Μη Κρίνετε

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

This evening, by the grace of God, I wanted to speak about a besetting sin, as we might call it—a sin which, unfortunately, all of us commit, some to a lesser and some to a greater degree. Thank you. It is the sin known as condemnation. Today our Church celebrates James, the Brother of the Lord, who writes especially in his epistle about this matter of judging others—something we are ready to do at any moment and with a light heart, without first examining the matter.

Thank you. And many times, without anyone even asking our opinion, we judge and condemn.

I would like to believe that there is no tongue that is not guilty of this sin. If our Christ, like a physician, were to take a spoon in His hand and say to each of us, “Open your mouth and let Me see your tongue. Let Me see how many priests you have devoured, how many bishops, how many neighbors, and how many colleagues.”

Not one tongue would be found undefiled. And yet this sin never reaches the confessor. We commit other sins as well. We are human, and so we will fall; we are made of dust, and so we will sin.

But this sin escapes our notice. It remains hidden and is not regarded as a very serious sin: a person speaking against someone else, especially when that person is absent. For most such conversations take place while the victim is absent.

The victim is not there. He cannot hear us or see us, nor can we see him. So I say that it would be good for us to discuss this sin tonight, so that we may be watchful, because for many people it has never been brought to Holy Confession.

They do not recognize it as a sin. They may confess something else—perhaps that they withheld a drachma belonging to someone, or that they had some other difficult situation with a neighbor, a business partner, a mother-in-law, a son-in-law, a daughter-in-law, or a brother. A thousand and one other things may be brought to Holy Confession.

But this judging—this condemnation, as it is called—has not reached Holy Confession. And it is a very grave sin. Our Christ does not accept it. He does not want it. Judgment is a matter that belongs to Christ alone.

Among ourselves, we human beings are all fellow defendants. I stand accused, and so do you. Why, then, should we discuss and accuse one another when both of us are answerable? And yet we pay no attention to this. At the same time, it is a brazen yet cowardly sin: we are brazen when the person we are discussing is absent, but cowardly when he stands before us.

That is the matter we shall discuss. This is not a good thing. It brings us no honor, either as Christians or as human beings. Yet you find that you cannot stop; I cannot stop; none of us can stop. And this is despite the fact that God has placed the tongue behind the teeth, so that when it is about to say something improper or unacceptable, we may bite it.

So that it will not speak. Yet it speaks. In the law of the Gospel, our Christ has told us this explicitly, in chapter seven, verse one and following. It is as though He were saying: “Do not judge, gentlemen, lest you be judged. Do not judge, lest you be judged. For with the judgment you judge, you will be judged; and with the measure you use, it will be measured back to you.”

He says that whatever measure you use for another person will also be used for you. With the same manner and severity with which you judge another, you too will one day be judged. If you wish to escape judgment, take heed; the choice is yours. Do not judge, so that you may not be judged.

It is said that there was once a monk in a monastery who was not very prompt in carrying out his obediences. Even when the bell rang for the monks to go to church, he would be among the last to arrive.

The others therefore believed that he would be condemned to Hell. He learned beforehand that his death was approaching and called them all together. He said to them, “Brothers and fathers, I am about to depart. Give me your blessing.” When one of them heard him speaking about death with such calmness and saw that he was not troubled at the thought of standing before the Judge and being judged, he asked him, “Are you not afraid that you are going to die?

"You're dying? You, who were hardly ever remiss, but were always there when the bell rang?" And he said to him: "Listen, my elder, I take my stand on one assurance my Lord gave, when He said: 'Judge not, that you be not judged.' All my life I was careful never to judge anyone. That is the label I am taking with me as I go to meet Him." In other words, it was as if he were saying to Him: "Then woe to You!"

Thank you. Have you taken it upon yourself to pronounce even Christ’s judgment?” The monk replied, “And now you are deciding where I ought to go?” It is a very evil and deeply prideful thing to judge another person. Deeply prideful. Especially when people say, “The way he is going, he will be condemned to Hell. The way he is going, he will be lost.”

Who are you, and who am I, to know whether that person will be condemned to Hell—or whether you and I will not be condemned? A human being can change. How do you know what will happen tomorrow? He may repent. How do you know whether there is something else in his life, or whether he has mitigating circumstances in the eyes of God?

Who appointed you as judge? Who appointed me as judge? Generally speaking, this is an evil thing. And the worst of it is that the person who speaks against another is acting out of pride.

And our Christ does not tolerate the proud. Pride is a product of Lucifer. To imagine that you have the authority to sit there and discuss this person and that person is prideful. A person should keep his eyes on his own coffin, not on the coffin of another.

When there is a coffin in your own house, you do not go to carry out the coffin from someone else’s house. But we imagine that everything is in order with us and that we are guilty of nothing. That is precisely why we sit back comfortably and coldly discuss our absent brothers and sisters to their harm.

Saint Augustine, as he is known, had these words written on the plaster all around the entrance hall of his house: “Brother, if you have come here to tear apart the flesh of your absent brother, you have no place here.” In other words: “If you have come here to devour people who are not present, I tell you that you have no place here. You must leave.”

“So why don’t you come by one of these days, and we’ll have a talk? I’ve got things to tell you, and you’ve got things to tell me.” And what is it that we have to say to each other? “Sit down, let me tell you.” So you sit, and the other person sits, and it goes on a quarter of an hour, half an hour, an hour, two hours.

And very often this also happens over the telephone. They speak against someone who is absent, even though that absent person is often innocent of everything they are saying.

Of course, a question immediately arises in many people’s minds, and they say, “So am I sinning when I speak, even if what I say is not a lie?”

Lies? The truth? Is what we are discussing true? If it is a lie, you are a slanderer. But if it is true, you set yourself up as a judge and condemn another person. In the first case, you are deserving of death; in the second, of execution. A human being has no right to judge.

Thank you.

There are different sides to the matter. Yet a person sits and listens, and often becomes a manufactured witness for the defense of a case that is entirely false. You know, many people will even lay their hand upon the Gospel and swear in support of someone, though they know absolutely nothing about the other side. Suppose a woman wants a divorce, wants to leave her husband and take another man.

Every day she sits there, filling your head with the same thing: “He did this to me, and he did that to me, and then he did this, and then that.” The next day it is, “And he did this to me, and that, and something else as well.”

And the next day, the same again. So now you become a witness for the prosecution, and tomorrow you are called into court and testify against Mr. Zampanos: “You have no idea what she suffered! Ask me, Mr. President of the Court. I saw her every day, and I knew what he was doing to her and how he made her life a misery.”

Yet this witness does not even know the other man by sight. These are the so-called manufactured witnesses, who go about accusing, judging, and condemning. When you appear as a witness, you are really telling the judge to condemn him: “I know, and you must judge this man and vindicate the other person.” Yet the truth may be entirely the opposite.

A person does not know how things happened or all the circumstances surrounding each case. It is better to stand aside and ask God to guard him. David said, “Set a watch, O Lord, before my mouth, and a door of enclosure round about my lips.”

If only there were some way for us not to have a tongue—if we are going to use it like this. The tongue is a good thing, as you know. And what a good thing it is when it is used well! But if it is used badly, it would be better for us not to have a tongue at all.

If it is used well, it is good. But if it is used badly, it would be better not to have a tongue—just as it would sometimes be better not to have eyes. I do not know, then, how you stand with regard to this commandment: “Judge not, that you be not judged.”

I repeat, I do not know what state you are in regarding this matter. May you not be guilty. But I see how difficult it is for a person to guard himself. On that day, we shall find ourselves answerable for many things.

We have accused people, stained their honor, and wronged persons. We have done great harm in our lives. Let us ask Christ to bring to our remembrance where we have caused harm, so that, if possible, we may confess it and come to metanoia, to repentance. And let us ask forgiveness altogether even for those things we still do not remember well enough to confess.

Condemnation is poison in the life of a Christian. Guard yourselves from it as much as you can. Keep away from people who never close their mouths. Do not consent to hear accusations against people who are absent. Someone comes to complain to you about her mother-in-law, her daughter-in-law, or her child. Say, “Please, these are matters within your own family.

I do not want to hear them. It is shameful to take such things outside your home. Besides, I cannot benefit you in any way. I can neither tell you that you are right nor tell you that you are wrong. I am not God.

This judgment you want from me—you tell me these things so that I may judge and vindicate you—is not mine to make. I am a sinful human being. I have my own sin. Please, stop, or else I will leave.” We must not give room or encouragement to people who are like swallows, as John Chrysostom says.

“Do not bring swallows into your house,” he says. “Do not bring them in.” For someone invites such people into his home, and from the moment they enter, before they have even said good morning, they begin accusing others and repeating stories about people who are absent. Such people should not be admitted into the house. They should not enter the house.

Basil the Great says that both are equally guilty: the one who speaks and the one who listens. Some people say, “I said nothing. She said it; he said it.” But you listened. You could have stopped that person from the very beginning, before anything was said.

“Please, if you want us to sit and discuss something concerning ourselves, then let us talk. But shall we talk about someone who is not here? No.” There is a fine and instructive story about Napoleon. Once, a lady went rushing straight to the emperor, deeply upset and in tears.

And she began speaking to him against her husband. He sat down at the table, leaned his head on his right hand, and covered his right ear with it. She went on and on at him. I do not know how long he sat there listening to her.

At one point, she interrupts and says:

“Your Majesty, does your ear hurt? Forgive me for tiring you for so many hours, but my case is serious.” “No,” he says, “my ear does not hurt.” “But I see,” she says, “that you have covered it and are standing in that position.”

"Yes," he says, "I'm keeping this one virgin. I'm listening to you with the other one. This one I'm keeping so that I can hear your husband too. I'll summon your husband as well, so I can hear him too, so that I can judge."

Do you understand? He did not rush to tell her, “Yes, you are right,” and so forth. “Really? What a scoundrel! He does such things to you? I shall help you.” Instead, he said, “I am keeping this ear untouched. I shall not allow anything to enter it—not a single word from you.”

“I shall summon your husband and hear him with this ear, and then I shall reach a conclusion.” Many times we have repeated things that were lies. Later we found ourselves ashamed and asked people’s forgiveness, because we had been led astray by other cunning and malicious people, and we believed accusations—or even signed statements—about matters in which those people were innocent.

Besides, when someone has fallen into something, why do you then go over to him and deliver the final blow with your tongue? You can help him rise. You can pray to God for him. You can entreat the Most Holy Theotokos for him—for something he did, something that happened, something he suffered, or something he failed to guard against.

That is what is good. But instead, you discuss him with someone else and say, “Listen, what we have said here stays here, just between us.” If it was meant to stay between the two of you, why did you entrust it to him in the first place?

He will tell someone else, and do you know what he will say? “Let what we have said be washed away like water and salt; this stays between us. I do not want you to… Leave it there.” Then that person will tell another and say the very same thing: “This stays between us.” Do you know what such talk amounts to? It is like pouring water into a cracked jug: it simply leaks away.

Since you did not have the strength to keep it to yourself, how can you tell me to keep it secret? And how can you expect to reproach me afterward? You went and told it. Do you know why you told me? If I was not supposed to repeat it, why did you tell me? Did you tell me out of love for me, or out of malice toward that person?

You told me out of malice toward him, obviously. If it had been out of love, you would have covered him and kept him hidden. You did it out of malice. And if I tell you that 99.99% of Christians are guilty of this very thing, what will you say? And no one has ever, ever brought it to a confessor — unless it was something really blatant, or unless someone has by now refined his conscience in the Christian life and goes searching to see whether he was ever an accuser of another. Only that person will have come to a confessor and said: I accused someone, I spoke, I spoke against another — and what is more, about people we don't even know.

Do you remember that fine, classic story about Aristides the Just?

Once Aristides found himself in the marketplace of Athens while a vote was being held on whether Aristides should be banished. A man was holding a potsherd in his hand. He could not write, but he too had to vote either for or against Aristides.

He happened to approach Aristides himself, without recognizing him, and said, “Please write on this that he should be banished.”

Aristides asked, “Do you know him? Why should he be banished?” “I simply do not want to hear him called ‘the Just’ anymore,” the man replied. “Write it for me.” So Aristides wrote his own name, casting a vote against himself, and handed the potsherd back. The other man then voted for his banishment.

Do you know how many people are like that? On Saturday I was at Petraki Monastery. There was a memorial service. And when I came out with my wife and my sister-in-law, we took a taxi. And the taxi driver says, “So, you're in there with those phonies?” Oh boy, oh boy, oh boy! My wife had gotten in the front seat.

She laid right into him: "And where do you know them from? Who are the phonies, sir? Which of the men in there? Give me names. Tell me by name which one of the people inside there is a phony — which one of them do you actually know?" And so on. And he says, "Well, it's what the papers write, it's what I see." "And how do you know it isn't exactly the other way around — that the phonies are the ones doing the writing, and not the ones they write about? How do you know? You don't know the one and you don't know the other. So how do you open your mouth and pin a label like that on them?" The battle that had to be fought was fought, all the way to Pangrati, where we were going.

In the end, the man apologized and said that he was also an Old Calendarist. “After all, I am an Old Calendarist.” I sat quietly, since my wife had already taken the floor before I could, and I thought, “Let her receive the reward for this.”

I sat and listened to the way people think. The man was ready to drip poison, to tear apart people he did not know and had never met, and to stain people’s reputations, consciences, homes, and so forth. He was ready to do all of that.

Such conduct does not belong to a Christian.

But in order to justify our own misconduct, we dwell on the faults of others—faults which often are not faults at all, but slanders. If someone were to read the Lives of the Saints, he would learn many things about these matters.

One evening, a young woman who was a nun was traveling toward Alexandria. She was dressed as a man—not for fashion, not to show off her figure as women do today, but for the sake of ascesis, of ascetic discipline. For ascesis. And she spent the night at an inn.

That very night at the inn, the innkeeper’s daughter was seduced by a soldier and became pregnant. Later, when her pregnancy was discovered, she blamed the monk who had stayed there, not knowing that the monk was not a man at all, but a nun.

The day came, and they summoned the monk; the monk was declared guilty. Then the day came for her to give birth, and she became demon-possessed. The young man who had committed the sin also became demon-possessed.

And the demon confessed that the monk was not guilty, but that another man, a soldier, was responsible. And that was indeed the truth. The girl gave birth, and afterward the nun took the child and cared for it until it grew up.

In any case, they had expelled her from the monastery, so she remained outside with the child and raised it. In the end, she died. When they went to prepare the one they knew as Theodore—for Theodore was the name used—they discovered Theodora.

Do you understand what slander can do, what sin can do, and how careful a person must be? You have no idea at all what the truth of the matter may be.

The newspapers write things like this. I'm just calling this in as an example; there was no need for it, but I'll bring it in anyway. The newspapers write things like this: "The girlfriend of the man from Preveza." Another one says: "The wife of Michalis the iconographer — her husband caught her and left her."

“The Girlfriend of the Man from Preveza.” People read this, form their judgments, and no one stops to say that perhaps things are not as they appear. But what is the real situation? This woman has been abandoned by her husband,

because her husband is living unlawfully in Arta with a woman from his village. His father had pressed him to take her because she had a large dowry, while his wife was a poor girl.

Do you understand? She lives here in Athens, carrying her child in her arms and wandering the streets in poverty. Meanwhile, her husband presents himself as unmarried, lives unlawfully with the other woman, and has had a child with her in Arta. Yet a journalist writes here that the wife was committing adultery with the man from Preveza, that her husband caught her, and that he left her.

But the truth is exactly the opposite.

A popular saying tells us, “Believe half of what you see and none of what you hear.” Do you understand? It is enough to make you tear your hair out. You may ask me, “Should we not take an interest in all these things that happen?” We should, but with care and discernment.

And as a Christian, you should be far more ready to pray than to discuss the matter and accuse someone. For you may bring other people crashing down—people who do not have the strength to remain standing. I may hear something extremely harsh and ugly and still have the strength to hold firm.

But another person may be vulnerable, and may fall because of what you say, because you lacked the discernment to keep your mouth closed. Very often the story is a lie. But even if what you repeat is true, you must know that if the other person falls because he is weak and cannot remain standing, you will find him hanging around your neck like another pendant.

Do you know how many people have been swallowed up and destroyed through our carelessness and through our tongues? How many have lost their faith or been shaken? A person must therefore turn his attention back to himself.

If a person paid attention to his own faults, sought them out, and concerned himself with them, he would have no time left to discuss the faults of others. Besides, the faults of others do not cover our own.

Our own faults. One of our ancient sages used to say, “Whoever takes another person’s faults to cover his own is like someone washing himself with mud.” For another person’s faults are mud—filth and stench. Why use them to cover your own? Can their mud cleanse your own mud? No, it cannot. Besides, Christ tells you, “Do not judge. Judgment belongs to Me. I am the Judge.”

You are not the judge. You are not the judge. Once, a man died whom the people around him had already condemned to Hell, just as I told you earlier about another man. Of course, we do not know whether he was condemned to Hell or not.

He was spiritually negligent, and in the morning they found him dead. Then someone knocked at one man’s door, and there stood a tall figure, clearly an angel. He said to him, “So-and-so died during the night, and the Lord has sent me to ask where you would be pleased to have Him place his soul.”

Are you higher judges than Christ? The man did not even know yet that the other had died during the night. “Where would you be pleased,” he said, “where would you like Christ to place his soul?”

If someone asked me what I thought about a matter, and I was carried away into discussing it and giving my opinion, that would at least be understandable. But many times, we ourselves start these conversations and go looking for people with whom we can speak coldly against someone else.

Never discuss others, and never accuse them. Satan is cunning and deceitful, and many times he even drives us to kill one another, causes married couples to separate, brothers and sisters to stop speaking to one another, and so on.

And all this over things that are not true. Keep your mouth shut. Say, “I do not know. The Lord knows.”

There was once a man who, unfortunately, was foolish enough to say, “I am not afraid of the devil.” That is a serious thing to say. If he had said, “With God’s help, I am not afraid of the devil,” that would have been somewhat different. But he said, “I am not afraid of the devil.” That was not good at all.

So the devil sent him this message, so to speak: “I will put you in the frying pan and make you dance like a hedgehog.”

And With another person. Do you know what we do to him?

Now, this man loved his wife very much. He had great trust in her, and his wife was very beautiful. One day he had a whitewasher in the house. The man was whitewashing the house. So what does the devil do?

He appeared in the form of the wife’s cousin, whom they had not seen for many years.

He dipped his hands in the lime and knocked at the door. When she saw him, they embraced and kissed, and so on. As he embraced her, he left the prints of his lime-covered hands on both sides of her back.

They kissed and all that. "Do me a favour — let me go and take care of a bit of business just outside, and I'll come back. We'll have lunch here, and Nikos will get to see you too," and this and that and the other. Fine. So the builder leaves and goes off to the shop — he's a relative of theirs.

“Nikolakis, I have come to see you. Unfortunately, I am going to cause you pain, but I must tell you the truth.”

“What is it now?” “I want you to go home and see the marks left on your wife by the whitewasher. Look at the handprints on her back.” “What are you telling me? You will drive me mad!” “Listen to what I am telling you.”

So he got up and went home. There he saw that his wife’s back bore the marks of an embrace from the whitewasher, whose hands had been covered in lime. Just try getting that suspicion out of his mind after that.

That is the devil. But the devil also has his lackeys. Many people become instruments of Satan and do nothing else in life but carry out such work. Woe to the person whom God does not protect.

And woe to the person who does not beg God to cut out his tongue rather than let him utter a word that will cause harm. Do not be hasty. Do not open your mouth so readily. We are all sinners. And when a person remembers that he is a sinner, he cannot bring himself to open his mouth against another.

Let me tell you something personal at this point. I am sorry that I must introduce this thought. Many times I find myself speaking with certain people who have done such things that one could speak to them harshly and openly.

Yet I bind my tongue when this thought passes through me at the same time: “And what have you done, sir? What have you done in your own life? By what right will you judge him, speak about him, or entertain accusations against him? What have you done?”

At that point the advance is halted, the desire to attack and denounce him is cut off, and the whole matter is brought under control. May God bless us all. I have my own debts, and you have yours. You owe a thousand; I owe a hundred thousand; another owes a million; and someone else owes a hundred. We are all guilty.

And that settles the matter. Therefore, when we do not consider our own sins, we are hypocrites. This is what Christ tells us. For there is no one without a vulnerable point, no one who is not guilty, and no one who is beyond reproach in the eyes of Christ.

So how can you, who are guilty in one matter, judge another person in a different matter? You are guilty in this, yet you judge him for that. By what right do you make your own sins seem small and his seem great? Who appointed you to make such valuations and then come out on top, saying that everyone else is like this or that?

Do you not think you are becoming something of a Pharisee? “I am not like the rest of mankind, nor even like this tax collector.” That is exactly how it is. Listen to the reasoning of our Christ. Allow me to repeat it: “Judge not, that you be not judged.”

“For with the judgment you pronounce, you will be judged.” With whatever measure, whatever harshness, and whatever manner you judge another person—whether he is at fault or not; let us even admit that he is at fault—you too will be judged. “I will judge you by that same measure.”

“And with the measure you use, it will be measured back to you.” The way you measure another person, finding nothing good in him, is the way you will be measured. For a Christian always tries to find whatever is good in another person and to cover whatever is bad in him.

Even the worst person has something good in him. There is no one who has nothing good at all. And yet we push aside everything good in people so that we may find one fault and, out of our own malice, talk against them, slander them, and drag their name through the mud.

We do this in matters of family, personal life, business, and every other area. But Someone above is watching. There is an eye that sees and records everything each person does. At every moment, it is as though a reading is being taken of each person’s heart: how he thinks, how much he speaks, how he says every word, and why he said it.

What did he have to gain? What comes out of it? And He goes on and says: "And why do you look at the speck in your brother's eye, but do not notice the beam in your own eye?" You look, He says, into someone else's life and you see a toothpick, and off you go to accuse him, to bring it up against him and tell him all sorts of things.

Meanwhile, He says, you have a beam inside your own eye—a whole roof timber. How can you, hypocrite, with all your own faults, see another person’s toothpick but fail to see your own beam?

For, as you know, there is a vicious circle. I accuse that neighborhood or that family, and they accuse me.

I accuse others, and everyone accuses me. This vicious circle keeps going, and Christ wants to put an end to it, so that this malice may be taken away.

Or how will you say to your brother, “Let me take the speck out of your eye,” when behold, there is a beam in your own eye? Besides, He says, if you do not first cleanse yourself properly and thoroughly, how can you possibly see that tiny, delicate speck in the other person? For this is how God has ordered things.

The other person’s sin amounts to seventy denarii, a hundred denarii, seventy drachmas. But your own sin—the sin of judging him—is, before God, ten thousand talents, six million in prewar currency. How, then, can you, who are so deeply in debt to God, say, “That man is a sinner; the priest is a sinner; the governor is a sinner; the neighbor is a sinner; the mayor is a sinner,” and so on?

How can you say it, He asks, when at every moment you have a beam before the eyes of God?

“First take the beam out of your own eye.” First set yourself right in every respect, so that you can stand before the justice of God. “And then you will see clearly to take the speck out of your brother’s eye.”

Once you yourself have been cleansed, He says—if it is even possible for a person to be cleansed to such a degree—then you will no longer be able to discern even the toothpick in another person’s eye. But we make our own faults smaller: “They are nothing.”

And other people's faults we magnify — we make them enormous. That's the devil. The devil is an eyeglass dealer. He fits us with whatever glasses he likes: glasses that keep us from seeing our own faults, so that we never correct ourselves, and that magnify everyone else's. Do you remember the Chrestomatheia, the old school reader — what we used to learn there years ago? I remember, back in grammar school, it said that man carries two bags.

One, it says, hangs in front and the other behind. He carries two hanging bags, two packs. In the one in front he has placed everyone else’s faults, while his own he has placed behind him. He does not see his own faults, though other people certainly do. Yet he gives no thought to that.

A person does not think about it. That is precisely the problem. Go to the café, the neighborhood, the town square, the playground—go wherever you wish. Go even inside the Church. You will find people gnawing away at the reputations of those who are absent.

Sadly, that is how things are. What, then, does God see, and how will God judge us? He will judge us harshly—very harshly. We therefore need to work upon ourselves: upon our eyes, our hands, our ears, our tongue, and all the rest.

These are good things given by God, but they remain good and are reckoned as good according to how they are used. At times they become instruments of evil, though they themselves are not at fault. Take the tongue, for example. In itself, it is simply flesh and skin within the mouth.

Yet it is a mysterious thing and a great gift from God. In itself it is neither good nor evil; it becomes good or evil according to how its master uses it. A mother may say, “I’ll cut your tongue out!” But what would that accomplish? Should you cut out his tongue, or change the musician within him? The tongue is a violin played by the violinist—the human person. Should we smash the violin because I misuse it and do not know how to play it? The violin is not at fault; the violinist is. So it is with the tongue. It is in the hands of the violinist, the human person, and it may be used to pour out poison wherever he goes.

It may stain, as I told you, whole situations and the reputations of other people, and so forth. The human tongue itself is not at fault. The tongue is like money. Money is neither good nor evil. It becomes good when used properly to meet people’s needs, and it becomes evil when used to destroy other people and the person who possesses it.

It is the same with the tongue. It all depends on how it gets used. The commandment we have is the one David gives: "Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name." So the tongue was given to us to praise the Lord. But the tenant living inside — the human being — is wicked.

He uses his tongue not to praise the Lord, but to blaspheme the Lord.

Take a simple example. The young man, the husband, leaves home and goes to work. The mother-in-law, the daughter-in-law, and the little children remain at home. The mother-in-law is displeased with her daughter-in-law, who, being tired, says something sharp to her.

The woman has the children to care for, the shopping to do, and everything else. She has not kept everything as perfectly as the mother-in-law used to with her own hands. And so, let us say, she says something to her.

When the husband comes home at midday,

"Well, mother, how was your day today?" A long face. So that shows something has happened. "I can see you're upset." And if the son-in-law heard it from somewhere else, then one of her children told him that mother was upset today.

Instead of saying, “Why ask me? Look to your wife and your children,” she could have answered when he said, “I heard that Katina—his wife, for example—said something to you”: “I do not know anything about that.”

For example, what do I know? Well, she is a tired, worn-out woman, raising children and doing all that work. If she says a sharp word to me, is it the end of the world? Just get on with things. Glory to God, we had a good time. Couldn’t he have said that? Of course he could. But perhaps the poor woman—I do not know what she said—said something entirely different, and his wife took it another way. Then she adds the whipped cream on top, piles on all the custard, and serves it up. And then the exclamations invoking the Most Holy Theotokos and Christ begin, and then, you know: ‘I have only one mother. I can find another wife, but I can never have another mother,’ and so on.

But this wretched mouth caused all the trouble. Do you understand? Forgive the expression, but I want to emphasize the point, because that is how things are. I have not come from the Pleiades or from Mars. I live in this world; I have lived this life.

And I know it. I speak from personal experience. Could she not have covered the matter over, even supposing that it really happened? Of course she could. But her malice would not allow it. She did not use her tongue as she should have.

The Wisdom of Sirach in the Old Testament gives us a fine example. Pay attention to it. When one person says something harsh to another—as in the case I am describing, where the daughter-in-law said something to her mother-in-law—she may have said, “The days when you did things your way are over.” I do not know exactly how she put it; perhaps she said it in self-defense.

When such a word leaves the mouth, it may just as easily have come from the mother-in-law’s mouth. Then, when the husband came home at midday, he might have heard from his wife: “Your mother was after me all day and did this and that to me.”

Could she not have said instead, “Why speak harshly about them? We do not know where we ourselves may be tomorrow. We may become worse than they are. Go on with your work, my husband”? Could she not have said that?

She could have. Things can turn out one way or the other. Sirach says that when a bitter word leaves anyone’s mouth, it is like a burning coal flying out. Has it never happened to you while censing the house that the charcoal burst and fell onto the floor?

What do you do? You run to find it. Where's the coal? It fell somewhere. Otherwise, there's a fire. Isn't that so? That's how it is. So this coal, he says, the one that got away, the one that could well turn into a blaze — it can also be put out, he says.

If you blow on the coal and pile wood over it, it will become a blaze. But if you spit on it, it will go out. Both the blowing and the spittle come from your own mouth. Why, then, are you so malicious? Why do you not use your tongue to smother the fire that is about to flare up—to keep husband and wife from separating, brothers and sisters from falling out, and a household from being filled with bitterness? Why do you instead pile on the wood yourself, add still more, and blow upon it until it becomes a great fire?

And you never forget the offense. “Not even the grave will take it from my memory,” you say. The grave may not take it from your memory, but neither will you ever come out from under its stone. For how can you ever cultivate yourself and become truly human? You are not acting like a human being but like a beast, whatever you may present yourself to others as being. If you do not have the strength to use your tongue for good, to bring good even out of evil, but instead seek to bring evil out of good, then God will not forgive you.

Yes, that is how things stand. Many things we would have prevented in time. Many situations we would have headed off before they ever began. The tongue was given to us by God so that God may be glorified, so that people may be sheltered and their faults covered over rather than exposed, so that people may be comforted, so that we may help one another and come to an understanding with one another.

That is why it was given. It was not given to judge and condemn, or, like a venomous serpent, to spew poison from morning till night. You may not be among those brethren who accuse others, but you may be among those who listen to them. Guard yourselves. Guard yourselves.

When you get up and leave a place where people are condemning others, as I said earlier, they will be left talking to the wall and biting their lips. They need someone to listen. The devil wants an accomplice. He wants to draw someone else into this condemnation and this destruction.

Condemnation is a grave sin. And, I repeat, it becomes especially grave because it remains unconfessed. We have never thought to ask forgiveness—never. I myself often spoke against Father Augustine.

That is, I do not agree with the extremes to which he goes, and I often spoke about this. My conscience reproved me. Thus, everything I said was true, and I was obliged to defend it, my conscience still reproved me. Besides confessing it, I sought an opportunity to meet him and ask his forgiveness personally.

And God arranged it in His providence, and I met him at a hotel; we were staying in the same hotel.

So I asked for permission to go and pay my respects to him, and I said to him, «You know how much I give you.»

Then I said, “Forgive me and bless me. We do not agree, but bless me.” “All right, blessed one,” he replied. “Not everyone agrees with me.” Yet within myself, I felt that I also had to ask his forgiveness personally, if possible.

Because then the matter is put right. It is a sin against God and a sin against one’s neighbor. I had not insulted the man or accused him. I had simply said, “I disagree; I do not agree,” and explained why I disagreed.

But to some extent, we do not know where genuine concern ends and condemnation begins. That is precisely why it is good to keep your mouth shut and let the other person have the last word, because it is before his own Lord that he stands or falls; it is not for me to pass judgment. This is a subtle matter, then, and one we must be careful about. Yet we are ready to sit down with baskets full of gossip and discuss this person and that person. We will even dig up the dead and talk about them too.

We do it in the marketplace, in the street, and everywhere else.

and so on, as though nothing had happened. Then we go home and eat bean soup without oil, because it was Wednesday. After devouring people with our words—both the dead and the living—we then go and eat bean soup without oil because it is Lent. This is a delusion, and I want to draw your attention to this point. These, then, are not blessed words; they are accursed words. James, the Brother of the Lord, whose feast we celebrate today, speaks succinctly about these rotten words in the first chapter, saying the following:

"Let no corrupt word proceed out of your mouth" — that is, don't let a single evil word come out of your mouth. And Paul says to the Romans: "Who are you to judge another man's servant?" Doesn't he have a master of his own? Doesn't he have the Lord? Who are you to sit in judgment on him and say, "He did wrong," or, "He did right"? Who called you in to kick up all this fuss?

And Saint Gregory the Theologian says:

“Nothing is so sweet to people as condemning the faults of others.” There is nothing sweeter, he says, than hearing someone being accused—whether they are talking about a nun, a bishop, a young woman, a widow, or whoever it may be. There is nothing sweeter, he says.

You sit there and listen, careful not to miss a single word. «Nothing is so sweet and so gratifying to human ears as to condemn what belongs to others» — that is, to talk about other people.

And the divine Chrysostom says: "Condemnation, once it is uttered, has overturned souls and cast them down." It has overturned souls that were standing firm, and brought them down, sunk them like a ship going under, and they were punished for the judgments they passed on others. And Matthew says the very thing I told you: "By your words you will be justified, and by your words you will be condemned."

Did you find words with which to shelter him or her—to cover this person or that person—and say, “How do you know? How do I know where I may find myself tomorrow?” Let us pray that God will shelter her, that family, that young woman, that priest, that nun, that lady, and that gentleman who has taken this path. This is what God desires, not condemnation. “Therefore you are without excuse, O man, whoever you are who judge; for in judging another, you condemn yourself.” At the very moment you judge another, he says, you condemn yourself, because God will call you to account.

Therefore, as John Chrysostom says elsewhere, “Let us not become harsh judges of others, lest we ourselves be called to give a strict account.” Let us not become harsh judges of other people, because God will also demand an account from us.

And if the words of David are applied—“If You, O Lord, should mark iniquities, O Lord, who could stand?”—who can stand when Christ sets up His scales and takes His measure in order to judge a human being?

Who can stand before Him? And yet I have the audacity to pass judgment so lightly on people I do not know at all, not even by sight—whether they are politicians or military officers, clergy or laypeople, or whatever else they may be. I do not know who they are or what they are.

“Leave me to my sins; leave me to my own condition, my child.” That is the answer we should give. Forgive me both for the manner and for the tone in which I have spoken. But hold fast to this. I pray that you do not belong to this category and are not guilty of this sin, and that I alone, who am speaking about it at this moment, may be guilty of it—for I believe that even for what I am saying now, I must go to Holy Confession again.

Therefore I pray that the Lord may have mercy on us all and bless us. If we have fallen, may we rise again in metanoia and after Holy Confession. If we are standing, may He help us not to fall. Amen.

Απόψε το βράδυ ήθελα να μιλούσα, με τη χάρη του Θεού, για μια ευπερίστατη, όπως θα λέγαμε, αμαρτία, που δυστυχώς όλοι μας, άλλοι λίγο και άλλοι πολύ, τη διαπράττουν. Ευχαριστούμε. Είναι η αμαρτία η λεγομένη της κατακρίσεως. Σήμερα η Εκκλησία μας εορτάζει τον Αδελφόθεο Ιάκωβο, ο οποίος στην επιστολή του κατεξοχήν γράφει για το θέμα αυτό της κρίσεως, που εμείς, με ελαφρά τη καρδία, όπως θα λέγαμε, είμεθα έτοιμοι ανά πάσα στιγμή, χωρίς να εξετάσουμε.

Ευχαριστούμε. Και χωρίς πολλές φορές να μας ζητήσει και κανένας λόγον, και κρίνουμε και κατακρίνουμε.

Θέλω να πιστεύω ότι δεν υπάρχει γλώσσα που να μην είναι ένοχη σε αυτή την αμαρτία. Αν ο Χριστός μας, ως άλλος παθολόγος, πάρει ένα κουτάλι στο χέρι του και πει στον καθένα μας: «Για άνοιξε το στόμα σου να ειδώ τη γλώσσα σου, να ειδώ πόσους παπάδες έχεις φάει, πόσους δεσποτάδες, πόσους γειτόνους, πόσους συναδέλφους».

Δεν θα βρεθεί γλώσσα που να μην είναι μεμολυσμένη. Και εν τούτοις αυτό το αμάρτημα δεν φτάνει στον εξομολόγο. Κι άλλα αμαρτήματα κάνουμε. Άνθρωποι είμεθα, θα πίπτομεν· χωματένιοι είμεθα, θα αμαρτάνομεν.

Αλλά αυτό διαλάθει, κρύβεται, δεν θεωρείται πάρα πολύ αμαρτία. Το να συζητεί ένας άνθρωπος εις βάρος ενός άλλου και κατεξοχήν απόντος. Διότι, ως επί το πλείστον, οι συζητήσεις γίνονται απόντος του θύματος.

Το θύμα λείπει, δεν ακούει, δεν μας βλέπει, ούτε το βλέπουμε. Λέγω, λοιπόν, αυτό το αμάρτημα καλό θα ήταν να το συζητούσαμε απόψε, ώστε να προσέχουμε, διότι δεν έχει φτάσει σε εξομολόγηση σε πολλούς ανθρώπους.

Δεν το πιάνουνε ότι είναι αμάρτημα. Μπορούν να πούνε για κάτι τι άλλο, που ξέρω εγώ, που κατακράτησαν μια δραχμή κάποιου, που είχανε κάποια άλλη, ξέρω εγώ, δύσκολη κατάσταση με τον γείτονα, με τον συνεταίρο, με την πεθερά, με τον γαμπρό, με τη νύφη, με τον αδελφό. Χίλια δυο άλλα πράγματα μπορούν να έρθουν στην εξομολόγηση.

Αυτή η κρίση, η κατάκριση η λεγομένη, δεν έχει φτάσει στην εξομολόγηση. Και είναι πολύ φοβερό αμάρτημα. Ο Χριστός μας δεν το δέχεται αυτό. Δεν το θέλει. Η κρίση είναι μια υπόθεση που έχει σχέση μόνο με τον Χριστό.

Οι άνθρωποι μεταξύ των είναι συγκατηγορούμενοι. Κατηγορούμενος κι εγώ, κατηγορούμενος κι εσύ. Τι τώρα να συζητούμε και τι να κατηγορούμε ο ένας τον άλλον, εφόσον είμεθα και οι δύο υπεύθυνοι; Και εν τούτοις δεν το προσέχουμε. Και είναι ταυτόχρονα μια θρασύδειλη αμαρτία, εφόσον είμεθα θρασείς όταν είναι απών αυτός που συζητούμε, είμεθα δειλοί όταν είναι μπροστά.

Αυτά. Να το συζητήσουμε το θέμα. Δεν είναι όμορφο αυτό το πράγμα. Δεν μας τιμά, ούτε σαν χριστιανούς ούτε σαν ανθρώπους. Αλλά έλα που δεν μπορείς, έλα που δεν μπορώ, έλα που δεν μπορούμε. Παρότι αυτή τη γλώσσα την έχει βάλει από μέσα από τα δόντια, ώστε, όταν θα έρθει να πει κάτι το οποίο δεν είναι σωστό ή δυνατό, να τη δαγκώνουμε.

Να μην μιλήσει. Όμως μιλεί. Στον Ευαγγελικό νόμο ο Χριστός μας έχει πει το εξής, συγκεκριμένως, στο Ζ΄ κεφάλαιο, στίχος 1 και κατωτέρω: Είναι σαν να λέει: «Μη κρίνετε, κύριοι, ίνα μη κριθείτε. Μη κρίνετε, ίνα μη κριθείτε. Εν ω γαρ κριματι κρινετε κριθησεσθε, και εν ω μετρω μετρειτε μετρηθησεται υμιν».

Με ό,τι μέτρο, λέει, μετράς τον άλλον, θα μετρηθείς κι εσύ, και με τον τρόπο και τη σκληρότητα που κρίνεις τον άλλον, θα κριθείς κι εσύ μια ημέρα. Αν θέλεις να αποφύγεις την κρίση, πρόσεξε, εσύ θα το δείξεις. Μη κρίνεις, να μην κριθείς.

Κάποτε σε ένα μοναστήρι, λέγεται, είτο ένας μοναχός, ο οποίος δεν ήταν πολύ έτσι ευκίνητος στα διακονήματα. μα και σε αυτή την εκκλησία, όταν κτυπούσε για να πάνε οι μοναχοί, αυτός πήγαινε από τους τελευταίους.

Οι άλλοι, λοιπόν, τον είχαν ότι θα κολαστεί. Αυτός προγνώρισε το θάνατό του και τους εκάλεσε όλους. Και τους λέει: «Αδελφοί και πατέρες, εγώ θα φύγω, ευλογείτε». Όταν άκουσε ένας και όταν είδε με τέτοια ψυχραιμία να ομιλεί περί θανάτου και να μην τον απασχολεί ότι θα βρεθεί μπροστά στον κριτή και θα κριθεί, του λέγει: «Και δεν φοβείσαι που θα πεθάνεις;

«Πεθαίνεις, εσύ που σχεδόν δεν ήσουν ασυνεπής ποτέ, μα ήσουν πάντοτε εκεί όταν χτυπούσε η καμπάνα;» Του λέει: «Άκουσε, γέροντά μου, εγώ στέκομαι σε μια διαβεβαίωση του Κυρίου μου, που είπε: “Μη κρίνετε, ίνα μη κριθείτε”. Φρόντισα στη ζωή μου να μη κρίνω κανέναν. Αυτή την ταμπέλα παίρνω και πηγαίνω να Τον συναντήσω». Δηλαδή, σαν να Του έλεγε: «Αλλοίμονό Σου, Εσύ!»

Ευχαριστώ. Και του Χριστού ακόμη την κρίση;» «Και κανονίζεις τώρα πού πρέπει να πάω εγώ». Είναι πολύ κακό πράγμα, πολύ εγωιστικό πράγμα να κρίνεις τον άλλον. Πολύ εγωιστικό. Και μάλιστα, όπως λένε πολλοί: «Όπως πάει αυτός, θα κολαστεί. Όπως πάει αυτός, θα χαθεί».

Ποιος είσαι εσύ κι εγώ που ξέρεις αν αυτός θα κολαστεί και αν εσύ κι εγώ δεν θα κολαστούμε; Ο άνθρωπος είναι τρεπτός. Πού ξέρεις αύριο τι θα γίνει; Αυτός μπορεί να μετανοήσει. Πού ξέρεις εάν αυτός έχει κάτι τι άλλο ή έχει ελαφρυντικά στα μάτια του Θεού;

Ποιος σε έβαλε κριτή εσένα; Ποιος με έβαλε κριτή εμένα; Είναι κακό πράγμα αυτό, εν γενικές γραμμές. Κι εκείνο δε που είναι το κορύφωμά του είναι ότι ο άνθρωπος ο οποίος ομιλεί για τον άλλον είναι εγωιστής.

Και τους εγωιστάς ο Χριστός δεν τους ανέχεται. Ο εγωισμός είναι εωσφορικό προϊόν. Για να έχεις τη δύναμη να κάθεσαι να συζητήσεις για τον Άλφα και το Βήτα, αυτό είναι εγωιστικό. Ο άνθρωπος θα πρέπει να βλέπει το φέρετρο το δικό του, μην βλέπει το φέρετρο του άλλου.

Και όταν έχεις φέρετρο στο σπίτι το δικό σου, δεν πηγαίνεις να βγάλεις το φέρετρο του σπιτιού του άλλου. Αλλά εμείς νομίζουμε ότι είμαστε τακτοποιημένοι, δεν ευθυνόμεθα σε τίποτα. Γι' αυτό ακριβώς καθήμεθα και στρογγυλοκαθήμεθα, μάλιστα, και συζητούμε ψυχρώς εις βάρος απόντων αδελφών μας.

Ο ιερός λεγόμενος Αυγουστίνος, στο σπίτι του, στο χολ, είχε γράψει επάνω στο κονίαμα γύρω γύρω: «Αδελφέ, εάν ήρθες ώδε ίνα κατασπαράξεις κρέας απόντος αδελφού σου, ούκ έχεις θέσην ώδε». «Εάν ήρθες εδώ να φας ανθρώπους οι οποίοι δεν είναι παρόντες, σου λέγω ότι δεν έχεις θέση εδώ. Να φύγεις».

Και εσύ δεν έρχεσαι καμιά μέρα να πούμε τίποτα; Έχω να σου πω, κι εσύ να μου πεις. Και τι έχουμε να πούμε εμείς; «Κάτσε να σου πω». Κάθεσαι και κάθεται ένα τέταρτο και μισή ώρα και μία ώρα και δυο ώρες.

Και αυτό συμβαίνει και από τηλεφώνου πολλές φορές. Και συζητούν εις βάρος κάποιου απόντος. που πολλές φορές αυτός ο απών είναι αθώος για όλα αυτά τα οποία συζητούν αυτοί.

Βέβαια, έρχεται αυτομάτως σε πολλούς ανθρώπους η ερώτηση και λένε: «Ώστε αμαρτάνω όταν μιλώ; Όχι ψέματα».

Ψέματα; Αλήθεια; Αυτό που συζητούμε είναι αλήθεια; Εάν είναι το ψέμα, θα ήσουν συκοφάντης. Τώρα που είναι αλήθεια, είσαι κριτής και κατακρίνεις. Και στη μία περίπτωση είσαι για θάνατο και στην άλλη περίπτωση είσαι για εκτέλεση. Δεν έχει το δικαίωμα ο άνθρωπος να κρίνει.

Ευχαριστώ.

τις πλευρές του πράγματος. Πάντως, ο άνθρωπος κάθεται και ακούει και πολλές φορές είναι φτιαχτός μάρτυρας υπερασπίσεως μιας υποθέσεως η οποία είναι τελείως ψέματα. Ξέρετε, πολλοί άνθρωποι φτάνουν να παλαμίσουν και το Ευαγγέλιο ακόμη υπέρ ενός ανθρώπου, που την άλλη πλευρά δεν την ξέρουν καθόλου. Είναι μία που θέλει να πάρει το διαζύγιο, να χωρίσει τον άντρα της, να πάρει κάποιον άλλον.

και κάθεται κάθε μέρα και σου πιπιλίζει το μυαλό «Και αυτό μου έκανε και εκείνο μου έκανε και τ' άλλο μου έκανε και τ' άλλο μου έκανε». Την άλλη μέρα: «Και τούτο μου έκανε και τ' άλλο μου έκανε και τ' άλλο μου έκανε».

Την άλλη μέρα. Και γίνεσαι εσύ μάρτυς τώρα κατηγορίας και αύριο καλείσαι στο δικαστήριο και βάλεις τον κ. Ζαμπάνο. ξέρεις τι υπέφερε Εγώ, εμένα να ρωτήσεις, κ. Πρόεδρε, που την είχα κάθε μέρα και εγώ ήξερα τι της κάνει, που της ψήνει το ψάρι στα χείλη».

Και δεν τον ξέρει ούτε κατά πρόσωπο τον άνθρωπο τον άλλο. Είναι οι φτιαχτοί, οι λεγόμενοι αυτοί μάρτυρες, που πηγαίνουν και κατηγορούν και κρίνουν και κατακρίνουν. Δηλαδή, όταν πας μάρτυς, πάει να πει, λες στον πρόεδρο να τον δικάσει: «Εγώ ξέρω και πρέπει να τον δικάσεις αυτόν, Να δώσει το δίκαιο εκεί Και το δίκαιο είναι τελείως αντίθετο.

Δεν ξέρει ο άνθρωπος πώς και τι γίνεται και υπάρχει γύρω από κάθε υπόθεση. Καλά είναι να κάθεται στην άκρη και να παρακαλεί τον Θεό να τον φυλάξει. Ο Δαβίδ έλεγε: «Θοῦ Κύριε φυλακὴν τῷ στόματί μου». καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου.

Αν υπήρχε τρόπος να μην έχουμε γλώσσα. Προκειμένου να έχουμε γλώσσα. Που είναι αγαθόν, όπως ξέρετε. Και τι αγαθόν η γλώσσα, ε; Αν χρησιμοποιηθεί καλώς, ε. Αν όμως χρησιμοποιηθεί κακώς, είναι καλύτερα να μην έχουμε γλώσσα, προτιμότερο να μην έχουμε.

Αν χρησιμοποιηθεί καλώς. Εάν όμως χρησιμοποιηθεί κακώς, είναι καλύτερα να μην έχουμε γλώσσα, προτιμότερο να μην έχουμε γλώσσα, όπως να μην έχουμε και μάτια. Ξέρω λοιπόν εσείς τι έχετε γύρω από αυτή την εντολή, το μη κρίνετε ή να μη κριθείτε.

Δεν ξέρω, επαναλαμβάνω, εσείς σε ποια κατάσταση είστε αναφορικώς με το σημείο αυτό. Είθε να μην είσαστε ένοχοι. Όμως εγώ βλέπω πόσο δύσκολο πράγμα είναι ο άνθρωπος να φυλάξει τον εαυτόν του. Θα βρεθούμε εκείνη την ημέρα με πολλά πράγματα.

Έχουμε κατηγορήσει ανθρώπους, έχουμε σπιλώσει τιμές, έχουμε αδικήσει πρόσωπα. Έχουμε κάνει μεγάλη ζημιά στη ζωή μας. Και να παρακαλέσουμε τον Χριστό να μας υπενθυμίσει πού έχουμε κάνει ζημιές, ώστε, ει δυνατόν, να μπορέσουμε να εξομολογηθούμε, να μετανοήσουμε ή, συλλήβδην, να ζητήσουμε συγχώρηση και για εκείνα τα οποία δεν θυμόμαστε ακόμη να τα εξομολογηθούμε.

Η κατάκριση είναι δηλητήριο μέσα στη ζωή του χριστιανού. Φυλαχτείτε όσο μπορείτε. Φύγετε μακριά από τους ανθρώπους που δεν κλείνουν το στόμα τους. Μην δέχεστε να ακούτε κατηγορίες εναντίον απόντων ανθρώπων. Έρχεται να σου πει κατά της πεθεράς της, έρχεται να σου πει κατά της νύμφης της, έρχεται να σου πει κατά του παιδιού του. Σε παρακαλώ. Αυτά είναι οικογενειακά σας.

Εγώ δεν θέλω να τα ακούσω. Είναι ντροπή να τα βγάζεις έξω από το σπίτι σου αυτά. Άλλωστε, εγώ δεν έχω σε τίποτα να σε ωφελήσω. Ούτε να σου πω «έχεις δίκιο», ούτε να σου πω ότι έχεις άδικο. Εγώ δεν είμαι Θεός.

Η κρίση αυτή, που μου τα λες για να κρίνω εγώ και να σε δικαιώσω, δεν είναι δική μου. Εγώ είμαι άνθρωπος αμαρτωλός. Έχω τη δική μου αμαρτία. Σε παρακαλώ, σταμάτησε. Ή θα φύγω εγώ. Δεν πρέπει να δίνουμε και να ενθαρρύνουμε ανθρώπους οι οποίοι είναι χελιδόνες, όπως λέει ο θείος Χρυσόστομος.

«Μη εισαγάγεις», λέει, «χελιδόνας εις την οικία σου, μη εισαγάγεις». Διότι ο άνθρωπος ο οποίος βάζει ανθρώπους μέσα στο σπίτι του. Και από τη στιγμή που θα μπουν μέσα, πριν πουν την καλημέρα, αρχίζουν την κατηγορία και μεταφέρουν υποθέσεις ανθρώπων απόντων. Δεν πρέπει να μπουν στο σπίτι οι άνθρωποι αυτοί. Οι άνθρωποι αυτοί δεν πρέπει να μπουν στο σπίτι.

Ο Μέγας Βασίλειος λέει ότι ο άνθρωπος είναι εξίσου ένοχος, και αυτός που λέγει αλλά και αυτός που ακούει. Γιατί λένε ορισμένοι: «Εγώ δεν είπα τίποτα. Αυτή είπε, αυτός είπε». Εσύ ήκουσες. Θα μπορούσες να τον σταματήσεις από την πρώτη στιγμή, να μην πει τίποτα.

Σε παρακαλώ, θέλεις να καθίσουμε να μιλήσουμε κάτι δικό μας; Να μιλήσουμε. Όμως να μιλήσουμε για έναν που δεν είναι εδώ; Όχι. Ωραία είναι μια διδακτική συμπεριφορά, όπως λέγεται, του Ναπολέοντος. Κάποτε πήγε μια κυρία φουριόζα και κλαμένη στον βασιλιά, κατευθείαν.

Και του λέγει εναντίον του ανδρός της. Αυτός εκάθησε στο τραπέζι και έγειρε το κεφάλι του επάνω στο χέρι του το δεξί. Εσκέπασε το δεξί του αυτί με το χέρι του. Και κάθισε, μονότερμα τον έπαιξε. Δεν ξέρω πόση ώρα και την άκουσε

Σε μια στιγμή διακόπτει αυτή. Και λέγει:

«Μεγαλειότατε, σας πονάει το αυτί σας; Με συγχωρείτε που σας εκούρασα τόσες ώρες. Αλλά είναι σοβαρή η υπόθεσή μου». «Όχι», λέει, «δεν με πονάει το αυτί μου». «Μα βλέπω», λέγει, «το έχετε καλύψει και στέκεστε σε αυτή τη θέση».

«Ναι, το φυλάττω», λέει, «παρθένο αυτό. Σε ακούω», λέει, «με το άλλο. Αυτό το φυλάττω, να ακούσω και τον άντρα σου. Θα καλέσω και τον άντρα σου, να ακούσω και αυτόν, για να μπορέσω να κρίνω».

Καταλάβατε; Δεν έστεψες να της πεις ναι έχεις δίκιο κλπ. «Αλήθεια, βρε τον παλιάνθρωπο. Σου κάνει τέτοια πράγματα; Εγώ θα σε βοηθήσω». «Αυτό το φυλάττω», λέει, «παρθένο. Δεν θα αφήσω τίποτα να μπει, καμιά κουβέντα δική σου μέσα.

Να καλέσω και τον άντρα σου, να ακούσω τον άντρα σου από αυτό το αυτί, για να βγάλω το συμπέρασμα». Πολλές φορές μεταφέραμε λόγια τα οποία ήσαντε ψέματα. Και βρεθήκαμε εκ των υστέρων ντροπιασμένοι και ζητήσαμε συγγνώμη από τους ανθρώπους, διότι παρεσύρθημε από άλλους καπάτσους και κακούς ανθρώπους και πιστέψαμε ή υπογράψαμε για θέματα για τα οποία οι άνθρωποι ήσαντε αθώοι.

Άλλωστε, όταν ένας άνθρωπος πέσει σε κάτι, γιατί εσύ πηγαίνεις από πάνω τώρα με τη γλώσσα σου και του δίνεις τη χαριστική βολή; Μπορείς να τον σηκώσεις, μπορείς να προσευχηθείς στον Θεό για αυτόν τον άνθρωπο, μπορείς να παρακαλέσεις την Παναγία για αυτόν τον άνθρωπο, για κάτι που έκανε, για κάτι που συνέβη, για κάτι που υπέστη, για κάτι που δεν πρόσεξε.

Αυτό είναι καλό. Το να τον συζητήσεις με τρίτον και να του λες, του τρίτου: άκουσε ότι είπαμε εδώ θα μείνουνε, ε, μεταξύ μας αυτά. Άμα ήταν να μείνουν μεταξύ σας, γιατί τα ανέθεσες σ’ αυτόν.

Αυτός θα τα πει στον άλλον και ξέρεις τι θα πει; «Ό,τι είπαμε, νερό κι αλάτι, ε, μεταξύ μας αυτά. Δεν θέλω να... Άσ' το». Και ο άλλος θα το πει στον άλλον και θα πει το ίδιο, ξέρεις. «Μεταξύ μας αυτά». Ξέρετε τι πάει να πει λόγος τέτοιος; Είναι σαν να ρίχνεις νερό μέσα σε ένα σταμνί ραγισμένο και φεύγει.

Εφόσον εσύ δεν είχες τη δύναμη να το βαστίξεις αυτό, πώς μου λες να το βαστίξω εγώ μυστικό και πώς έχεις αξίωση να με παρατηρήσεις εκ των υστέρων; Πήγες και το 'πες. Ξέρετε γιατί μου το 'πες εμένα; Αν ήταν να μην το πω, γιατί μου το 'πες; Από αγάπη μου το 'πες ή από κακία προς εκείνον;

Ασφαλώς από κακία προς εκείνον μου το είπες. Και αν ήταν από αγάπη, θα τον σκέπαζες εκείνον. Το έκανες από κακία. Και αν σας πω ότι το 99,99% των χριστιανών είναι ένοχοι σε αυτό το πράγμα, τι θα πείτε; Και δεν έχει φτάσει ποτέ, μα ποτέ, κανείς σε εξομολόγο, εκτός αν είναι κανένα χοντρικό ή αν κανένας έχει λεπτύνει πλέον στον Χριστιανισμό τη συνείδησή του και αναζητεί να βρει μήπως υπήρξε κατήγορος ποτέ. Και μόνο αυτός θα έχει φτάσει σε εξομολόγο να πει ότι κατηγόρησα, ότι εμίλησα, ότι είπα εναντίον, και μάλιστα για πρόσωπα τα οποία δεν γνωρίζουμε.

Θυμόσαστε εκείνο το ωραίο, το κλασικό, του Αριστείδου του Δικαίου, ε;

Βρέθηκε κάποτε ο Αριστείδης στην αγορά των Αθηνών και γινόταν δημοψήφισμα τότε εναντίον του Αριστείδου, να τον διώξουν από εδώ πέρα ή όχι. Και ένας είχε ένα όστρακο στο χέρι, ο οποίος δεν ήξερε γράμματα, και έπρεπε κι αυτός να ψηφίσει υπέρ ή κατά του Αριστείδου.

Και έπεσε επάνω στον ίδιο τον Αριστείδη, τον οποίον δεν εγνώριζε. λέει μου γράψε εδώ πέρα σε παρακαλώ να φύγει

λέει τον ξέρεις εσύ γιατί να φύγει «Πάλι, δεν θέλω να τον ακούω που τον λένε δίκαιον», λέει, «δεν θέλω». «Γράψε μου», και έρχεται ο Αριστείδης επάνω εναντίον του εαυτού του. Και το έδωσε και ψήφισε ο άλλος να φύγει.

Ξέρετε πόσοι τέτοιοι είναι; Το Σάββατο ήμουν στη Μονή Πετράκη. Ήταν ένα μνημόσυνο. Και όταν βγήκα έξω με τη γυναίκα μου και με την κουνιάδα μου, πήραμε ένα ταξί. Και λέει ο ταξιτζής: «Εδώ, σε αυτούς τους λούστρους είστε;» Πω πω πω πω! Η γυναίκα μου είχε μπει μπροστά.

Τον πήρε αράδα: «Πού τους γνωρίζετε εσείς; Ποιοι είναι οι λούστροι, κύριε; Απ’ αυτούς εδώ μέσα ποιος; Πείτε μου ονομαστικώς. Πες μου ονομαστικώς ποιος είναι ο λούστρος από αυτούς που είναι εδώ πέρα μέσα, ποιον γνωρίζετε εσείς;» Και λοιπά. Να λέει: «Γράφουν οι εφημερίδες, βλέπω». «Και πού ξέρεις αν είναι το τελείως αντίθετο και είναι εκείνοι που γράφουν και όχι εκείνοι για τους οποίους γράφουν; Πού το ξέρεις; Ούτε τον έναν ξέρεις ούτε τον άλλον ξέρεις. Πώς ανοίγεις το στόμα σου και δίνεις αυτόν τον χαρακτηρισμό;» Έγινε η μάχη που έπρεπε να γίνει μέχρι το Παγκράτι που πήγαμε.

Εν τω τέλει ζήτησε συγγνώμη ο άνθρωπος αυτός και είπε ότι ήταν και παλαιοημερολογίτης. «Όλα, είμαι παλαιοημερολογίτης». Εγώ κάθισα, εφόσον έχει πάρει η γυναίκα μου τον λόγο, πρόλαβε και πήρε αυτή τον λόγο, λέω: «Ας πάρει αυτή τον μισθό».

Κάθισα να ακούσω πώς σκέπτονται οι άνθρωποι. Έτοιμος να στάξει δηλητήριο, να τσακώσει ανθρώπους τους οποίους δεν ξέρει, δεν τους ήξερε, να σπιλώσει ανθρώπους, συνειδήσεις, σπίτια κλπ. Έτοιμος ο άνθρωπος.

Και τούτο, αυτό δεν είναι ίδιον χριστιανού.

Αλλά εμείς, για να δικαιολογήσουμε τις αταξίες τις δικές μας, στεκόμαστε στα σφάλματα των άλλων, τα οποία πολλές φορές δεν είναι σφάλματα, αλλά είναι συκοφαντίες. Εάν διάβαζε κανείς τα συναξάρια, πολλά πράγματα θα είχε να μάθει για τα θέματα αυτά.

Πήγε μια κοπέλα ένα βράδυ, μοναχή, προς την Αλεξάνδρεια. Όμως αυτή η κοπέλα είχε ενδυθεί αντρικά. Όχι για μόδα, να δείξει τις γραμμές της όπως οι σημερινές, αλλά για άσκηση. Για άσκηση. Και έμεινε σε ένα χάνι ένα βράδυ.

Στο χάνι εκεί η κοπέλα του έχοντος το χάνι διεφθάρη με έναν στρατιώτη το βράδυ εκείνο και έμεινε έγκυος, και εκ των υστέρων, όταν απεκαλύφθη η εγκυμοσύνη, την έριξε στον καλόγερο που έμεινε εκεί, χωρίς να γνωρίζει όμως ότι ο καλόγερος δεν ήταν καλόγερος, αλλά ήταν καλογραία.

Ήρθε η μέρα, καλέσανε τον καλόγερο· ένοχος ο καλόγερος. Ήρθε η μέρα να γεννήσει, δαιμονίζεται. Και δαιμονίζεται και αυτός ο νεαρός, ο οποίος είχε κάνει την αμαρτία.

Και ομολογεί αυτό το δαιμόνιον, ομολογεί ότι δεν είναι ο καλόγερος ένοχος, αλλά ένας στρατιώτης άλλος, έτσι, Και πράγματι έτσι ήτανε. Γεννάει αυτή και το παίρνει αυτή στη συνέχεια και το περιποιείται, το παιδί, μέχρι που μεγάλωσε.

Εν πάση περιπτώσει, έπειτα την έδιωξαν από το μοναστήρι, έμεινε έξω με το παιδί, το μεγάλωσε κλπ., και το αποτέλεσμα ήτο να πεθάνει. Και πηγαίνουν να ετοιμάσουν τον λεγόμενον Θεόδωρον — Θεόδωρος λέγεται — και βρήκανε Θεοδώρα.

Καταλάβατε τι κάνει η συκοφαντία, τι κάνει η αμαρτία, πόσο προσεκτικός πρέπει να είναι ο άνθρωπος. Δεν ξέρεις καθόλου περί τίνος πρόκειται.

Γράφουν οι εφημερίδες κάτι τέτοια. Απλώς το επιστρατεύω αυτό· δεν χρειαζόταν, αλλά το επιστρατεύω. Γράφουν οι εφημερίδες κάτι τέτοια: «Η φιλενάδα του Πρεβεζάνου». Μια άλλη λέγει: «Τη γυναίκα του αγιογράφου Μιχάλη συνέλαβε ο σύζυγος και την άφησε».

Φιλενάδα του Πρεβέζη». Αυτή η γυναίκα, διαβάζει ο κόσμος, βγάζει βαθμούς ο κόσμος, και δεν υπάρχει άνθρωπος που να πει ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα. Και τι είναι τώρα; Η γυναίκα αυτή έχει εγκαταλειφθεί από το σύζυγό της,

διότι ο σύζυγός της ζει παρανόμως στην Άρτα με μια χωριανή του, την οποία του την επέβαλε ο πατέρας του ως πολύφερνον, διότι αυτή ήταν φτωχοπούλα, η άλλη.

Καταλαβαίνετε, ζει εδώ στην Αθήνα, είναι εδώ με το παιδί στην αγκαλιά και γυρίζει φτωχή στον δρόμο. Και αυτός είναι άγαμος τώρα, ζει παρανόμως με την άλλη και έχει κάνει παιδί στην Άρτα. Και ο άλλος γράφει εδώ, ο δημοσιογράφος, ότι αυτή μοιχεύει με τον Πρεβεζάνο και τη συνέλαβε ο άντρας της και την εχώρισε.

Και είναι το τελείως αντίθετο.

«Από όσα βλέπεις τα μισά και από όσα ακούς καθόλου», λέγει μια λαϊκή έκφραση. Καταλάβατε; Ή να τραβάς τα μαλλιά σου. Θα μου πείτε, δεν πρέπει να ενδιαφερόμεθα για όλα αυτά τα πράγματα που γίνονται; Θα πρέπει, αλλά με προσοχή και με διάκριση.

Και σαν χριστιανός, μάλλον περισσότερο να προσευχηθείς παρά να συζητήσεις και να κατηγορήσεις. Γιατί μπορεί να γκρεμίσεις άλλους ανθρώπους, οι οποίοι δεν έχουν τη δύναμη να σταθούνε. Αν ακούσω κάτι το πιο σκληρό, το πιο άσχημο, έχω τη δύναμη να κρατηθώ.

Ο άλλος όμως εξαρτάται και θα πέσει ο άλλος από αυτό που θα πεις εσύ, που δεν έκαμες διάκριση να κλείσεις το στόμα σου. Και πολλές φορές είναι ψέμα, αλλά κι αλήθεια να είναι κάτι το οποίο θα συζητήσεις, να γνωρίζεις όμως, αν αυτός πέσει διότι είναι αδύνατος και δεν μπορεί να σταθεί, ότι στο λαιμό σου θα τον βρεις κρεμασμένο ως άλλο μενταγιόν.

Ξέρετε πόσοι άνθρωποι, με την απροσεξία τη δικιά μας ή με τη γλώσσα τη δικιά μας, οι άνθρωποι έχουν καταποθεί, έχουν καταστραφεί, έχουν χάσει την πίστη τους, έχουν κλονιστεί. Είναι ανάγκη λοιπόν ο άνθρωπος να επιστρέψει στον εαυτόν του.

Εάν ο άνθρωπος πρόσεχε τα σφάλματά του και ήθελε να αναζητήσει τα σφάλματά του και να ενδιαφερθεί γι' αυτά, δεν θα είχε περιθώριο να συζητεί για τα σφάλματα των άλλων. Άλλωστε τα σφάλματα των άλλων δεν καλύπτουν τα δικά μας.

Τα δικά μας. Ένας αρχαίος δικός μας σοφός έλεγε: «Όστις λαμβάνει τα σφάλματα του άλλου για να καλύψει τα δικά του, είναι σαν να πλένεται με λάσπη». Γιατί είναι λάσπη του άλλου τα σφάλματα, ε, βρώμα και δυσοδία. Τι τα χρησιμοποιείς για να καλύψεις τα δικά σου; Η λάσπη μπορεί να καθαρίσει τη λάσπη τη δικιά σου; Δεν καθαρίζεται. Άλλωστε, ο Χριστός σου λέγει: «Μη κρίνεις. Δικιά μου η κρίση. Εγώ είμαι ο κρίτης».

Δεν είσαι συ κριτής, δεν είσαι συ κριτής. Πέθανε κάποτε κάποιος σε μια ομήγυρη, τον οποίον, όπως προηγουμένως σας μίλησα για τον άλλον, τον είχαν και αυτόν καταδικάσει ότι θα κολαστεί, και δεν ξέρουμε βέβαια αν εκολάσθη ή όχι.

Ήτανε απρόκοπος και τον βρήκαν το πρωί πεθαμένον. Κτυπάει την πόρτα ενός και να σου ένας ψηλός, άγγελος προφανώς. Του λέγει: «Αυτού πέθανε ο τάδε και με έστειλε ο Κύριος να σε ρωτήσω πού ευδοκείτε να βάλει την ψυχή του».

Είστε ανώτεροι δικαστές από τον Χριστό; Αυτός δεν ήξερε ακόμα ότι είχε πεθάνει τη νύχτα ο άλλος. «Πού ευδοκείτε», λέει, «πού θα θέλετε να τοποθετήσει την ψυχή του ο Χριστός;»

Αν με ρώταγε κανένας τι γνώμη έχω για ένα πράγμα και παρασυρόμουνα, συζητούσα και έλεγα, έχει καλώς. Αλλά πολλές φορές μόνοι μας δημιουργούμε συζητήσεις και μόνοι μας ζητάμε πρόσωπα για να μιλήσουμε εν ψυχρώ εναντίον του ανθρώπου.

Ποτέ σας μην συζητήσετε και ποτέ σας μην κατηγορήσετε. Ο σατανάς είναι τεχνίτης, ο σατανάς είναι δόλιος και πολλές φορές μας βάζει να σκοτωθούμε ακόμη, να χωρίσουν αντρόγυνα, αδέρφια να μην μιλιούνται κλπ.

Για πράγματα τα οποία δεν είναι αλήθεια. Κλείσε το στόμα σου. Δεν ξέρω. Ο Κύριος ξέρει.

Ένας άντρας κάποτε είχε δυστυχώς την ανοησία να πει ότι εγώ δεν τον φοβάμαι τον διάβολο. Μεγάλο πράγμα αυτό. Αν έλεγε «με τη βοήθεια του Θεού δεν φοβάμαι τον διάβολο», κάτι πάει και έρχεται. Αλλά λέει «εγώ δεν φοβάμαι τον διάβολο». Αυτό δεν είναι κομμάτι καλό.

Ο διάβολος λοιπόν του παραγγέλλει: «Θα σε βάλω εγώ στο τηγάνι να χορέψεις», κατά τέτοια έννοια, σαν σκαντζόχοιρος.

Με άλλον. Τι του κάνουμε λέτε ξέρετε.

Αυτός αγαπούσε πολύ τη γυναίκα του. Της είχε πολλή εμπιστοσύνη και η γυναίκα του ήταν πολύ ωραία. Μία μέρα είχε στο σπίτι ασπριτζή. Το άσπριζε το σπίτι. Τι κάνει ο διάβολος;

Παρουσιάζεται ως εξαδέλφη της γυναικός. Μια που είχαν πολλά χρόνια να τη δουν.

Βουτάει τα χέρια του στον ασβέστη και χτυπάει την πόρτα. Τη βλέπει αυτή, αγκαλιάζονται. να φιληθούνε κλπ. Και της αφήνει πίσω στην πλάτη την παλάμη με τον ασβέστη, το ένα μέρος και το άλλο.

Φιληθήκανε και τα τοιαύτα. «Κάνε μου τη χάρη να πάω να κάνω μια δουλειά εδώ απέξω και θα ξαναρθώ. Εδώ θα φάμε το μεσημέρι, θα σε δει και ο Νίκος», και τα τοιαύτα και τα άλλα. Εντάξει, φεύγει ο μάστορας από εκεί και πάει στο μαγαζί ένας συγγενής.

Έρχομαι, Νικολάκη. Δυστυχώς θα σε πικράνω, αλλά θα σου πω μια αλήθεια.

Τι είναι πάλι; Θα ήθελα να πας στο σπίτι σου να ιδείς τα αποτυπώματα της γυναικός σου με τον ασπριτζή. Και να τα ιδείς τα αποτυπώματα στην πλάτη της. Τι είναι αυτά που μου λες; Θα με τρελάνεις. Άκου που σου λέω εγώ.

Και σηκώνεται και πάει σπίτι. Και βλέπει ότι η γυναίκα ήταν αγκαλιασμένη στο πίσω μέρος από τον ασπριτζή, ο οποίος ήταν τα χέρια του όλο ασβέστη. Άντε να του το βγάλεις εσύ από τη μέση.

Αυτός είναι ο διάβολος. Αλλά έχει και τσιράκια ο διάβολος. Πολλοί άνθρωποι είναι όργανα του σατανά και δεν κάνουν τίποτα άλλο, παρά μόνο κάνουν αυτές τις δουλειές μέσα στη ζωή. Αλίμονο από τον άνθρωπο που δεν θα τον φυλάξει ο Θεός.

Και αλίμονο από τον άνθρωπο που δεν θα παρακαλεί τον Θεό να του κοπεί η γλώσσα, αν πρόκειται να βγάλει μια λέξη η οποία θα κάνει ζημιά. Μην σπεύρετε Μην ανήκε εύκολα το στόμα σας Είμαι σε όλοι αμαρτωλοί Και όταν σκεφτεί ο άνθρωπος ότι είναι αμαρτωλός, δεν έχει τη δύναμη να ανοίξει το στόμα του.

Θα σας πω ένα κομμάτι δικό μου στο σημείο αυτό. Λυπάμαι που αναγκάζομαι να φέρω αυτό το λογισμό. Έρχεται πολλές φορές να μιλήσω με ορισμένους ανθρώπους οι οποίοι έχουν κάνει τέτοια πράγματα, που μπορεί να μιλήσει κανείς σκληρά και ανοιχτά.

Όμως δένω τη γλώσσα μου, όταν περνάει ταυτόχρονα ο λογισμός από μέσα. Εσύ τι έχεις κάνει, κύριε; Στη ζωή σου τι έχεις κάνει; Με ποιο δικαίωμα θα τον κρίνεις και θα μιλήσεις γι' αυτόν και θα δεχτείς συζήτηση εναντίον του; Τι έχεις κάνει εσύ;

Και εκεί κόβεται η προέλαση, κόβεται η όρεξη της επιθέσεως και του καυτηριάσματος και συμμαζεύεται η υπόθεσις. Ο Θεός να μας ευλογήσει όλους. Εγώ έχω τα δικά μου, εσύ έχεις τα δικά σου, εσύ οφείλεις χίλια, εγώ οφείλω εκατό χιλιάδες, ο άλλος οφείλει ένα εκατομμύριο, ο άλλος οφείλει εκατό, είμεθα όλοι ένοχοι.

Κι έτσι λήγει η υπόθεσις. Άρα τα δικά μας δεν τα σκεπτόμεθα και είμεθα υποκριταί. Έτσι μας λέει ο Χριστός. Διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει τρωτό σημείο και να μην είναι ένοχος και να μην είναι άξιος κατηγορίας στα μάτια του Χριστού.

Λοιπόν, πώς εσύ, λοιπόν, που είσαι ένοχος στο Α, κρίνεις τον άλλον στο Β, που είσαι ένοχος στο Γ, κρίνεις τον άλλον στο Δ; Με ποιο δικαίωμα και πώς τα δικά σου τα βγάζεις μικρά και του αλλουνού τα βγάζεις μεγάλα; Ποιος σε κάλεσε να κάνεις αυτή την κοστολόγηση και να βγαίνεις από πάνω ότι έτσι είναι όλοι οι άλλοι κλπ.;

Δεν νομίζεις ότι γίνεσαι κομμάτι Φαρισαίος, ε; Δεν είμαι ως περιληπή των ανθρώπων εγώ, ούτε ως περαυτός ο τελώνης. Έτσι είναι. Ακούστε το συλλογισμό του Χριστού μας. Επιτρέψτε μου να το επαναλάβω. Μην κρίνετε το κόβι ή να μην κρυθείτε.

Εν ω γαρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε. Μ' ό,τι μέτρο, μ' ό,τι σκληρότητα, μ' ό,τι τρόπο κρίνετε εσείς τον άλλον, που φταίει ή δεν φταίει, ας παραδεχτούμε ότι πταίει, θα κριθείτε. Με το ίδιο μέτρο θα σας κρίνω.

Και εν ω μέτρω μετρείτε, μετρηθήσεται υμίν. Και με ό,τι τρόπο μετράτε τον άλλον, δεν του βρίσκετε κανένα καλό, θα μετρηθείτε. Γιατί ο άνθρωπος ο χριστιανός φροντίζει πάντοτε να βρει ό,τι καλό έχει ο άλλος και να του σκεπάσει ό,τι κακό έχει ο άλλος.

Ο πιο κακός άνθρωπος έχει κάποιο καλό. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει κάτι καλό. Και εντούτοις εμείς παραμερίζουμε όλα τα καλά των ανθρώπων, για να του βρούμε ένα κακό, για την κακία μας να τον συζητήσουμε και να τον διαβάλλουμε και να τον διασύρουμε.

Είτε οικογενειακώς, είτε ατομικώς, είτε εμπορικώς, είτε, είτε, είτε, είτε. Βλέπει από πάνω. Υπάρχει ένα μάτι που βλέπει και γράφει τα του καθενός. Γίνεται καρδιογράφημα ανά πάσα στιγμή του καθενός, πώς σκέπτεται και πόσο μιλεί και πώς τη λέει την κάθε κουβέντα και γιατί την είπε την κάθε κουβέντα.

Τι είχε να κερδίσει; Τι βγαίνει από αυτό; Και συνεχίζει και λέει: «Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς;» Βλέπεις, λέει, μέσα στη ζωή του αλλουνού, ε, μια οδοντογλυφίδα, ε, και πας να τον κατηγορήσεις και να του βγάλεις, να του πεις τα διάφορα.

Καθ' ην στιγμή εσύ έχεις δοκάρι, λέει, μέσα, πάτερο ολόκληρο μες στο μάτι σου. Πώς, υποκριτή, που έχεις τα δικά σου σφάλματα εσύ, βλέπεις την οδοντογλυφίδα του αλλουνού και το δικό σου το δοκάρι δεν το βλέπεις;

Γιατί, ξέρετε, υπάρχει ένας φαύλος κύκλος. Εγώ κατηγορώ τη γειτονιά εκεί, την οικογένεια εκείνη, και αυτή κατηγοράει εμένα.

Εγώ κατηγορώ τους άλλους και όλοι κατηγορούν εμένα. Αυτός ο φαύλος κύκλος γίνεται, τον οποίον θέλει να τον βγάλει από τη μέση, να σηκωθεί αυτή η κακία.

Ἢ πῶς ἐρεῖς τῷ ἀδελφῷ σου, «Ἄφες ἐκβάλω τὸ κάρφος ἀπὸ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου», καὶ ἰδοὺ ἡ δοκὸς ἐν τῷ ὀφθαλμῷ σου; Άλλωστε, λέγει, αν δεν καθαρίσεις εσύ τον εαυτό σου σωστά και καλά, πώς είναι δυνατό να δεις τόσο λεπτό πραγματάκι εκεί μέσα του αλλουνού, το μικρό; Γιατί έτσι το φτιάχνει ο Θεός.

Του άλλου η αμαρτία είναι 70 δηνάρια, 100 δηνάρια, 70 δραχμές. Η αμαρτία σου, μη κρίνεις, προς τον Θεό είναι μύρια τάλαντα, 6 εκατομμύρια προπολεμικά. Πώς λοιπόν εσύ ο βαρυχρεωμένος απέναντι του Θεού θα πεις ότι εκείνος είναι αμαρτωλός, ο παπάς είναι αμαρτωλός, ο κυβερνήτης είναι αμαρτωλός, ο γείτονας είναι αμαρτωλός, ο δήμαρχος είναι αμαρτωλός και ούτω καθεξής;

Πώς θα το πεις, λέει, κάθε στιγμή εσύ έχεις δοκάρι μπροστά στα μάτια του Θεού;

Εκβαλε πρωτον την δοκον εκ του οφθαλμου σου, Γίνε εσύ εντάξει προς όλες τις κατευθύνσεις, να αντέχεις εις την δικαιοσύνη του Θεού. Και τοτε διαβλεψεις εκβαλειν το καρφος εκ του οφθαλμου του αδελφου σου.

Όταν καθαριστείς εσύ, λέει, που αν είναι δυνατό να καθαριστεί ο άνθρωπος σε αυτό το βαθμό, τότε δεν θα μπορέσεις να διακρίνεις και την οδοντογλυφίδα στου αλλουνού τον οφθαλμό. Αλλά τα δικά μας εμείς τα σφάλματα τα σμικρύνουμε· δεν είναι τίποτα.

Των άλλων δε τα μεγεθύνουμε, τα κάνουμε μεγάλα. Αυτός είναι ο διάβολος. Ο διάβολος είναι έμπορος οπτικών ειδών. Μας βάζει τα γυαλιά που θέλει αυτός. Τα μεν δικά μας να μην τα βλέπουμε, για να μην διορθωθούμε, τα δε άλλα να τα μεγεθύνει. Θυμόσαστε τη Χρηστομάθεια, τι μαθαίναμε παλιά εκεί; Εμείς, θυμάμαι, στο σχολαρχείο που ήμαστε τότε, έλεγε ότι ο άνθρωπος δύο πήρας φέρει.

Τη μία, λέει, έμπροστα και την άλλη όπιστα. Δυο σακούλια κρεμασμένα, λέει, φέρει, δυο δισάκια. Μπροστά έχει βάλει όλους τους άλλους και τον εαυτό του τον έχει βάλει πίσω. Δεν τον βλέπει τον εαυτό του, αλλά τον βλέπουν οι άλλοι όμως, τον εαυτό το δικό του. Αυτό δεν το σκέφτεται.

Δεν το σκέφτεται αυτό ο άνθρωπος. Γι' αυτό ακριβώς. Πηγαίνετε στο καφενείο, πηγαίνετε στη γειτονιά, πηγαίνετε στην πλατεία, πηγαίνετε στην παιδική χαρά, πηγαίνετε όπου θέλετε. Μα πηγαίνετε και μέσα στην εκκλησία ακόμα. Θα βρείτε ανθρώπους να ροκανίζουν υπολήψεις ανθρώπων απόντων.

Δυστυχώς, έτσι εκεί, λοιπόν. Τι να ιδεί, λοιπόν, αυτός ο Θεός και πώς να κρίνει εμάς αυτός ο Θεός; Θα μας κρίνει σκληρά και πολύ σκληρά. Χρειάζεται, λοιπόν, μια εργασία επάνω στον εαυτό μας. Βέβαια, τόσο τα μάτια, όσο τα χέρια, όσο τα ώτα, η γλώσσα κλπ.

Είναι αγαθά δοσμένα από τον Θεό. Αλλά μένουν αγαθά και λογίζονται αγαθά. Κατά αναλογία της χρησιμοποιήσεως. Γίνονται κακά όργανα καμιά φορά, χωρίς να φταίνε. Αυτή η γλώσσα, φερ' ειπείν, αυτή καθεαυτή, σαν ένα κρέας, ένα πετσί μέσα στο στόμα.

Παρότι είναι μυστήριο πράγμα και μεγάλο δώρο από τον Θεό. Δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Κατά αναλογία της χρήσεως που γίνεται από το αφεντικό. Γίνεται καλό και γίνεται κακό. Αφού λέει η μητέρα, «Θα σου την κόψω τη γλώσσα». Και τι θα έχει έπειτα; Τη γλώσσα να του κόψεις ή να του αλλάξεις από μέσα τον βιολιτζή; Η γλώσσα είναι ένα βιολί, το οποίο το παίζει ο βιολιτζής, ο άνθρωπος. Ας σπάσουμε το βιολί, διότι εγώ κάνω κακή χρήση, δεν ξέρω να το παίξω. Δεν φταίει το βιολί, ο βιολιτζής φταίει. Έτσι είναι η γλώσσα. Είναι στα χέρια του βιολιτζή, του ανθρώπου, και χρησιμοποιείται να χύνει δηλητήριο όπου κι αν στέκεται.

Να σπιλώνει, όπως σας είπα, καταστάσεις, υπολήψεις ανθρώπων και ούτω καθεξής. Δεν φταίει η γλώσσα του ανθρώπου. Η γλώσσα είναι όπως το χρήμα. Το χρήμα δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Γίνεται καλό αν χρησιμοποιηθεί καλώς στις ανάγκες των ανθρώπων και γίνεται κακό όταν χρησιμοποιηθεί για την καταστροφή των ανθρώπων και αυτού ο οποίος το έχει.

Έτσι είναι και η γλώσσα. Κατά αναλογία που θα χρησιμοποιηθεί. Η εντολή είναι με βάση τον Δαβίδ. «Εὐλόγει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ». Άρα εδόθη να υμνεί τον Κύριον. Αλλά πονηρός ο νοικάρης μέσα, ο άνθρωπος.

Χρησιμοποιεί τη γλώσσα όχι να αινεί τον Κύριο, αλλά να βλασφημεί τον Κύριο.

Παίρνετε ένα απλό παράδειγμα. Έφυγε το παλικάρι, έφυγε ο γαμπρός. Πάει να εργαστεί στη δουλειά του. Έμενε στο σπίτι η πεθερά και η νύφη και τα παιδιά, τα μικρά. Η πεθερά δεν ικανοποιήθη από τη νύφη. Της είπε ένα λόγο, κουρασμένη.

Η γυναίκα με τα παιδιά, να ψωνίσει, να κάνει κλπ. Δεν της τα είχε τέλεια, όπως τα είχε με τα χεράκια της παλιά η πεθερά. Και της είπε ένα λόγο φέρει πει

Όταν έρχεται το μεσημέρι ο γαμπρός,

Ε, μητέρα, πώς πέρασες σήμερα; Μούτρα κάτω. Δείχνει λοιπόν ότι κάτι έγινε. «Σε βλέπω στενοχωρημένη». Αν ο γαμπρός έμαθε από αλλού, κάποιο παιδί της τού είπε ότι η μητέρα σήμερα ήτο στενοχωρημένη.

Αντί να πει: Δεί με εμένα ρωτάς Κοίταξε τη γυναίκα σου, Τα παιδιά σου «Μα έμαθα ότι η Κατίνα, η γυναίκα του παραδείγματι, Σου είπε λόγο ξέρω

Λόγου χάρη, ξέρω εγώ. Ε, γυναίκα κουρασμένη είναι, βασανισμένη, παιδιά εκτρέφει, κάνει. Αν μου πει κι ένα λόγο, χάθηκε ο κόσμος; Κάνε τη δουλειά σου. Δόξα τω Θεώ, καλά περάσαμε. Δεν μπορούσε να το πει. Μπορεί να το πει. Αλλά μπορεί απλώς η καημένη εκεί, δεν ξέρω τι είπε, να είπε τίποτα άλλο. Κι αυτή να το θεωρήσει διαφορετικά. Και βάζει, λοιπόν, και τη σαντιγί από πάνω αυτή, και βάζει και τις κρέμες και το σερβίρει. Και αρχίζουν οι Παναγίες και αρχίζουν οι Χριστοί και αρχίζουν και, ξέρεις, εγώ μια μάνα έχω και γυναίκα ξανακάνω και μάνα δεν ξανακάνω κ.λπ.

Αυτό το καφοκούτι τα έκαμε όλα. Καταλάβατε; Με συγχωρείτε για την έκφραση, αλλά θέλω να δώσω έμφαση. Γιατί έτσι είναι. Εγώ δεν ήρθα από την Πούλια, ούτε από τον Άρη. Ζω μέσα στη ζωή αυτή, την έχω ζήσει τη ζωή εγώ αυτή.

Και την ξέρω. Μιλώ από ατομικών πειραματισμών. Δεν μπορούσε, σας λέγω, να το καλύψει, αν παραδεχτούμε ότι έγινε αυτό; Μπορούσε. Αλλά η κακία της δεν το επέτρεψε. Χρησιμοποίησε τη γλώσσα της όχι όπως έπρεπε.

Σοφία Σειράχ, Παλαιά Διαθήκη, έχει ένα ωραίο παράδειγμα. Προσέξετέ το. Όταν ένας άνθρωπος πει ένα λόγο σκληρό σε έναν άλλον, όπως εν προκειμένω λέγω, η νύφη είπε κάτι στην πεθερά. «Πάει ο καιρός εκείνος που κάνατε εσείς», δεν ξέρω πώς το είπε· αμυνόμενη, λοιπόν, ίσως και το είπε.

Όταν, λέει, φύγει ένας λόγος τέτοιος από το στόμα, μπορεί να έφευγε και από της πεθεράς το στόμα και να τα άκουγε από τη νύφη το μεσημέρι ο γαμπρός. Η μάνα σου και όλοι πάνω μου έκανε σήμερα αυτά κι αυτά.

Πώς πάλι αυτοί μπορούσαν σε πάτε; Ε για για να πείτε ένα λόγο, μην ξέρεις που θα βρεθούμε αύριο Μπορεί να είμαστε χειρότεροι από αυτούς. Κάνε τη δουλειά σου, άντρα μου. Δεν θα μπορούσε κι αυτή να το πει;

Θα μπορούσε. Και έτσι γίνεται και αλλιώς γίνεται. Όταν λοιπόν, λέει, φύγει ένας λόγος από το στόμα, τέτοιος, πικρός, από οπουδήποτε, είναι, λέει, σαν να έφυγε ένα αναμμένο κάρβουνο. Δεν σας έχει τύχει καμιά φορά να πάτε να θυμιάσετε μέσα και το κάρβουνο να σας σκάσει και να χυθεί κάτω;

Τι κάνετε; Τρέχετε να το βρείτε. Πού είναι το κάρβουνο; Κάπου έπεσε κάτω. Ή υπάρχει φωτιά. Έτσι δεν είναι; Έτσι είναι. Αυτό λοιπόν το κάρβουνο, λέει, που έφυγε, που υπάρχει εκδοχή να γίνει πυρκαγιά, μπορεί, λέει, και να σβηστεί.

Αν φυσήσεις το κάρβουνο και του ρίξεις ξύλα επάνω, θα γίνει, λέει, πυρκαγιά. Αν όμως το φτύσεις, θα σβήσει. Από το στόμα το δικό σου βγαίνει, λέει, και το φύσημα και το σάλιο. Γιατί είσαι λοιπόν κακός και δεν χρησιμοποιείς τη γλώσσα σου αυτή να καλύψεις αυτή την πυρκαγιά που πάει να ανάψει, να χωρίσει το αντρόγυνο, να χωρίσουν τα αδέρφια, να πικραθούν στο σπίτι, παρά βάζεις και ξύλα μόνος σου και βάζεις παραπάνω και το φυσάς να γίνει πυρκαγιά;

Και δεν το ξεχνάς ποτέ. «Δεν θα μου το βγάλει», λέει, «η μαύρη πλάκα». Δεν θα σου το βγάλει η μαύρη πλάκα, αλλά δεν θα βγεις κι εσύ ποτέ από τη μαύρη πλάκα από κάτω, Γιατί να καλλιεργήσεις ποτέ σου να γίνεις άνθρωπος Και δεν είσαι άνθρωπος, είσαι θηρίο, οτιδήποτε κι αν παρουσιάζεις στους άλλους ότι είσαι, εφόσον δεν έχεις τη δύναμη τη γλώσσα σου να τη χρησιμοποιείς επ’ αγαθώ και στο κακό να βγάλεις καλό, αλλά από το καλό ήθελες να βγάλεις κακό, τότε δεν θα συγχωρηθείς από τον Θεό.

Ναι, έτσι έχουν τα πράγματα. Πολλά πράγματα θα τα είχαμε προλάβει. Πολλές καταστάσεις θα είχαμε προλάβει. Η γλώσσα εδόθη από τον Θεό, να δοξάζεται ο Θεός, να σκεπάζονται οι άνθρωποι, να παρηγορούνται οι άνθρωποι, να βοηθούν ο ένας τον άλλον, να συνεννοούνται.

Γι’ αυτό εδόθη. Δεν εδόθη να κρίνει και να κατακρίνει και ως ερπετό φαρμακερό να χύνει το δηλητήριο από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ίσως να μην είστε μέσα στην κατηγορία αυτών των αδελφών που κατηγορούν, αλλά να είστε από τους ακροατάς. Φυλαχτείτε, φυλαχτείτε.

Όταν σηκωθείς και φύγεις, εκεί που κατηγορούν, όπως είπα γρηγορότερα, θα μιλάνε με τον τοίχο, θα δαγκώνουν τα χείλη τους. Θέλουν άνθρωπο. Ο διάβολος θέλει συνεταίρο. Θέλει κι άλλον να μυήσει στην κατηγορία αυτή και στην καταστροφή αυτή.

Μεγάλη αμαρτία η κατάκριση. Και κατ’ εξοχήν γίνεται πιο μεγάλη, επαναλαμβάνω, διότι μένει ανεξομολόγητη. Δεν εσκεφτήκαμε ποτέ να ζητήσουμε συγγνώμη. Δεν εσκεφτήκαμε ποτέ. Εγώ μιλούσα πολλές φορές εναντίον του Πατρός Αυγουστίνου.

Δηλαδή, δεν συμφωνώ με τα άκρα που τραβάει. Και μιλούσα πολλές φορές. Η συνείδησή μου με ήλεγχε. Άρα, ό,τι μιλούσα, ήταν αλήθεια και είμαι υποχρεωμένος να απολογηθώ. Όμως με ήλεγχε. Και ζητούσα να τον συναντήσω, εκτός που το εξομολογούμην, αλλά ζητούσα να τον συναντήσω, να του ζητήσω προσωπικώς συγγνώμη.

Και τα οικονόμησε ο Θεός και τον συνάντησα σε ένα ξενοδοχείο· μέναμε στο ίδιο ξενοδοχείο.

Και ζήτησα άδεια για να πάω να τον προσκυνήσω και του λέω: «Ξέρεις πόσο σου δίνω».

Λοιπόν, ευλόγησον. Δεν συμφωνούμε, αλλά ευλόγησον. Καλά μου λέει ευλογημένος, ξέρει να πούμε όλοι δεν συμφωνούν Εγώ όμως το νιώθω μέσα μου ότι πρέπει να του ζητήσω και προσωπικώς, ει δυνατόν, συγγνώμη.

Γιατί τότε τακτοποιείσαι. Είναι αμαρτία προς τον Θεό και αμαρτία προς τον πλησίον. Δεν τον έβρισα τον άνθρωπο, δεν τον κατηγόρησα, απλώς είπα: «Διαφωνώ, δεν συμφωνώ» και απέδειξα για ποιο λόγο δεν συμφωνώ.

Όμως αυτό, σε έναν βαθμό, δεν ξέρουμε πού είναι ενδιαφέρον και πού είναι κατάκριση. Γι' αυτό ακριβώς καλό είναι να φράζεις το στόμα και να αφήσεις τον άλλο να μιλήσει από πάνω, γιατί εις εκείνον τον Κύριο ίσταται ή πίπτει· εμένα δεν μου πέφτει λόγος. Είναι λεπτό πράγμα λοιπόν αυτό, το οποίο πρέπει να προσέξουμε, και είμαστε έτοιμοι να καθίσουμε φορτωμένοι με τα ζεμπίλια να συζητήσουμε για τον άλφα, για τον βήτα. Και να ξεχώσουμε και πεθαμένους ακόμη, να τους συζητήσουμε.

Μέσα στην αγορά, μέσα στον δρόμο και λοιπά.

και λοιπά, σαν να μη συμβαίνει τίποτα, και να πάμε και στο σπίτι να τρώμε αλάδωτη φασολάδα, γιατί ήταν Τετάρτη. Όσο φάγαμε ανθρώπους, φάγαμε, πεθαμένους και ζωντανούς· έπειτα πάμε να τρώμε αλάδωτη φασολάδα, γιατί είναι Σαρακοστή. Είναι πλάνη αυτή και θέλω να επιστήσω την προσοχή στο σημείο αυτό. Δεν είναι, λοιπόν, λόγια ευλογημένα αυτά· είναι λόγια κατηραμένα. Ο Ιάκωβος, ο οποίος εορτάζει σήμερα, ο Αδελφόθεος, στο πρώτο κεφάλαιο λέγει επιγραμματικώς γι’ αυτά τα σαπρά λόγια το εξής:

Πᾶς λόγος σαπρὸς ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν μὴ ἐκπορευέσθω· μη βγει λέξη κακιά από το στόμα. Ο δε Παύλος στους Ρωμαίους λέγει: «Σὺ τίς εἶ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην;» Δεν έχει αφεντικό αυτός; Δεν έχει τον Κύριο; Εσύ ποιος είσαι που τον κρίνεις και λες «δεν έκαμε καλά» ή «έκαμε καλά»; Ποιος σε κάλεσε να βάλεις το πατιρντί εσένα;

Ο δε Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός λέει:

«Οὐδὲν οὕτως ἡδὺ τοῖς ἀνθρώποις, ὡς τὸ κατακρίνειν τὰ ἀλλότρια». Δεν υπάρχει, λέει, γλυκύτερο πράγμα να ακούς να κατηγορούνε κάποιον. Να μιλάνε για μια καλόγρια, να μιλάνε για έναν δεσπότη. Να μιλούνε για μια κοπέλα, να μιλούνε για μια χήρα, να μιλούνε για ξέρω γω ποιον. Δεν υπάρχει, λέει, γλυκύτερο πράγμα.

Κάθεσαι εκεί να ακούσεις, μη χάσεις γιώτα. «Οὐδὲν οὕτως ἡδὺ καὶ παρακλητικὸν τῇ ἀκοῇ τῶν ἀνθρώπων, ὡς τὸ κατακρίνειν τὰ ἀλλότρια», να μιλάς για τους άλλους.

Ο δε θείος Χρυσόστομος λέγει: «Κατάκρισις προενεχθεῖσα ψυχὰς ἀνέτρεψε καὶ κατέβαλε». Ανέτρεψε ψυχές που στέκονταν καλά και τις κατέβασε, τις καταπόντισε και κολαστήκανε από τις κατακρίσεις. Ο δε Ματθαίος λέγει αυτό που σας είπα: «Ἐκ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ καὶ ἐκ τῶν λόγων σου κατακριθήσῃ».

Βρήκες λόγια να τον σκεπάσεις, να την καλύψεις, τον Α, το Β, το Γ, και να πεις: «Πού ξέρεις, πού ξέρω εγώ πού θα πάω αύριο;» Ας προσευχηθούμε στον Θεό να τη σκεπάσει, κι αυτήν την οικογένεια, κι αυτήν την κοπέλα, μα κι αυτόν τον παπά, κι αυτήν την καλόγρια, κι αυτήν την κυρία, και αυτόν τον κύριο που πήρε τον δρόμο αυτόν. Αυτό θέλει ο Θεός, όχι κατάκριση. Διο αναπολογητος ει, ω ανθρωπε πας ο κρινων· εν ω γαρ κρινεις τον ετερον, σεαυτον κατακρινεις. Κατ' αυτή τη στιγμή κρίνεις τον άλλον, τον εαυτό σου, λέει, κατακρίνεις, διότι ο Θεός θα σου ζητήσει λόγο.

Γι' αυτό, κατά τον Χρυσόστομο πάλι, «μη γινόμεθα ετέρων πικροί δικασταί, ίνα μη και εμείς ακριβώς απαιτηθώμεν ευθύνας». Μη γινόμαστε πικροί δικαστές για τους άλλους, γιατί θα απαιτήσει ο Θεός και από μας ευθύνας.

Και αν εφαρμοστεί εκείνο το οποίο λέγει ο Δαβίδ: «ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσῃ κύριε κύριε τίς ὑποστήσεται;» Ποιος μπορεί να σταθεί όταν βάλει τη ζυγαριά του ο Χριστός και όταν βάλει τη μεζούρα του ο Χριστός να κρίνει τον άνθρωπο;

Ποιος μπορεί να σταθεί μπροστά του, που έχω την τόλμη εγώ να συζητώ, για να κατακρίνω τόσο ελαφρά ανθρώπους που δεν τους ξέρω ούτε κατ' όψιν, καθ' ολοκληρίαν, είτε πολιτικοί είναι είτε στρατιωτικοί είναι, είτε, ξέρω εγώ, κληρικοί είναι είτε λαϊκοί είναι, ποιος είναι δεν ξέρω τι είναι.

«Άφησέ με στις αμαρτίες μου, άφησέ με στην κατάστασή μου, παιδί μου». Αυτή είναι η απάντηση. Με συγχωρείτε και για τον τρόπο και για τον τόνο που μίλησα, όμως κρατήστε, εύχομαι να μην είστε μες στην κατηγορία αυτή και να μην ευθύνεστε από την αμαρτία αυτή και να ευθύνομαι μόνον εγώ, ο οποίος το μιλώ αυτή την ώρα, γιατί πιστεύω και αυτή την ώρα που μιλώ πρέπει πάλι να εξομολογηθώ.

Γι' αυτό εύχομαι μαζί σας ο Κύριος να μας ελεήσει και να μας ευλογήσει. Εάν είμαστε εν πτώσει, να σηκωθούμε μετανοημένοι και εξομολογημένοι. Εάν στεκόμαστε, να μας βοηθήσει να μην πέσουμε. Αμήν.