Μία Μεγάλη Περίοδος

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

We stand at the threshold of a great season of our Church, one that begins this coming Sunday.

The world talks about this season, and I dare say more is said about it by the world than by Christians.

It is the season called the Triodion. I don't know whether you have noticed, but from this coming Sunday the Triodion opens.

It is a season of preparation for Great Lent, for Holy Week, for the Crucifixion, for the Burial, for the Resurrection. The Church has gathered together the essential events that a person passing through this world needs to know.

If a person were willing to pay attention, if not to the whole Gospel so as to live it, then at least to the fifty-two readings of the fifty-two Sundays of the year, he would not simply be saved; he would enter into the concord of Paradise.

They have been gathered and arranged in such good order that each one presupposes the next, and each depends on the other, and all of them together produce the result we call the salvation of man.

The truth is that we were occupied with these serious matters from our school years, but only in a rudimentary way, not seriously. We did not study these subjects, and above all we did not live them. For Christianity, as you know, is not theory; it is life.

Christianity is not a matter of words; it is a matter of power in action. The one who knows Christianity in theory better than anyone in the world is the devil. That is why he is even called the first theologian.

The difference lies not in knowledge but in praxis (the active ascetic life). Satan knows, yet he does not act; that is where the difference is. Otherwise none of us could ever match Satan in his theological knowledge. But our difference from him is that he does not act on it.

And this is exactly where we limp, and sometimes we take offence if someone tells us we are not Christians. At once we are ready to shout and say, I have my Christ inside me. You may have Christ inside you, but your actions on the outside show that you do not have Christ inside you.

That is the whole issue. In any case, I am saying that the day after tomorrow the Triodion, as it is called, opens. If you asked many people, first, what does it mean that it opens, and second, what does Triodion mean and where does this season get its name, few would be able to answer, even though they have been practising their faith for many years.

So for those who already know, this repetition will be tiring. But there may be people among us, or people who will hear these things later on from what is being recorded, who do not know how these matters stand.

Allow me, then, to explain what it means that the Triodion opens. First of all, you should know that this season takes the name Triodion from a book of the Church. That is the reason for the name; the book is called the Triodion.

The Church has many books. It has the Pentecostarion, which is used from Pascha until Pentecost; it has the Parakletike; it has the Menaion; it has many books. Among all these books that exist in the Church's library, there is also a book called the Katanyktikon Triodion, the Triodion of compunction.

The day after tomorrow, on the eve of the Sunday of the Publican and the Pharisee, on Saturday evening, in a formal ceremony, the priest, if he knows his work, should take the Triodia from the library, the two Triodia, because there are two chanter's stands and two copies are needed, and place them on the stands. And from that Saturday evening, the day after tomorrow, they begin to read, to chant, to celebrate the services from this book, which will remain there until the night of the Resurrection.

At that point its mission is finished. It is withdrawn, it goes back to the library, and its place is taken by the book I mentioned a moment ago, the Pentecostarion, which speaks of the events leading to Pentecost, beginning from the Resurrection and going all the way to Pentecost itself.

So because of this very thing, because the book of the Church called the Triodion is opened so that they may begin to study from it, to chant from it, to teach from it, for this reason this season, during which this book lies open on the chanter's stands of the Church, is spoken of as the opening of the Triodion.

In every great and serious event there is also an adversary; there is someone on the other side. We are not on our own; the devil is there too.

The devil, seeing what good can come to the faithful from this opening of the Triodion, from the careful study of this book, seeing what good may come of it, creates his own counter-wave, as we might call it. He creates a situation that is the complete opposite. He too appears, and he opens his own triodion, and he calls out to the world: don't go to the one nailed to the wood, for that is what he calls our Lord, don't go, come to me.

He will tell you to fast, he will tell you to practise self-control, he will tell you to pray, he will tell you to keep vigil, and so on. No. Come to mine, where you don't need any of these things. I don't want fasting, I want revelry; I don't want prayers, I don't want vigils, and so on. As for vigils, you will keep vigil with me, but feasting, not weeping.

And you understand: man, being more carnal than anything else, follows that triodion. And you know the preparations that are made for the opening of that triodion. New outfits, ballrooms opened up, venues arranged, and it doesn't happen only on the first day the triodion opens.

They keep going. They sent me an invitation, they're inviting me to a ball, though of course they may not know how I think, and it's being held on the twelfth of the month, on a Friday, and right in the middle of Great Lent.

Do you understand now? That's why all the balls are held at this time of year.

On the one side, a person is called to watchfulness, to prayer, to fasting, to turn back, to put his life in order, to repent, to make his confession, so that he can follow the venerable Passion of the Lord and His Holy Resurrection.

But on the other side, the call is to ignore all of that and go out and celebrate. It turns a person outward. The Triodion of the Church, by contrast, turns a person inward. It turns him back toward himself, so he can see himself and the wretched state he is in.

Whereas the triodion of the world turns a person outward. And it tells him to go have a good time. And people prefer the triodion of the world to the Triodion of Christ. And you know, many people go through all these Sundays without attending the Divine Liturgy, they don't go to church at all, because they are all up till dawn at the dances.

They are all held in the evenings, on Saturday nights, and on top of all the other balls thrown by every club, by every organisation, by every association. They consider it flattering to throw a ball of their own.

And when they can't, it doesn't even cross their minds to arrange some other day, outside of Lent. No, even inside Lent, so long as it gets written up in the papers that they too threw their ball and that it was a great success, and so on.

Do you understand what a terrible contradiction this is, and what a curse descends from Heaven when a person goes against what God has ordained for mankind?

It is a sad thing, because a person is making bad use of his own free will.

Today, of course, I hear many people saying that this is simply how the world is, and they complain about the young, about their own children and so forth, who don't listen to them. But did we listen any sooner? And if their children listen to them now, well, if we had listened, would we have done the things we did?

Unfortunately, we did do those things. And if God had not been long-suffering, by now we would be drawing water from some treadmill well of the devil. If God had not been patient with us, waiting for us to return to Him... So let us not condemn the young.

Let us pray for them. And let us beg Christ that, just as He was long-suffering with us, He would be long-suffering with them too. God has the power to show mercy in any case, because unfortunately we are uncompromising, we are hard, we don't remember our own past, we forget our own past, and a person must not forget his own past, because when a person does not forget his own past he will bite his tongue when he is about to say something, or to speak harshly about the things that are happening today.

In any case, this great season is so full of compunction, so beautiful, so rich in content, that people really ought to know it. And it has been arranged with such mathematical beauty that if you unfold it you will see there is a chain of salvation running through these pieces.

This whole season is divided into three further periods.

The first period of the Triodion begins with the Publican and the Pharisee and ends on Cheesefare Sunday.

Do you know what Cheesefare Sunday is? It is what the world, and the devil, call the last Carnival Sunday. But there is only one Apokreo, not two, not a first and a last. Apokreo is one Sunday: the third Sunday counting from this coming Sunday.

The other one, the last, on the twenty-eighth of the month, is Cheesefare Sunday.

So the first period of the whole season ends on Cheesefare Sunday. The second period begins with what we call Clean Monday and ends on Lazarus Saturday. This is what we call Great Lent.

This period depicts the forty days our Christ fasted, when He neither ate nor drank. It is the strictest fast of the whole year. For those who keep the fast properly, this fast is without oil, except on Saturdays and Sundays.

We are not speaking here about the sick, or about those who genuinely need their food, because fasting is meant to kill the passions, not to kill the body. The purpose of fasting is not to fill up the sanatoriums or the neurological clinics.

The purpose of fasting is to empty the houses of corruption and to pull down the unlawful beds. That is the purpose fasting should have. It kills the passions. So, as I was saying, this is the strictest fast. And yet there is one stricter still, and it comes in the third part of this season.

Then there's what we call Great Week — Holy Week, the Week of the Passion. That's another section, the third section. Great Lent itself ends on Lazarus Saturday; up to there you have your forty days. But the whole period is a Pentecost, a stretch of fifty days. It's seven weeks — seven times seven, forty-nine. And this week we call the Great Week has its own way of fasting.

It is not great in length of hours; it is great in the events it holds. That is why it is called Holy Week, the Great Week. Each period has its own character.

It begins with the parable of the Publican and the Pharisee, which sets before us two men: one puts forward his works, the other puts forward his faith. And the one with faith is saved, while the one with works is lost.

In the parable of the Publican and the Pharisee there are two men; one is saved and the other is lost,

because in this parable He presents a man who simply beat his breast and said, “God, be merciful to me, a sinner,” and went down to his house justified.

And so that no one should be misled and say, "Then I will also say, God, be merciful to me, the sinner, and I will be saved," the Church gives us the second parable right after it, the parable of the Prodigal Son.

The parable of the Prodigal Son contains within it the whole matter of our salvation. It is not enough for a person to repent, nor to beat his breast, nor to beat his head. Repentance is needed, Holy Confession is needed, Holy Communion is needed.

And all of these are found inside that beautiful, all-embracing parable of the Prodigal Son.

In this parable we have not noticed that here again there are two men; one is saved and the other is lost. And the one who is saved is the one who had no works, but who repented, who made his confession, who received Holy Communion. And the other one, the one who had works, was not saved.

So in these first two parables, right at the beginning of this whole season, the men of works were lost, and the men of repentance were saved and entered in. That is a basic answer. Christ knew, and His Church knew and still knows, how people think.

We are all ready to say, "Do you know what I do? Do you know what I do in secret? Never mind that I do not go to confession. Never mind that I do not go to church. Never mind that I do not receive Communion. Do you know what I do?"

"If only you did as much as I do. Or as much as my wife does, or my husband does." We are ready to justify ourselves. It is easy for a person to rest content in his own works. But there is no salvation by works; that is the whole point. Christ is not an employer, as some imagine Him to be. Christ is the giver of life.

And a person who has no relationship with the life-giving mysteries of Christ — the sacraments — whatever they may build, they are never going to see the face of God. And these two men — we aren't even Pharisees. Take the Pharisee: we have no grounds at all for disputing his virtues. "I am not," he says, "like the rest of men." And what are the rest of men like? They are thieves, says the Pharisee, they are extortioners, they are adulterers, they are fornicators — and every one of those things we have right here among us. "Or even as this tax collector. I give tithes of all that I acquire." Who among us gives ten percent of what they earn? "I fast twice in the week." Who among us fasts twice a week? We are not even Pharisees. And even if we were Pharisees, we would still be left standing outside. "Stay outside," He tells him, "you won't do for me." And the elder brother says it too: all these years I have served you, and I never once disobeyed a commandment of yours. Outside — you won't do. Because people don't want to look closely and understand. And to see what stance they ought to take.

Because the one who holds the keys, the one who runs things, rests content in his own works and says to me, "I did this, I built that." But as long as you have no relationship with the Church, no relationship with the Mysteries, there is no repentance, there is no confession, there is no Holy Communion; it is all just going through the motions.

How can you possibly be alive and fit for the Kingdom? So in these two parables, one completes the other. And above all the second one, the Prodigal Son, completes the first, so that no one may be deceived.

That is the whole matter, the whole enlightenment of it. If people knew these two parables, they would know how they must live in order to be saved.

And when the Church has set these two parables before the faithful, she considers that she has fully instructed her hearers, and that now she has every right to judge them. For how can you scold a child, or hold someone accountable, when you never told them anything, when you never taught them? How can you expect, for example, milk from a sheep you never fed? A sheep does not do that. People may do it. God does not do it.

And the result is that, having spoken these two parables, on the third Sunday He sits down to judge the world. "I have told you now; you know, you understand; now we have a reckoning." And that third Sunday, the one called Apokreo, Meatfare Sunday, is the day of the Judgment.

On almost no Sunday do most of these people, of those who exist, go to the Church, and so they do not know these things. Yet Christ has said them, and the Church keeps repeating them. There is, she says, gentlemen, a Judgment. And at the Judgment two conditions appear. There is no third condition, because there are only two masters. Two contend for a person: the devil and Christ.

And the one who wins him is the one with whom a person chooses to go into partnership. There are people who do not want God. They do not remain outside; they end up wanting the devil. There is no third condition. Am I not with Satan? If you are not with Satan, then you will be with God. But since you are not with God, you are with Satan. Do not be deceived: there are two conditions only.

And there too we see Him divide the world into two great categories, right and left, on the right hand and on the left. He separates people, and some He wills into an eternal kingdom, and the others into eternal Hell.

This proves that our condition does not stop beyond the grave, but goes on and on. There is something beyond the grave, and there is life beyond the grave, and whatever each person has made of his life on this side of the grave, he will find on the other side of the grave.

Whatever each person builds, that is what he will enjoy.

When He renders judgment, at the same time we have the day we call Apokreo — Meatfare Sunday. The word Apokreo, as you know, is a compound word.

It comes from "krea," meat — farewell, meat; goodbye, meat. That is what Apokreo, Meatfare, is meant to say.

We meet again on the night of the Resurrection.

The week that falls between Meatfare Sunday and the following Sunday is called by the Church the week of Cheesefare, Tyrophagos. During that week something takes place that teaches us a lesson.

During this week the faithful are permitted to eat everything except meat.

That is why it is also called the white fast. The faithful may eat all foods derived from animals: butter, cheese, milk, and eggs. But they may not eat the sheep that gives the butter, cheese, and milk, nor the hen that lays the egg. They may not eat chicken.

He eats the egg, but the hen is not given to him.

Except, of course, on Wednesday and Friday. And do you know why this is done?

Listen, those of you who do not know. On that Sunday, which we call the last Meatfare, when the last binge takes place, the last wild celebration,

do you know what the Church commemorates, what her texts say on that day? The expulsion of Adam and Eve from Paradise.

The saddest day in the whole calendar of the Christian is the last Meatfare Sunday. If you open the Triodion and read the events from Saturday evening on, no matter how hard-hearted you are, you will weep. And yet all of this stays hidden.

There are people who have stood at the chanter's stand for many years and do not know what that day is and what that day teaches.

Years ago I happened to be in Volos on this day of Cheesefare. I was preaching there, and during the communion hymn I spoke on the theme of the day.

There in Volos, at the Metropolis church of Saint Nicholas, the right-hand chanter was Mr. Chatzimarkos. You will have heard of him, a great figure, Chatzimarkos. And when the service was over, he came into the sanctuary, embraced me and kissed me.

For thirty years, he said to me, I have been chanting these hymns, and I knew nothing of what you said today. He chants them. But what do they say? And what purpose do they serve? And what do they teach? Nothing. Manolis confessed it. Yes. Nothing, he told me; thirty years I have been chanting, he said, I ought to go and throw myself into the sea. This is what I am telling you: people do not know. It is the saddest day. Why? Because Adam and Eve were driven out of Paradise. What had they done? What was the sin they committed? They broke a fast.

What was the commandment? "In the day that you eat of the tree, you shall surely die." That was the commandment, wasn't it? So it was a matter of fasting. When God placed man in Paradise, He told him: this whole garden, because Paradise means garden, this whole garden, all these trees are yours, except for one. There are a thousand trees in it; of the nine hundred and ninety-nine you may eat.

This one you shall not touch, and on pain of death at that. And man refused to trust Him in this one thing. The commandment was not heavy. He did not say to him: nine hundred and ninety-nine no and one yes. He said: nine hundred and ninety-nine yes and one no.

And yet this man, for the sake of that one thing, was cast out of Paradise. That is exactly why the Church places us on Cheesefare Sunday and says: everything is yours, but not meat. She sets before us then the very same thing God did with the first-formed.

Everything is yours, except meat, and that is just what He said back then too. Everything is yours, except the tree of the knowledge of evil and wickedness. Precisely the same thing.

And he, because he did not take care over that one thing, was cast out. And you will hear it the day after tomorrow, on Sunday. She tells us: take care, you, because his sin, his carelessness, look five weeks ahead, deep in, high up, you will see, you will come to Holy Friday, and you will find someone hanging there. This man's belly is what hung Him there. Take care that you do not do the same; where he failed to take care, and out of his belly he crucified God and was himself left outside, take care that you do not go the same way. That is what she sets before us. But we level everything flat, as though nothing were happening, as though the things that have been appointed had no reason behind them. Of course, nowadays there are people, even inside the Church,

who do not understand these things and tell you, “They mean nothing; we ate at home too.” Even the priest tells you, “We ate at home too.” When he says, “We ate at home too,” what he is really telling you is that these things mean nothing.

And yet they have been prescribed for specific reasons.

Then the season begins, and we enter into the five Sundays of the Fast. The first week is called Clean Week — Clean Monday, Clean Tuesday, and so on. For the most part it begins with a three-day fast. I want you to know that this long season of Great Lent, together with Holy Week, has two three-day fasts: one as we go in, and one as we come out.

Holy Friday and Holy Saturday, up until the night of the Resurrection, there is fasting, complete, no food at all. And in fact the Canon says that if someone cannot fast both days, Holy Friday and Holy Saturday, then let him eat on Holy Friday and fast on Holy Saturday.

Because Holy Saturday stands higher than Holy Friday. That is why there is also the maxim: on every Saturday the fast is relaxed, except on Holy Saturday. Let certain slaves of the belly hear this, the ones who say: the First Resurrection service has happened, we can eat an egg, a bit of bread, and so on. You are mistaken.

And let some others learn as well, who do not know that on Holy Thursday the fast is not relaxed to include oil. We have received Holy Communion, they say, shall we not relax it? No. Whoever takes oil on Holy Thursday dishonours the whole of Great Lent.

Even if they have fasted without oil for the whole of Great Lent, they lose their entire reward. For anyone who breaks the fast with oil on Great Thursday, there is a specific canon that covers this. All these things we cook up to suit our own stomachs — one person says one thing, another says something else — but what is the reality? The things I speak about, I can prove. As for the things these people will tell us, they have nothing to prove them with.

Now, God does bear with us — yes, He bears with us. But until when? Until when? Ignorance of the law is no excuse. Even here, in this world, the state itself won't accept ignorance of the law. "I didn't know, Your Honor." "Sit down — now you'll know." If ignorance of the law is no excuse in the world, how much more before God? With God there is no room at all for ignorance of the law.

In any case, let me sketch out the rest for you as well, so that in one talk there is at least the skeleton, not the filling in, the filling in takes a great deal of work, but the skeleton of this season.

In the first week, I repeat, the faithful one who is able and whose health allows it is called to keep his three-day fast. And on the Wednesday, when the first Presanctified Liturgy is served, to go to church, to receive Holy Communion, and then to return again to his fast.

The first Sunday is dedicated to Orthodoxy and is called the Sunday of Orthodoxy. For a person to be saved, two things are needed: right faith and right praxis (active ascetic life). People believe, but in what do they believe?

Once Christ asked His disciples. We read this in the sixteenth chapter of Matthew.

You who go around out there in the marketplace, tell me: who do people take me for? Whom do men say that I the Son of man am? So they told him what they thought, what they had been hearing out there. They say: Some say you are the prophet Elijah.

Others take You for the prophet Jeremiah. Others take You for the honourable Forerunner. Others take You for one of the prophets.

That is what people say.

But you who are closer to me — "who do you say that I am?" Who do you take me to be? Notice that word, "who." And then, as you know, Peter spoke right up and said to him, "Thou art the Christ, the Son of the living God." A true definition — that is the truth.

And on the one hand he called him blessed, and on the other hand he changed his name as well, right there and then. He says to him, 'Blessed are you, Simon Bar-Jonah.' You are blessed, Simon, bar, that is, son of Jonah.

“You shall be called Cephas.” Simon means unstable, while Cephas means Peter—the rock, firm and steadfast. “From now on,” He tells him, “you will change; you will become steadfast. For flesh and blood has not revealed this to you.” What you said did not come from you; My Father told it to you. You acted, confessed, and proclaimed it, and you yourself put your signature to it on behalf of My Father.

Exactly as it was then, so it is today. Go up to people and bring up the subject of faith,

and what you will hear is, 'Well, of course, I believe there is some higher power.'

Do you understand what that means? You approach someone. 'I believe, of course, that there is something higher.' Write that one off as worthless. You go a step further. 'I believe in God.' Nothing.

'I believe in Christ.' That is not enough either. Up to this point no one is saved. Because you will say to me, does Christ not save? He does save. But which Christ? Which Christ? When you finally say to this gentleman who believes in Christ that Christ is risen, he will tell you, 'We can discuss that some other time.' He will stop right there. A Christ of his own imagining, a moral figure, an educator, a socialist, as some call him, a communist. That is how they see Christ. No. What saves, my beloved, what can be counted as right faith, is what the angel said to the myrrh-bearing women. If you can make this your faith: 'What do you seek? Jesus who was crucified,'

'the Nazarene. He is not here. He is risen. See the place where they laid him.' Do you believe in this Christ? Jesus, the Crucified, the Nazarene, the Risen One. Do you believe in him? People find that very hard to believe. The ones who light candles, the ones who say 'Christ is risen, many years to you', the ones who collect their thirteenth month's pay, who do all these things, they do not believe in Christ as he really is. That is why I tell you that for a person's salvation what is needed is

right faith and right practice, two things together. And as I told you at the beginning, the one who believes most correctly of all is Satan. As James writes in his epistle, 'even the demons believe, and they shudder.' We do not shudder. We toss the name of Christ around: by Christ, by God, by the Most Holy Theotokos, as though nothing at all were happening. Whereas the Hebrews would not take the name of God on their lips. They said 'the name of the Blessed One', and they would not say ‘blaspheme’; they would say ‘bless’ instead.

You see how brazen we are. So if there is anyone who believes, it is Satan. 'The demons believe and they shudder,' James writes in his catholic epistle. We do not shudder. So the first Sunday says this: in order for you, my friend, to move forward, to reach Holy Week, to follow the one who went up on the Cross, you must first believe rightly.

That is what it is. It is called the Sunday of Orthodoxy, and it also has a connection with the restoration of the holy icons, because a war had broken out over them and the icons had been taken down from the Church.

Then the Church moves on to the Second Sunday of Lent. On the Second Sunday she brings forward a great figure of the fourteenth century: Saint Gregory Palamas. These men were Greeks, our own people, and we don't know them. We have never even sat down to read about the struggles that Saint Gregory Palamas fought on behalf of Orthodoxy.

Just as we have Christ and the Most Holy Theotokos in our homes, we ought to have Saint Gregory as well. Because what good is it to me if I have Christ and I do not have the content, if I do not know my faith? Where is my faith then?

Saint Gregory Palamas is a great apologist of the faith, a great defender of it, and that is why the Church places him next in order, on the Second Sunday of Great Lent, so that these events and his life may be brought to our remembrance. And if anyone finds his appetite whetted to learn properly about Saint Gregory Palamas, let him take up the fourth volume of the Philokalia.

The Philokalia contains the fathers of watchfulness, the neptic fathers, and it is five volumes. In the fourth volume of the Philokalia there are works of Gregory Palamas, at least eighty per cent of it. From there a person will learn a great many things. Moving on, we come to the Third Sunday of the Fast, the Sunday of the Veneration of the Cross.

You see, it falls right in the middle. There are five Sundays altogether before the Saturday of Lazarus—we are not including Holy Week. There are two Sundays before it and two after it, so this Sunday stands in the center. Whether you look back toward Clean Monday or ahead toward the Saturday of Lazarus, the distance is the same.

The third Sunday is the Elevation of the Precious and Life-giving Cross. Our Church sets the Precious Cross before us so that we may venerate it and draw strength for the rest of the journey. She holds out the Precious Cross for us to venerate, so that we may draw strength for the remaining struggle of the fast.

We, of course, have taken the Precious Cross on that day and turned it into superstition again. You hear people talking these days, and the conversation goes, they are not eating tomorrow, they are not eating. Why are they not eating? Because tomorrow is the day of the Cross, they say. Why, were they eating yesterday, and will they eat the day after? Do you see?

If you go out on those days, there are no artichokes and broad beans left, there is nothing left. The Christians, and which Christians do I mean? The ones who were eating chicken and meat and will be eating again tomorrow. But that one day they keep. Do you see what I mean?

Superstition, ignorance, indifference. Fasting is a whole ordered sequence. It is another matter if you are ill; we are not going to pack you off to a sanatorium, you will eat. But the rest of us, those who are able, will make the proper distinction. It is not a matter of 'they are not eating tomorrow', while yesterday they were eating and the day after they will go at it again. On all of those days one does not eat.

In any case, that Sunday passes, and then we move on to the Fourth Sunday of Lent, where the Church presents one of the neptic fathers, a father of watchfulness, Saint John Climacus.

I don't know whether you have his book. He wrote many books, but there is one book which is called The Ladder, by Saint John Climacus. Today this book is also available in modern Greek. A person has a great deal to benefit from reading it.

It is called The Ladder because it really does present a ladder, a staircase, with thirty steps that correspond to thirty discourses of his. By putting into practice, for example, almsgiving, repentance, self-control, control of the tongue, you climb that ladder and eventually you arrive and enter in.

That is why he is called John of the Ladder. And the Church places him on the Fourth Sunday of Great Lent. Then on the Fifth Sunday of Great Lent she presents — or rather, calls into service — Saint Mary of Egypt, the righteous one.

Mary of Egypt. Mary of Egypt.

Saint Mary of Egypt, as you know, was a woman who was deeply given over to lust, a thoroughly corrupted woman, from a young age, from sixteen years old, many years of debauchery. She ruined a great many people. And in the end our Christ laid hold of her one day in Jerusalem, just as He laid hold of Paul on the road to Damascus.

She had gone to venerate along with her friends, the way we go to the festivals with our girlfriends and our friends, to light candles, for Saint Paraskevi and Saint Katherine and Saint Marina. That is exactly how she went too, with her friends.

And when she got there to venerate the Precious Cross, on the fourteenth of September — I don't know if you've ever been to Jerusalem, but let me describe the Holy Sepulchre for you. There used to be two doors, like these ones here, in the place where there's only one now, and people go in and out.

There was the other door next to it as well, and you can see clearly that it has been walled up with bricks. Directly above it, within eight or ten meters, is Golgotha. That is where she went to climb the stairs, and she could not get in. As you will read in her Life — that is exactly how it happened — on the first day of the month of May.

Read it. The Church calls her into service deliberately, to show a person that whatever sin you may have committed, if you repent, you are saved. There it is: this woman who was such and such and such became a Saint.

That is why she brings these figures forward and sets them along the road to Golgotha, so that we may help.

As you know, she tried again and again to get inside, and she couldn't do it. She saw that an invisible power was pushing her back, that it wouldn't let her go in. And inside there was — and there still is, to this very day — that icon of our Most Holy Lady, an icon of our Lady. And she begged her, she said to her: 'Let me go in and venerate, and I will change my life.'

She understood that it was because of the life she was leading. At that very moment, she arose, went up to Golgotha, and venerated the holy place. But instead of returning with her friends to Alexandria, she departed with two loaves of bread, crossed into the wilderness of the Jordan, and lived there for forty-two years, below Jericho, near the monastery of Saint Gerasimos of the Jordan, if you know where that is.

Farther to the left, toward the interior, you can see in the distance below the Monastery of Saint John the Forerunner, at the place where Christ was baptized. It was there, in that wilderness, that she lived, and her tomb is there as well.

And after forty-two years God sent Zosimas, and he heard her confession and gave her Holy Communion, and after that she died. Because even though for forty-two years she had eaten roots and walked on the air, that was not enough for Paradise. She had not confessed and she had not communed.

He heard her confession, the following year he gave her Holy Communion, and she died. And again the next year he went and found her lying there dead, and there was writing below: Abba Zosimas, thank you for coming and giving me Holy Communion; I beg you, take care of my body.

And there was a lion, which helped him, and they opened the ground and buried her, and so on. So the Church presents this woman, as I say, on the Fifth Sunday of Lent, for all of us who are serving heavy sentences, so that we may not lose heart and say there is no salvation for us.

For the whole world there is salvation, so long as we are willing. Then we come to Lazarus Saturday, which has a great theme of its own to do with the Resurrection and with everything that happened. After that the Church gives us a short breathing space on Palm Sunday, the entry of our Christ at the Palm-bearing feast, and then we enter Holy Week, and each day of Holy Week has its own lessons to teach.

In the first part of the week we have Joseph the All-Comely, because in every way he is a type of Christ — a foreshadowing of Him. Then on Tuesday we have the account of the Ten Virgins: that we should not simply remain believers, but also have the works that go with our faith.

Then we have the events of Wednesday, of that woman, the harlot, and the rest. Then on Thursday we have the Mystical Supper, on Friday the Crucifixion, on Saturday the Burial, and on Sunday the Resurrection.

These are events you would need five thousand years to study and to live.

Besides everything I have said so far, the Annunciation also falls within Great Lent. It is a great event and the starting point, because the Annunciation is the beginning of all the other feasts. Who was born? The One who was conceived. Who was circumcised? The One who was born, the One who was conceived. Who was baptized? The same One. Who was crucified? The same One.

The starting point is the Annunciation. Gospel, good news. And what is the good news? That the Son of God becomes the Son of the Virgin. That is it. And it is also the capital that God deposited in His bank for the salvation of man.

Today is the sum and the beginning of our salvation, and the manifestation of the mystery hidden from before the ages: the Son of God becomes the Son of the Virgin, and so on. Beyond this event, which really deserves a lesson of its own, there are also the so-called Presanctified services.

These are services whose very name shows that they are not Divine Liturgies, but services. So we should not call them Liturgies. “Presanctified” is a compound word: pre-sanctified. During these services, no change of the Gifts takes place and no consecration is performed. The Gifts have been consecrated beforehand, and they are reserved in the Church and offered on Wednesday and Friday. This is because during Great Lent the Divine Liturgy is not celebrated except on Saturdays and Sundays, since the season is mournful, whereas the Divine Liturgy is a joyful event.

That is precisely why no Liturgy is served except on Saturday and Sunday. But listen carefully and hold on to what I am about to tell you: because twice a week is not enough for the faithful to receive Holy Communion, if he truly wants to struggle and be saved, the Church keeps the Gifts from Sunday and sets them before him on Wednesday and Friday as well, so that there are four opportunities for Holy Communion each week, and he can manage the struggle.

And here there are people who have not communed four times in their whole life.

The faithful person, from the first Presanctified, the Wednesday of Clean Week, is called to commune, I think, thirty-six times up to Palm Sunday.

Listen to what they are: five Saturdays and five Sundays of the five Sundays of Lent, that is ten.

Five Wednesdays and five Fridays of the five weeks of Lent, another ten, that makes twenty. The Annunciation, twenty-one. Lazarus Saturday, twenty-two. Palm Sunday, twenty-three. Holy Monday, Holy Tuesday, Holy Wednesday, three Presanctified, twenty-six.

Holy Thursday, the day of the Mystical Supper, the Last Supper — that makes twenty-seven. On Holy Friday there is none. Holy Saturday, twenty-eight. Pascha, twenty-nine. Then the six days of Bright Week, thirty-five. And one on Palm Sunday, thirty-six. This is what Christians are: if they live the life that matches this, the humble life, then let them come forward and receive Holy Communion.

If this does not happen, we fall behind. We do not receive within ourselves the necessary transfusion of blood that would transform us from commoners into nobles, from earthly beings into spiritual ones, from temporal beings into eternal ones, from ordinary people into princes—from mere human beings into royal children destined for the Kingdom of Heaven.

We do want to struggle, but no extraordinary efforts are required. All this, then, anticipates the opening of the Triodion, which begins the day after tomorrow. I pray to the holy God that each of us may struggle according to the measure of our strength and accomplish something.

I am sorry if I have perhaps tired some of you who already knew all this, but we have an obligation to wait for the others who did not know it. So then, may God be our helper.

Ευρισκόμεθα μπροστά σε μια μεγάλη περίοδο της Εκκλησίας μας, η οποία αρχίζει την ερχομένη Κυριακή.

Ο κόσμος ομιλεί για την περίοδο αυτή και τολμώ να πω ότι περισσότερα συζητούνται από τον κόσμο για την περίοδο αυτή παρά από τους Χριστιανούς.

Είναι η περίοδος η λεγόμενη του Τριωδίου, δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, από την ερχομένη Κυριακή ανοίγει το Τριώδιο.

Είναι μια περίοδος προετοιμασίας για τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, για τη Μεγάλη Εβδομάδα, για τη Σταύρωση, για την Ταφή, για την Ανάσταση. Η Εκκλησία έχει σταχυολογήσει περιστατικά απαραίτητα, τα οποία πρέπει να ξέρει ο άνθρωπος, ο οποίος περνάει από τον κόσμο αυτόν.

Αν ήθελε ο άνθρωπος να προσέξει, αν όχι όλο το Ευαγγέλιο και να το ζήσει, τουλάχιστον τις 52 περικοπές των 52 Κυριακών του έτους, όχι απλώς θα εσώζετο, αλλά θα πήγαινε στην ομόνοια του Παραδείσου.

Είναι έτσι σταχυολογημένα και τόσο τακτικώς βαλμένα, που το ένα να προϋποθέτει το άλλο και το άλλο να εξαρτάται από το άλλο, και τα όλα μαζί να δίδουν το αποτέλεσμα που λέγεται σωτηρία του ανθρώπου.

Εμείς είναι αλήθεια ότι απασχοληθήκαμε, ένα, από το σχολείο ακόμη με αυτά τα σοβαρά γεγονότα, αλλά υποτυπωδώς, όχι στα σοβαρά. Δεν μελετήσαμε τα θέματα και κατεξοχήν δεν ζήσαμε τα θέματα. Για τον χριστιανισμό όσο ξέρετε δεν είναι θεωρία, είναι ζωή.

Ο Χριστιανισμός δεν είναι εν λόγω, είναι εν δυνάμει. Ένας ο οποίος ξέρει θεωρητικά τον Χριστιανισμό καλύτερα από όλο τον κόσμο είναι ο Διάβολος. Γι' αυτό λέγεται και ο πρώτος θεολόγος.

Η διαφορά είναι όχι στη γνώση, αλλά στην πράξη. Παρότι γνωρίζει ο Σατανάς, δεν πράττει, εκεί διαφέρει. Διαφορετικά δεν πρόκειται να του βγει κανένας από εμάς στις γνώσεις του σατανά τις θεολογικές. Αλλά η διαφορά μας είναι ότι δεν πράττει.

Και εμείς εκεί χωλαίνουμε και μας κακοφαίνεται καμιά φορά αν μας πει κανείς ότι δεν είμαστε Χριστιανοί. Αμέσως είμαστε έτοιμοι να φωνάξουμε και να πούμε ότι έχω μέσα τον Χριστό μου. Τον έχεις μέσα τον Χριστό, αλλά οι πράξεις σου οι απ' έξω δείχνουν ότι δεν έχεις μέσα τον Χριστό.

Αυτό είναι το θέμα. Εν πάση περιπτώσει, λέγω ότι ανοίγει το λεγόμενο Τριώδιο μεθαύριο. Αν ερωτηθούν πολλοί τι παναπή ανοίγει, και δεύτερον τι παναπή Τριώδιο και πού παίρνει την ονομασία η περίοδος αυτή, λίγοι είναι εκείνοι οι οποίοι θα απαντήσουν, παρότι θρησκεύουν πολλά χρόνια.

Για αυτούς λοιπόν θα είναι κουραστικό που ξέρουν η επανάληψη αυτή Αλλά μπορεί να είναι μεταξύ μας άνθρωποι ή αυτοί που θα ακούσουν μελλοντικώς από αυτά που γράφονται και δεν ξέρουν πώς έχουν τα θέματα αυτά.

Επιτρέψτε μου λοιπόν να πω τι θα πει ανοίγει το Τριώδιο. Πρώτα-πρώτα θα πρέπει να ξέρετε ότι η περίοδος αυτή παίρνει το όνομα Τριώδιο από ένα βιβλίο της Εκκλησίας. Αυτό είναι η αιτία της ονομασίας, το οποίο επονομάζεται Τριώδιον.

Η Εκκλησία έχει πολλά βιβλία. Έχει το Πεντηκοστάριον, το οποίο χρησιμοποιείται από το Πάσχα μέχρι της Πεντηκοστής, έχει Παρακλητική, έχει Μηναίο, έχει πολλά βιβλία. Μεταξύ όλων αυτών των βιβλίων που υπάρχουν στην εκκλησιαστική βιβλιοθήκη υπάρχει και ένα βιβλίο που επονομάζεται «Κατανυκτικόν Τριώδιον».

Μεθαύριο, παραμονή Τελώνου και Φαρισαίου, το Σάββατο το βράδυ, εν επισήμω τελετή, θα πρέπει, αν ξέρει τη δουλειά του ο ιερεύς, να πάρει από την βιβλιοθήκη τα Τριώδια, τα δύο Τριώδια, γιατί είναι δύο αναλόγια και χρειάζονται δύο Τριώδια, και να τα τοποθετήσει στο αναλόγιο, και από το Σάββατο το βράδυ, μεθαύριο, να αρχίσουν να διαβάζουν, να ψάλλουν, να λειτουργούν από αυτό το βιβλίο, το οποίο θα μείνει εκεί μέχρι τη νύχτα της Αναστάσεως.

Τότε τελειώνει η αποστολή του, θα αποσυρθεί, θα ξαναπάει στη βιβλιοθήκη και τη θέση του θα πάρει αυτό που είπα γρηγορότερα, το Πεντηκοστάριον, το οποίο ομιλεί τα γεγονότα της Πεντηκοστής, αρχής γενομένης από της Αναστάσεως μέχρι και αυτής της Πεντηκοστής.

Εξαιτίας λοιπόν αυτού του περιστατικού, το ότι το βιβλίο της Εκκλησίας που επονομάζεται Τριώδιον ανοίγει για να αρχίσουν να μελετούν, να ψάλλουν, να διδάσκουν, εξ αυτού λέγεται η περίοδος αυτή, που είναι ανοιχτό αυτό το βιβλίο στα αναλόγια της Εκκλησίας, ανοίγει το Τριώδιο.

Σε κάθε μεγάλο και σοβαρό γεγονός υπάρχει και ο αντικείμενος, υπάρχει και άλλος. Δεν είμαστε μοναχοί μας, είναι και ο διάβολος.

Ο διάβολος, βλέποντας τι αγαθόν μπορεί να προκύψει για τους πιστούς από το άνοιγμα αυτό του Τριωδίου, από το μετά προσοχής μελέτημα αυτού του βιβλίου, τι μπορεί να προκύψει αγαθόν, δημιουργεί και αυτός ένα αντιμάμαλο, όπως θα λέγαμε, δημιουργεί μια κατάσταση τελείως αντίθετη και παρουσιάζεται και αυτός και ανοίγει το δικό του το τριώδιο και καλεί τον κόσμο: μην πάτε στον ξυλοκαρφωμένο, γιατί έτσι το λέει τον Κύριό μας, μην πάτε, ελάτε σε μένα.

Αυτός θα σας πει νηστεία, αυτός θα σας πει εγκράτεια, αυτός θα σας πει προσευχή, αυτός θα σας πει αγρυπνία κλπ. Όχι. Ελάτε στο δικό μου, που δεν χρειάζεται αυτά τα πράματα. Δεν θέλω νηστεία, γλέντι θέλω, δεν θέλω προσευχές, δεν θέλω αγρυπνίες κλπ. Αγρυπνίες θα αγρυπνήσετε μαζί με εμένα, αλλά γλεντώντας, όχι κλαίγοντας.

και καταλαβαίνετε, ο άνθρωπος, περισσότερο σαρκικός υπάρχων, ακολουθεί αυτό το τριώδιο. Και ξέρετε τι ετοιμασίες γίνονται για το άνοιγμα του τριωδίου. Τουαλέτες καινούργιες, σαλόνια ανοίγονται, χώροι γίνονται, και δεν γίνεται μόνο την πρώτη ημέρα που θα ανοίξει το τριώδιο.

Συνεχίζουν. Μου έστειλαν, με καλούν σε ένα χορό, μπορεί να μη ξέρουν βέβαια πώς σκέπτομαι εγώ, ο οποίος δίδεται στις 12 του μηνός, ημέρα Παρασκευή, και μες στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή.

Καταλαβαίνετε τώρα; Γιατί όλοι οι χοροί δίδονται τώρα.

Από το ένα μέρος καλείται να γίνει προσοχή, προσευχή, νηστεία, ο άνθρωπος να επιστρέψει, να τακτοποιηθεί, να μετανοήσει, να εξομολογηθεί, για να μπορέσει να παρακολουθήσει τα σεπτά Πάθη του Κυρίου και την Αγία του Ανάσταση.

Από το άλλο μέρος όμως, καλεί τον άνθρωπο να αδιαφορήσει για όλα αυτά και να ξεφαντώσει. Τον κάνει εξωστρεφή. Το μεν τριώδιο της Εκκλησίας, τον άνθρωπο τον κάνει εσωστρεφή. Τον γυρίζει στον εαυτό του, να ιδεί τον εαυτό του σε τι χάλια βρίσκεται.

Εφόσον το τριώδιο του κόσμου, τον άνθρωπο τον κάνει εξωστρεφή. Και του λέγει να γλεντήσει. και ο άνθρωπος προτιμεί το τριώδιο του κόσμου και όχι του Χριστού. Και ξέρετε, πολλοί άνθρωποι, όλες αυτές τις Κυριακές δεν λειτουργούνται, καθόλου δεν πηγαίνουν στην Εκκλησία, διότι όλοι ξημερώνουν στους χορούς.

Όλες εδώ είναι τα βράδια, τα Σαββατόβραδα, και εκτός των άλλων χορών που γίνονται από όλους τους συλλόγους, από όλες τις οργανώσεις, από όλες τις κινήσεις. Το θεωρούν κολακευτικό να δώσουν κι αυτοί ένα χορό.

Και όταν δεν μπορούν, ούτε καν το σκέπτονται, να εξασφαλίσουν κάποια ημέρα άλλη, όχι μέσα στη Σαρακοστή. Και μέσα στη Σαρακοστή ακόμη, αρκεί να γραφεί στα χαρτιά ότι έδωσαν κι αυτοί το χορό τους και είχε μεγάλη επιτυχία και λοιπά.

Καταλαβαίνετε τώρα τι αντίθεση είναι αυτή, τι κατάρα κατεβαίνει από τον Ουρανό, όταν ο άνθρωπος πηγαίνει κόντρα με εκείνα τα οποία ο Θεός έχει συστήσει στον άνθρωπο.

Είναι λυπηρό, διότι κάνει κακή χρήση του αυτεξουσίου του ο άνθρωπος.

Σήμερα βέβαια ακούω πολλούς οι οποίοι λένε ότι έτσι είναι ο κόσμος και μάλιστα παραπονούνται για τα νιάτα, για τα παιδιά τους και λοιπά, τα οποία δεν τους ακούνε, γιατί ακούγαν αυτοί γρηγορότερα και αν τους ακούν τα παιδιά τους τώρα, ακούγαμε εμείς, θα κάναμε εμείς αυτά.

Δυστυχώς τα κάναμε. Κι αν ο Θεός δεν ήταν μακρόθυμος, τώρα θα βγάζαμε σε κάνα μαγκανοπήγαδο του διαβόλου νερό. Εάν ο Θεός δεν ήταν μακρόθυμος να μας περιμένει να επιστρέψουμε. Μην τους κακίζουμε λοιπόν τους νέους.

Να προσευχόμεθα για αυτούς. Και να παρακαλούμε τον Χριστό όπως μακροθύμησε για μας, να μακροθυμήσει και για αυτούς. Τότε ο Θεός έχει την δύναμη κι έτσι κι αλλιώς να κάνει έλεος, διότι δυστυχώς είμεθα απόλυτοι, είμεθα σκληροί, δεν θυμόμαστε τα δικά μας, ξεχνάμε τα δικά μας, και ο άνθρωπος δεν πρέπει να ξεχνάει τα δικά του, διότι όταν ο άνθρωπος δεν ξεχνάει τα δικά του θα καταπεί τη γλώσσα του, όταν πάει να πει κάτι ή να εκφραστεί σκληρά για αυτά τα οποία γίνονται σήμερα.

Εν πάση περιπτώσει, αυτή λοιπόν η μεγάλη περίοδος είναι τόσο κατανυκτική, τόσο ωραία, τόσο περιεκτική, που οι άνθρωποι θα έπρεπε να την γνωρίζουν. Τα έχει δε βάλει τόσο μαθηματικώς ωραία που αν αναπτυχθούν θα δείτε ότι υπάρχει μια αλυσίδα σωτήριος επάνω σε αυτά τα κομμάτια.

Χωρίζεται αυτή όλη η περίοδος σε τρεις άλλες περιόδους.

Η μία περίοδος του Τριωδίου αρχίζει από Τελώνου Φαρισαίου και τελειώνει της Τυροφάγου.

Τυροφάγος ξέρετε ποια είναι; Η τελευταία λεγομένη από τον κόσμο και από τον διάβολο, Απόκρεο. Η Απόκρεο είναι μία, δεν είναι δύο, πρώτη και τελευταία, Απόκρεο είναι μία. Η τρίτη Κυριακή από αυτή την Κυριακή που μας έρχεται.

Η άλλη, η τελευταία, στις 28 του μηνός, είναι Τυροφάγου.

Πρώτη λοιπόν περίοδος της όλης περιόδου τελειώνει της Τυροφάγου. Αρχίζει η Δευτέρα Περίοδος από τη λεγομένη Καθαράν Δευτέρα και τελειώνει το Σάββατο του Λαζάρου. Αυτή είναι η λεγομένη Μεγάλη Τεσσαρακοστή.

Αυτή απεικονίζει τις 40 μέρες που νήστεψε ο Χριστός μας, που δεν έφαγε και που δεν ήπιε. Είναι η πιο σκληρή νηστεία όλου του ενιαυτού. Η νηστεία αυτή, για αυτούς που νηστεύουν κανονικά, είναι άνευ ελαίου, πλην Σαββάτου και Κυριακής.

Δεν μιλούμε για τους ασθενείς ή για τους έχοντας ανάγκη της τροφής, διότι η νηστεία είναι παθοκτόνος και ουχί σωματοκτόνος. Δεν έχει σκοπόν η νηστεία να γεμίσει τα σανατόρια ή τις νευρολογικές κλινικές.

Να αδειάσει τα διαφθορεία έχει σκοπόν η νηστεία και να γκρεμίσει τα παράνομα κρεβάτια. Αυτόν τον σκοπό να έχει η νηστεία. Είναι παθοκτόνος. Λέγω λοιπόν, είναι η πιο σκληροτέρα νηστεία. Και εν τούτοις υπάρχει ακόμη πιο σκληροτέρα, που είναι στο τρίτο μέρος αυτής της περιόδου.

Μεγάλη Εβδομάς η λεγομένη, ή Εβδομάς των Παθών, άλλο κομμάτι αυτό. Το τρίτο κομμάτι. Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τελειώνει του Λαζάρου, εκεί είναι 40. Ολόκληρη η περίοδος είναι πεντηκοστή. Είναι 7 εβδομάδες, 7-7-49. Έχει δικό της τρόπο νηστείας αυτή η μεγάλη λεγομένη εβδομάς.

Όχι σε ώρες μεγάλη, σε γεγονότα μεγάλη. Γι' αυτό λέγεται και Μεγάλη Εβδομάς. Η κάθε περίοδος έχει τα δικά της.

Αρχίζει με την παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου, που παρουσιάζει δύο ανθρώπους, που ο ένας παρουσιάζει τα έργα του και ο άλλος παρουσιάζει την πίστη του, και σώζεται αυτός με την πίστη και απόλλυται αυτός με τα έργα.

Στην παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου είναι δύο άνθρωποι, ο εις σώζεται και ο άλλος απόλλυται,

διότι στην παραβολή αυτή παρουσιάζει έναν άνθρωπο που απλώς εκτύπησε το στήθος του και είπε «Ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ», και κατέβη στον οίκο του δεδικαιωμένος

Και για να μην πλανηθεί κανείς και πει ότι κι εγώ θα πω, ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ, και θα σωθώ, λέγει τη δευτέρα παραβολή στη συνέχεια, την παραβολή του Ασώτου Υιού.

Η παραβολή του Ασώτου Υιού έχει όλη την υπόθεση μέσα της σωτηρίας του ανθρώπου. Δεν είναι αρκετό να μετανοήσει ο άνθρωπος, ούτε να χτυπήσει το στήθος του, ούτε το κεφάλι του. Χρειάζεται μετάνοια, χρειάζεται εξομολόγηση, χρειάζεται θεία κοινωνία.

Τα οποία υπάρχουν μέσα στην ωραία παραβολή αυτή, την περιεκτική, του Ασώτου Υιού.

Σε αυτή την παραβολή μέσα δεν έχουμε προσέξει ότι υπάρχουν δύο άνθρωποι πάλι, ο εις σώζεται και ο άλλος απόλλυται. Και σώζεται αυτός που δεν είχε έργα, αλλά που μετανόησε, που εξομολογήθη, που εκοινώνησε, και δεν σώθηκε ο άλλος που είχε έργα.

Στις δύο αυτές λοιπόν πρώτες παραβολές, στην αρχή της όλης αυτής περιόδου, απολέσθησαν οι άνθρωποι των έργων και εσώθησαν, εισήλθον οι άνθρωποι της μετανοίας. Αυτή είναι μια απάντηση βασική. Ήξερε ο Χριστός και η Εκκλησία του ήξερε και ξέρει πώς σκέπτονται οι άνθρωποι.

Όλοι είμαι θα έτοιμοι να πούμε Ξέρεις τι κάνω εγώ; Ξέρεις εγώ τι φτιάχνω στα κρυφά; Μου κοιτάς που δεν εξομολογούμε Μην βλέπεις που δεν πάω στην εκκλησία. Μην βλέπεις που δεν κοινωνώ. Ξέρεις τι φτιάχνω εγώ;

Μακάρι να κάνεις εσύ όσα κάνω εγώ. Ή όσα κάνει η γυναίκα μου ή όσα κάνει ο άντρας μου. Είμαστε έτοιμοι να αυτοδικαιώσουμε τον εαυτό μας. Εύκολα ο άνθρωπος επαναπαύεται στα έργα του. Όμως εργοσωτηρία δεν υπάρχει, αυτό είναι το θέμα. Χριστός δεν είναι εργοδότης, όπως το νομίζουν ορισμένοι, Χριστός είναι ζωοδότης.

Και ο άνθρωπος ο οποίος δεν έχει σχέση με τα ζωοποιά μυστήρια του Χριστού, οτιδήποτε κι αν φτιάξει, δεν πρόκειται να ίδη Θεού πρόσωπο. Και οι δύο αυτοί, εμείς δεν είμαστε καν Φαρισαίοι. Φαρισαίος αυτός που δεν έχουμε κανένα λόγο να του αντικρούσουμε τις αρετές του. Δεν είμαι, λέει, ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων. Πώς είναι οι λοιποί των ανθρώπων; Φαρισαίοι, είναι κλέφτες, είναι άρπαγες, είναι μοιχοί, είναι πόρνοι, που εμείς εδώ όλα τα έχουμε αυτά, ή και ως ούτος ο τελώνης, Αποδεκατώ όσα κτώμαι. Ποιος δίνει το δέκα τοις εκατό αυτό που κερδίζει; Νηστεύω δις του Σαββάτου. Ποιος νηστεύει δυο φορές την εβδομάδα από μας; Ούτε καν Φαρισαίοι είμαστε. Και αν είμεθα Φαρισαίοι, πάλι θα μέναμε έξω. Κάτσε έξω, του λέει, δεν μου κάνεις. Εγώ, και το λέει ο μεγάλος ο αδελφός, τόσα χρόνια σε δουλεύω, ουδέποτε εντολή σου παρήλθον. Έξω, δεν μου κάνεις. Γιατί ο άνθρωπος δεν θέλει να εγκύψει, να καταλάβει. Και να δει πώς θα τοποθετηθεί.

Γιατί εκείνος που έχει τα κλειδιά, τα πράγματα, γιατί επαναπαύεται επί των έργων του, σου λέω εγώ έκανα, έφτιαξα, όσο με την εκκλησία δεν έχεις σχέση, με τα μυστήρια δεν έχεις σχέση, μετάνοια δεν υπάρχει, εξομολόγηση δεν υπάρχει, θεία κοινωνία δεν υπάρχει, όλα αυτά γίνονται τυπικά.

Πώς είναι δυνατόν να είσαι ζωντανός και να κάνεις για τη Βασιλεία; Στις δύο λοιπόν αυτές παραβολές που η μία συμπληρώνει την άλλη. Και κατεξοχήν η δεύτερη, του Ασώτου Υιού, συμπληρώνει την πρώτη, για να μην γελαστεί κανένας.

Είναι όλη η υπόθεση, όλη η διαφώτιση. Οι άνθρωποι, αν γνώριζαν τις δύο αυτές παραβολές, θα γνώριζαν πώς έπρεπε να πολιτευτούν προκειμένου να σωθούν.

Όταν λέγει η δε Εκκλησία στους πιστούς τις δύο αυτές παραβολές, νομίζει ότι πλήρως διαφώτισε το ακροατήριο, που πλέον έχει τώρα κάθε δικαίωμα να τον κρίνει. Διότι πώς μπορείς να μαλώσεις ένα παιδί ή να ζητήσεις ευθύνη από έναν που δεν τους είπες ποτέ τίποτα, που δεν το δίδαξες; Πώς μπορεί να περιμένεις, σε παράδειγμα, το γάλα από ένα πρόβατο το οποίο δεν του έδωσες να φάει; Αυτό δεν το κάνει. Οι άνθρωποι μπορούν να το κάνουν. Ο Θεός δεν το κάνει αυτό.

Και αποτέλεσμα είναι ότι όταν είπε τις δύο παραβολές αυτές, στην Τρίτη Κυριακή κάθεται να κρίνει τον κόσμο. Πλέον σου είπα, ξέρεις, γνωρίζεις, τώρα έχουμε λογαριασμό. Και η Τρίτη Κυριακή, που είναι η Απόκρεω λεγομένη, είναι η ημέρα της Κρίσεως.

Σε καμιά Κυριακή σχεδόν, ο περισσότερος κόσμος εξ αυτών, από το που υπάρχει, δεν πηγαίνει στην Εκκλησία και αυτά δεν τα ξέρει. Εν τούτοις όμως, ο Χριστός τα έχει πει και η Εκκλησία τα επαναλαμβάνει. Έχουμε, λέει, κύριοι, κρίσιν. Στην κρίση παρουσιάζονται δύο καταστάσεις. Τρίτη κατάσταση δεν υπάρχει, διότι δύο είναι τα αφεντικά. Δύο διεκδικούν τον άνθρωπο, ο διάβολος και ο Χριστός.

Τον κερδίζει δε αυτός όπου ο άνθρωπος θα θελήσει το συνεταιρισμό. Είναι άνθρωποι οι οποίοι δεν θέλουν τον Θεόν. Δεν μένουν έξω, θα θέλουν τον διάβολον. Τρίτη κατάσταση δεν υπάρχει. Δεν είμαι με τον Σατανά; Εάν δεν είσαι με τον Σατανά θα είσαι με τον Θεόν. Αλλά εφόσον δεν είσαι με τον Θεόν, είσαι με τον Σατανά. Μη πλανάσθε, δύο καταστάσεις υπάρχουν.

Και βλέπουμε και εκεί να χωρίζει τον κόσμο σε δυο μεγάλες κατηγορίες, δεξιά και αριστερά, εκ δεξιών και εξ ευωνύμων. και να τους χωρίζει τους ανθρώπους, και τους μεν να τους θέλει σε βασιλεία αιώνιον, τους δε άλλους σε κόλαση αιώνιον.

Αυτό αποδεικνύεται ότι η κατάσταση πέραν του τάφου δεν σταματάει, αλλά συνεχίζει, συνεχίζει, υπάρχει πέραν του τάφου και υπάρχει ζωή πέραν του τάφου, και ο καθένας που επολιτεύθη ένθεν του τάφου θα βρει εκείθεν του τάφου.

Ό,τι φτιάχνει ο κάθε άνθρωπος, αυτό και θα απολαύσει.

Όταν κάνει την κρίση, έχουμε ταυτόχρονα την ημέρα της Απόκρεω που λέμε. Η λέξη Απόκρεω, όπως ξέρετε, είναι σύνθετη.

Από το κρέα, χαίρε κρέα, αντίο κρέα, αυτό είπα να πει Απόκρεω

Συνάντησις ξανά τη νύχτα της Αναστάσεως.

Η εβδομάς η οποία μεσολαβεί μεταξύ της Απόκρεω και της άλλης Κυριακής λέγεται από την Εκκλησία εβδομάς της Τυροφάγου. Κατά την εβδομάδα αυτή λαμβάνει χώρα ένα παιδαγωγικό θέμα.

Επιτρέπεται την εβδομάδα αυτή ο πιστός να φάει από όλα πλην κρέατος.

Γι' αυτό λέγεται και λευκή νηστεία. Μπορεί να φάει όλα τα παράγωγα του κρέατος. Βούτυρο, τυρί, γάλα, αυγό. Δεν μπορεί να φάει όμως το πρόβατο που κάνει το βούτυρο, το τυρί, το γάλα, ούτε την κότα που κάνει το αυγό. Δεν μπορεί να φάει το κοτόπουλο.

Τρώει το αυγό, αλλά το κοτόπουλο δεν το δίδει.

Πλην βέβαια Τετάρτης και Παρασκευής. Γιατί τώρα γίνεται αυτό, ξέρετε;

Ακούστε όσοι δεν ξέρετε. Κατά την Κυριακή, που λέμε εμείς τελευταία Απόκρεω, που γίνεται το τελευταίο εξόρμισμα, το τελευταίο ξεφάντωμα,

ξέρετε τι αναμιμνήσκεται η Εκκλησία, τι λένε τα κείμενά της την ημέραν εκείνην; Την έξωση του Αδάμ και της Εύας εκ του Παραδείσου.

Η πιο θλιβερά ημέρα στα χρονικά του Χριστιανού είναι η τελευταία Απόκρεω. Αν ανοίξετε το Τριώδιο να διαβάσετε από το Σάββατο το βράδυ τα περιστατικά, όσο σκληροί και αν είσαστε θα κλάψετε. Και εντούτοις όλα αυτά μένουνε καλυμμένα.

Άνθρωποι πολλά χρόνια επάνω στο αναλόγιο δεν ξέρουνε τι είναι η ημέρα εκείνη και τι διδάσκει η ημέρα εκείνη.

Προ ετών ευρέθηκα αυτή την ημέρα της Τυροφάγου στο Βόλο, ομιλούσα εκεί και μίλησα την ώρα του κοινωνικού για το θέμα της ημέρας.

Εκεί στο Βόλο, στη Μητρόπολη, στον Άγιο Νικόλαο, ήτανε ψάλτης δεξιός, ο κύριος Χατζημάρκος, θα τον έχετε ακούσει, μεγάλη προσωπικότης, Χατζημάρκος. Και όταν τελείωσε η εκκλησία, ήρθε μέσα στο ιερό και μ' αγκάλιασε και με φίλησε.

Τριάντα χρόνια, μου λέει, τα ψάλλω, δεν ήξερα τίποτα από αυτά που είπες σήμερα. Τα ψάλλει. Αλλά τι λένε; Και τι σκοπόν έχουν; Και τι διδάσκουν; Τίποτα. Το ομολόγησε ο Μανώλης. Ναι. Τίποτα, μου λέει, 30 χρόνια ψάλλω, μου λέει, πρέπει να πάω να πέσω στο γιαλό. Τό σας λέγω, δεν ξέρει ο κόσμος. Είναι η πιο θλιβερά η μέρα. Γιατί; Γιατί εξώσθη ο Αδάμ και η Εύα εκ του παραδείσου. Τι έκαμε; Τι ήταν η αμαρτία που έκαμε; Παρέβη νηστεία.

Ποια ήταν η εντολή; Ή δ' αν ημέρα φάγητε από του ξύλου, θανάτω αποθανείσθε. Αυτή ήταν η εντολή δεν ήτανε; Ήταν θέμα λοιπόν νηστείας. Όταν τοποθέτησε ο Θεός τον άνθρωπο εν τω παραδείσω, του είπε όλος ο κήπος αυτός, γιατί παράδεισος πάει να πει κήπος, όλος ο κήπος αυτός, όλα τα δέντρα δικά σου, πλην ενός. Έχει χίλια δέντρα μέσα, από τα 999 μπορείς να τρως.

Αυτό το ένα δεν θα το πειράξεις, και μάλιστα επί ποινή θανάτου. Και ο άνθρωπος δεν ήθελε σε αυτό το ένα να τον πιστέψει. Δεν ήτανε βαριά η εντολή. Δεν του είπε 999 όχι και ένα ναι. Του είπε 999 ναι και ένα όχι.

Και εντούτοις ο άνθρωπος αυτός για αυτό το ένα εξώσθη του παραδείσου. Γι' αυτό ακριβώς μας βάζει στην Κυριακή της Τυροφάγου και λέει όλα δικά σας, το κρέας όχι. Μας βάζει τότες το ίδιο εκείνο που έκανε στους πρωτοπλάστους.

Όλα δικά σας, πλην του κρέατος, έτσι είπε και τότε. Όλα δικά σας, πλην του δέντρου της γνώσεως του πονηρού και του κακού. Ακριβώς το ίδιο.

Και αυτός, διότι δεν πρόσεξε το ένα, εξώσθη. Και θα τα ακούσετε μεθαύριο την Κυριακή, μας λέγει, προσέξετε λοιπόν εσείς, διότι αυτού η αμαρτία, αυτού η απροσεξία, για κοίταξε πέντε εβδομάδες μέσα βαθιά, ψηλά, ξέρεις θα δεις, θα δεις Μεγάλη Παρασκευή, και θα βρεις έναν κρεμασμένον. Αυτόν τον κρέμασε η κοιλιά αυτουνού. Προσέχτε μην κάνετε το ίδιο, εκεί που αυτός δεν πρόσεξε και εκ της κοιλίας του και το Θεό το σταύρωσε και αυτός έμεινε έξω, προσέχτε μην ξαναπάτε εσείς. Αυτό βάζει. Αλλά εμείς ισοπεδώνουμε όλα σαν να μην συμβαίνει τίποτα, σαν να μην έχουν κανένα λόγο αυτά τα οποία έχουν τοποθετηθεί. Τώρα βέβαια υπάρχουν εκεί άνθρωποι και μέσα στην Εκκλησία ακόμη

οι οποίοι δεν τα ξέρουν και σου λέει αυτά δεν είναι τίποτα και εμείς εφάγαμε στο σπίτι. Ο ιερέας σου λέει ότι και εμείς εφάγαμε στο σπίτι. Όταν σου λέει ότι και εμείς εφάγαμε στο σπίτι, σου λέει δεν είναι τίποτα αυτά.

Και εντούτοις είναι βαλμένα για ειδικούς λόγους.

Έπειτα ξεκινάει και μπαίνει μέσα στις πέντε Κυριακές των νηστειών η περίοδος. Πρώτη λέγεται Καθαρά Εβδομάδα, Καθαρά Δευτέρα, Καθαρά Τρίτη κλπ. Αρχίζει ως επί το πλείστον με ένα τριήμερον νηστεία. Θέλω να ξέρετε η μεγάλη αυτή περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, μαζί με τη Μεγάλη Εβδομάδα, έχει δύο τριήμερα. Το ένα είναι που μπαίνουμε και το άλλο που βγαίνουμε.

Μεγάλη Παρασκευή, Μεγάλο Σάββατο μέχρι τη νύχτα της Αναστάσεως, έχει νηστεία, τελεία, ασιτία. Και μάλιστα λέγει ο Κανών ότι εάν κάποιος δεν μπορεί να νηστέψει και τις δυο μέρες, Μεγάλη Παρασκευή και Μεγάλο Σάββατο, να φάει λέει τη Μεγάλη Παρασκευή και να νηστέψει το Μεγάλο Σάββατο.

Γιατί το Μεγάλο Σάββατο είναι ανώτερο από τη Μεγάλη Παρασκευή. Γι' αυτό και υπάρχει και το αξίωμα, όλα τα Σάββατα καταλύονται πλην του Μεγάλου Σαββάτου. Αυτά να τα ακούνε μερικοί κοιλιόδουλοι οι οποίοι λένε έγινε λέει η Πρώτη Ανάσταση, μπορούμε να φάμε και κάνα αυγό, και κάνα κουλούρι κλπ. Έχεις λάθος.

Όπως να μάθουνε και μερικοί άλλοι δεν ξέρουνε ότι η Μεγάλη Πέμπτη δεν καταλύει λάδι. Κοινωνήσαμε λέει, θα καταλύσει; Όχι. Όποιος καταλύσει τη Μεγάλη Πέμπτη λάδι ατιμάζει ολόκληρον την Μεγάλη Τεσσαρακοστή.

Εάν έχει νηστέψει χωρίς λάδι όλη τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή χάνει ολόκληρο το μισθό του. Όποιος καταλύσει τη Μεγάλη Πέμπτη λάδι, υπάρχει ειδικός κανόνας γι’ αυτό. Το τι φτιάχνουμε εμείς με την κοιλιά μας, άλλο το ένα, άλλο το άλλο, ποια είναι η πραγματικότητα; Για αυτά που ομιλώ εγώ τα αποδεικνύω, για αυτά που θα μας πούνε αυτοί δεν έχουν να αποδείξουν τίποτα.

Τώρα ότι μας ανέχεται ο Θεός, μας ανέχεται, αλλά μέχρι πότε; Μέχρι πότε; Άγνοια νόμου δεν εννοείται. Εδώ ούτε το κράτος δεν δέχεται άγνοια νόμου, δεν ήξερα κύριε Πρόεδρε, κάτσε κάτω για να ξέρεις. Στον κόσμο άγνοια νόμου, πόσο μάλλον στο Θεό, δεν χωράει άγνοια νόμου.

Εν πάση περιπτώσει, να σας σκιαγραφήσω και το υπόλοιπο μέρος, ώστε να υπάρχει σε μια ομιλία μέσα ο σκελετός, όχι το γέμισμα, το γέμισμα έχει δουλειά πολύ, αλλά ο σκελετός αυτής της περιόδου.

Στην πρώτη, επαναλαμβάνω, εβδομάδα καλείται ο πιστός, ο δυνάμενος και ο έχων την υγεία την ανάλογον, να κάνει το τριήμερό του. Και την Τετάρτη που θα γίνει η πρώτη Προηγιασμένη να πάει στην Εκκλησία να κοινωνήσει και να γυρίσει ξανά στην νηστεία του.

Η πρώτη Κυριακή είναι αφιερωμένη στην Ορθοδοξία και λέγεται Κυριακή της Ορθοδοξίας. Για να σωθεί ο άνθρωπος χρειάζονται δύο τινά, ορθή πίστις και ορθή πράξις. Πιστεύουν οι άνθρωποι, αλλά σε τι πιστεύουν;

Κάποτε ο Χριστός μας ερώτησε τους μαθητάς του. Το διαβάζουμε αυτό στο 16ο κεφάλαιο του Ματθαίου.

Σεις που γυρίζετε έξω στην αγορά, για πείτε μου, για ποιον με έχουν οι άνθρωποι; Τίνα με λέγουν οι άνθρωποι είναι τον Υιόν του ανθρώπου; Είπαν λοιπόν τη γνώμη τους, πως ακούγαν έξω. Λέει, άλλοι λένε ότι είσαι ο προφήτης Ηλίας.

Άλλοις έχουν για τον προφήτη Ερεμία Άλλοι σε έχουν για τον τίμιο Πρόδρομο. Άλλοι σε έχουν για έναν των προφητών.

Αυτά τα λέγει ο κόσμος.

Εσείς που είστε πιο κοντά, «τίνα με λέγετε είναι;» Για ποιον με έχετε; Το «τίνα». Τότε, όπως ξέρετε, πετάχτηκε ο Πέτρος και του είπε ότι «Σύ ει ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Ορισμός πραγματικός, αυτό είναι η αλήθεια.

Και τον εμακάρισε αφενός και του άλλαξε και το όνομά του αφετέρου, τότε εκεί. Του λέγει, μακάριος εί Σίμων Βαριωνά, είσαι μακάριος Σίμων, βαρ, παιδί του Ιωνά.

Σύ κληθήση Κηφάς. Σίμων πάει να πει άστατος, Κηφάς πάει να πει Πέτρος, στερεός. Θα αλλάξεις τώρα από εδώ και κάτω, του λέει, θα γίνεις στερεός. Ότι σάρξ και αίμα ουκ απεκάλυψέ σοι. Αυτό που είπες δεν το είπες εσύ, στο είπε ο Πατέρας μου. Εσύ ενήργησες και ομολόγησες και χαρακτήρισες και εσύ υπέγραψες για λογαριασμό του Πατέρα μου.

Έτσι όπως τότε, υπάρχει και σήμερα. Πλησιάσετε ανθρώπους, αναφορικώς με την πίστη,

και θα ακούσετε ότι, βέβαια, εγώ πιστεύω ότι υπάρχει μια ανωτέρα δύναμη.

Καταλαβαίνετε τι πάει να πει αυτό; Πλησιάζεις στον άλλον. Εγώ πιστεύω ότι, βέβαια, κάτι ανώτερο είναι. Γράφε βερεσέ κι από αυτό. Προχωρείς. Εγώ πιστεύω στο Θεό Τίποτε

Εγώ πιστεύω στο Χριστό, Ούτε, Μέχρι εδώ δεν σώζει κανείς, Διότι θα μου πεις, Δε σώζει ο Χριστός, Σώζει, Αλλά ποιος Χριστός, Ποιος Χριστός, Όταν φτάσεις να του πεις αυτού του Κυρίου που πιστεύεις στο Χριστό, Ότι ο Χριστός ανέστη, Θα σου πει, Το συζητούμε άλλοτε αυτό, Θα σταματήσει, Ένα Χριστό του κεφαλιού του, Ένα ηθικό πρόσωπο, Ένα μορφωτή, Ένα σοσιαλιστή λένε ορισμένοι, Ένα κομμουνιστή, έτσι το βλέπουν τον Χριστό Όχι Αυτό που σώζει αγαπητοί μου Μπορεί να θεωρηθεί ορθή πίστης Είναι εκείνο που είπε ο Άγγελος Στις μυροφόρες Αυτό αν μπορείτε να το κάνετε πίστη Τι ζητείτε Οι Ιησούν των Εσταυρωμένων

Των Ναζαρινών Ού και εστιώδε Εγίγερετε Είδε ο τόπος Ονέφθηκαν αυτών Αυτόν τον Χριστό τον πιστεύεις Τον Ιησού, Τον Εσταυρωμένο, Τον Ναζαρηνό, Τον Αναστημένο, Αυτόν τον πιστεύεις Δύσκολα οι άνθρωποι να το πιστέψουν Αυτοί που ανάβουν κεριά, αυτοί που λένε Χριστός ανέστη, χρόνια πολλά που παίρνουν 13ο μισθό Που κάνουν όλα αυτά τα πράγματα, το Χριστό δεν τον πιστεύουν Όπως είναι στην πραγματικότητα Γι' αυτό σας λέγω χρειάζεται για τη σωτηρία του ανθρώπου

Ορθοπιστία και ορθοπραξία, Δύο τινά, Και όπως σας είπα στην αρχή, Ένας που πιστεύει πιο σωστά, Είναι ο Σατανάς, Όπως γράφει ο Ιάκωβος στην επιστολή του, Και τα δαιμόνια πιστεύουσι και φρίττουσι, Μεις δεν φρίττουμε, Λέμε το όνομα του Χριστού, Μα το Χριστό, Μα το Θεό, Μα την Παναγιά, Σαν να μην συμβαίνει τίποτα, που οι Εβραίοι δεν το πιάναν το όνομα του Θεού στο στόμα τους, το όνομα του ευλογητού έλεγανε και βλασφημία δεν έλεγανε, ευλόγησον λέγανε.

Καταλαβαίνετε εμείς τι θρασείς είμεθα. Αν λοιπόν λέει υπάρχει ένας που πιστεύει είναι ο Σατανάς. Τα δαιμόνια πιστεύουσι και φρίττουσι γράφει στην καθολική του επιστολή ο Ιάκωβος. Εμείς δεν φρίττουμε. Μέρα λοιπόν η πρώτη για να μπορέσεις λέει άνθρωπε να προχωρήσεις, να φτάσεις στη Μεγάλη Εβδομάδα, να παρακολουθείς αυτόν που ανέβη στο Σταυρό, πρέπει να πιστεύεις σωστά.

Αυτό είναι, λέγεται Κυριακή της Ορθοδοξίας, και έχει μάλιστα και μια συσχέτιση με την αναστήλωση των Αγίων εικόνων, γιατί είχε γίνει ένας πόλεμος και είχαν κατεβεί οι εικόνες από την Εκκλησία.

Έπειτα, πηγαίνει στη Δευτέρα Κυριακή. Στη Δευτέρα Κυριακή ανασύρει ένα μεγάλο πρόσωπο του 14ου αιώνος. Είναι ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Έλληνες αυτοί, δικοί μας, δεν τους ξέρουμε. Δεν καθίσαμε καν να διαβάσουμε ποτέ για τους αγώνας που είχε κάνει υπέρ της Ορθοδοξίας ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

Έπρεπε, όπως έχουμε τον Χριστό και την Παναγία στο σπίτι, να έχουμε και τον Άγιο Γρηγόριο. Διότι τι να τον κάνω, αν τον έχω τον Χριστό και δεν έχω το περιεχόμενο, δεν ξέρω την πίστη μου, πού είναι η πίστη μου;

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς είναι μεγάλος απολογητής της πίστεως, και η Εκκλησία τον βάζει στη συνέχεια στη Δευτέρα Κυριακή των Νηστειών, για να υπενθυμίζονται τα γεγονότα και η ζωή του. Αν κανενός ανοίξει η όρεξη να μάθει σωστά για τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, θα πάρει τον τέταρτο τόμο της Φιλοκαλίας.

Η Φιλοκαλία έχει τους νηπτικούς πατέρας μέσα, είναι πέντε τόμοι. Στον τέταρτον τόμο της Φιλοκαλίας υπάρχουν έργα του Γρηγορίου του Παλαμά, τουλάχιστον το 80%. Από εκεί θα μάθει πολλά πράγματα. Προχωρώντας, πηγαίνουμε στην Τρίτη Κυριακή των Νηστειών, που είναι της Σταυροπροσκυνήσεως.

Ξέρετε, είναι στο μέσον, όλες οι Κυριακές είναι πέντε μέχρι του Λαζάρου. Δεν μιλάμε για την Εβδομάδα των Παθών. Δύο προ και δύο μετά. Και αυτή είναι στη μέση. Αν κοιτάξεις προς την Καθαρά Δευτέρα ή γυρίσεις προς τη Λαζάρου, είναι η ιδία απόσταση.

Η τρίτη Κυριακή είναι της υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού. Παρουσιάζεται η Εκκλησία μας τον Τίμιο Σταυρό να προσκυνήσουμε, να αντλήσουμε δύναμη για το υπόλοιπο της πορείας. Μας προβάλλει τον Τίμιο Σταυρό να προσκυνήσουμε, για να αντλήσουμε δύναμη για τον υπόλοιπον αγώνα της νηστείας.

Εμείς βέβαια, τον Τίμιο Σταυρό την ημέρα εκείνη τον έχουμε πάλι με δεισιδαιμονία πάρει. Ακούτε αυτές τις μέρες και γίνεται συζήτηση, δεν τρώνε αύριο, δεν τρώνε. Γιατί δεν τρώνε; Του Σταυρού λέει αύριο. Γιατί, τρώγανε χθες ή θα τρώνε την άλλη; Καταλάβατε;

Αν πάτε τις ημέρες εκείνες, δεν υπάρχουνε αγκιναροκούκια, δεν υπάρχουνε όλα. Οι χριστιανοί, ποιοι οι χριστιανοί, αυτοί που τρώγανε κοτόπουλο και κρέας θες και θα φάνε κι αύριο. Αλλά την ημέρα εκείνη την κρατάνε, καταλάβατε;

Δεισιδαιμονία, άγνοια, αδιαφορία, η νηστεία είναι σειρά. Άλλο άμα είσαι άρρωστος, δεν θα σας στείλουμε στο σανατόριο, θα φας. Αλλά εμείς οι άλλοι, οι δυνάμενοι, θα κάνουμε τη διάκριση. Και όχι δεν τρώνε αύριο, λες δεν τρώγανε χτες, θα πάνε την άλλη· όλες οι μέρες δεν τρώνε.

Εν πάση περιπτώσει, φεύγει αυτή και έπειτα περνάει και πηγαίνει στην Τετάρτη Κυριακή των Νηστειών, όπου τότε παρουσιάζει έναν νηπτικό πατέρα της Τετάρτης Κυριακής, τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος.

Δεν ξέρω αν έχετε το βιβλίο του, έχει πολλά βιβλία, αλλά ένα βιβλίο το οποίο λέγεται ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Σήμερα αυτό το βιβλίο κυκλοφορεί και μεταγλωττισμένο. Πολλά πράγματα έχει να ωφεληθεί ο άνθρωπος διαβάζοντας αυτό.

Λέγεται της Κλίμακος, διότι παρουσιάζει πράγματι μία κλίμακα, μια σκάλα, με 30 σκαλοπάτια που αντιστοιχούν σε 30 λόγους του. Εφαρμόζοντας παραδείγματι την ελεημοσύνη, τη μετάνοια, την εγκράτεια, τη γλώσσα, ανεβαίνεις τη σκάλα αυτή και φτάνεις κάποτε να μπεις μέσα.

Γι' αυτό λέγεται Ιωάννης της Κλίμακος. Και τον τοποθετεί η Εκκλησία την Τέταρτη Κυριακή των Νηστειών. Την Πέμπτη Κυριακή των Νηστειών τότε παρουσιάζει, επιστρατεύει μάλλον, την Οσία Μαρία την Αιγυπτία.

Την Αιγυπτία. Την Αιγυπτία.

Η Οσία Μαρία η Αιγυπτία, όπως ξέρετε, υπήρξε μια γυναίκα πολύ λάγνα και γυναίκα πολύ διεφθαρμένη, μικρή, από 16 χρονών, πολλά χρόνια διαφθορά, κατέστρεψε πολύ κόσμο, εν τέλει την έπιασε ο Χριστός μας κάποτε στα Ιεροσόλυμα, όπως έπιασε και τον Παύλο στη Δαμασκό.

Επήγε να προσκυνήσει μαζί με φίλους της, όπως πηγαίνουμε εμείς τα πανηγύρια με τις φιλενάδες μας, στους φίλους, να ανάψουμε κεριά, σαν Αγία Παρασκευή και σαν Κατερίνα και σαν Αγία Μαρίνα. Έτσι ακριβώς πήγε και αυτή με τους φίλους της.

Και όταν έφτασε να προσκυνήσει, 14 Σεπτεμβρίου, τον Τίμιο Σταυρό, δεν ξέρω αν έχετε πάει στα Ιεροσόλυμα, μπορώ να σας παρουσιάσω τον Πανάγιο Τάφο. Ήσανε δύο πόρτες σαν κι αυτές, εκεί που είναι μία τώρα, και μπαίνουν και βγαίνουν.

Ήταν και η άλλη δίπλα, η οποία φαίνεται καθαρά ότι είναι κτισμένη με τούβλα. Από πάνω ακριβώς, μέσα σε 8-10 μέτρα, είναι ο Γολγοθάς. Από εκεί πήγε να ανεβεί τη σκάλα και δεν μπόρεσε να μπει. Όπως θα διαβάσετε στο βίο, έτσι είναι, στην πρώτη του μηνός Μαΐου.

Διαβάστε, το επιστρατεύει η Εκκλησία από σκοπού για να δείξει τον άνθρωπο ότι οποιαδήποτε αμαρτία και αν έχεις, αν μετανοήσει, σώζεσαι. Ορίστε, αυτή η γυναίκα που ήταν έτσι, έτσι, έτσι, έτσι, έγινε Αγία.

Γι' αυτό τα επιστρατεύει, τα βάζει αυτά τα πρόσωπα στο δρόμο προς το Γολγοθά, για να βοηθούμε εμείς.

Επεχείρησε, όπως ξέρετε, επανειλημμένως να μπει μέσα, δεν το κατόρθωσε, είδε ότι μια αόρατος δύναμη την απωθούσε προς τα πίσω, δεν την άφηνε να μπει μέσα, και μέσα υπήρχε και υπάρχει μέχρι τη σήμερον αυτή η εικόνα της Παναγίας μας, μια εικόνα της Παναγίας μας, που την παρακάλεσε και της είπε: «Άφησέ με να μπω να προσκυνήσω και θα αλλάξω ζωή».

Το κατάλαβε ότι ήταν για τη ζωή της. Και εκεί τη στιγμή σηκώθη, έφτασε στον Γολγοθά, προσκύνησε, και αντί να γυρίσει πίσω με τους φίλους της ξανά προς την Αλεξάνδρεια, έφυγε με δύο καρβέλια ψωμί και πέρασε την έρημο του Ιορδάνου και έζησε 42 χρόνια στην έρημο του Ιορδάνου, κάτω από την Ιεριχώ, αν έχετε υπόψη σας που είναι του Αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτου το Μοναστήρι.

Αριστερότερα, προς τα μέσα, που στο βάθος κάτω φαίνεται του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου το μοναστήρι, εκεί που εβαπτίσθη ο Χριστός. Σε αυτό εκεί πέρα, σε αυτή την έρημο μέσα έζησε, και εκεί είναι ο τάφος της.

Και έπειτα από 42 χρόνια έστειλε ο Θεός τον Ζωσιμά και την εξομολόγησε και την κοινώνησε και έπειτα πέθανε. Γιατί, παρότι 42 χρόνια έτρωγε ρίζες και περπατούσε στον αέρα, για τον παράδεισο δεν έκανε. Ήταν ανεξομολόγητος και ακοινώνητος.

Την εξομολόγησε, του χρόνου την κοινώνησε και πέθανε. Και επίσης τον άλλο χρόνο πήγε, την βρήκε πεθαμένη εκεί και έγραφε κάτω: «Αββά Ζωσιμά, σε ευχαριστώ που ήρθες και με κοινώνησες, σε παρακαλώ ενδιαφέρσου για το λείψανό μου».

Και να σου ένα λιοντάρι, τον βοήθησε και ανοίξανε και την έθαψαν κλπ. Την παρουσιάζει λοιπόν, λέγω, τη γυναίκα αυτή τη 5η Κυριακή των Νηστειών για όλους εμάς τους βαρυποινίτες, ώστε να μην λιποψυχήσουμε και πούμε ότι δεν υπάρχει σωτηρία για μας.

Για όλο τον κόσμο υπάρχει σωτηρία, αρκεί να θελήσουμε. Φτάνει στο Σάββατο του Λαζάρου, που έχει μια υπόθεση μεγάλη δική του με την Ανάσταση και με τα περιστατικά. Έπειτα κάνει μια μικρή ανάπαυλα την ημέρα των Βαΐων, η είσοδος του Χριστού μας στη Βαϊοφόρα, και μπαίνει πλέον στη Μεγάλη Εβδομάδα, που η κάθε μία από τη Μεγάλη Εβδομάδα έχει τα δικά της διδάγματα.

Στο πρώτο μέρος έχει τον Ιωσήφ τον Πάγκαλο, γιατί είναι κατά πάντα τύπος του Χριστού. Την Τρίτη, δηλαδή, έχει τα γεγονότα των Δέκα Παρθένων, να μην μείνουμε απλώς πιστοί αλλά και τα έργα τα ανάλογα.

Έπειτα έχει τα γεγονότα της Τετάρτης, της γυναικός εκείνης, της πόρνης, και τα τοιαύτα. Έπειτα έχει το Μυστικό Δείπνο την Πέμπτη, την Παρασκευή τη Σταύρωση, το Σάββατο την Ταφή και την Κυριακή την Ανάσταση.

Γεγονότα που χρειάζονται 5.000 χρόνια για να τα σπουδάσεις και να τα ζήσεις.

Εκτός αυτών που είπα μέχρι τώρα, μέσα στην Τεσσαρακοστή υπάρχει και ο Ευαγγελισμός, ένα μεγάλο γεγονός και αφετηρία, διότι ο Ευαγγελισμός είναι η αφετηρία όλων των άλλων εορτών. Ποιος εγεννήθη; Αυτός που συνελήφθη. Ποιος περιετμήθη; Αυτός που εγεννήθη και Αυτός που συνελήφθη. Ποιος εβαπτίσθη; Αυτός επίσης. Ποιος εσταυρώθη; Αυτός.

Αφετηρία είναι ο Ευαγγελισμός. Ευαγγέλια, ευαγγελία. Ποια είναι η ευαγγελία; Ότι ο Υιός του Θεού Υιός της Παρθένου γίνεται, αυτό είναι. και ακόμη είναι το κεφάλαιο το οποίο είχε καταθέσει στην τράπεζά του ο Θεός για τη σωτηρία του ανθρώπου.

Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον και του απ' αιώνος μυστηρίου η φανέρωσις· ο Υιός του Θεού Υιός της Παρθένου γίνεται κλπ. Εκτός επίσης αυτού του γεγονότος, που πρέπει να αποτελέσει ένα ξεχωριστό μάθημα, είναι και οι λεγόμενες προηγιασμένες ακολουθίες.

Ακολουθίες οι οποίες από το όνομά τους δείχνουν ότι δεν είναι λειτουργίες αλλά είναι ακολουθίες. Μην λέμε λειτουργίες, όμως. Προηγιασμένη: σύνθετη η λέξη, προ-ηγιασμένη. Κατά τις ακολουθίες αυτές δεν γίνεται μετουσίωση, δεν γίνεται αγιασμός. Έχει γίνει ο αγιασμός από γρηγορότερα και το φυλάττουν στην Εκκλησία και το σερβίρουν Τετάρτη και Παρασκευή, διότι Θεία Λειτουργία κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν γίνεται εκτός Σαββάτου και Κυριακής, διότι είναι πένθιμη η περίοδος και η λειτουργία είναι χαρμόσυνο γεγονός.

Γι' αυτό ακριβώς δεν κάνει λειτουργία, ει μη μόνο το Σάββατο και η Κυριακή. Αλλά διότι, προσέξτε και κρατήστε αυτό που θα σας πω, αλλά διότι μόνο δυο φορές τη βδομάδα δεν είναι αρκετό να κοινωνεί ο πιστός, αν θέλει να αγωνιστεί και να σωθεί, η Εκκλησία του κρατάει από την Κυριακή και του το παρουσιάζει και την Τετάρτη και την Παρασκευή, ώστε να γίνουν τέσσερες φορές τη βδομάδα οι Θείες Κοινωνίες, για να μπορέσει να τα βγάλει πέρα.

Και εδώ υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν κοινωνήσει τέσσερες φορές στη ζωή τους ολόκληρη.

Ο άνθρωπος ο πιστός, από την πρώτη προηγιασμένη, την Τετάρτη της Καθαράς Εβδομάδος, καλείται μέχρι των Βαΐων να κοινωνήσει 36 νομίζω φορές.

Ακούστε ποιες είναι: 5 Σάββατα και 5 Κυριακές των 5 Κυριακών των Νηστειών, 10.

Πέντε Τετάρτες και πέντε Παρασκευές των πέντε εβδομάδων των Νηστειών, και δέκα, είκοσι. Του Ευαγγελισμού, 21, του Λαζάρου, 22, των Βαΐων, 23. Μεγάλη Δευτέρα, Μεγάλη Τρίτη, Μεγάλη Τετάρτη, τρεις Προηγιασμένες, 26.

Μεγάλη Πέμπτη του Δείπνου του Μυστικού, 27. Μεγάλη Παρασκευή δεν έχει. Μεγάλο Σάββατο, 28. Πάσχα, 29. Έξι μέρες η Διακαινήσιμος, 35. Και μία των Βαΐων, 36. Αυτοί είναι οι χριστιανοί, αν κάμουν τη ζωή την ανάλογη, την ταπεινή, να προσέρχονται να κοινωνούν.

Εάν αυτό δεν γίνεται, μένουμε πίσω. Δεν κάνουμε την ανάλογη μετάγγιση αίματος μέσα μας, για να γίνουμε από κοινοί ευγενείς, από χωματένιοι πνευματικοί, από πρόσκαιροι αιώνιοι, από απλοί πριγκιπόπουλα, από άνθρωποι βασιλόπουλα για τη Βασιλεία των Ουρανών.

Θέλουμε όμως να αγωνιστούμε, δεν θέλουμε υπερπροσπάθειες. Αυτά λοιπόν προευαγγελίζουν τα γεγονότα του ανοίγματος του Τριωδίου που ανοίγει μεθαύριο. Εύχομαι στον Άγιο Θεό, ο καθένας μας, να αγωνιστεί με το πλαίσιο των δυνάμεών του. Κάτι να επιτύχει.

Λυπούμαι διότι ίσως να κούρασα ορισμένους που τα ξέραν αυτά, αλλά έχουμε υποχρέωση να περιμένουμε τους άλλους που δεν τα ήξεραν. Έτσι, ο Θεός βοηθός.