάς» είσαι και εσύ. Μην αφήνεις και τους άλλους απ’ έξω και μην το βάνεις απάνω σε όλο. «Ἐλέησον ἡμᾶς» πρέπει να είναι η προσευχή, όλο τον κόσμο, και είσαι και εσύ μέσα σ’ αυτούς.

Το κάνεις σαν τον Λέοντα τον Σοφό, που όταν έφτιαξε μια εκκλησία για τη Θεοφανώ, τη γυναίκα του, πριν την ανακηρύξει η Αγία μας Εκκλησία αγία, τον εκάλεσε ο Πατριάρχης και του λέγει: Βασιλεύ δεν πρόκειται να διναδικήσει η Εκκλησία στη Βασίλισσα αν είναι Αγία κακώς λοιπόν σου πέβδεις να κάνεις Εκκλησία και αντινομάσεις Αγίας Θεοφανούς Αγίος, ναι του λέει έχεις δίκιο, τότε λέει δεν θα την ονομάσουμε έτσι, θα την ονομάσουμε αλλιώς, θα την βάλουμε λέει ναών των Αγίων πάντων, από τότε έχουμε και την εορτήν των Αγίων πάντων, με τον συλλογισμόν και εάν η Θεοφανώ Αγία με τα Αγίων στην αριθμίσε, να την έχουμε μέσα και αυτή πάλι, έθηκε το ελέησον ημάς, μέσα είσαι, μη σε γέλα ο σατανάς και αδικείς τους άλλους,

Η δυνατοτέρα προσευχή που πρέπει να υπάρχει σε κάθε άνθρωπο. Τώρα θα πει κανείς: «Όλα αυτά εμείς δεν μπορούμε να τα πούμε· είναι ανάγκη να το έχουμε;» Άκου εδώ· όταν το βλέπεις και το κρατάς, σου υπενθυμίζει προσευχή.

Καταλάβατε; Σου υπενθυμίζει προσευχή. Όταν βάζεις το χέρι σου και το βγάλεις, μόλις το βρεις, αμέσως το πιέζεις. «Κύριε Ιησού Χριστέ», λέτε· σου υπενθυμίζει προσευχή. Γι' αυτό ο σατανάς θέλει να το πετάξει από πάνω σου, να μην το έχεις.

Διότι και μια φορά λιγότερο να πεις «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον εμάς», αυτόν τον συμφέρει, αυτού του αρέσει. Αυτός είναι ο λόγος. Να μην το πάρεις, όμως, εσύ ο λαϊκός και το επιδεικνύεις ότι κρατάς κομποσχοίνι.

Δεν τα ακούει αυτά ο σατανάς. Στο δωμάτιό σου, στο κρεβάτι σου, στην τσέπη σου· δεν είναι ανάγκη. Είσαι μοναχός, είσαι κληρικός. Και πάλιν, διότι πρέπει καθετί που γίνεται να μην γίνεται εν τω εγωισμώ, για το θεαθήναι τοις ανθρώποις.

Να μπαίνεις μέσα στον εαυτό σου και τότε να τραβάς με προσοχή και να λες αυτό που λες. Μην ακούς, λοιπόν, ορισμένους: «Τι το θέλεις αυτό;» Ο σατανάς δεν το θέλει αυτό. Όλος ο άλλος κόσμος που θέλει να σωθεί το θέλει αυτό και το έχει ανάγκη.

Για τους πεθαμένους, παρακαλώ, μπορείτε να μου πείτε, συγγνώμη, τι να κάνουμε για την ψυχή τους; Δηλαδή, να κάνουμε κομποσχοίνι για την ψυχή τους; Μπορεί· προσευχή είναι και παρακαλείς τον Χριστό να ελεήσει την ψυχή αυτή, όπως κάνεις μια προσευχή.

Καλύτερη, όμως, βοήθεια είναι διά της Εκκλησίας, όπως έχω γράψει στο βιβλίο αυτό, «Περί νεκρών ή να μην αδικούμε τους νεκρούς μας». Να συνεχίσω. Άλλη ερώτηση. Τι ήσαν, αυτό το λένε πολλοί οι Ιεχωβίτες και οι Προτεστάντες, οι υιοί του Θεού, οι ιδόντες και λαβόντες τας θυγατέρας των ανθρώπων, που λέγει στη Γένεση;

Πράγματι, στη Γένεση, στο έκτο κεφάλαιο, στίχος 1-2, επίσης ομιλεί ότι οι υιοί του Θεού είδαν και παντρευτήκαν και επήραν τις γυναίκες των ανθρώπων.

Δεν ξέρω αν γνωρίζετε, γύρω από τα παιδιά του Αδάμ.

Πολλοί θέτουν και ερώτημα πολλές φορές. Εφόσον ο Αδάμ είχε δύο παιδιά, τον Κάιν και τον Άβελ, και ο Κάιν εφόνευσε τον Άβελ, Ερωτούν αμέσως, πώς έγινε η υπόλοιπος δημιουργία. Αδελφοί, δεν είναι αλήθεια αυτό. Αλήθεια είναι ότι ο Κάιν εφόνευσε τον Άβελ, αλλά δεν είχε δυο παιδιά ο Αδάμ, που λένε οι κύριοι αυτοί.

Οι οποίοι δεν εμελέτησαν, και ο άνθρωπος που δεν μελετά τη Γραφή πλανάται, και ο άνθρωπος που δεν παίρνει τους θεοπνεύστους πατέρες να ερμηνεύσουν, που ερμηνεύουν τη Γραφή, επίσης πλανάται, διότι ερμηνεύει με το μυαλό του, κατά το δοκούν.

Πνεύμα Άγιον έγραψε και αγίους ανθρώπους εφώτισε να ερμηνεύσουν εκείνα που το ίδιο το Πνεύμα το Άγιον έγραψε. Λοιπόν, ο Αδάμ έχει και τρίτο παιδί στη συνέχεια και τέταρτο παιδί στη συνέχεια. Κατά την παράδοση, 33 αγόρια και 27 κορίτσια.

Το αναφέρει, άλλωστε, στο πέμπτο κεφάλαιο. Αυτά που σας ομιλώ για τη γενεαλογία του Κάιν, του Άβελ κλπ. Αναφέρονται στο τέταρτο κεφάλαιο της Γενέσεως. Στο πέμπτο κεφάλαιο αναφέρεται το τέρμα, κατά κάποιον τρόπο, του Αδάμ.

Και λέει και τα χρόνια του. Και γέννησε υιούς και θυγατέρας, και έγιναν τα έτη αυτού 930, και απέθανε.

Δεν έχει μόνο, λοιπόν, υιούς και θυγατέρας, αλλά, διότι η γυναίκα δεν γεννά, τίκτει, ο ανήρ γεννά, γενεολογεί μόνο τους άντρες. Αβράμε γέννηση Σακ, Σακαιακόφ κλπ όπως έχουμε πει άλλοτε. Υπάρχει, λοιπόν, τρίτο παιδί. Το τρίτο παιδί είναι ο Σηθ.

Τα παιδιά, λοιπόν, του Σηθ λέγονται από τη Γραφή παιδιά του Θεού. Καθαρά, Αγνά, Πιστά, Άγια Αυτά τα παιδιά, τα καθαρά του Θεού, είδαν τις θυγατέρες των ανθρώπων. Τους κοινούς ανθρώπους, τους άλλους, και παντρευτήκαν με τις κοπέλες αυτές.

Διότι, όπως λέγει όμορφα ο Μέγας Αθανάσιος, οι άγγελοι, οι του Θεού, αν ήσαν παιδιά του Θεού, άυλα κλπ. Οι άγγελοι δεν έχουν φύλο. Πώς είναι δυνατόν να συνουσιαστούν και να γεννήσουν με άνθρωπο υλικόν;

Και έχει έναν ωραίο ορισμό. Λοιπόν, λέγω, ἐπεί, επειδή, η ασώματος φύσις, η αγγελική ή θεϊκή, ούτε σωμάτων ερά, δεν τον τραβάει, να πούμε, δεν έρχεται, δεν ερωτεύεται ανθρώπινη σάρκα γυναικεία, επί παραδείγματι, όπως το άλλο σώμα το ανδρικό.

Ἐπεί ἡ ἀσώματος φύσις ούτε σωμάτων ερά, ούτε γυναιξί συμπλέκεται. Ούτε έρωτες και συνουσίες και γέννες έχουνε οι άγγελοι του Θεού ή τα παιδιά του Θεού, αν ήταν άυλα παιδιά. Είναι, λοιπόν, τα παιδιά του Σηθ. Αυτά λέγονται εδώ οι υιοί του Θεού, που ορισμένοι σκανδαλίζονται.

Είπα ότι ο Νώε, συγγνώμη, ότι ο Αδάμ έζησε 930 χρόνια. Μέσα σε αυτές τις άλλες ερωτήσεις υπήρχε και μία, η εξής. Εκτός, λέει, από τον Μαθουσάλα, έζησαν και άλλοι πολλά έτη; Και γιατί; Μήπως τα χρόνια δεν ήταν σαν τα σημερινά;

Σαν τα σημερινά ήταν τα χρόνια και έζησαν κι άλλοι. Είναι δέκα τον αριθμόν, οι οποίοι έζησαν πολλά χρόνια, με επικεφαλής βέβαια τον Μαθουσάλα.

Τότε δεν υπήρχε γραφή, τότε δεν υπήρχαν μέσα τηλεοπτικά και ενημερώσεως, και έμεναν οι άνθρωποι και διηγούντο αυτά που πήρανε από το στόμα του Θεού. Ο ένας προς τον άλλον, ο ένας προς τον άλλον. Αυτοί ήσαν τα βιβλία και, κατά αυτήν την έννοια, μετεφέρθη η εντολή του Θεού από Αδάμ μέχρι κάτω, που άρχισε πλέον κατά άλλους τρόπους να πληροφορούνται οι άνθρωποι της αλήθειας του Θεού.

Για περιέργεια, για ορισμένους, έκανα ένα παράλληλο, να συλλέξω τα ονόματα και τα χρόνια που έζησαν οι άλλοι. Και να σας πω κατά σειράν, από την κορυφή μέχρι κάτω. Πρώτος είναι ο Μαθουσάλα, με 969 χρόνια.

Δεύτερος είναι ο Νώε, με 950 χρόνια στην πλάτη του. Τρίτος είναι ο Αδάμ, με 930 χρόνια στην πλάτη του. Τέταρτος είναι ο Σηθ, ο υιός του, με 912 χρόνια στην πλάτη του. Πέμπτος είναι ο Καϊνάν, ο οποίος είναι με 910 χρόνια στην πλάτη του.

Έκτος είναι ο Ενώς, με 905 χρόνια στην πλάτη του. Έβδομος είναι ο Μαλελεήλ, με 895 χρόνια στην πλάτη του. Όγδοος είναι η Άρευ με 602 χρόνια στην πλάτη του Ένατος είναι ο Λάμεχ, ο πατήρ του Νώε, με 777 χρόνια στην πλάτη του.

Και δέκατος είναι ο Ενώχ, ο οποίος και μετετέθη, υπάρχει μέχρι σήμερα, όπως ο Προφήτης Ηλίας, με 365 χρόνια στην πλάτη του. Απλώς αυτό φιλολογικός θα σου το είπα. Αν θα θέλατε να τα βρείτε αυτά που σας λέγω, θα διαβάσετε κατ’ εξοχήν το πέμπτο κεφάλαιο της Γενέσεως.

Εκεί θα βρείτε όλη την υπόθεση, πλην του Νώε, που θα πάτε πιο κάτω, γιατί ο Νόη πέθανε μετά το κατακλυσμό, όλοι αυτοί οι άλλοι έφυγαν μετά το κατακλυσμό και εκεί θα βρείτε τον θάνατό του και πώς οι ημέρες του έγιναν 950 χρόνια.

Είναι σαν αυτά τα χρόνια, όπως και οι ημέρες της δημιουργίας είναι σαν αυτές τις ημέρες. Δεν είναι οι ημέρες περίοδοι ορισμένες, γιατί ο Θεός είναι παντοδύναμος και δεν είχε ανάγκη κανενός, ούτε της φύσεως, ούτε των νερών, ούτε των ανέμων να φυσήσουν και να δημιουργήσουν προϋποθέσεις κλπ., να στεγνώσουν τη γη και να κάνουν ώστε να κάνει το υπόλοιπο έργο του.

Θα είναι λόγια απίστων ή δυσπίστων ανθρώπων, που δεν θέλουν, εν γνώσει καταπολεμούν την παντοδυναμία του Θεού.

Διότι, αν έχει έτσι το θέμα, θα μου επιτρέψετε να τους θέσω το εξής ταπεινό ερώτημα.

Παραδέχονται, διότι ιστορικώς απεδείχθη εκ των υστέρων, ότι πράγματι διέβησαν τα τρία εκατομμύρια Ισραηλίται εν μια νυκτί, αβρόχοις ποσί, σε μια βραδιά, μέσα από την Ερυθρά. Το απέδειξε η σκαπάνη εκ των υστέρων. Δεν απορούν αυτοί οι ίδιοι κύριοι επιστήμονες;

Πώς είναι δυνατόν να μη λερωθεί, να μη βραχεί κανενός το πόδι μέσα σε μια βραδιά; Πώς έγινε αυτό το πράγμα; Διαβάστε εκεί τι είπε. Φύσηξε, λέει, ανατολικός άνεμος, όλα. Το στέγνωσε μέσα σε ένα λεπτό και πέρασαν πέρα.

Είναι διαφορετικός ο Θεός; Έχει λιγότερη δύναμη; Αλλά εμείς, στην απιστία μας, το κάνουμε μεγάλες περιόδους, χρόνια, εκατομμύρια πράγματα, και γίνονται αυτά τα οποία γίνουν.

Πιο κάτω.

Ένας θεόπνευστος άνθρωπος, σε κήρυγμά του, είπε ότι ουδείς θα γλιτώσει τον Άδη, εάν δεν κάνει ένα γάμο. Ή πνευματικό ή κοινωνικό. Και συνεχίζει οι σκέψεις.

Τι γνώμη έχετε; Εάν ένας άνθρωπος θρησκεύει, κοινωνεί, εξομολογείται, δεν πειράζει κανέναν, δεν παντρευτεί όμως, θα κολαστεί; Δεν ξέρω αν καταλάβατε το ερώτημα. Το ερώτημα είναι, με αφορμή αυτά που είπε ο Ιεροκήρυξ αυτός,

ότι ο άνθρωπος πρέπει να κάνει κάποιο γάμο και ο γάμος, δηλαδή, πρέπει να είναι ή πνευματικός ή κοινωνικός.

Γάμος πνευματικός είναι όταν η ψυχή σου δημιουργήσει σχέση με τον Νυμφίον Χριστό. Αυτός λέγεται πνευματικός γάμος. Και σαρκικός, κοινωνικός, κοσμικός γάμος είναι το μυστήριον αυτό, το μέγα, που λέει ο Απόστολος Παύλος, ο γάμος που έχει σκοπόν την τεκνογονία κτλ.

Τώρα σου φέρω το πρόσωπο αυτό που ερωτά εδώ, είναι στην περίπτωση του αγάμου, και σου λέει, λέει για αυτός τώρα εάν τι πρέπει να γίνω, καλόγερος, καλογραία, Να παντρευτώ με τον Χριστό για να σωθώ; Εάν κάνω τα υπόλοιπα, δεν μπορώ να σωθώ και να μην γίνω μοναχός, μοναχή, παραδείγματι;» Μπορείς να σωθείς.

Μπορείς να σωθείς.

Όταν ο μιλητής αυτός μίλησε έτσι, μίλησε όμορφα. Σωστά μίλησε. Είναι παράξενο πράγμα ο άνθρωπος να μην θέλει να παντρευτεί Κατά κόσμον αλλά να μην θέλει να παντρευτεί και κατά Θεόν. Δεν επιτελεί προορισμό Ο άνθρωπος εν το κόσμο Δεν τον αποβάλλει, δεν τον διώχνει η Εκκλησία, όμως το κατ’ ακρίβειαν είναι αυτό: δεν παντρεύεσαι, αποσύρσου κάπου, ζήσε μοναχός, να αγιάσεις τουλάχιστον. Δεν θα κάνεις σαρκικά παιδιά, που είναι προορισμός από παλιά, «αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε», να γεμίσουμε τον Παράδεισο. Δεν θα το κάνεις αυτό; Κάνε πνευματικά παιδιά, ζήσε πνευματικά, γίνε ένας μεγάλος πνευματικός άνθρωπος.

Ευαγγελισμός, Ευα… Ζεύονται. Στους χίλιους ο ένας μπορεί να αντέξει, να πάει μοναχός, να πάει για ανώτερες σπουδές. Μισή άλλη μέθα εδώ κάτω οι χελώνες, τα σκατζοχέρια, ακάνθακοι. Εδώ θα γυρίζουμε κάτι; Παντρεύσου όμως. Τίμια ήθη.

Μην γυρίζεις στη διαφθορά, μην γυρίζεις από εδώ και από εκεί και μην κοιτάς τα φουστάνια της αλλουνής ή, δεν ξέρω, του αλλουνού.

Αν τώρα υπάρχουν λόγοι, δεν ξέρω ποιοι είναι, ο Θεός τους ξέρει, και ένας διακριτικός πνευματικός μπορεί να απαντήσει στο σημείο αυτό. Που εγώ, παρότι δεν μπορώ να μπω στον γάμο αυτόν τον σαρκικό, αλλά δεν μπορώ να πάω και από εκεί, τράβα μες στη μέση, τι να σου πω εγώ; Αυτός θα σου πει τι πρέπει να κάνεις.

Μη σε γελάει όμως ο πονηρός, γιατί πολλές φορές ένα πράγμα που δεν μπορούμε να το φτάσουμε εμείς, από φθόνο το κατηγορούμε, που το φτάνει ένας άλλος. Δεν είναι όμορφο πράγμα. Η αλεπού κάποτε, εκεί που πήγε, την έπιασε ένα δόκανο, αλλά την έπιασε από την ουρά.

Και τρέξε, τεντώθηκε και την έκοψε την ουρά. Και άρχισε τώρα και γύριζε με άλλες αλεπούδες, έλεγε ότι είναι μόδα. Τις κόβουν τις ουρές, να τις κόψουν και οι άλλοι, Γιατί αυτά είναι κοτσονούρα Δεν ήθελε να τις βλέπει τις άλλες με ουρά.

Έτσι λοιπόν ορισμένες και ορισμένοι, Διότι είναι κομμένοι ουρά οι δικιά τους δεν θέλουν να δούνε τις άλλες με ουρά. Θα πας αυτός γιατί πρόκειται περίερεως Σωστά τα είπε. Τώρα δεν το μπορείς, δεν το μπορώ.

Αγωνίσου, εν πάση περιπτώσει. Εδώ μέσα, κι αν τα βγάλουμε πέρα, τα βγάλαμε. Γιατί είναι δύσκολα τα πράγματα. Αλλά μήπως και στις δύο άλλες περιπτώσεις, εάν δεν διατηρήσουμε ή τον πνευματικό γάμο ή τον σαρκικό γάμο όπως έχει τον προορισμό του, θα επιτύχουμε;

Ούτε εκεί θα επιτύχουμε.

Θέλει να φυλάξει τους ανθρώπους, τους κοσμοκαλόγερους και τις κοσμοκαλόγριες, οι οποίες νομίζουν ότι μπορούν να διορθώσουν τη φύση. Ο μεν ένας θα πάει εκεί, ο δε άλλος θα πάει εδώ. Μέση λύση δεν υπάρχει.

Είναι ειδικές οι περιπτώσεις, απειροελάχιστες, μη τις δημιουργούμε. Άλλο αν δημιουργηθούν από μόνες τους, που είναι έτσι τα πράγματα. Που δεν μπορείς να κάνεις ούτε από εδώ ούτε από εκεί. Γιατί όλοι οι νόμοι έχουν και τις εξαιρέσεις.

Μη σπεύδουμε, λοιπόν, στο σημείο αυτό. Και όπως σας είπα και άλλη φορά, κάτω από διακριτικό πνευματικό και από προσευχή, να λύνονται τα θέματα αυτά. Δύνασαι να σωθείς, εφόσον μένεις εν ταπεινώσει, εν μετανοία, εν εξομολογήσει, ταπεινά, ορίστε, εφόσον δεν μπορείς να πας παραπάνω.

Τι να γίνει; Θα κάνεις αυτό.

Ένα άλλο στη συνέχεια είναι ένα ερώτημα από την Παλιά Διαθήκη. Κάπου η Παλιά Διαθήκη λέγει το εξής, δεν μου αναφέρει πού το διάβασε, μα και εγώ δεν είχα καιρό να το αναζητήσω στην Παλιά Διαθήκη, να το βρω.

Λέγει, εν νεκρής τρίτον λογισθήνε, εν νεκρής για κάποιον νεκρό λέει, Θα λογιστεί τρεις φορές νεκρός. Διά τον Χριστόν που ανέστη τριήμερος λέγει; Προφανώς δεν λέει για τον Χριστό, ομιλεί για τον Ιωνά. Ο Ιωνάς φέρεται τρεις φορές να πέθανε, γι' αυτόν ομιλεί.

Η Παράδοση λέγει ότι ο Ιωνάς είναι το παιδί της χήρας των Σαρεπτών της Σιδώνος, της σπιτονοικοκυράς του προφήτου Ηλιού, το οποίο πέθανε και το ανέστησε ο προφήτης Ηλίας. Ένας θάνατος. Ο Ιωνάς στη συνέχεια ετάφη τριήμερος στο κήτος μέσα. Για μας απέθανε δεύτερη φορά, και η τρίτη, η κανονική του, όταν εκοιμήθηκε.

Προφανώς είναι γι' αυτόν, δεν είναι για τον Κύριό μας, δεν είναι για την περίπτωση αυτή που λένε.

Ένα άλλο που το ακούμε κι εμείς, δεν είναι μόνον αυτών που μου το γράψαν, κι εμείς το ακούμε κι ίσως το λέμε, λέγει το εξής.

Ισχύει για σήμερα το «αμαρτίαι γονέων επί τα τέκνα μέχρι τρίτης και τετάρτης γενεάς», όπως γράφει στην Παλαιάν Διαθήκη; Δεν ισχύει. Είναι αλήθεια ότι ο Μωσής έγραψε αυτό, «αμαρτίαι μέχρι τρίτης, τετάρτης γενεάς επί τα τέκνα ημών», 1500 π.Χ.

Ο Ιερεμίας εκ των υστέρων γράφει το εξής, συγγνώμη, ο Ιεζεκιήλ στο 18ο γράφει το εξής: «Όστις φάγη όμφακα ξινό, αυτούνού τα δόντια θα μουδιάσουν».

Θυμόσαστε τι είπε ο Χριστός μας στους μαθητάς όταν τον ρώτησαν; «Τις είμαρτεν λέει, ούτως λέει είμαρτεν ήγονης αυτού» Ή να γεννηθεί τυφλός.

Υπήρχε αυτή η σκέψη, διεδίδετο στον κόσμο τότε, ότι πληρώνει του πατέρα του.

Και ο Κύριός μας είπε: «Ούτε ούτος ήμαρτεν, ούτε οι γονείς αυτού, αλλά έτσι θέλει ο Θεός να βρεθεί μπροστά τυφλός, να κάνω ένα θαύμα επάνω του και να αποδείξω ότι Εγώ είμαι ο Δημιουργός. Όταν με λίγο σάλιο και με λίγο χώμα φτιάχνω μάτι, πάει να πει ότι είμαι ο Δημιουργός σας.

Εσείς δεν είσαστε τότε εκεί, όμως σας κάνω ένα τεστ σήμερα και σας δείχνω την ταυτότητά μου, ότι είμαι ο δημιουργός σας». Εκεί, λοιπόν, το παράλληλό του είναι στον Ιεζεκιήλ, ο οποίος λέγει: «Τι παροιμιάζεστε μεταξύ σας; Τι είναι αυτά που λέτε», λέγει, «αμαρτίες γονέων επί τέκνων;

Όχι», λέει, «εγώ το λέω, ο Θεός. Τι πάει να πει», λέει, «έφαγαν οι πατέρες όμφακα άγουρο και μούδιασαν των παιδιών», λέει, «τα δόντια; Όχι λέει, η ψυχή, η αμαρτήσασα, αυτή θέλει από Θάκη Θα μου πληρώσει, λέει, το παιδί για τον πατέρα;

Η ψυχή, η αμαρτήσασα, ο άνθρωπος που θα αμαρτήσει, αυτός θα φέρει και την ευθύνη επάνω. Αυτό είπε τότε εκεί. Και δεν ξέρω αν ενθυμείσθε, το είπε και ο Χριστός μας αυτό. Κάτι, θα σας το ερμηνεύσω. Όσοι ενθυμίσετε τα ΟΕΕ που λέει τη Μεγάλη Τρίτη, τα 8 ΟΕΕ Σε ένα μέρος περί το τέλος, που είναι στο 23ο κεφάλαιο του Ματθαίου, λέγει: Αμήν λέγω ημίν, επελεύσονται εάν ομοίε των πατέρων ημών εφημάς Εάν ομοίε τον πατέρο σας λέει θα έρθουν στο κεφάλι σας Από του αίματος άβελ του δικαίου έως αίματος ζαχαρίου του Ιού Βαρουχίου Όν εφόνευσαν μεταξύ του ναού και του θυσιαστήριου Γράφει στο 23ο κεφάλαιο του Ματθαίου, στίχος 35.

Λοιπόν, πώς τώρα έχει ερμηνεία; Επί μεν των απίστων, των αβαπτίστων, αυτοί που μείναν έξω, δεν δέχτηκαν τον Χριστό και λοιπά, και μείναν υπό την κατάρα του νόμου. Επί μεν των απίστων επάγονται οι αμαρτίες των πατέρων επί τα τέκνα.

Τους υιούς τους πονηρούς. Όχι όμως τους βαφτισμένους, τους πιστούς, εμάς. Εμείς οι βαπτισμένοι καθαριζόμαστε στο βάπτισμά μας από πάσης φύσεως προπατορικού αμαρτήματος και από το δικό μας, των πατέρων πρώτων, δεύτερων, τρίτων, και από τον πατέρα μας τον Αδάμ.

Εμείς οι βαπτισμένοι καθαριζόμεθα και, κατά συνέπεια, δεν έχουμε την ευθύνη εκείνων εφ’ ημών. Όσοι μείνουν αβάπτιστοι όμως, άπιστοι, έξω και λοιπά, μείνουν υπό τον νόμο και υπό την κατάραν του νόμου, αυτοί φέρουν μέχρι τρίτης ή τετάρτης γενεάς.

Για αυτούς ισχύει αυτό και όχι για εμάς τους υπολοίπους.

Ένα άλλο: δύναται να σωθεί κάποιος που αρνήθη το Χριστό και, κατά συνέπεια, εβλασφήμησε το Πνεύμα το Άγιο; Δεν ξέρω πού το πηγαίνει αυτό τώρα.

Ακριβώς, περί βλασφημίας Πνεύματος Αγίου είναι διαφορετική η αντίληψη και η ερμηνεία. Ο Χριστός μας είπε ούτε εν των είναι αιώνοι ούτε εν το μέλλοντι όσοι βλασιμοί στο Πνεύμα του Άγιου Δηλαδή, ο άνθρωπος που έχει τη δύναμη, ένα θαύμα το οποίο αποδεικνύεται ότι δεν το κάνει ο Σατανάς.

Το κάνει ο Θεός, το κάνει ο Άγιος, το κάνει η Παναγία. Και έχει τη δύναμη αυτός να πει ότι: «Όχι, ο Σατανάς το έκανε». Αυτός πάει να πει ότι έχει συλληφθεί, καταληφθεί από τον Σατανά, που ούτε εδώ θα πει «ήμαρτον», ούτε εκεί.

Αλλά εδώ ένας άλλος που αρνήθηκε το Χριστό και και και, έχει περιθώριο. Διότι ο Χριστός μας άφησε τρία βαπτίσματα για τον άνθρωπον εδώ. Είναι το διέματος, διείδατος, είναι το διέματος και είναι και το διαδιακρίων

Ύδατος βάπτισμα είναι το βάπτισμά μας, που βαπτιζόμεθα στην Κολυμβήτρα. Αίματος βάπτισμα είναι το μαρτύριον. Αν διαβάσετε νεομάρτυρες κατ’ εξοχήν, οι οποίοι, δεν ξέρω κάτω από ποιες συνθήκες, αρνήθηκαν την πίστη τους και τον Χριστό επί Τουρκοκρατίας, έπειτα, όταν ήλθαν στον εαυτόν τους, ήλθαν στο ίδιο μέρος του εγκλήματος της αρνήσεώς των και έχυσαν το αίμα τους και μαρτύρησαν.

Και με το αίμα τους αυτό απέπλυναν την ανομία τους, την πρώτη. Υπάρχει λοιπόν περιθώριο και υπάρχει το περιθώριο του βαπτίσματος διά δακρύων. Η μετάνοια και η εξομολόγηση, που θεραπεύει τα αμαρτήματα μετά το βάπτισμα, είναι εξίσου και αυτό λουτρό.

«Και δάκρυον στάξαν», λέγει ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, «ισοδυναμεί με λουτρό». Κατά συνέπεια, ό,τι και αν γίνει στον κόσμο τούτο, Και εφόσον ακόμη αναπνέει ο άνθρωπος, είναι μία εγγύηση από τον Χριστό ότι μας περιμένει να σωθούμε.

Και μπορούμε να εκλέξουμε ένα από τα τρία αυτά. Ή τη μετάνοια, ή το μαρτύριο, ή το βάπτισμα, αν είμαστε αβάπτιστοι. Δεν υπάρχει για κανέναν θύρα κλεισμένη, αν θέλει. Όμως δεν μπορεί ο Χριστός να σώσει κανέναν άνθρωπο, εάν δεν θελήσει, διότι πάντοτε ισχύει εκείνο που λέμε πολλές φορές.

Ο άνευ σου πλάσασε, ουδηνατέ άνευ σου σώσεσαι Αυτός που σε έφτιαξε χωρίς να σε ρωτήσει, δεν μπορεί να σε σώσει χωρίς να σε ρωτήσει. Για τον θέλοντα, λοιπόν, πολύ φως και σωτηρία. Για τον μη θέλοντα, πολύ σκότος και κόλαση.

Θα μείνουμε και απόψε το βράδυ μέχρι εδώ και ευχαριστώ. Θα συνεχίσουμε στην άλλη μας.